• 4/D İşçilerin Özlük Hakları Nelerdir?
• Emekli Sandığı mı? SGK’lı mı Olacak?
• 4857 sayılı Kanuna Göre Bazı Özlük Hakları Nelerdir?
• Yıllık Ücretli İzin Hakkı
• Kıdem Tazminatı Hakkı
• Haftalık Çalışma Saati
• Kadın İşçilerin Doğum Öncesi ve Sonrası Hakları
• Kesilen Rapor Paralarının Ödenmesi
• Mazeret İzinleri

4/D İşçilerin Özlük Hakları Nelerdir?

4/D olarak ifade edilen işçiler 657 sayılı Kanunun 4/d bendine göre çalışan işçilerdir. 657 sayılı Kanunun 4/D bendine göre bu işçiler;

• Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan sürekli (daimi) işçiler ve
• Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan mevsimlik (6 aya kadar çalışan) işçilerdir.

4/d kapsamında çalışan işçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. Bu işçiler, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir.

Emekli Sandığı mı? SGK’lı mı Olacak?

4/D kapsamındaki kadrolu işçiler, hizmet akdi ile çalışanlar olduğundan, 5510 sayılı Kanunun 4/a bendi kapsamında sigortalı (SGK’lı) sayılırlar. Emeklilik yaşının hesaplanmasında ve emekli olmak için gereken prim gün sayısı hesabında yine 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

4857 sayılı Kanuna Göre Bazı Özlük Hakları Nelerdir?

4/D kapsamındaki sürekli işçilerin asgari özlük hakları 4857 sayılı İş Kanununda belirtilmiştir. Ancak kamuda 4/D kapsamında çalışan işçiler aynı zamanda toplu iş sözleşmesi imzaladıkları için, bu haklarında işçi lehine önemli iyileştirmeler olmaktadır.

Yıllık Ücretli İzin Hakkı

İşçinin hizmet süresine göre hesaplanır. Taşerondan kadroya geçen işçilerde hizmet süresi kamuda ilk işe başladığı tarih olarak kabul edilir. Buna göre;

1-5 yıl arasında hizmeti olanlara 14 iş günü,

6-14 yıl arasında hizmeti olanlara 20 iş günü,

15 yıldan fazla hizmeti olanlara 26 iş günü, yıllık ücretli izin verilmektedir.

Ancak toplu iş sözleşmesiyle birlikte bu izinlerin,

1-5 yıl arasında hizmeti olanlara 16 iş günü,

6-14 yıl arasında hizmeti olanlara 22 iş günü,

15 yıldan fazla hizmeti olanlara 28 iş gününe yükseltilebilmektedir.

Kıdem Tazminatı Hakkı

İşçinin aynı veya farklı kamu kurumlarında çalışmaya başladığı ilk tarihten itibaren hizmet süreleri birleştirilerek hesaplanacaktır. 4/D kadrosuna geçen taşeron işçilerin, alt işvereni (taşeron firması) defalarca değişmiş olsa dahi kamu geçirdiği tüm sürelerin, kıdem tazminatına esas hizmet süresinde dikkate alınması beklenmektedir.

Haftalık Çalışma Saati

4857 sayılı İş Kanununa göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Kanunda belirtildiği şekliyle özel sektör şirketlerinin büyük bölümü de personelini haftada 45 saat çalıştırmaktadır. 657 sayılı Kanun kapsamında memurların haftalık çalışma süresi ise 40 saattir ve haftada 5 gün çalışırlar. 4/D kapsamındaki işçiler, 657 sayılı Kanuna tabi değildir ve haftalık 45 saate kadar çalıştırılmaları mümkündür.

Ancak 4/D kapsamındaki işçilerin kamuda çalışma süreleri memurlarla uyumlu olması açısından ve toplu iş sözleşmeleri ile haftada 40 saat olarak belirlenmektedir. Vardiyalı ve sürekli nitelikteki işler hariç, kadrolu işçiler de memurlar gibi haftada 5 gün (Cumartesi-Pazar tatil) çalışmaktadırlar.

Kadın İşçilerin Doğum Öncesi ve Sonrası Hakları

4/D kapsamındaki kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrasında çeşitli hakları bulunmaktadır. Bu haklar 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili Yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Bu haklar özetle;

• Doğum öncesi ve sonrası 8 hafta, toplamda 16 hafta ücretli doğum izni
• İşçinin isteği halinde 6 aya kadar ücretsiz doğum izni
• Çocuk 1 yaşına gelinceye kadar günde 1,5 saat ücretli süt izni
• 60, 120 veya 180 gün süreyle yarı zamanlı ücretli (yarım gün) (ayda 15 gün) çalışma hakkı
• Çocuk 72 ayını doldurana kadar ücretsiz kısmi süreli (part-time) çalışma hakkı’dır.

Görüleceği üzere doğum yapan 4/D kapsamındaki kadın işçilerin, ücretli ve ücretsiz izin hakları 4857 sayılı kanun kapsamında kullanılmaktadır. Burada “ücretli” olarak ifade edilen izin ücretleri 5510 sayılı Kanun kapsamında iş göremezlik ödeneğinden işçiye ödenen ücretlerdir.

Kesilen Rapor Paralarının Ödenmesi

4/D kapsamındaki işçilerin elde ettiği haklardan biri de SGK tarafından kesilen rapor ücretlerinin ödenmesidir. 5510 sayılı Kanun gereğince SGK, hastalık nedeniyle alınan raporlarda ilk 2 günün ücretini işçiden kesmektedir. Ayrıca SGK ayakta tedevilerde bir günlük ücretin 1/3’ünü ve yatarak tedevilerde ise 1/2’sini kesmekte, yani işçiye eksik ödeme yapmaktadır.

4/D kapsamındaki işçiler, rapor almış olsa da o ay ki maaşlar tam olarak ödenmekte ve sağlık raporları neticesinde SGK tarafından yatırılan ücretler ise daha sonraki maaşlarından mahsup edilmektedir. Böylece işçinin sağlık raporu aldığı ay ile tam çalıştığı ayda eline geçen ücret aynı olmaktadır.

Mazeret İzinleri

4/D kapsamındaki işçilerin mazeret izinleri 4857 sayılı Kanun kapsamında verilmektedir. Bu izinler;

Evlilik İzni

İşçiye; evlenmesi halinde 3 (üç) gün izin verilir.

Bu izni kullanabilmek için evliliğin gerçekleşmiş olması gerekmektedir. İşveren ve işçi kendi arasında anlaşarak bu iznin ne zaman kullanılacağına karar verir.

Babalık İzni

İşçiye; eşinin doğum yapması hâlinde ise 5 (beş) gün ücretli izin verilir.

Ölüm İzni

İşçiye; ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde 3 (üç) gün ücretli izin verilir.

Engelli Çocuk İzni

İşçilerin en az %70 (yüzde yetmiş) oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun
tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından
kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 (on) güne kadar ücretli izin
verilir.

Yukarıdaki yasal ve ücretli mazeret izinlere ilaveten toplu iş sözleşmeleriyle işçilere aşağıdaki izinler de verilebilmektedir;

• İşçinin kayınpeder/kayınvalidesinin ölümünde 2 gün ücretli izin,
• İşçinin geçerli bir mazereti olması halinde yılda 45 güne kadar ücretsiz izin

Burada belirtilen izin hakları 4857 sayılı Kanun kapsamında uygulanması zorunlu izin hakları olup, çoğu kamu kurumunda 4/D kapsamında çalışan işçilere toplu iş sözleşmeleriyle daha geniş haklar verilebilmektedir.

• 4/D İşçi Maaşları Ne Kadar?
• Maaşlar Neye Göre Belirleniyor?
• İlave Tediye (İkramiye) Ödemesi
• Toplu İş Sözleşmelerinden Gelecek Ek Ödemeler
• Fazla Mesai ve Tatil Günü Çalışmaları

4/D İşçi Maaşları Ne Kadar?

657 sayılı Kanunun 4/D bendi kapsamında çalışan sürekli işçilerin maaşları kurumdan kuruma farklılık gösterebilmektedir. 657’ye tabi memur ve sözleşmeli personelde olduğu gibi bu ücretler Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmez. 4/D kapsamında çalışan işçiler genellikle bir iş sendikasına bağlıdır ve ücret ve sosyal hakları devlet ile işçi sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmeleriyle belirlenir.

Maaşlar Neye Göre Belirleniyor?

Toplu iş sözleşmelerinde 4/D işçi kadrolarında belirlenen ücretler, işçinin “Unvanı” “Pozisyonu” “Eğitim Durumu” gibi kriterlere bağlı olarak “A Grubu” “B Grubu” “C Grubu” gibi kategorilere ayrılır.

Bu kategorilerin herbiri için günlük yevmiye belirlenir. Örneğin “A Grubu” içindeki “Temizlik İşçisi” için günlük yevmiyenin 65 TL/Gün olarak belirlendiğini kabul edelim.

Bu durumda Temizlik işçisinin aylık brüt ücreti:

65 * 30 = 1.950 TL olacaktır.

Tabi ki bu ücrete ilgili kanunlar ve toplu iş sözleşmesi kapsamında ek ödemeler ilave edilecektir. Bunları da başlıklar halinde sıralarsak;

İlave Tediye (İkramiye) Ödemesi

6772 sayılı Kanun gereğince, ilgili kanun kapsamındaki İdarelerde çalışan işçilere, her yıl 52 günlük yevmiyesi tutarında ilave tediye ödemesi yapılır. İlave tediye ödemesinin yarısı (26 günlük tediye) genellikle Ağustos/Eylül ayında, kalan yarısı ise (26 günlük tediye) Aralık ayında yapılır.

Toplu İş Sözleşmelerinden Gelecek Ek Ödemeler

2018 yılında da geçerli olan ve Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmesi verilerine göre aşağıda gösterilmiştir. Belirtilen ücretler brüt ücrettir.

Çocuk Yardımı

Çocuk başına ayda 25 TL ödenmektedir. (3 çocuğa kadar verilir)

Yakacak Yardımı

Ayda 30 TL olarak ödenmektedir.

Bayram Yardımı

Ramazan ve Kurban bayramının olduğu aylarda 75 TL olarak ödenmektedir.

Öğrenim Yardımı

Her yılın Eylül ayında çocuğun eğitim durumuna göre 100-140 TL arasında ödenmektedir.

Yukarıdaki ücretler dışında Sosyal Yardımlar adı altında ödemeler yapılmaktadır.

Hastalık Yardımı

İşçinin rapor alması durumunda SGK tarafından iş göremezlik ödeneğinden kesilen ücretlerinin farkları ödenmektedir.

Evlenme Yardımı

İşçiye evlenmesi halinde 140 TL evlilik yardımı ödenmesi

Ölüm Yardımı

İşçinin ana, baba, eş, çocuğunun ölümü halinde 300 TL ölüm yardımı ödenmesi

Doğal Afet Yardımı

İşçinin doğal afet nedeniyle zarar göre işçiye 1.000 TL tabi afet yardımı ödenmesi

Fazla Mesai ve Tatil Günü Çalışmaları

Resmi Tatil Günü Mesaisi

Ulusal bayram ve genel tatil gününde çalışan işçilere İş Kanununa göre ilave 1 günlük (toplamda 2 yevmiye) ücret ödenir. Toplu iş sözleşmesiyle bugünlerde ilave 2 günlük (toplamda 3 yevmiye) ücret ödenmesi

Haftalık 45 Saati Aşan Mesailer

İşçinin haftalık 45 saati aşan fazla çalışmaları, saat başına %50 fazlası olarak ödenir. Toplu iş sözleşmesiyle bu oran %60’a çıkarılmaktadır.

Görüleceği üzere 4/D kadrosuna geçen işçilerin ücretlerinde, yapılacak toplu iş sözleşmeleri ve ilave tediye ödemeleri ile birlikte önemli bir artış olacağı beklenmektedir.