Asgarî geçim indirimi; yıllık asgari ücret toplamının,

İşçinin kendisi için %50’si,

Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için %10’u,

Çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için %7,5, üçüncü çocuk için %10 ve diğer çocuklar için %5’i esas alınarak hesaplanmaktadır. Fakat bu oranların toplamı %85’i geçemez. İşçinin kaç çocuğu olursa olsun, alacağı AGİ tutarı, işçinin ödemesi gereken vergi tutarının üstüne geçemez.

Anne ve babanın her ikisinin de çalıştığı bir ailede, çocukların asgari geçim indirimi oranından, anne ya da babadan her hangi biri faydalanabilir.

Boşanan eşler için Asgari Geçim İndiriminden kimin faydalanacağı konusunda ise, nafakanın kim tarafından ödendiği hususu önem kazanmaktadır. Yani nafaka ödemesi kim tarafından yapılıyorsa AGİ’den o faydalanır. Fakat bu durum çocuk sayısına göre değişmektedir. Örneğin, 4 çocuğu olan işçi bir baba eşinden boşanıp, 2 çocuğu için nafaka ödüyorsa, babanın faydalanacağı AGİ 2 çocuk için olacaktır.

Gelir İdaresi Başkanlığı bu hususta şu açıklamayı yapmaktadır:

– Çocuklar için asgari geçim indiriminden, boşanan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda nafakaya hükmedilen eşin,
– Çocuklar için nafaka ödenmesine karar verilmesine rağmen boşandığı eşi tarafından bu yükümlülüğün yerine getirilmemesinin belgelendirilmesi durumunda, çalışanın bu çocukları için,
asgari geçim indiriminden yararlanması mümkündür.

Dolayısıyla boşanan eşlerde baba nafaka ödemekle yükümlüyse ve bu yükümlülüğünü yerine getiriyorsa AGİ’yi baba alır. Ancak nafaka yükümlüsü baba, bu yükümlülüğünü yerine getirmiyorsa bu durumda anne AGİ’yi alabilir.

Boşanmış eşlerde nafaka yükümlülüğünü yerine getiren babanın çalışmaması ya da emekli olması durumunda AGİ’den anne yararlanabilir mi?

Gelir İdaresi’nin bu konudaki görüşü de şöyledir:

– Nafakaya hükmedilen ve bu yükümlülüğünü yerine getiren eşin çalışmaması veya emekli olması durumunda, diğer çalışan eşin çocukları için asgari geçim indiriminden yararlanması söz konusu değildir.

Dolayısıyla baba nafaka ödüyorsa, AGİ’den faydalanmasa da anne AGİ’yi alamaz.

Yani daha önce de bahsettiğimiz üzere;

İşçilerin AGİ tutarlarının hesaplanmasında belirleyici parametreler;

• İşçinin medeni durumu,
• Eşinin çalışıp çalışmadığı,
• Çocuk sayısıdır.

AGİ miktarı bu üç parametreye göre değişiklik göstermektedir.

Son zamanların en çok karıştırılan konularından birisi ise; çocuklar için kaç yaşına kadar AGİ uygulanacağıdır. Bununla alakalı bakmamız gereken ilk yasal dayanak hepimizin bildiği üzere Gelir Vergisi Kanunudur.

Gelir Vergisi Kanunu’nun asgari geçim indirimini düzenleyen 32. maddesine göre AGİ’de dikkate alınacak çocuklar;

“İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, ‘eş’ tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.” olarak belirlenmiştir.

İlgili maddeye göre, işçinin 18 yaşını doldurmamış çocuklarının tümü çocuğun aile ile birlikte oturması veya işçi tarafından bakılması şartı ile AGİ’ye dâhil olduğundan 18 yaşın altındaki çocuklarda eğitime devam edip edilmediğine bakılmaz.

Fakat 18 ve 25 yaş arasındaki çocukların AGİ hesabına dâhil olması için çocukların tahsil durumuna bakılması gerekir. Yani 18 ve 25 yaş arasındaki çocukların AGİ’ye tabi olabilmesi için; aile ile birlikte oturması veya işçi tarafından bakılması şartının haricinde eğitim durumuna devam ediyor olması gerekmektedir. Hükmün uygulanmasında kız ve erkek çocuk bakımından hiç bir fark bulunmamaktadır.

Eğitim durumu devam etse dahi, 25 yaşını doldurmuş çocuklar AGİ hesabına dâhil edilmez. Ve yine görmekteyiz ki kız ve erkek çocuklar bakımından bir fark yoktur.

Asgari Geçim İndiriminin çocuklar için kaç yaşına kadar uygulanacağı konusunda Devlet Memurları Kanununun 202. maddesinde düzenlenen aile yardımı ödeneğine dair bakılması gereken hususlar (aile yardımından faydalanacak çocukların yaş bilgisi) karıştırılmaktadır. Bilindiği üzere DMK tamamen devlet memurlarını ilgilendiren bir mevzuattır.

Görüldüğü üzere AGİ konusunda amir hükümler Gelir Vergisi Kanununda belirlenmiştir. 18 yaşını doldurmamış çocuklarının tümü AGİ’ye dâhildir fakat 18 ile 25 yaş arası çocuklar için aile ile birlikte oturması veya işçi tarafından bakılması şartının yanında tahsil durumuna bakılarak karar verilir.

Asgari Geçim İndirimi ile Çocuk Yardımı arasındaki ayrımı daha da netleştirecek olursak; daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz üzere ayrı ayrı iki kavramın niteliğine bakmamız gerekecektir.

Asgari Geçim İndirimi;

Asgari Geçim İndirimi Avrupa Birliği’ne üye ve aday bazı ülkelerin uyguladığı ve ekonomik globalleşme kapsamında tüm dünya ülkelerinde uygulanması amaçlanan; çalışanın kendisinin ve ailesinin hayatını asgari düzeyde sürdürmesine yetecek kadar gelirin vergilendirilmemesi anlamına gelen bir uygulamadır.

AGİ; işçilere medeni durumları ve çocuk sayıları göz önünde bulundurularak belirlenen ve 16 yaşından büyük tüm çalışanların asgari geçimini sağlayacak tutarın toplam gelirinden çıkarılmasıyla vergi dışında bırakılmasıdır. AGİ, kamu işçilerine idare tarafından devlet adına ödenir.

Asgari Geçim İndirimi, kanunda belirtilerek hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Ayrıca rahatlıkla, AGİ iade edilen Gelir Vergisidir diyebiliriz.

Tüm bunların yanında AGİ 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 265 Sayılı Gelir Vergisi Tebliği kapsamında düzenlenmiş bir indirimdir. Yani yalnızca 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçileri değil 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa tabi tüm çalışanları ilgilendiren bir kavramdır.

Çocuk Yardımı ise;

Toplu iş sözleşmesinden faydalanan işçilere yine toplu iş sözleşmesi kapsamında belirlenen miktar ve tutara göre aylık olarak ödenen bir sosyal yardımdır. Buradan anlamaktayız ki çocuk yardımı işçilere çocukları karşılığında ödenir. İşçilere yapılacak çocuk yardımına ilişkin tutar toplu iş sözleşmesince belirlenir, belirtilen miktarın üstündeki çocuklar için çocuk yardımı hesaplanmaz.

Taşerondan kadroya geçen tüm işçileri ilgilendiren 12 Nisan tarihli YHK kararlarında çocuk yardımının nasıl belirlendiğine bakacak olursak;

”Çocuk Yardımı: İşçilere, üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00(yirmibeş)TL/Ay çocuk yardımı yapılır.” hükmünü görmekteyiz.

İşçilere ödenecek çocuk yardımı tutarından yapılacak SGK ve vergi kesintilerine bakacak olursak; eğer çocuk yardımı tutarı istisna tutarını geçiyorsa SGK kesintisi olacaktır. Vergi kesintisi için de aynı durum söz konusudur. Yani diyebiliriz ki işçilere yapılan çocuk yardımları kanunda belirtilen miktar/tutar kadar SGK Priminden ve Gelir Vergisi’nden istisna tutulur.

Açıkça görmekteyiz ki Asgari Geçim İndirimi ve Çocuk Yardımı oldukça farklı kavramlardır. AGİ, bir gelir vergisi indirimi iken çocuk yardımı işçilere nakdi oranda ödenip, belli miktarı aşan tutarları SGK/Vergi kesintisine tabi bir sosyal yardımdır.

Esas konumuza gelecek olursak; daha önce paylaştığımız bir yazımızda çalışan eşlerde çocuk yardımının her iki eşe ödenip ödenemeyeceği konusunda birtakım bilgiler vermiştik.

Bu konuya istinaden geçtiğimiz günlerde Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan mütalaa yazısında (bkz. sayfa 1–sayfa2) Asgari Geçim İndirimine atıfta bulunularak; çocuğu olan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda çocuk yardımının yalnızca eşlerden birinin alması gerektiği konusunda mütalaa verilmiştir.

Ancak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ise; Toplu İş Sözleşmesinin uygulanması hakkında yayımladığı bir görüş yazısında; Toplu iş sözleşmesinde; işçilere ödenmesi gereken çocuk yardımı ve öğrenim yardımına ilişkin olarak, her iki eşin de aynı iş yerinde çalışması ve taraf sendikaya üye olması halinde bu yardımların eşlerden yalnızca birisine ödeneceğine ilişkin herhangi bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle, söz konusu yardımların her iki eşe de ödenmesinin gerektiğinin değerlendirildiği konusunda bir görüş yayımlamıştır.

Görüldüğü üzere konu ile ilgili iki farklı görüş ortaya çıkması, idarelerde ciddi bir kafa karışıklığına sebep olmuştur. Bu sebeple Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından konu ile ilgili karışıklıkları giderecek daha net bir düzenleme beklenmektedir.

Kanun Tasarı ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 32. Maddesi’ne dördüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra ekleniyor;

“Net ücretleri, bu Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle bu maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin altında kalanlara, bu tutar ile bu tutarın altında kalındığı aylara ilişkin olarak aylık hesaplanan net ücreti arasındaki fark tutar, ücretlinin asgari geçim indirimine ayrıca ilave edilir. Bu fıkrada geçen net ücret, yasal kesintiler sonrası ücret tutarına asgarî geçim indiriminin ilavesi sonucu oluşan ücreti ifade eder.”

6 MİLYON 245 BİN ASGARİ ÜCRETLİYE AGİ FORMÜLÜ

Bu düzenleme ile asgari ücretli çalışan yaklaşık 6 milyon 245 bin kişinin AGİ’si artırılacak. Örneğin bekar veya evli, eşi çalışan bir asgari ücretli Eylül’de 36,3 TL, Ekim’de 86,3 TL, Kasım’da 86,3 TL, Aralık’ta 86,3 TL ilave asgari geçim indiriminden yararlanacak. Böylece maaşı yıl boyu 1603 TL olacak. Vergi dilimi nedeniyle kayıp yaşamayacak.

Yine evli, eşi çalışan 1 çocuklu kişi ise Eylül’de 13,4 TL, Ekim’de 63,4 TL, Kasım’da 63,4 TL, Aralık’ta 63,4 TL ilave AGİ alarak maaşının net asgari ücretin altına düşmesi önlenecek. Aynı şekilde diğer asgari ücretli grupların AGİ’si, net asgari ücretleri Ocak’taki rakamın altına düşmeyecek şekilde düzenlenecek.