KİT işçileri, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi ve hastane bilgi işlemi vs. gibi pozisyonlarda çalışan işçiler o dönemde kadro dışı bırakılmıştı.

696 KHK ile sorunları çözülemeyen ve mağduriyet yaşayan kesimlerden biri de geçici işçiler.

696 sayılı KHK’daki hükümlere göre, geçici işçi olarak istihdam edilecek  personel; en son hizmet alım sözleşmelerinde öngörülen dönem ve çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla, 5620 sayılı Kanun’un 3. maddesi hükümleri çerçevesinde istihdam edilmeye devam ediliyorlar.

Bu hükümlere göre MEB, geçici işçilerin 10 ay süre ile çalıştırıyor.

Geçici işçi kadroları yılda 10 ay üzerinden vize edildiğinden bu işçiler 15 Haziran-14 Ağustos döneminde ücretsiz izne çıkarılıyorlar. Bir diğer ifade ile bu dönemde sözleşmeleri askıya alınıyor.

Bu işçilere iki aylık askı döneminde  ücret, sosyal yardımlar, ilave tediye ve ikramiye gibi hiçbir ödeme yapılmıyor. Bu süreler kıdem tazminatına esas süreden de sayılmıyor.

Askı dönemine denk gelebilecek ilave tediye veya ikramiyeler ise askı bitiminden sonra yapılacak ilk maaş ödemesiyle birleştirilerek ödenebiliyor.

Bu durumda olan yaklaşık 33 bin geçici işçi Milli Eğitim Bakanlığında istihdam ediliyor.

Taşerona bağlı iken yılda 10 ay çalıştırılan işçiler, geçici işçi statüsünde kadroya alındıkları için 10 ay çalışıp 2 ay zorunlu izne gönderilmeye devam ediliyorlar.

Kamudaki geçici işçilerin toplamı ise 50 bini buluyor.

696 sayılı KHK ile çözülemeyen gececi işçilerin sorunu, yeni dönemde çözüm bekliyor.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin pek çok defa bu sorunun ortadan kaldırılacağını açıkladı.

Bakan Bilgin son olarak; “Acil olan sorunların ertelenmemesi ve çözülmesi gerekiyor. Mesela geçici işçiler sorunu, ben 2000 yılında  genel müdürdüm bizim geçici işçilerimiz vardı. Demiryolları ile görüşüyorum geçici işçilerimiz hala geçici işçi. Bunu çözeceğiz, geçici işçilik meselesinin çözülmesi lazım. 696 ile geçen işçilerin problemleri var, onların çözülmesi daha kolay, o konuda hazırlıklarımız tamamlandı ama orada önemli olan diğer bir sorun da yaklaşık 1 milyon işçi geçti ama o günün şartlarında 90 bin civarında işçi kapsam dışında kaldı. Onların kamuya kadrolu olarak geçmesi konusundaki çalışmalarımızı da tamamladık. Onun da belli bir aşamadan sonra uygulamaya sokulacağının haberini vermek isterim” ifadelerini kullandı.

Bakan Bilgin’in bu müjdesinin ardından geçici işçilerin gözü kulağı Meclis’ten gelecek kadro haberine çevrildi.

Önümüzdeki günlerde Meclis’e sevk edilecek bir torba yasa ile çalışma hayatındaki pek çok sorun gibi  geçici işçilerin problemlerinin de çözüme kavuşması bekleniyor.

Öte yandan önemli bir mağduriyete  yol açan bu uygulamaya karşı Türk İş ses yükseltmeye devam ediyor.

TÜRK-İŞ Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve Koop İş Sendikası Başkanı Eyüp Alemdar, kamuda farklı istihdam biçimleri uygulandığını, taşeronluk sistemi ile geçici işçilik uygulamalarının, çalışma hayatındaki sorunların en başında geldiğini kaydetti.

696 Sayılı KHK ile kamudaki taşeron işçilerin büyük bölümünün kadroya alındığını fakat 90 bine yakın çalışanın kapsama alınmadığını vurgulayan Alemdar, kamuda taşeron çalışma düzeninin artık tamamen kaldırılması gerektiğini söyledi.

Alemdar, “Geçici işçilik ve taşeron çalışma gibi uygulamalar, bugün artık gündemden çıkmalı, çalışma yaşamındaki bu tür atipik istihdam biçimlerine son verilmelidir.” şeklinde konuştu.

Milli Eğitim Bakanlığı başta olmak üzere, kamuda geçici işçi kadrosuyla çalıştırılanların daimi kadroya geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Alemdar, “Geçici işçilik, adı üstünde, kısa süreli bir istihdam biçimidir. 15-20 yıl süren geçici işçilik olmaz. Bu arkadaşlarımız yılda 10 ay çalıştırılıp 2 ay boşta kalıyorlar. Kamuda bu şekilde istihdam edilen yaklaşık 50 bin işçi bulunuyor. Bu işçilerin 31 bini ise Milli Eğitim Bakanlığı çalışanı. Türkiye’nin dört bir yanındaki okullarda eğitim öğretim faaliyetlerinin sağlıklı ve düzenli bir şekilde devam etmesi için çalışan arkadaşlarımızın gözü kadro müjdesinde. Bir an önce gerekli düzenlemelerin yapılıp, Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolüyle de hüküm altına alınan kadro haklarının verilmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, EYT konusunda alternatifli bir çalışma yapılacağını ve düzenlemenin yıl sonuna kadar yasalaşacağını açıklamıştı.

Aynı şekilde kadro alamayan işçiler de bekleyiş içerisinde.

KİT işçileri, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi ve hastane bilgi işlemi vs. gibi pozisyonlarda çalışan işçiler sorunlarına el atılmasını bekliyor.

Öte yandan sayıları 1 milyona dayanan sürekli işçiler, uzun süredir nakil, tayin ve becayiş hakkının verilmesini talep ediyor.

Sürekli işçilerin, tayin ve nakil hakları, 8 Ağustos  2021 tarihinde imzalanan Kamu Çerçeve Protokolü ile de gündeme gelmişti.

Kamu Çerçeve Protokolünün 9. Maddesinde işçilerin nakil ve tayin haklarına ilişkin çalışma yapılması kararı alınmıştı.

Ancak üzerinden aylar geçmesine rağmen bir gelişme olmadı.     

Sürekli işçilerin nakil ve tayin sorununa ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumu’nun da çok sayıda kararı var.

Kamu Denetçiliği Kurumu, mevcut mevzuatta, işçilerin nakil ve tayin hakkına yer verilmediği ancak bu durumun çalışanların ihtiyaçlara cevap veremediği değerlendirip, ikincil  mevzuat düzenlemesiyle bu sorunların giderilmesi gerektiğini tespit ediyor.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun özellikle mazerete bağlı durumlarda sürekli işçilere tayin ve nakil hakkı verilmesine yönelik çok sayıda kararı bulunuyor.

Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nda da 4 /D sürekli işçilere nakil ve tayin hakkı veren bir düzenleme üzerinde çalışıldığı biliniyor.

TORBA YASA GELİYOR!

İşte bütün bu sorunlar bir Torba Yasa ile Meclis’e gelecek.

Edinilen bilgiye göre işçi, memur ve emekli; milyonlarca kişiyi ilgilendiren bu düzenlemelerin Ekim ayında Meclis’in açılmasıyla birlikte Torba Yasa olarak Meclis’e sevk edilmesi bekleniyor.

Torba Yasa tekniğiyle hızla yasalaşması beklenen düzenlemeyle milyonlarca vatandaşın sorunu çözülecek.

SÖZLEŞMELİLERE KADRO!

Torba Yasada yer alacak konuların en önemlilerinden biri, sözleşmeli personelin kadroya alınması olacak.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin, önlerindeki en öncelikli konunun sözleşmelilerin kadroya alınması olduğunu açıklamıştı.

Bu doğrultuda; 31.12. 2022 tarihi itibariyle sözleşmeli pozisyonlarda istihdam edilenler, başvurularına bağlı olarak kadroya alınacaklar.

İl özel idaresi ve belediyelerde çalışan sözleşmelilerin de kadro düzenlemesinden yararlanması bekleniyor.

EYT’DE FORMÜLLER ÜZERİNDE HUMMALI ÇALIŞMA YÜRÜTÜLÜYOR!

Torba Yasadaki bir diğer önemli başlık EYT konusu.

EYT’de nasıl bir formül bulunacağı üzerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı ve SGK bürokratları hummalı bir çalışma yürütüyor.

EYT düzenlemesinin getireceği mali yük ve kapsamına ilişkin alternatifli senaryoların önce Bakanlar düzeyinde değerlendirilip ardından son kararın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından verilmesi bekleniyor.

Formülün netleşmesinin ardından Torba Yasa düzenlemesiyle Meclis’ten geçecek EYT düzenlemesi, milyonarca kişiye emeklilik imkanı sağlayacak.

NAKİL, TAYİN VE ZORUNLU EMEKLİLİK TORBA YASADA YER ALACAK!

Torba yasada, Kamu Çerçeve Protokolü ile de karar altına alınan sürekli işçilerin nakil ve tayin sorunlarının çözülmesi bekleniyor.

696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen yaklaşık 700 bin sürekli işçinin zorunlu emekliliği de torba yasada yer alabilecek başlıklardan biri olarak ifade ediliyor.

Ancak 696 sayılı KHK kamudaki sorunlu istihdam uygulamalarını bütünüyle ortana kaldırmadı.  

Belediye şirket işçileri ve geçici işçi kadrosuna atanan işçiler ile   KİT, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi,  hastane bilgi işlemi vs. gibi kadrolarında çalışan ve kadroya alınmayan işçilerin mağduriyeti sürüyor.

Mağduriyet yaşayan bu kesimlerin başında, geçici işçiler geliyor.

696 sayılı KHK’daki hükümlere göre, geçici işçi olarak istihdam edilecek personel; en son hizmet alım sözleşmelerinde öngörülen dönem ve çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla, 5620 sayılı Kanun’un 3. maddesi hükümleri çerçevesinde istihdam edilmeye devam ediliyorlar.

Bu hükümlere göre MEB bir yazı yayınlayarak; geçici işçilerin 10 ay süre ile çalıştırılacağını duyurdu.

Geçici işçi kadroları yılda 10 ay üzerinden vize edildiğinden bu işçiler 15 Haziran-14 Ağustos döneminde ücretsiz izne çıkarılıyorlar. Bir diğer ifade ile bu dönemde sözleşmeleri askıya alınıyor.

Bu işçilere iki aylık askı döneminde ücret, sosyal yardımlar, ilave tediye ve ikramiye gibi hiçbir ödeme yapılmıyor. Bu süreler kıdem tazminatına esas süreden de sayılmıyor.

Askı dönemine denk gelebilecek ilave tediye veya ikramiyeler ise askı bitiminden sonra yapılacak ilk maaş ödemesiyle birleştirilerek ödenebiliyor.

Bu durumda olan yaklaşık 33 bin geçici işçi Milli Eğitim Bakanlığında istihdam ediliyor.

Taşerona bağlı iken yılda 10 ay çalıştırılan işçiler, geçici işçi statüsünde kadroya alındıkları için 10 ay çalışıp 2 ay zorunlu izne gönderilmeye devem ediliyorlar.

Önemli bir mağduriyete yol açan bu uygulamaya geçtiğimiz günlerde Türk İş ses yükseltti.

TÜRK-İŞ  Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve Koop İş Genel Başkanı Eyüp Alemdar, bu sorunun bir an önce giderilmesini istedi.

Koop-İş Sendikası Genel Başkanı Eyüp Alemdar, “Bu üyelerimizin daimi işçi kadrosunda yılda 12 ay istihdam edilmesini, tayin haklarının verilmesini ve resen emeklilik uygulamasının kaldırılmasını sağlayarak tam eşitliğin, çalışma barışının ve huzurunun tesis edilmesi için mücadele ediyoruz” dedi.

Eyüp Alemdar, “Geçici işçi kadrosunda yılda on ay çalıştırılan Milli Eğitim Bakanlığı işçileri, taşerondan kadroya geçen diğer kamu işçilerinden farklı olarak pek çok sorunla karşı karşıya kalmaktalar. Bu arkadaşlarımız, yaşamlarını çalıştıkları işten elde ettikleri gelirle idame ettirmektedir. On aylık maaşı 12’ye bölerek yaşamaya çalışıyorlar. Yapılan bu adil olmayan uygulama nedeniyle, tek gelir kaynakları olan ücretten yılda iki ay boyunca mahrum kalıyorlar. Bu durum, gelecekten kaygı duymalarına, gelir elde edemedikleri iki ay boyunca geçimlerini sağlama konusunda sıkıntıya düşmelerine yol açıyor.” ifadelerini kullandı.

Öte yandan geçici işçiler, iş sözleşmelerinin askıda olduğu dönemde geçimlerini sağlayabilmek için kayıt dışı çalışma yoluna gidiyorlar.

Ayrıca 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü’nün 8. maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarında çalıştırılan geçici işçilerin, kanuni düzenleme yapılarak daimi işçi kadrolarına geçirilmesi yönünde gerekli yasal düzenleme çalışmalarının başlatılacağı öngörüldü. Ancak bir adım atılmadı.

Gelinen noktada, 10 ay çalışıp 2 ay zorunlu izne çıkan geçici işçiler çözüm bekliyor.

Bu konuda 2021 Yılı Kamu Çerçeve Protokolü’nde yer verildiği üzere bir düzenleme yapılması ve bu işçileri de diğer sürekli işçiler gibi 12 ay maaş almalarının sağlanması hakkaniyetli bir çözüm olacaktır.

Aynı şekilde kadro alamayan KİT işçileri, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi ve hastane bilgi işlemi vs. gibi kadrolarda çalışan işçileri de sorunlarına el atılması gerekiyor.

Kısaca BİT olarak ifade edebileceğimiz Belediye İktisadi Teşekkülü veya diğer adıyla belediye şirket işçileri bir diğer mağdur grubu oluşturuyor.

Kamu kurumlarında ayrımcılığa uğradığını düşünen bütün bu kesimlerin sorunlarının bütüncül bir bakış açısıyla yeniden ele alınması ve mağduriyetlerinin giderilmesi, hukuk ve hakkaniyetin gereğidir.   

AYM’nin kararı, Danıştay 12. Dairesi’nin 5188 sayılı Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan ” Güvenlik soruşturması olumlu olmak” maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla Yüksek Mahkemeye yaptığı başvuru sonucu alındı.

Danıştay 12. Dairesi, güvenlik soruşturmasının olumsuz çıkması nedeniyle sürekli  işçi kadrosuna geçirilmeyen işçinin davasına bakarken, 5188 sayılı Kanunun “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına vararak söz konusu maddesin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştu.

Davayı görüşen AYM, 5188 sayılı  Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 10. maddesinin (h) bendinde yer alan “Güvenlik soruşturması olumlu olmak” ibaresinin Anayasa aykırı olduğuna karar vererek söz konusu maddeyi iptal etti. 

Anayasa Mahkemesi’nin 21.04. 2022 tarih ve 2021/42 Esas 2022/45 sayılı Kararında; “esasa ilişkin incelemenin mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması yönünden yapılmasına ve 5188 sayılı Kanunun 10/h bendinin mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline” oybirliğiyle karar verildi. Bu karar 30.06.2022 tarih ve 31882 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlandı.

AYM iptal kararında;

“Anılan yetkiler gözetildiğinde özel güvenlik görevlileri bakımından güvenlik soruşturması yapılması yönünde düzenlemeler getirilmesi kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi şartlarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildiğini yeterince açık olarak göstermesi ve muhtemel kötüye kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir.

Kuralla güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlilerinde bulunması gereken şart olarak düzenlenmesine karşın 17/4/2021 tarihinden önceki süreç yönünden kanunda güvenlik soruşturmasına konu edilecek bilgi ve belgelerin ne şekilde kullanılacağına, hangi mercilerin soruşturmayı yapacağına, bu bilgilerin ne suretle ve ne kadar süre ile saklanacağına, ilgililerin söz konusu bilgilere itiraz etme imkânının olup olmadığına, bilgilerin bir müddet sonra silinip silinmeyeceğine, silinecekse bu sırada izlenecek usulün ne olduğuna, yetkinin kötüye kullanımını önlemeye yönelik nasıl bir denetim yapılacağına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.

Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmasının yapılmasına, elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeler belirlenmeksizin kuralla sadece güvenlik soruşturmasının olumlu olması özel güvenlik görevlisi olmada aranacak şartlar arasında sayılmıştır.

Güvenlik soruşturması sonucunda kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına, işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunların alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmamaktadır.”

gerekçesine dayanmıştır.

AYM’nin iptaline konu olan davada; hakkında yapılan güvenlik soruşturmasının olumlu bulunmadığı gerekçesiyle işçinin 696 KHK kapsamında kadroya alınmaması sözkonusu olmuş, işçi sürekli işçi kadrosuna geçirilmemesi işleminin iptali istemiyle dava açılmıştır.

Diğer yandan güvenlik soruşturması faaliyetleri 17.04.2021 tarihine kadar mülga 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılırken bu tarihten sonra 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu hükümleri esas alınarak yürütülmektedir. Özel güvenlik görevlisi olmak için 5188 sayılı Kanununun 10/h bendindeki güvenlik soruşturması olumlu olmak şartı halen 7315 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmektedir. İtiraza konu olay tarihinde ise 4045 sayılı Kanun yürürlükte olup davada o hüküm uygulaması söz konusu olduğundan Anayasa Mahkemesi kuralı o kanun çerçevesinde değerlendirip iptal etmiştir.

Dolayısıyla AYM’nin iptal kararı; 17.04.2021 tarihine kadar güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandığı için 696 KHK kapsamında kadroya alınmayan binlerce işçi için durumlarının yeniden değerlendirilmesi ve yeniden yargılama imkanı verecektir.

Ayrıca yine 17.04.2021 tarihine kadar güvenlik soruşturmasından dolayı kimlik kartı iptal olup dava açan fakat kazanamayan kişiler, AYM’nin bu kararı sonrası yeniden dava açabilecektir.

Ancak AYM’nin iptal kararı, özel güvenlik görevlisi olabilmek için 7315 sayılı Kanun kapsamında arşiv araştırma ve/veya güvenlik soruşturması yapılmasının önünde bir engel teşkil etmeyecektir.

4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak sürekli işçi kadrosunda çalışan bu kişiler, diğer kamu personeli gibi fırsat eşitliği yakalayamamaktan şikayetçidir.

Üniversite mezunu işçiler, memur kadrosuna geçirilmeyi talep etmektedir.

Yıllardan beri dile getirdikleri bu talepleri henüz karşılık görmemiştir.

Diğer yandan 3. Dönem Toplu Sözleşmesi’nde; memur işi yapan ve kamuda işçi kadrolarında çalışmakta olanların memur kadrolarına geçirilmesine yönelik hüküm bulunmaktadır.

Üniversite mezunu işçilerin, eğitimlerine uygun memur statüsünde çalışma talepleri yerinde bir beklentidir.

Hali hazırda kamu kurumlarında çalışmakta olan üniversite mezunu işçilerin bu talebi, statü değişikliği ile çözülebilir.

Zira üniversite mezunu işçilerin memur kadrosuna geçirilmemeleri, zincirleme hak kayıplarına yol açmaktadır.   

Örneğin kamuda işçi kadrosunda olup 2 tane lisans mezunu olan bir işçi, görevde yükselme sınavlarına giremiyor.

Çünkü görevde yükselme sınavı şartları arasında; 657 sayılı Devlet Memurlar Kanununa tabi çalışıyor olma şartı var.

İşçiler ise 4857 İş Kanunu’na tabi olarak çalışıyorlar.

Dolayısıyla işçi statüsünde olan biri, tüm şartları taşısa bile görevde yükselme sınavına giremiyor.

Yani ne yaparsa yapsın, hangi eğitimi alınsa alsın “sen işçisin işçi kal” yaklaşımıyla karşılaşıyor.  

Kamu kurumlarındaki üniversite mezunu işçilerin, memur statüsüne geçirilmeleri kaynak israfının da önüne geçecektir.

Zira yıllarca eğitim alıp bu eğitime uygun iş yapamamak, devlet ve millet açısından kaynak israfıdır.

Gerekirse bir sınav yapılarak üniversite mezunu işçilerin memur kadrosuna geçişi sağlanabilir.

Zira hali hazırda, üniversite mezunu işçilerin pek çoğu, kadroları sürekli işçi olsa da memur işi yapmaktadır.  

Sözün özü, üniversite mezunu kamu işçileri Anayasanın gereği olarak memur kadrolarına geçirilmelidir.

Üniversite mezunu işçilerin bu mağduriyetini giderecek bir yöntem mutlaka bulunabilir.

KHK’daki söz konusu düzenleme şu şekildedir:

“Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez.”  

Kamu kurumları, çalıştırdıkları 696 KHK‘lı işçilerini bu hüküm çerçevesinde, emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekli etmektedirler.

Ancak bu durum, işçilerin itirazlarına yol açmaktadır.

Genç yaşta emekli olmak istemeyen sürekli işçiler, çalışma hayatına devam etmeyi talep etmektedir. 

Diğer yandan en son Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın görüşü doğrultusunda; hem belediye şirketlerine hem de kamu kurumlarına sonradan alınan işçilerin, 696 sayılı KHK‘nın zorunlu emeklilik uygulaması kapsamında olmadığı belirtilmiştir.

Dolayısıyla zorunlu emeklilik uygulaması sadece 696 sayılı KHK ile kadroya geçen eski taşeron işçiler açısından mağduriyet oluşturan negatif ayrımcılık uygulamasına dönüşmüştür.

İşçilerin talepleri doğrultusunda bu zorunlu emeklilik uygulamasının gözden geçirilmesi isabetli olacaktır.    

Diğer yandan 696 sayılı KHK’daki zorunlu emeklilik uygulaması çeşitli yanlış uygulamalara da kapı aralamaktadır.  

Örneğin kısmi emekliliğe hak kazanan işçilerin durumu kimi zaman kurumlarda tereddüte yol açmaktadır.

Peki kısmi emekliliğe hak kazanan 696 KHK’lı işçi, emekliye sevk edilmeli midir?  

Bu soruya cevap vermeden önce kısmi emekliliğin ne olduğuna bakalım.

Yaştan emeklilik olarak da bilinen kısmi emeklilik, belirli bir yaşa gelen sigortalının primi gününü dolduramamasına rağmen daha az primle yaşından dolayı emekli olabilmesidir.

Kısmi emekliliğin şartları da sigorta giriş tarihine göre değişmektedir. Buna göre;

– 08.09.1999 tarihinden önce işe girenler 3600 gün prim ödemleri ve 15 yıl sigortalılık süresini tamamlamaları şartıyla 60 yaşında,

– 08.09.1999 ile 30.04.2008 arasında işe girenler 4500 gün prim ödemeleri ve 25 yıllık sigortalılık sürelerini tamamlamaları şartıyla 60 yaşında,

– 01.05.2008 tarihi ve sonrası işe girmiş olanlar ise 5400 gün pirim ödeme şartını 31.12.2035 yılına kadar tamamlamaları durumunda 63 yaşında kısmi emekli olabilmektedir. Bu gruptakiler için kısmi emeklilik yaşı, 65’e kadar uzayacaktır.

Bu verdiğimiz emeklilik bilgileri erkek işçiler içindir. Kadın işçilerde ise kısmi emeklilik hakkı 2 yaş daha erkendir.

Sosyal güvenlik mevzuatındaki kısmi emekliliğin amacı, işçinin yeterli prim gününü doldurmamış olsa da yaşı nedeniyle emekli olabilmesini sağlamaktır.

Kısmi emeklilik, bir çeşit ‘sosyal koruma’ olarak da değerlendirilmiş, yaşı ilerleyen işçilerin mağduriyetinin önlenmesi amaçlanmıştır.

Nihayetinde işçiye alternatif olarak sunulan, tercihine bağlı olarak kullanabileceği bir haktır. İsteyen işçi kısmi emeklilik hakkını kullanabilirken isteyen de primini doldurup tam emekliliğe hak kazanabilmektedir.

Benzer bir kafa karışıklığı engelli işçiler için de yaşanmaktadır.

Engelli işçilerin engellilik nedeniyle sahip oldukları erken emeklilik hakkının, kadroya geçen işçiler açısından zorunlu emekliliğe esas olup olmayacağı tartışılmıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından kadroya geçiş sürecinde yayınlanan görüşte; engelli işçilerin “engelli olmayan kişiler gibi yaşlılık aylığına hak kazanma tarihlerinin esas alınarak” emekli edilmesi gerektiği belirtilmişti.

Daha sonra ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı aynı yönde görüş vermiştir. Bu görüşlere rağmen hatalı uygulamaya devam eden kurumların varlığı bilinmektedir.   

Özetle engelli işçilere sosyal koruma amaçlı sağlanan erken emeklilik tercihinin, zorunlu emekliliğe dönüşmeyeceği Bakanlık görüşleriyle karara bağlanmıştır.  

Aynı durumun kısmi emeklilik açısından da geçerli olacağı kanaatindeyiz.

Bu bağlamda, işçilere sunulmuş tercihe bağlı kısmi emeklilik hakkının, kadroya geçen 696 KHK’lı işçiler için bir mecburiyete dönüşmesinin düzenlemenin ruhuna uygun düşmeyeceğini değerlendiriyoruz.

Bu sorunların kökten çözümü ise 696 sayılı KHK’daki zorunlu emeklilik uygulamasının bütünüyle kaldırılmasıdır.  

Sayıları 1 milyona dayanan sürekli işçilerin en önemli sorunu; nakil, tayin ve becayiş hakkına sahip olmamaları.

Gelinen noktada bu sorun ücret ve maaş zamlarından daha önemli hale gelmiştir. 

Zira 696 KHK‘lı işçiler, çakılı kadro şeklinde kadroya alındılar ve kendi kurumları dışında bir kuruma nakil, tayin ya da becayiş hakkına sahip değiller.

Oysa sürekli işçilerin, en başta eş durumu olmak üzere tayin ve nakili zorunlu kılan pek çok durumları olabilmektedir. 

Şöyle düşünelim…

Polis ve asker başta olmak üzere, memur olan eş zorunlu olarak tayin oluyor. 

Bu durumda işçi olan eş ne yapacak?

Tayin ve nakil hakları olmadığı için şu an ancak ya ücretsiz izin alarak ya da istifa ederek eşinin yanına gidebiliyor. 

Bir diğer seçenek ise ayrı illerde yaşamaya çalışmak.

Bunun getireceği ekonomik külfeti bir yana bırakıyorum.

Hem çocuklar hem de aile üzerindeki olumsuz etkilerini sanırım herkes tahmin eder.

Bölünmüş ailelerin kimseye bir faydası olmaz.

Bu durumdaki memurdan da ne işçiden de verim alınamaz.

Bu konu 8 Ağustos 2021 tarihinde imzalanan Kamu Çerçeve Protokolü ile de gündeme gelmişti.

Kamu Çerçeve Protokolünün 9. Maddesinde işçilerin nakil ve tayin haklarına ilişkin çalışma yapılması kararı alınmıştı.

Ancak üzerinden aylar geçmesine rağmen bir gelişme olmadı.     

Yaşanan soruna ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumu’nun birden fazla kararı var.

Kamu Denetçiliği Kurumu, Raporunda, mevcut mevzuatta, işçilerin nakil ve tayin hakkına yer verilmediği ancak bu durumun çalışanların ihtiyaçlara cevap veremediği değerlendirip, ikincil mevzuat düzenlemesiyle bu sorunların giderilmesi gerektiğini tespit ediyor.

Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nda da 4 /D sürekli işçilere nakil ve tayin hakkı veren bir düzenleme üzerinde çalışıldığını biliyoruz.

Bu konuda artık bir adım atılmalıdır! 

Şöyle düşünelim… 

Aynı Bakanlığa bağlı iki il arasında, işçinin eş durum veya diğer mazeretine dayalı olarak tayin imkanı olsa bunda ne gibi bir sakınca olabilir.

Bu konuda mahkemelerin işçi lehine verdiği kararlar sözkonusudur.

Ancak işçileri mahkeme kapılarında süründürmenin hiç bir anlamı yok. 

Yapılması gereken işlem; 

Sürekli işçilerin tayin ve nakil hakkı konusunda  genel bir düzenleme yaparak hem işçilerin mahkeme yolunu tutmasının önüne geçmek hem yargıyı ilave iş yükünden kurtarmak hem de aile bütünlüğünü sağlayıp işçileri sevindirmektir.