Hatırlarsanız daha önce 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen işçilerin endişe ettiği konulardan biri EYT düzenlemesi sonrasında emekliliği hak etmeleri neticesinde işlerinden zorunlu olarak çıkarılıp çıkarılmama durumu idi. Zira, 696 sayılı KHK’da kadroya geçme koşulları arasında “Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez.” şeklinde bir hüküm bulunmaktaydı.

Neyse ki bu sıkıntılı konu EYT düzenlemesinde unutulmadı ve yukarıdaki KHK hükmü ortadan kaldırıldı ve bu sorun çözüldü.

Şimdi ise bir başka konu gündemde. 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen işçiler, EYT kapsamında işten ayrıldıktan 30 gün sonra başvurmaları halinde, SGDP’ye (Sosyal Güvenlik Destek Primine) tabi olarak, belediye şirketlerinde emekli maaşı alarak çalışmaya devam edebilir mi?

Öncelikle EYT düzenlemesine bir bakalım:

“GEÇİCİ MADDE 95- Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.

Birinci fıkra kapsamında yaşlılık veya emekli aylığı talebinde bulunarak ilk defa yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlardan, yaşlılık veya emekli aylığı talebi nedeniyle işten ayrılış bildirgesi verilenlerin işten ayrılış tarihini takip eden 30 gün içerisinde en son çalışılan özel sektör işyerinde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaya başlamaları halinde, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışılmaya başlandığı tarihten itibaren bu Kanunun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sosyal güvenlik destek primi işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır. Sosyal güvenlik destek primi işveren hissesi indiriminden yararlanılan sigortalının işten ayrılması halinde, söz konusu sigortalıdan dolayı bu indirimden tekrar yararlanılamaz. Bu fıkrada yer alan indirimden, bu Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan diğer şartlar sağlanmak kaydıyla yararlanılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”

Düzenlemenin birinci fıkrasında yaş dışındaki şartların sağlanması durumunda (ilk sigortalılık tarihi, sigortalılık süresi, toplam prim gün sayısı…) emekli aylığından yararlanılacağı ifade ediliyor ki EYT düzenlemesi dediğimiz esas düzenleme budur.

İkinci fıkrasında ise EYT kapsamında ilk kez emekli aylığı bağlanacak olanların işten ayrılmalarını takip eden 30 (otuz) gün içinde en son çalıştığı özel sektör işyerinde SGDP’ye tabi olarak çalışmaya başlamaları halinde SGDP işveren hissesininden (%22,5) beş puanlık kısmı Hazinece karşılanır diyor. Yani EYT sonrası emekli olan çalışanları sebebiyle mağdur olan işverenlerin (kıdem tazminatı ve diğer toplu ödemeler ve tecrübeli eleman kayıpları… vs.) işverenlerin yükünü bir nebze hafifletmek amacıyla yapılan bir düzenleme diyebiliriz.

Yukarıda ifade edilen 5 (beş) puanlık Hazine indirimi bu şekilde emekli olup, tekrar işe başlayan işçilere ilk kez Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyecek olan özel sektör işyerlerine ve işverenlerine yönelik bir düzenlemedir. Zaten “…en son çalışılan özel sektör işyerinde…” şeklinde belirtilmiştir.

Belediye Şirketleri Kamu Kurumu mudur? Özel Sektör İşyeri midir?

Bu sorunun cevabının aslında Kime göre? ve Neye göre? diyerek cevabın biraz karışık olduğunu baştan ifade edebiliriz.

Öncelikle Belediye şirketleri, bağımsız bütçeli ve özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren tüzel kişiliklerdir. Bunlar Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi sermaye şirketleri olup, bağlı bulundukları belediyelerin tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişilerdir.

Belediye şirketleri anonim ve limited şirket şeklinde kurulmaları sebebiyle ticaret şirketidir ve Türk Ticaret Kanununa göre “Tacir” kabul edilirler. Tıpkı bir süpermarket, benzinlik, giyim mağazasının tabi olduğu gibi aynı hükümlere tabidir.

Belediyelerin kurdukları veya ortak oldukları bu şirketlere, kamu tüzel kişiliği kazandıran herhangi bir Kanun hükmü yoktur. Bunlara kamusal yetki ve ayrıcalıklar da tanınmamıştır.

Bu şirketlerin çalışanları 657’ye tabi değil, 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir.

Danıştay, belediye şirketlerinin kamu kurumu değil özel hukuk tüzel kişileri olduğunu ifade etmiş ve belediye şirket çalışanlarının aylık ve yolluklarının özel hukuk hükümlerine göre belirlenmesi gerektiği ve bunların 3659 sayılı Kanun ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında olmadıklarına karar vermiştir.

Belediye şirket işçilerine 6772 sayılı Kanun kapsamında 52 günlük İlave Tediye ödenmemektedir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2017 yılına kadar belediye şirket işçilerinin ilave tediye alabileceğine karar verirken, 22. ve 9. Hukuk Dairesi 2017 yılında bu içtihattan vazgeçerek belediye şirketlerini ‘özel şirket’ olarak kabul etmiş ve buna dayanarak belediye şirket işçilerini ilave tediye kapsamı dışında tutmuştur.

Görüleceği üzere Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay… ve ilgili Kanun ve mevzuat hükümleri Belediye şirketlerinin “özel şirket” statüsünde olduğunu açıkça gösteriyor.

Buna göre EYT ile emeklilik hakkı kazanan 696 KHK’lı belediye şirket işçilerinin, tıpkı diğer özel şirketlerde olduğu gibi emekliği aylığı alarak çalışması gayet mümkün görünüyor. Ama maalesef fiili uygulamada buna pek imkân yok.

Emekli Aylığı Alanlar Bu Aylıkları Kesilmeksizin Kamu Kurumlarında Çalışamazlar

5535 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 30 uncu maddesinde;

“Cumhurbaşkanı tarafından (…)(3) atanan veya görevlendirilenler, Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler ile yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeliklerine ve Sağlık Bakanlığının tabip ve uzman tabip kadrolarına yapılacak atamalar hariç olmak üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, döner sermayelerin, kefalet sandıklarının, sosyal güvenlik kurumlarının ve bütçeden yardım alan kuruluşların kadrolarına açıktan atanamazlar. Diğer kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanmaz.

Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar.

Diğer kanunların emeklilik veya yaşlılık aylığı almakta iken emeklilik veya yaşlılık aylıkları ve/veya diğer tazminatları kesilmeksizin atanmaya, çalıştırılmaya veya görevlendirilmeye izin veren hükümleri ile 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 11 inci maddesine göre 1.1.2005 tarihinden önce alınmış Bakanlar Kurulu kararları uygulanmaz.”

Hükümleri yer almaktadır. Ancak yine ifade edelim söz konusu madde kamu kurumlarında çalışanları ilgilendiriyor. Özel sektör iş yerlerinde SGDP’ye tabi olarak çalışmaya devam edilebiliyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu Belediye Şirketlerini Kamu Kurumu Sayıyor

Evet. Yukarıda anlattığımız AYM, Yargıtay, Danıştay… ve çok sayıda yargı kararlarına göre kamu kurumu sayılmayan ve bu nedenle en basitinden işçilerine İlave Tediye ödemesi yapamayan belediye şirketleri, SGK’ya göre kamu kurumu statüsünde kabul ediliyor.

Belediye şirketleri bu nedenle SGK tarafından özel sektör işyerlerine uygulanan destek ve indirimlerden faydalanamıyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu ve Maliye Bakanlığı;

5335 sayılı Kanunun 30’ncu maddesinde bahsedilen,

“Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin % 50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar”

Kamu kurumları arasında Belediye Şirketlerinin de yer aldığını düşünüyor ve 01/01/2005 tarihinden sonra Belediye şirketlerinde çalışan (sonradan ayrılanlar dahil) personellere varsa aynı dönemde ödenen emekli maaşlarını yasal faizleri ile birlikte geriye dönük tahsil etmektedir.

SONUÇ olarak Yargı ve içtihat kararları öyle demese de Sosyal Güvenlik Kurumu ve Maliye Bakanlığı belediye şirketlerini özel sektör değil kamu işyeri olarak kabul etmektedir. Uzun yıllardır da bu konudaki görüş ve uygulamaları değişmemiştir. Bu durumda EYT ile emekli maaşı bağlanan işçilerin tekrar Belediye şirketlerinde işe başlaması durumunda emekli aylığının kesilmesi gerekmektedir.

https://www.kamuiscileri.net/yargitaydan-belediye-sirket-iscilerini-uzecek-ilave-tediye-karari

Kamu Koordinasyon Kurulu’nu bir ay önce kurduklarını anımsatan Atalay, şöyle devam etti:

“Üçüncü toplantıyı arkadaşlarımız bu hafta yaptı. Tabii bunun kadar önemli olan bir konu da taşeronlarla ilgili bir çözüm bulmamız gerekiyor. Hükümetin 2019 yılında 696 sayılı KHK ile kadroya geçenlerle ilgili bize bir sözü var. KİT’ler başta olmak üzere ülke gündeminden taşeron lafını kaldırmamız gerekiyor. Türk-İş’in talebi ve sendikaların talebi budur.”

Taşeron ve geçici işçi konusunun bu dönemde çözülmesi gerektiğine değinen Atalay, “696 sayılı KHK ile ilgili emekliliği dolanların meselesi var. Onunla ilgili de tamam dediler. Tayinlerle, eş durumuyla ilgili talebimizi de Bakan Beye bir daha yineledik. Aile huzuru açısından bu meseleye bir çözüm bulmak gerekiyor. Çünkü bu sürdürülebilir bir iş değil. Bunlarla ilgili her gün talepler geliyor” ifadesini kullandı.

Atalay, komisyonun iyileştirme, refah payı ve 2023 zammını birlikte çalışacağını belirterek, “Önümüzdeki günlerde de bu maddelerin dışında 2023 için zam talebimizi kamuoyuna açıklarız. Asgari ücretin biraz üzerinde ücretle 10-15 senedir kendi mesleklerinde uzman olan kurumlarda çalışan milyonlarca insan var. Onların ikramiyeleri, sosyal hakları var. Asgari ücretlinin öyle bir şeyi yok. Ne gerekiyorsa kararına bizim komisyon Hak-İş ile beraber oturup karar verecekler. Çözeceğimize inanıyorum. İnşallah toplumun beklentisini karşılayacak güzel bir rakam alırız” dedi.

Erdoğan, 696 KHK ile kadroya geçen işçilerin zorunlu emekliliğinin kaldırılacağını açıkladı.

Cumhurbaşkanı, “Taşerondan kadroya alınanlardan hemen emekli olmayı tercih etmeyecekler için ayrı bir geçiş düzenlemesi hazırlıyoruz.” ifadelerini kullandı.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin de daha önce yaptığı açıklamada,  “O zorunlu emeklilik şartını ortadan kaldıracağız. Biliyorsunuz KHK ile kadroya geçen işçiler, ‘Sen şu kadar çalıştın, artık emekli olursun.’ denilerek zorla emekli ediliyorlar. Onu ortadan kaldıracağız. İsteğe bağlı olarak yasal sınırda çalışabilecekleri süre kadar çalışabilecekler.” ifadelerini kullanmıştı.

Bilindiği gibi taşerondan kadroya geçen işçilerin, emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekliye sevk edilmeleri 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) amir hükmüydü.

KHK’daki söz konusu düzenleme şu şekilde:

“Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez.”  

Bu nedenle kamu kurumları, çalıştırdıkları 696 KHK’lı işçilerini bu hüküm çerçevesinde, emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekli ediyorlar.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yaptığı açıklamanın ardından yapılacak bir yasal düzenlemeyle 696 KHK’lıların zorunlu emekliliği son bulacak.      

KİT işçileri, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi ve hastane bilgi işlemi vs. gibi pozisyonlarda çalışan işçiler o dönemde kadro dışı bırakılmıştı.

696 KHK ile sorunları çözülemeyen ve mağduriyet yaşayan kesimlerden biri de geçici işçiler.

696 sayılı KHK’daki hükümlere göre, geçici işçi olarak istihdam edilecek  personel; en son hizmet alım sözleşmelerinde öngörülen dönem ve çalışma sürelerini aşmamak kaydıyla, 5620 sayılı Kanun’un 3. maddesi hükümleri çerçevesinde istihdam edilmeye devam ediliyorlar.

Bu hükümlere göre MEB, geçici işçilerin 10 ay süre ile çalıştırıyor.

Geçici işçi kadroları yılda 10 ay üzerinden vize edildiğinden bu işçiler 15 Haziran-14 Ağustos döneminde ücretsiz izne çıkarılıyorlar. Bir diğer ifade ile bu dönemde sözleşmeleri askıya alınıyor.

Bu işçilere iki aylık askı döneminde  ücret, sosyal yardımlar, ilave tediye ve ikramiye gibi hiçbir ödeme yapılmıyor. Bu süreler kıdem tazminatına esas süreden de sayılmıyor.

Askı dönemine denk gelebilecek ilave tediye veya ikramiyeler ise askı bitiminden sonra yapılacak ilk maaş ödemesiyle birleştirilerek ödenebiliyor.

Bu durumda olan yaklaşık 33 bin geçici işçi Milli Eğitim Bakanlığında istihdam ediliyor.

Taşerona bağlı iken yılda 10 ay çalıştırılan işçiler, geçici işçi statüsünde kadroya alındıkları için 10 ay çalışıp 2 ay zorunlu izne gönderilmeye devam ediliyorlar.

Kamudaki geçici işçilerin toplamı ise 50 bini buluyor.

696 sayılı KHK ile çözülemeyen gececi işçilerin sorunu, yeni dönemde çözüm bekliyor.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin pek çok defa bu sorunun ortadan kaldırılacağını açıkladı.

Bakan Bilgin son olarak; “Acil olan sorunların ertelenmemesi ve çözülmesi gerekiyor. Mesela geçici işçiler sorunu, ben 2000 yılında  genel müdürdüm bizim geçici işçilerimiz vardı. Demiryolları ile görüşüyorum geçici işçilerimiz hala geçici işçi. Bunu çözeceğiz, geçici işçilik meselesinin çözülmesi lazım. 696 ile geçen işçilerin problemleri var, onların çözülmesi daha kolay, o konuda hazırlıklarımız tamamlandı ama orada önemli olan diğer bir sorun da yaklaşık 1 milyon işçi geçti ama o günün şartlarında 90 bin civarında işçi kapsam dışında kaldı. Onların kamuya kadrolu olarak geçmesi konusundaki çalışmalarımızı da tamamladık. Onun da belli bir aşamadan sonra uygulamaya sokulacağının haberini vermek isterim” ifadelerini kullandı.

Bakan Bilgin’in bu müjdesinin ardından geçici işçilerin gözü kulağı Meclis’ten gelecek kadro haberine çevrildi.

Önümüzdeki günlerde Meclis’e sevk edilecek bir torba yasa ile çalışma hayatındaki pek çok sorun gibi  geçici işçilerin problemlerinin de çözüme kavuşması bekleniyor.

Öte yandan önemli bir mağduriyete  yol açan bu uygulamaya karşı Türk İş ses yükseltmeye devam ediyor.

TÜRK-İŞ Genel Teşkilatlandırma Sekreteri ve Koop İş Sendikası Başkanı Eyüp Alemdar, kamuda farklı istihdam biçimleri uygulandığını, taşeronluk sistemi ile geçici işçilik uygulamalarının, çalışma hayatındaki sorunların en başında geldiğini kaydetti.

696 Sayılı KHK ile kamudaki taşeron işçilerin büyük bölümünün kadroya alındığını fakat 90 bine yakın çalışanın kapsama alınmadığını vurgulayan Alemdar, kamuda taşeron çalışma düzeninin artık tamamen kaldırılması gerektiğini söyledi.

Alemdar, “Geçici işçilik ve taşeron çalışma gibi uygulamalar, bugün artık gündemden çıkmalı, çalışma yaşamındaki bu tür atipik istihdam biçimlerine son verilmelidir.” şeklinde konuştu.

Milli Eğitim Bakanlığı başta olmak üzere, kamuda geçici işçi kadrosuyla çalıştırılanların daimi kadroya geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Alemdar, “Geçici işçilik, adı üstünde, kısa süreli bir istihdam biçimidir. 15-20 yıl süren geçici işçilik olmaz. Bu arkadaşlarımız yılda 10 ay çalıştırılıp 2 ay boşta kalıyorlar. Kamuda bu şekilde istihdam edilen yaklaşık 50 bin işçi bulunuyor. Bu işçilerin 31 bini ise Milli Eğitim Bakanlığı çalışanı. Türkiye’nin dört bir yanındaki okullarda eğitim öğretim faaliyetlerinin sağlıklı ve düzenli bir şekilde devam etmesi için çalışan arkadaşlarımızın gözü kadro müjdesinde. Bir an önce gerekli düzenlemelerin yapılıp, Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolüyle de hüküm altına alınan kadro haklarının verilmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.

TÜRK-İŞ Genel Teşkilat Sekreteri ve Koop İş Genel Başkanı Eyüp Alemdar, kampanyayla ilgili olarak yaptığı açıklamada, çalışma yaşamının gündeminde yer alan bu önemli konuları maddeler halinde özetleyerek şunları söyledi:

“Koop-İş Sendikası olarak, TÜRK-İŞ Konfederasyonumuzun öncülüğünde, çalışma yaşamında yer alan bu sorunların ivedilikle çözüme kavuşturulması için çalışmalarımıza tüm gücümüzle devam ediyoruz. Bilinmelidir ki başta üyelerimiz olmak üzere tüm çalışanların sesi olacağız ve haklı mücadelemizi sonuna kadar sürdüreceğiz. Artık günümüzde geçici işçilik, taşeron işçiliği gibi konular gündemden çıkmalı, çalışma yaşamındaki bu tür atipik istihdam biçimlerine son verilmelidir. Geçici işçilik, adı üstünde, kısa süreli bir istihdam biçimidir. 15 yıl, 20 yıl gibi sürelerle geçici işçilik olmaz.”

Alemdar, kampanyaya konu olan çalışma yaşamının bu güncel sorunlarını şu şekilde sıraladı:

1- Geçici işçiler, sürekli işçi kadrosuna alınmalıdır:

Milli Eğitim Bakanlığı başta olmak üzere kamuda geçici işçi kadrosunda çalıştırılan işçiler, büyük hak kayıplarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı’nda geçici işçi kadrosunda çalıştırılan üyelerimiz, yılda 10 ay çalıştırılmakta, yılın 2 ayında ücret ve diğer gelirlerden mahrum kalmaktadırlar. Aileleriyle birlikte düşünüldüğünde yüz bin civarında insan, bu durumdan doğrudan etkilenmektedir.

Yılda 10 ay çalışma yapılması, okulların kapalı olduğu dönemde dahi devamlılığın sağlanmasına, bakım-onarım çalışmalarına, yeni eğitim-öğretim dönemine hazırlık çalışmalarına engel olmaktadır.

Bu uygulamaya son verilmeli, Kamudaki tüm geçici işçiler, sürekli işçi kadrosuna geçirilmelidir.

2- 696 sayılı KHK ile kadroya geçenlerin tayin hakları tanınmalı, resen emeklilik uygulamasına son verilmelidir.

696 sayılı KHK ile kadroya geçen çalışanlara tayin hakkı verilmemektedir. Bu durum, işçilerin yaşamak zorunda oldukları il ve işyerlerine geçememelerine, sosyal bağlarının zedelenmesine hatta aile birliklerinin bozulmasına neden olmaktadır. Bu çalışanlara tayin hakkı tanınmalı, yaşadıkları mağduriyet sona erdirilmelidir.

Yine bu çalışanlar, resen emeklilik uygulamalarıyla karşı karşıya kalmışlardır. En verimli oldukları 47-48 yaşlarında zorunlu olarak emekli edilmeleri, tecrübeli işçi açığı yaratmakta, kurumları zor durumda bırakmaktadır. Diğer yandan, emekli olsalar dahi geçimlerini sağlamak için çalışmaya devam etmek zorunda olan bu kişiler, ileri yaşları nedeniyle yeni iş bulamamakta, işsizlikle karşı karşıya kalmaktadır. Resen emeklilik uygulamasına bir an önce son verilmeli, bu işçilerin mağduriyetleri giderilmelidir.

3- Üniversitelerin iktisadi işletme ve sosyal tesislerinde çalışan işçilerin mali hakları, genel bütçeden karşılanmalıdır.

Üniversitelerin iktisadi işletmeleri ve sosyal tesisleri, üniversitelerden bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip olmayan, dolayısıyla üniversiteye bağlı birimlerdir. Bu durum yargı kararlarıyla da sabittir. Buna rağmen, üniversite iktisadi işletmelerinde ve sosyal tesislerinde çalışan işçilerin ücretleri, genel bütçeden ödenmediği için, bu kişiler ücret ve mali hakları açısından farklı uygulamalarla karşı karşıya kalmakta, mağduriyet yaşamaktadırlar. Toplu iş sözleşmelerinin kapsamında olmalarına rağmen sözleşmeden yararlandırmama şeklinde hatalı uygulamalar yapılmaktadır. Bu durumdaki işçilerin mali ve sosyal haklarının genel bütçeden karşılanması ve toplu iş sözleşmelerinden eşit şekilde yararlandırılmaları sağlanmalıdır.

4- Kamuda taşeron uygulamalarına son verilmelidir.

Taşeron çalışma sistemi, işçilere çok büyük mağduriyet yaratan, üstelik kamu kesimini de zarara uğratan bir sistemdir. Taşeron uygulamaları nedeniyle ücret ve sosyal haklarda ciddi kayıplar oluşmakta, iş güvencesi fiilen ortadan kaldırılmaktadır. Kamuda, asıl iş-yardımcı iş ayrımı yapılmaksızın, taşeron çalışma sistemi tümüyle kaldırılmalı, kadroya geçemeyen tüm taşeron işçilere kadro verilmelidir.

Taşeron uygulamasının yanı sıra, son dönemde istihdam politikalarında yapılan değişiklikle kamuya “işçi” alımı yerine, istisnai bir kadro olan “ sözleşmeli personel” istihdamına doğru bir yöneliş gözlemlenmektedir. Kamu Kurumlarının “işçi” istihdamı şeklinde yaptığı taleplere rağmen, “ sözleşmeli personel” kadrolarının tahsis edildiği görülmektedir. Bu durum işyerlerinde çalışanlar arasında huzursuzluklara sebep olmakta, iş verimine ve çalışma barışına zarar vermektedir. Bu uygulamadan vazgeçilmeli, istihdamın uygun kadrolarla yapılması gerekmektedir.

5- Emeklilikte yaşa takılanların sorunları çözülmelidir.

Uzun süredir çözüm bekleyen sorunlardan biri de emeklilikte yaşa takılanlar ile ilgilidir. 1999 yılında yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanunun geriye doğru işletilmesi nedeniyle, prim günü, sigortalılık süresi gibi şartları yerine getirmesine rağmen, yaş şartı nedeniyle emekli olamayan milyonlarca kişiyi ilgilendiren bu sorun, uygun formüllerle, konfederasyon ve sendikaların da içinde yer alacağı bir komisyonla çözüme kavuşturulmalıdır.”

İdari İşler Başkanlığı, Çalışma Bakanlığı’nın başvurusu üzerine 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesi uyarınca kadroya geçen 696 KHK‘lı sürekli işçilerin  diğer kamu kurum ve kuruluşlarında geçici olarak görevlendirilip görevlendirilemeyeceği hususunu açıklığa kavuşturdu. 

İşte o yazı!

T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI

Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü

Sayı: E- 74073113-010.99-36422       

Konu: Görüş                                                                   02.03. 2022

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞINA

İlgi: 30.12. 2021 tarihli ve E-83786102-700-51929 sayılı yazınız.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesi uyarınca Bakanlığınız bünyesinde sürekli işçi kadrosuna geçirilen personelin mezkür Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 25 inci maddesi kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarında geçici olarak görevlendirilip görevlendirilemeyeceğine ilişkin görüş talep edilen yazınız incelenmiştir. 

Bilindiği üzere, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin beşinci fıkrasında; “ Sürekli işçi kadrolarına geçirilenler, birinci fıkrada öngörülen şartları taşıdıkları sürece ve çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilir…” denilmek suretiyle sürekli işçi kadrosuna geçirilenlerin, yalnızca kadroya geçirilmeden önce çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde, geçiş işlemi yapılmadan önceki ihale sözleşmesi kapsamındaki hizmetleri yürütmek üzere istihdam edilebilecekleri açıkça ifade edilmiştir.

Bu itibarla, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesi uyarınca Bakanlığınız bünyesinde sürekli işçi kadrosuna geçirilen personelin mezkür Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 25 inci maddesi kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarında geçici olarak görevlendirilmesine imkan bulunmamaktadır.

Sonuç olarak; Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı bu yazı ile 696 KHK ile kadroya geçen işçilerin başka kamu kurum ve kuruluşlarında geçici olarak görevlendirilemeyeceğine karar vermiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, EYT konusunda alternatifli bir çalışma yapılacağını ve düzenlemenin yıl sonuna kadar yasalaşacağını açıklamıştı.

Aynı şekilde kadro alamayan işçiler de bekleyiş içerisinde.

KİT işçileri, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi ve hastane bilgi işlemi vs. gibi pozisyonlarda çalışan işçiler sorunlarına el atılmasını bekliyor.

Öte yandan sayıları 1 milyona dayanan sürekli işçiler, uzun süredir nakil, tayin ve becayiş hakkının verilmesini talep ediyor.

Sürekli işçilerin, tayin ve nakil hakları, 8 Ağustos  2021 tarihinde imzalanan Kamu Çerçeve Protokolü ile de gündeme gelmişti.

Kamu Çerçeve Protokolünün 9. Maddesinde işçilerin nakil ve tayin haklarına ilişkin çalışma yapılması kararı alınmıştı.

Ancak üzerinden aylar geçmesine rağmen bir gelişme olmadı.     

Sürekli işçilerin nakil ve tayin sorununa ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumu’nun da çok sayıda kararı var.

Kamu Denetçiliği Kurumu, mevcut mevzuatta, işçilerin nakil ve tayin hakkına yer verilmediği ancak bu durumun çalışanların ihtiyaçlara cevap veremediği değerlendirip, ikincil  mevzuat düzenlemesiyle bu sorunların giderilmesi gerektiğini tespit ediyor.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun özellikle mazerete bağlı durumlarda sürekli işçilere tayin ve nakil hakkı verilmesine yönelik çok sayıda kararı bulunuyor.

Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nda da 4 /D sürekli işçilere nakil ve tayin hakkı veren bir düzenleme üzerinde çalışıldığı biliniyor.

TORBA YASA GELİYOR!

İşte bütün bu sorunlar bir Torba Yasa ile Meclis’e gelecek.

Edinilen bilgiye göre işçi, memur ve emekli; milyonlarca kişiyi ilgilendiren bu düzenlemelerin Ekim ayında Meclis’in açılmasıyla birlikte Torba Yasa olarak Meclis’e sevk edilmesi bekleniyor.

Torba Yasa tekniğiyle hızla yasalaşması beklenen düzenlemeyle milyonlarca vatandaşın sorunu çözülecek.

SÖZLEŞMELİLERE KADRO!

Torba Yasada yer alacak konuların en önemlilerinden biri, sözleşmeli personelin kadroya alınması olacak.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin, önlerindeki en öncelikli konunun sözleşmelilerin kadroya alınması olduğunu açıklamıştı.

Bu doğrultuda; 31.12. 2022 tarihi itibariyle sözleşmeli pozisyonlarda istihdam edilenler, başvurularına bağlı olarak kadroya alınacaklar.

İl özel idaresi ve belediyelerde çalışan sözleşmelilerin de kadro düzenlemesinden yararlanması bekleniyor.

EYT’DE FORMÜLLER ÜZERİNDE HUMMALI ÇALIŞMA YÜRÜTÜLÜYOR!

Torba Yasadaki bir diğer önemli başlık EYT konusu.

EYT’de nasıl bir formül bulunacağı üzerinde Hazine ve Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı ve SGK bürokratları hummalı bir çalışma yürütüyor.

EYT düzenlemesinin getireceği mali yük ve kapsamına ilişkin alternatifli senaryoların önce Bakanlar düzeyinde değerlendirilip ardından son kararın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından verilmesi bekleniyor.

Formülün netleşmesinin ardından Torba Yasa düzenlemesiyle Meclis’ten geçecek EYT düzenlemesi, milyonarca kişiye emeklilik imkanı sağlayacak.

NAKİL, TAYİN VE ZORUNLU EMEKLİLİK TORBA YASADA YER ALACAK!

Torba yasada, Kamu Çerçeve Protokolü ile de karar altına alınan sürekli işçilerin nakil ve tayin sorunlarının çözülmesi bekleniyor.

696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen yaklaşık 700 bin sürekli işçinin zorunlu emekliliği de torba yasada yer alabilecek başlıklardan biri olarak ifade ediliyor.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yüzde fazlaların kadroya geçiş aşamasında “iş sözleşmesinde yer almaması” halinde nasıl bir yol izleneceğine ilişkin son sözü söyledi.

Bilindiği gibi 696 sayılı KHK ile kadroya geçen işçilerin önemli bir bölümü taşeron dönemde “asgari ücretin yüzde fazlası” şeklinde maaş alıyordu.

Bu yüzde fazlalar, ihale sözleşmesine göre asgari ücretin %10-20-30 vs. fazlası gibi şeklindeydi. 

Bu işçilerin kadroya geçmesiyle birlikte mali ve sosyal hakları, Yüksek Hakem Kurulu kararlarına göre ilan edilen toplu sözleşmeyle tespit edilmişti.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da işçilerin asgari ücretle olan bağlarının koptuğunu ve % fazlaların artık ödenmeyeceğini duyurmuştu.

Taşeron  işçi oldukları dönemde asgari ücretin % fazlasına göre maaş alan ancak kadroya geçmeleriyle birlikte bu haklarını kaybeden işçiler dava açma yoluna gittiler.

Açılan davalarda, yerel mahkemeler çoğunlukla  işçi lehine hüküm kurarak yüzde fazlaların ödenmesine karar verdi. 

Yüzde fazla davaları önce Bölge Adliye Mahkemelerinin, ardından Yargıtay’ın önüne geldi. 

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, iki ayrı kararla hangi işçilere yüzde fazlaların ödenip, hangilerine ödenmeyeceğini netleştirdi.

İŞ SÖZLEŞMESİNDE YÜZDE FAZLA MADDESİ VAR İSE… 

9. Hukuk Dairesi’nin 19 Ekim 2020 tarihli Kararında; iş sözleşmesinde yüzde fazlaların ödeneceğine ilişkin açık hüküm varsa, bu farkların işçilere ödenmesine karar verildi.

Kararda, “Kadroya geçiş aşamasında işverenle imzalanan iş sözleşmesinde asgari ücretin belli bir oranda fazlasının ödeneceği kararlaştırılmışsa söz edilen kural, her asgari  ücret artış dönemi için işvereni bağlar. Bu nedenle dairemizin onamaya dair kararında iş sözleşmesinin açık hükmü gereği ücret farkı ile diğer fark işçilik alacaklarının kabulü sonucuna gidilmiştir.” denildi.

Neticede belirsiz süreli iş sözleşmesinde yüzde fazlalarla ilgili bir hüküm bulunan işçilerin açtığı % fazlalarla ilgili davalar, Yargıtay aşamasında işçi lehine sonuçlandı. 

İŞ SÖZLEŞMESİNDE YÜZDE FAZLA İBARESİ YOKSA … 

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, diğer kararında ise işçiyle imzalanan belirsiz süreli iş sözleşmesinde yüzde fazlaların ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm yoksa işçilerin yüzde fazlaya hak kazanamayacağına hükmetti.

9. Hukuk Dairesi, ayrıca 4 D  sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin, sürekli işçi kadrosuna geçirildikten sonra kamu kurum ve kuruluşlarınca bireysel iş sözleşmesinin yapılmamış olması durumunda da yüzde fazlaların ödenmeyeceğine hükmetti.

HUKUK GENEL KURULU SON SÖZÜ SÖZLEDİ!

Ancak Ankara 28. İş Mahkemesi, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin “işçiyle imzalanan belirsiz süreli iş sözleşmesinde yüzde fazlaların ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm yoksa” işçilerin talebinin reddedilmesi yönündeki kararına direndi.

Bu nedenle konu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun önüne geldi.

Hukuk Genel Kurulu, kararında özetle şöyle denildi:

“-       Davacı, davalı İdareye ait hastanede en son asgari ücretin %28 fazlası ücretle çalışırken 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 127. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen Geçici 23. madde uyarınca kadroya alınmıştır.

–       Esasen hizmet alım sözleşmesi kapsamında yüklenici işçisi olarak çalıştığı dönemde, hizmet alım sözleşmesi gereği davacıya asgari ücretin %28 fazlası ücretin ödenmekte olduğu anlaşılmaktadır. Mevzuat gereği yine aynı ücretle kamuda sürekli işçi kadrosuna geçirildiği, kadroya geçirildikten sonra 2019 yılı Ocak ayına kadar aynı şekilde ücret almaya devam ettiği görülmüştür. Ancak yasal düzenleme gereği hizmet alım sözleşmeleri geçiş işleminin yapıldığı tarih itibariyle feshedilmiş sayıldığından ve yeni ücretlendirme döneminde davacının asgari ücretin belirli oran fazlası ücret almasını gerektirir bir düzenleme yapılmadığından, davacının asgari ücretin belirli oran fazlası ücret alması gerektiğine ilişkin iddiasının yasal dayanağı bulunmamaktadır.

–       Kaldı ki, davacı 2019 yılında, ücretinin 2019 yılı asgari ücret seviyesine çekilerek bu ücrete Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu iş sözleşmesi hükmü gereği %4 oranında zam uygulandığını ve bu surette eksik ücret ödendiğini ileri sürmüşse de, davacının kadroya geçiş ücretine Yüksek Hakem Kurulu tarafından bağıtlanan toplu iş sözleşmesi uyarınca 2018 yılı birinci ve ikinci dönem ücret zamlarının uygulandığı, 01.01.2019 tarihindeki ücretinin de 31.12.2018 tarihinde almakta olduğu ücrete %4 zam oranı tatbik edilerek belirlendiği görülmüştür. Dolayısıyla, davacının iddiasının aksine ücreti düşürülmemiş, 31.12.2018 tarihinde aldığı ücreti korunarak, bu ücrete toplu iş sözleşmesi hükmü uygulanarak ücreti belirlenmiştir.

–       Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, hizmet alım sözleşmelerinin geçiş işleminin yapıldığı tarih itibariyle feshedilmiş sayılacağına ilişkin düzenlemenin alt işverenin sözleşmesiyle ilgili bir düzenleme olduğu, bu maddenin işçinin ücretinin belirlenmesine etkisinin olmadığı, yüklenici nezdinde asgari ücretin belirli oran fazlasıyla ücret alarak çalışan işçi açısından kadrolu olduktan sonra İdare ile imzaladığı iş sözleşmesinde oran yazmamasının öneminin bulunmadığı, sözleşmenin yorumu gereği yüklenici işçisi iken ücretine uygulanan artışın taraflar arasında imzalanan iş sözleşmesi için de uygulanması gereken oran olarak kabulü ve ücretin buna göre belirlenmesinin gerektiği, bu nedenle direnme kararının onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş ise de, bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.”

Sonuç olarak; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin verdiği, kadroya geçiş aşamasında işçiyle imzalanan belirsiz süreli iş sözleşmesinde yüzde fazlaların ödeneceğine ilişkin açık bir hüküm yoksa işçinin hak iddia edemeyeceğine ilişkin kararını onayarak İş Mahkemesi’nin direnme kararını ortadan kaldırmıştır.

Böylece kadroya geçiş aşamasında imzalanan iş sözleşmesinde “yüzde fazla” ibaresi olmayan işçiler açısından davalar aleyhte sonuçlanmış oldu.

İşte Hukuk Genel Kurulu’nun o kararı!

Bilindiği gibi işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi;

• 1 yıldan 5 yıla kadar (beş yıl dahil) çalışan işçilere 14 günden,
• 5 yıldan fazla 15 yıldan az çalışan işçilere 20 günden,
• 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz.

Ayrıca 18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz. İşçi her hizmet yılına karşılık, yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.

696 KHK kapsamında taşerondan kadroya geçen işçilerin yıllık izin süreleri ise 12 Nisan 2018 tarihli Toplu İş Sözleşmesi ile 2’şer gün artırılmıştır.

Peki işçilerin hak ettikleri yıllık izinlerini kullandırmamak idari para cezasına tabi midir?

Bu husus, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103. Maddesinde düzenlemiştir. Söz konusu madde şu şekildedir:

“Yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık

Madde 103 – Yıllık ücretli izni bu Kanunun 56 ncı maddesine aykırı olarak bölen veya izin ücretini 57 nci maddenin üç ve dördüncü fıkralarında belirtilen usule aykırı olarak ödeyen veya eksik ödeyen veya 59 uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60 ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası idari para cezası verilir.”

Bu Kanun maddesine göre yıllık iznin, İş Kanunu’nun 56. maddesine aykırı olarak bölünmesi idari para cezasına tabidir. 56. Madde, yıllık izinlerin, tarafların anlaşması ile bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilmesini düzenlemektedir. Dolayısıyla işçiye 10 günlük iznin bir bütün olarak kullandırılmaması 220 TL idari para cezasına tabidir.

Aynı şekilde hak edilmiş yıllık iznin kullanılmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde, bu izne ait ücreti ödemeyen işveren de idari para cezası ile karşı karşıya kalabilecektir.

103. Maddedeki en önemli husus ise, İş Kanunu’nun 60. Maddesine dayanılarak hazırlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ne aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işverenlere her işçi için 220 TL idari para cezası verilmesini öngören hükümdür. Söz konusu yönetmelik yıllık izin hakkının detayları ile uygulanma usul ve esaslarını belirlemektedir. Dolasıyla hem Kanun hem de Yönetmelikte öngörülen yıllık izinlerin işçiye kullandırılması zorunludur.

Peki işçi yıllık izin kullanmak istemezse, bu durumda işveren cezadan muaf olabilir mi?

Yargıtay’ın binlerce kararıyla kökleşmiş içtihatlarına göre, yıllık izin hakkı Anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup, bu haktan vazgeçilemez. Örnek Yargıtay kararına ulaşmak için tıklayınız.

Dolayısıyla işçinin yıllık izin kullanmak istememesi veya bu haktan vazgeçmesi söz konusu değildir. Bu nedenle işverenin, “işçi izin kullanmak istemedi” şeklinde bir savunma yapması da geçerli olmayacaktır.

İşveren yönetim hakkı kapsamında uygun gördüğü bir tarihte işçiye yıllık iznini kullandırmak durumundadır. Sayıştay’ın da kamu kurumlarını, işçilerin yıllık izinlerini biriktirmeden kullandırma yoluna gitmesi yönünde uyardığını bilinmektedir.

Sonuç itibariyle işçinin yıllık izin hakkı, İş Kanunu ve Yönetmelikle ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. İşçinin hak ettiği yıllık iznin kullandırılmaması veya eksik kullandırılması da işçi başına 220 TL idari para cezasına tabidir. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı iş müfettişlerinin yapacağı denetimlerde, dönemi içinde kullandırılmayan veya eksik kullandırılan yıllık izinler için idari para uygulaması sözkonusu olabilecektir. İşverenlerin, bir planlama dahilinde, uygun gördükleri zaman diliminde işçilerin yılık izinlerini kullandırmaları, hem idari para cezalarına muhatap olmamak hem de Sayıştay denetimlerinde uyarı ve olası bir kamu zararı ile karşı karşıya kalmamaları açısından önem arz etmektedir.

Çalıştayın açılış konuşmasını Hak-İş Başkanı Mahmut Arslan gerçekleştirdi. Arslan, “2018 yılından bu yana kabullenilmeyen bir kadro süreci yaşanıyor. Birçok sorun ile karşı karşıya kalıyoruz. Ancak bu karşı koyuş bizi yolumuzdan döndüremeyecek. Nasıl ki taşeronun sonlanmasına, tayin ve becayiş hakkının kazanılmasına imza attık ise zorunluluk emeklilik konusunun da çözümüne imza atacağız” ifadelerini kullandı.

TAŞERON BİTTİ, YENİ SORUNLAR BAŞLADI

Programın ev sahipliğini yapan Öz Sağlık-İş Genel Başkanı Devlet Sert ise kadro düzenlemesinin çalışma hayatı için büyük bir reform olduğunu ancak uygulamada birçok sorun yaşandığını belirtti. Sert, “Görevlerini hakkıyla ve layıkıyla yerine getiren emekçi kardeşlerimin, emeklilik haklarını elde etmelerinin ardından hiç istemedikleri halde doğrudan emekliye sevk edilerek çalışma yaşamları sonlandırılmaktadır. Kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması ilkesiyle çelişen bu düzenleme, kamu hizmetlerinin asli ve sürekli sunumu önünde de önemli bir engel oluşturmaktadır” dedi.

ANAYASAL EŞİTLİK İLKESİNE AYKIRI BİR UYGULAMA

Zorunlu emekliliğin sadece 696 sayılı KHK işçisine uygulanıyor olmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu vurgulayan Sert, “Emekliliğin yaş ve prim ödeme gün sayısına ilaveten kişinin tercihine dayalı niteliği, KHK düzenlemesi ile yok sayılmaktadır. Bir yandan finansal dengeleri sağlamak üzere sosyal güvenlik reformları ile emeklilik yaşları yükseltilirken, 696 KHK işçilerinin erken yaşlarda zorunlu emekliliğe tabi tutulmaları büyük bir çelişki oluşturmaktadır” şeklinde konuştu.

Çalıştayda, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürü Nurcan Önder ve Cumhurbaşkanlığı Sosyal Politikalar Kurul Başkanı Prof. Dr. Vedat Işıkhan’da selamlama konuşması yaptı.

Çalıştayın Moderatörlüğünü Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Merve Özaydın yaptı. Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kadir Arıcı, Pamukkale Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Oğuz Karadeniz ve Gazeteci-Yazar Ahmet Kıvanç ise konuşmacı olarak katıldı.

“İvedi ve Önemli” notuyla sendikalara gönderilen yazıda, kadro alamayan ve taşeron işçi olarak çalıştırılan işçilerin sayıları ile ilgili işyerlerinin adlarının 3 Haziran 2022 Cuma günü akşamına kadar Türk İş’e bildirilmesi istendi.

Türk İş’in yazısında 696 sayılı KHK ile yapılan kadro düzenlemesi hatırlatılarak taşeron işçilerin önemli bir bölümünün kadro aldığı, bazılarının ise düzenleme dışı bırakıldığı hatırlatıldı.

Türk İş tarafından yapılan bir çalışmada kullanılmak üzere bilgi talep edildiği belirtilen yazıda, 696 sayılı KHK ile kadro verilmeyen KİT, özel bütçeli kuruluş, çağrı merkezi, hastane bilgi işlemi vs. gibi kadrolarında çalışan işçilerin ayrıntılı sayılarına ihtiyaç duyulduğu aktarıldı.

Öte yandan 2019 yılı Kamu Çerçeve Protokolüne, kadro alamayan işçiler için çalışma yapılmasına ilişkin madde konulmuş, ancak aradan geçen sürede bir adım atılmamıştı.

Sayıştay 8. Dairesi’nin 24.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 238 Numaralı Kararında; 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 127. maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 24. maddenin dördüncü fıkrasında; şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinde yer alan haklardan fazla olamayacağının yer aldığı hatırlatıldı. 

Bu hükümlere istinaden, belediye şirketlerinde işçi statüsünde göreve başlatılanların ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının ödenmesine ilişkin olarak Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 30.06.2020 tarihine kadar uygulanacak olan Toplu İş Sözleşmesi’nin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca 12.04.2018 tarihinde yayımlandığı vurgulandı. 

Dolayısıyla taşeron işçi iken belediye şirketlerine geçişi yapılan işçilerin mali ve sosyal haklarına ilişkin olarak 30.06.2020 tarihine kadar söz konusu Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiği, idareler tarafından Toplu İş Sözleşmesi’nde yer verilen ödeme kalemleri haricinde belediye şirketlerine ödeme yapılamayacağı ifade edildi. 

Sayıştay tarafından yapılan incelemede taşeron işçi iken şirket kadrosuna geçirilen bazı işçiler için belediye ile şirket arasında yapılan hizmet alımı sözleşmesinde, sorumluluk sahalarında bulunan sulama kanallarının takibi, suyun dağıtılması, kanalların temizliği ve benzeri giderler için yol gideri adı altında civar ödemesi yapılacağı düzenlendiği  ve ödemelerin yapıldığı tespit edildi.

Sayıştay 8. Dairesi, Toplu İş Sözleşmesi’nde yer almayan civar ödemesinin yapılması sonucunda kamu zararı oluştuğu ve bu kamu zararının Harcama Yetkilisi ile Gerçekleştirme Görevlisine faiziyle birlikte ödettirilmesi gerektiğini karara bağladı. 

İşte O Sayıştay Kararı!

İşçilere Toplu İş Sözleşmesi’nde Belirlenenden Fazla Ödeme Yapılması

696 sayılı KHK uyarınca ……. idare şirketi kadrosuna geçirilen işçilere ilişkin hakediş ödemelerinde, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 30.06.2020 tarihine kadar uygulanması gereken Toplu İş Sözleşmesi’nde belirlenen haklar dışında ödeme yapılması konusuna ilişkin olarak;

696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 127’nci maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 24’üncü maddenin dördüncü fıkrasında; şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklarından fazla olamayacağı belirtilmiştir.

Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanun’un geçici 7’nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanun’a uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabileceği, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabileceği açıklanmıştır.

Söz konusu hükme istinaden ……. şirketlerinde işçi statüsünde göreve başlatılanların ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının ödenmesine ilişkin olarak Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 30.06.2020 tarihine kadar uygulanacak olan Toplu İş Sözleşmesi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca 12.04.2018 tarihinde yayımlanmıştır. Dolayısıyla taşeron işçi iken ……. şirketlerine geçişi yapılan işçilerin mali ve sosyal haklarına ilişkin olarak 30.06.2020 tarihine dek bahse konu Toplu İş Sözleşmesi hükümleri uygulanacak olup, idareler tarafından Toplu İş Sözleşmesi’nde yer verilen ödeme kalemleri haricinde ……. şirketlerine ödeme yapılamayacaktır.

Ayrıca, 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan düzenlemede; Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar anılan toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Hükmün devamında ise geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından bireysel iş sözleşmesi hükümlerine tabi işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu sözleşmesi, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirleneceği belirtilmiştir.

Yapılan incelemede ise, taşeron işçi iken şirket kadrosuna geçirilen bazı işçiler için …….. ile …….. Şirketi arasında yapılan hizmet alımı sözleşmesinde, sorumluluk sahalarında bulunan sulama kanallarının takibi, suyun dağıtılması, kanalların temizliği ve benzeri giderler için yol gideri adı altında net …. TL civar ödemesi yapılacağı düzenlenmiştir.

Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve idarelerce uyulması gereken Toplu İş Sözleşmesi’nde işçilere civar ödemesi yapılabileceğine dair bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bu itibarla, ……. şirketi kadrosuna geçirilen işçiler için ….. …….. …….. Limited Şirketine, Toplu İş Sözleşmesi’nde yer almayan civar ödemesinin yapılması sonucunda oluşan toplam ……… TL kamu zararının;

…….. TL’sinin Harcama Yetkilisi (……. …….) …… …….. ile Gerçekleştirme Görevlisi (…….. ….. ……..) …… ….’ya,

…….. TL’sinin ise Harcama Yetkilisi (……. …….) …… …….. ile Gerçekleştirme Görevlisi (…….. ….. ……..) …… …’a,

Müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oy birliğiyle karar verildi.