Yıllık izinde geçen süreler, işçinin belirli bir süre çalışmasına bağlı kıdem tazminatı gibi hakları açısından çalışılmış olarak dikkate alınır.

Ücretsiz izin süreleri ise hem belirli bir süre çalışmaya bağlı hakların hesabında hem de fiili çalışmaya bağlı hakların hesaplanmasında dikkate alınamaz.

İşçinin fiili çalışması bulunmayan dönemde ücretsiz izinde mi yoksa yıllık ücretli izinde mi olduğunun tespiti bu noktada önem arz etmektedir.

Ücretsiz izin iş hukuku mevzuatımızda açık olarak düzenlenmiş bir müessese değildir. Bunun tek istisnası ücretsiz analık iznidir. Bunun dışında Kanunda ücretsiz izin uygulamasına ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Bununla birlikte uygulamada iş sözleşmesi taraflarınca anlaşılarak ücretsiz izin yoluna gidildiği görülmektedir.

Ücretsiz izin uygulaması bir tarafın talebini diğer tarafın kabulüyle yapılabilir. Bu hem işçi hem de işveren bakımından geçerlidir.

Nitekim, işçinin de hangi nedene dayanırsa dayansın, ücretsiz izin talebi işverenin kabulü ile sonuç doğurur. İşçinin de tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkması mümkün değildir. (9. Hukuk Dairesi 2021/463 E. , 2021/5112 K.)

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, ücretsiz izin süresi dikkate alınmada yapılan kıdem tazminatı hesabını bozmuştur. Yargıtay’ın kararı şu şekildedir:

“Somut uyuşmazlıkta; hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının 09.05.2005-02.03.2009 tarihleri arasında 3 yıl 9 ay 23 gün ve 16.11.2009-20.03.2015 tarihleri arasında 5 yıl 4 ay 4 gün olmak üzere toplam 9 yıl 1 ay 27 gün hizmetinin bulunduğu kabul edilerek dava konusu alacaklar hesaplanmıştır. Hizmet süresi belirlenirken davalı işverence işçiye verilen çalışma belgelerindeki sürelerin esas alınmasında bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Ne var ki dosya içerisinde davacı tarafça işverene sunulmuş olan 15.10.2014-30.10.2014 ve 19.01.2015-24.01.2015 tarihleri arasında ücretsiz izin kullanma talepli dilekçeler bulunmaktadır. Ücretsiz izin talep edilen aylara ilişkin puantaj kayıtları ve ücret bordrolarında belirtilen süreler için çalışma kaydı olmadığı gibi ücret tahakkuku da yapılmadığı görülmektedir. Bu durumda, ücretsiz izinde olduğu anlaşılan 15.10.2014-30.10.2014 ve 09.01.2015-24.01.2015 tarihleri arasındaki süreler hizmet süresinden dışlanmalı ve dava konusu alacaklar buna göre yeniden hesaplanarak hüküm altına alınmalıdır. Ücretsiz izin süreleri dikkate alınmadan yazılı şekilde sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yine İş Kanunu’na göre doğum yapan işçilerin, istekleri halinde 16 haftalık ücretli analık izin hakkının bitiminden itibaren kullanılmak üzere 6 aya kadar ücretsiz hakları vardır.

Diğer yandan İş Kanununa göre işe giriş tarihi itibariyle deneme süresi dâhil 1 yılı dolduran işçiler yıllık izin kullanmaya hak kazanırlar.

Örneğin 01.01. 2021 tarihi itibariyle işe giren işçi, 31.12.2021 tarihi itibariyle yılını dolduracağından 01.01. 2022 tarihi itibariyle yıllık izin kullanmaya hak kazanmış olur.

1 yıldan az süre çalışanların yıllık izin hakkı yoktur.

Peki 16 haftalık ücretli izin ile 6 aylık ücretsiz izin kullanılması, işçinin yıllık için hakkını nasıl etkiler?

İş Kanunu’nun 55. maddesi uyarınca; analık izin süreleri, yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi hesaba katılır.

Dolayısıyla analık iznini kullanan işçinin yıllık izne hak kazanmasında bir değişiklik olmaz. İşçi, analık izin süresi dahil 1 yıl dolunca yıllık izin hakkını elde eder.   

Ancak analık izninden sonra kullanılan 6 aylık ücretsiz doğum izninde durum farklıdır.

6 aylık ücretsiz izin, yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi hesaba katılmaz. Dolayısıyla ücretsiz izin kullanan işçinin yıllık izne hak kazanması, kullandığı ücretsiz izin süresi kadar gecikecektir.