TÜİK, haftalık ortalama fiili çalışma süresini de açıkladı.

Buna göre mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 44,4 saat oldu.

TÜİK verilerine göre; istihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0, 5 saat azalarak 44,4 saat olarak gerçekleşti.

Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 43 bin kişi azalarak 3 milyon 654 bin kişi oldu.

İşsizlik oranı ise 0,4 puanlık azalış ile %10,6 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %8,9 iken kadınlarda %13,9 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %47,7 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 765 bin kişi artarak 30 milyon 775 bin kişi, istihdam oranı ise 1,1 puanlık artış ile %47,7 oldu. Bu oran erkeklerde %65,3 iken kadınlarda %30,4 olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı %53,3 olarak gerçekleşti

İşgücü 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 722 bin kişi artarak 34 milyon 429 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,9 puanlık artış ile %53,3 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde %71,7, kadınlarda ise %35,3 oldu.

Genç nüfusta mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %20,3 oldu

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki çeyreğe göre 0,4 puanlık azalış ile %20,3 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde %17,1, kadınlarda ise %26,3 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdamın %56,1’i hizmet sektöründe yer aldı

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre tarım sektöründe 113 bin kişi, sanayi sektöründe 217 bin kişi, inşaat sektöründe 42 bin kişi, hizmet sektöründe 393 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin %16’sı tarım, %22’si sanayi, %5,9’u inşaat, %56,1’i ise hizmet sektöründe yer aldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 44,4 saat oldu

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0,5 saat azalarak 44,4 saat olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış atıl işgücü oranı %21,3 oldu

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2022 yılı II. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0,9 puanlık azalış %21,3 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı %14,7 iken potansiyel işgücü ve işsizlerin bütünleşik oranı %17,6 olarak tahmin edildi.

İşçilere 45 saati aşarak fazla çalışma yaptırılabileceği de yine İş Kanunu’nun 41. Maddesi’nde yer almaktadır. Bu maddedeki hüküm şu şekildedir: “Ülkenin  genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır.”

Yargıtay’ın istikrar kazanmış içtihatlarına göre de fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. 

Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş ve çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir.

Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir.

Diğer yandan haftalık çalışma süresi olan 45 saatlik çalışma süresi aşılmasa da günlük 11 saatin üzerindeki çalışmalar ile güvenlik, turizm ve sağlık çalışanları hariç gece 7,5 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır.

Bu husus pek çok Yargıtay kararında yer almakta, gece çalışmasının nasıl hesaplanacağına da yer verilmektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2015/21612 E, 2018/16580 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir;

“Fazla çalışma yaptığını ispatla yükümlü olan işçi, fazla çalışma yaptığı yönündeki iddiasını tanık beyanları ile ispatlamıştır. 

Taraf tanıklarının beyanlarından davacının, günde 12 saat olmak üzere 2 gün gündüz, 2 gün gece çalıştığı ve 2 günde dinlendiği anlaşılmıştır.

Hükme esas bilirkişi raporu incelendiğinde ise davacının, haftanın 6 günü çalıştığı kabulü ile hesaplamaların yapıldığı saptanmıştır.

Davacının çalışma düzeni taraf tanıklarının beyan ettiği şekilde; günde 12 saat olmak üzere 2 gün gündüz, 2 gün gece şeklinde olup, davacı bu çalışmasının ardından 2 günde dinlenmektedir.

Bu çalışma düzeni dikkate alındığında, davacının haftada 6 gün çalıştığından söz edilemeyeceği gibi haftalık 45 saati aşan bir çalışmasının da bulunmadığı ortadadır.

Ancak, davacının gece vardiyasında çalıştığı günlerde 1,5 saat ara dinlenme ile 7,5 saati aşan 3 saat gece çalışması yaptığı anlaşılmakla, gece çalışması yaptığı günlerde günlük 3 saat üzerinden fazla mesai alacağının hesaplanıp hüküm altına alınması gerekmektedir.”

Yargıtay bu kararında; haftalık 45 saatlik çalışma süresi aşılmamış olsa da gece vardiyasında 12 saat çalışan işçi için 1,5 saat ara dinlenmeyi düşmüş, kalan 10,5 saatin 7,5 saatini normal çalışma, üzerindeki 3 saatini ise günlük fazla mesai olarak hesaplamıştır.

Gün içinde işçinin yemek, çay, sigara gibi ihtiyaçlar sebebiyle ya da dinlenmek için belli bir zamana ihtiyacı vardır.

Bu ihtiyaçlarını karşılamak için çalışmadan geçirdiği süreye ara dinlenme denir.

Ara dinlenme 4857 sayılı İş Kanununun 68. maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre; ara dinlenme süresi, günlük çalışma süresine göre kademeli bir şekilde belirlenmiştir.

– 4 saat veya daha kısa süreli günlük çalışmalarda ara dinlenmesi en az 15 dakika,

– 4 saatten fazla ve 7,5 saatten az çalışmalar için en az yarım saat ve

– Günlük 7,5 saati aşan çalışmalar bakımından ise en az 1 saat ara dinlenmesi verilmelidir.

Uygulamada 7,5 saatlik çalışma süresinin çok fazla aşıldığı günlük çalışma sürelerine de rastlanılmaktadır.

İş Kanununun 63. maddesi hükmüne göre, günlük çalışma süresi 11 saati aşamayacağından, 68. maddenin belirlediği 7,5 saati aşan çalışmalar yönünden en az bir saatlik ara dinlenmesi süresinin, günlük en çok 11 saate kadar olan çalışmalarla ilgili olduğu kabul edilmelidir.

Başka bir anlatımla günde 11 saate kadar olan (on bir saat dahil) çalışmalar için ara dinlenmesi en az 1 saat, 11 saatten fazla çalışmalarda ise en az 1, 5 saat olarak verilmelidir.

İşçi, ara dinlenme saatinde tamamen serbesttir.

Bu süreyi işyeri içinde ya da dışında geçirebilir. İşçi işyerinde kalsa bile, ara dinlenme süresini serbestçe kullanabilir, bu süre içinde çalışmaya zorlanamaz.

Ara dinlenmesi için ücret ödenmesi gerekmez. Ancak, bu süre işçiye dinlenme zamanı olarak tanınmamışsa, işçinin normal ücretinin ödenmesi gerekir. Bu sürenin haftalık 45 saati aşan kısmını oluşturması halinde ise, zamlı ücret ödenmelidir.

Ara dinlenme süreleri kural olarak aralıksız olarak kullandırılır.

Ara dinlenmesinin kullandırılması zorunlu ise de, bunun kullanılacağı zamanı belirlemek işverenin yönetim hakkıyla ilgilidir.

İşçilerin tamamı aynı anda ara dinlenme zamanını kullanılabileceği gibi, belli bir plan dahilinde sırayla kullanmaları da mümkündür.

Ancak ara dinlenme süresinin, işe, ara dinlenme süresi kadar geç başlama veya aynı süreyle erken bırakma şeklinde kullandırılması doğru olmaz. Ara dinlenme süresinin günlük çalışma içinde belli bir zamanda amaca uygun şekilde kullandırılması gerekir ( Yargıtay 9.HD. 17.11.2008 gün 2007/35281 E, 2008/30985 K.).

Örneğin kadın sigortalının iş yerindeki emzirme odasında düşmesi sonucu meydana gelen kaza veya çocuğun bulunduğu yere gidiş-gelişi sırasında geçirdiği trafik kazası iş kazası sayılacaktır. Ancak kendi nam ve hesabına çalışan sigortalılar yani BAĞ-KUR’lular için böyle bir düzenleme bulunmamaktadır. 

Buna göre mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı % 11,5 seviyesinde gerçekleşti.

Hane halkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2022 yılı Mart ayında bir önceki aya göre 153 bin kişi artarak 3 milyon 894 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise 0,4 puanlık artış ile %11,5 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %10,3 iken kadınlarda %13,9 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %46,5 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2022 yılı Mart ayında bir önceki aya göre 59 bin kişi azalarak 29 milyon 956 bin kişi, istihdam oranı ise 0,2 puanlık azalış ile %46,5 oldu. Bu oran erkeklerde %64,4 iken kadınlarda %29,0 olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı %52,6 olarak gerçekleşti

İşgücü 2022 yılı Mart ayında bir önceki aya göre 96 bin kişi artarak 33 milyon 851 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,1 puanlık artış ile %52,6 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde %71,9, kadınlarda ise %33,7 oldu.

Genç nüfusta mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %21,2 oldu

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki aya göre 0,5 puanlık artış ile %21,2 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde %19,1, kadınlarda ise %25,2 olarak tahmin edildi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 44,9 saat oldu

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2022 yılı Mart ayında bir önceki aya göre 0, 5 saat azalarak 44,9 saat olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış atıl işgücü oranı %22,7 oldu

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2022 yılı Mart ayında bir önceki aya göre 0,6 puan artarak %22,7 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı %15,7 iken potansiyel işgücü ve işsizlerin bütünleşik oranı %18,8 olarak tahmin edildi.