İdareler, Arabuluculuk/Mahkeme Kararları Sonucu Verilen İşe İade/İşçilik Haklarının Ödenmesinde SGK İşlemlerini Nasıl Uygulamalı?

Kamu İşçileri Yazar — Wed, 13 May 2020 08:10:03 +0000

İçerik

Giriş

Arabuluculuk; sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Kısaca, arabuluculuk yargılama yapılmadan uyuşmazlığın çözümüdür diyebiliriz.

Arabuluculuk özünde bir tür pazarlıktır. Bu pazarlık, kurumun mali kapasitesini bilen bir memur tarafından yapılmalıdır. Ayrıca işçinin özlük işlemlerini yapan ve işten çıkışını gerçekleştiren bir personel de mutlaka komisyonda yer almalıdır. Kuşkusuz komisyon üyelerinden biri de arabuluculuk sürecinin hukuki denetimini yapacaktır. Üst yönetici tarafından Arabuluculuk Komisyonu’nda görevlendirilecek kişiler, konuyu bilen ve bütün mesaisini bu işe ayırabilecek kişiler olmalıdır.

Arabulucuya başvurma zorunluluğunun, iş uyuşmazlıklarının kısa süre içinde ve daha az masrafla (gider avansı, harç, bilirkişi ücreti, keşif ücreti yok, ekonomik sistem) çözülmesine yardımcı olacağı düşünülmekte ve böylece adil yargılanma hakkının bir unsuru olan makul sürede yargılanma ilkesine riayet edilebileceği değerlendirilmektedir. İş mahkemelerinin iş yükü azalmaktadır. Arabuluculuk süreci ılımlı, esnek ve mücadeleci olmayan bir yapıda kurgulanmıştır.

Gerek merkezi idarelerde olsun gerekse mahalli idarelerde gerekse de bu idarelerin şirketlerinde 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalıştırılan işçilerin idareler nezdinde işçilik haklarında anlaşmazlığa düştüklerinde arabuluculuk ve/veya mahkeme yoluyla işçilik haklarına kavuştukları takdirde, idarelerin SGK işlemleri hususunda yanlış uygulamalar sonucu idari para cezaları, gecikme cezası ve zammı gibi müeyyidelerle karşılaştıkları bir gerçektir. Bu çalışmamızda yukarıda yer alan sorularla birlikte toplam 22 soruya cevap bulmaya çalışacağız.

Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız

İşçi Hangi İşçilik Haklarında Öncelikle Arabulucuya Gitmek Zorundadır?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3’üncü maddesine göre 01.01.2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, işçi dava yoluna (iş mahkemesine) gitmeden önce işçilik haklarındaki zamanaşımı sürelerini dikkate alarak 4857 sayılı Kanuna/diğer kanunlara veya bireysel iş sözleşmesine yahut toplu iş sözleşmesine dayanan aşağıdaki işçilik haklarında arabulucuya başvurması sorunlu olup, dava şartı olarak kabul edilmiştir.

– Alacak (ücret, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti, yeni iş arama iznine ilişkin ücret, süt iznine ilişkin ücret, cezai şart, avansın iadesi, eğitim gideri vb).

– Tazminat (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranmaya aykırılık nedeniyle tazminat-ayrımcılık tazminatı-, mobbing tazminatı, sendikal tazminat vb).

– İşe iade talebi.

İşçi Ne Zaman Arabulucuya Gidebilir?

İşçi arabulucuya iş sözleşmesi sona erdiği zaman gidebilirken, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 91’inci maddesine göre iş sözleşmesi devam ederken de iş müfettişlerine gidebilir. Ancak, iş sözleşmesi devam ederken işçi isterse de arabulucuya gidebilir. Çünkü, söz konusu 91’inci maddede iş müfettişlerince inceleme “yapılabilir” hükmü getirilmiştir. Dolayısıyla, gerek iş sözleşmesinin devamı esnasında gerekse de sona ermesinde işçi doğrudan arabulucuya gidebilir. Ancak, arabulucuya gitmeden iş mahkemesine gitmesi söz konusu değildir.

İşçi Ne Zaman Dava Yoluna Gidebilir?

7036 sayılı Kanunun 3’üncü maddesine göre işçi arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Aksi takdirde mahkeme davacıya (işçiye), son tutanağın 1 haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, sunulmaması halinde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderir, ihtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi davalıya (idareye-işverene) tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir.

Ayrıca, arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir. Ancak, 4857 sayılı Kanunun 20’nci maddesine göre işe iadede işçi kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren 2 hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.

İşçi Hangi Hallerde Arabulucuya Gitmek Zorunda Değildir?

7036 sayılı Kanunun 3’üncü maddesine göre, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında arabulucuya gidilmez.

Arabuluculuk Sonuç Vermediğinde İşçilik Alacakları İçin Hangi Mahkemeye Gidilir?

Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya 2 saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde, işçi iş mahkemesine (iş mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi) dava açabilir.

İş mahkemeleri 4857 sayılı Kanuna tabi işçiler ile işverenler arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına, SGK veya İŞKUR’un taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin dava ve işlere bakar.

İstinaf Yoluna Gidilecek Davalar Nelerdir?

4857 sayılı Kanunun 20’nci maddesine göre işe iadede dava ivedilikle sonuçlandırılır. İş Mahkemesi tarafından verilen karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde, bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir.

Temyize Gidilemeyecek Davalar Nelerdir?

7036 sayılı Kanuna göre 4857 sayılı Kanunun 20’nci maddesi uyarınca açılan fesih bildirimine itiraz davalarında verilen kararlar ile işveren tarafından toplu iş sözleşmesi veya işyeri düzenlemeleri uyarınca işçiye verilen disiplin cezalarının iptali için açılan davalarda verilen kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamaz.

Arabulucu Belgesinin Hukukiliği Nedir?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na göre, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.

Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.

Arabulucu Belgesinin SGK Açısından Bağlayıcılığı Nedir?

SGK Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü’nün 21.11.2017 tarih ve E.5882267 sayılı arabuluculuk sözleşmeleri konulu Genel Yazısında; “imzalanan arabuluculuk anlaşma tutanağının mahkeme kararı niteliğinde sayılarak Kurum iş ve işlemlerinde mahkeme ilamı vasfında kabul edilerek işlem yapılması gerekmektedir”denilerek iş ve işlemlerin bu açıklamalara göre yapılması talimatlandırılmıştır.

İşe İadede Arabulucuya Hangi Sürede Gidilmesi Zorunludur?

4857 sayılı Kanunun 20’nci maddesine göre iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren 1 ay içinde işe iade talebiyle, arabulucuya başvurmak zorundadır.

Örneğin; İşçi A’nın 04.05.2020 tarihi itibariyle iş akdinin feshi durumunda feshin geçersiz olup olmadığına karar verilebilmesi için 1 ay içerisinde 04.06.2020 tarihine kadar arabulucuya gitmesi zorunludur. İşçi 04.06.2020 tarihinden sonra arabulucuya gidemez, çünkü 1 aylık hak düşürücü süre geçmiştir.

İşe İadede İş Mahkemesine Hangi Sürede Dava Açılabilir?

4857 sayılı Kanunun 20’nci maddesine göre arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

İşe İadede Taraflar Özel Hakeme Gidebilir mi?

İşe iadede taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı sürede iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürülebilir.

İş Sözleşmesinin Geçersiz Nedenle Feshine Karar Verilmesi Durumunda İşçiye Hangi Tür Ödemeler Yapılır?

4857 sayılı Kanunun 21’inci maddesine göre, işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı İş Mahkemesi veya Özel Hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmazsa;

– İşçiye en az 4 aylık ve en çok 8 aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

– İş Mahkemesi veya Özel Hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler.

– Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak hesaplanarak ödenir.

– İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca ödenir.

Arabuluculuk Sonunda İşçinin İşe Başlatılması Kararlaştırılmışsa Hangi Hususların Belirlenmesi Zorunludur?

Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların, işçinin işe başlatılması konusunda anlaşmaları hâlinde aşağıdaki hususların ve işçilik haklarının belirlenmesi zorunludur.

– İşe başlatma tarihi.

– En çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakların parasal miktarı.

– İşçinin işe başlatılmaması durumunda işe başlatmama tazminatının parasal miktarı.

Aksi takdirde anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak buna göre düzenlenir. İşçinin kararlaştırılan tarihte işe başlamaması hâlinde fesih geçerli hâle gelir.

Arabuluculuk Sonunda İşçinin İşe Başlatılmaması Kararlaştırılmışsa İş Akdinin Feshi Hangi Tarih Kabul Edilir?

Konu hakkında SGK Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü’nün 28.02.2019 tarih ve E.3381987 sayılı arabuluculuk faaliyeti sonucu anlaşma sağlanması halinde fesih tarihinin belirlenmesi konulu Genel Yazısına göre; iş sözleşmesi feshedilen ve feshin geçersiz olduğu iddiası ile arabulucuya başvuran işçi ile işveren ve arabulucu tarafından imzalanan anlaşma belgesinde, işçinin işe başlatılmaması hususunda tarafların anlaşması halinde iş sözleşmesinin fesih tarihi arabuluculuk belgesinin imzalandığı tarih olmayacak işveren tarafından işçinin işten çıkartıldığı tarih kabul edilecektir.

Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi Ne Zamana Kadar Verilmelidir?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 25’inci maddesinin (7) numaralı fıkrasına göre; iş mahkemelerince veya özel hakem tarafından “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu tarafından” verilen kararlar uyarınca, göreve iadesine karar verilen sigortalı personelin kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu kararından” itibaren işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde sigortalı personelin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebligatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar verilen sigortalı işten ayrılış bildirgesi yasal süresinde verilmiş sayılır. 2013/11 sayılı SGK Genelgesi gereği; bu şekilde verilen işten ayrılış bildirgeleri işverence, belirtilen sürede kağıt ortamında düzenlenerek verilebilecektir. Bu süreye kadar verilmesi halinde işverenlere sigortalı işten ayrılış bildirgesi nedeniyle idari para cezası uygulanmayacaktır. Burada kısaca yapılması gereken işlem; işe başlatılmayan işçi için daha önceden verilen sigortalı işten ayrılış bildirgesi iptal edilerek hizmetten sayılan boşta geçen 4 aylık sürenin son günü itibariyle sigortalı işten ayrılış bildirgesi düzenlenecektir.

İşveren işçiyi işe başlattığı durumda ise sigortalı işten ayrılış bildirgesi vermeyeceği gibi, işe iadesine karar verilen ve tekrar işe başlatılan işçi için daha önce verilmiş sigortalı işten ayrılış bildirgesi iptal edilecek, tekrar sigortalı işe giriş bildirgesi vermeyecektir.

Örnek 1- 13.02.2019 tarihinde işverence geçerli sebep gösterilmeden işten çıkarılan ve aynı tarih itibariyle işverence işten ayrılış bildirgesi düzenlenerek verilen sigortalının açtığı işe iade davası 30.10.2019 tarihinde kesinleşmiştir. Sigortalı 31.10.2019 tarihinde işverene işe başlatılmak üzere müracaat etmiştir. Sigortalının tebligatının aynı tarihte işverene ulaşmış olduğu varsayıldığında sigortalıyı işe başlatmamaya karar veren işverenin 4 aylık ücret ödeyeceği sürenin son günü olan 13.06.2019 tarihine göre düzenleyeceği işten ayrılış bildirgesini 2019 yılı Kasım ayı sonuna kadar (hafta sonuna denk geldiğinden 02.12.2019 tarihine kadar) vermesi gerekmektedir. Bu süre içinde verilen işten ayrılış bildirgesi nedeniyle idari para cezası uygulanmayacaktır. SGK Ünitesi tarafından mahkeme kararı gereğince işlem yapılacağından 13.02.2019 tarihinde verilen işten ayrılış bildirgesi de yersiz durumda verilmiş olduğundan ilgili programdan mahkeme kararı seçeneği seçilerek silinecektir.

Örnek 2- Örnek 1’deki sigortalının işe başlamaya ilişkin tebligatının 07.11.2019 tarihinde işverene ulaştığı varsayıldığında 13.06.2019 tarihine göre düzenlenecek işten ayrılış bildirgesinin 2019 yılı Aralık ayı sonuna kadar işverence verilmesi halinde işten ayrılış bildirgesine idari para cezası uygulanmayacaktır.

Aylık Prim ve Hizmet Belgesi / Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi Ne Zamana Kadar Verilmelidir?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 102’nci ve İşveren Uygulama Tebliği’nin 2.2. maddelerine göre; iş mahkemelerince veya özel hakem tarafından “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu tarafından” verilen kararlar uyarınca göreve iadesine karar verilen sigortalı personel için verilmesi gereken (4 aylık=120 günlük) asıl veya ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin/muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin, sigortalı personelin kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu kararından” itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin usulüne uygun daveti üzerine işe başlaması halinde, davete ilişkin tebligatın alındığı tarihin veya işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde, sigortalı personelin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebligatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden ayın/dönemin 23’üne/26’sına kadar SGK’ye/Vergi Dairesine e-sigorta/e-beyanname kanalıyla gönderilmesi veya kağıt ortamında verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş kabul edilecek ve idari para cezası uygulanmayacaktır.

Sigorta Primleri Ne Zamana Kadar Ödenmelidir?

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 108’inci ve İşveren Uygulama Tebliği’nin 2.4. maddelerine göre; iş mahkemelerince veya özel hakem “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu tarafından” tarafından verilen kararlar uyarınca göreve iadesine karar verilen sigortalı personel için verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinden/muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinden dolayı tahakkuk edecek sigorta primlerinin, sigortalı personelin kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının “yahut ta anlaşma tutanağı imzalanan arabulucu kararından” tebliğinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin usulüne uygun daveti üzerine işe başlaması halinde, davete ilişkin tebligatın alındığı tarihin veya işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde, sigortalı personelin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebligatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı, izleyen ay/dönemin sonuna kadar SGK’ ye ödenmesi halinde yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilir.

Boşta Geçen En Çok 4 Aylık Ödenecek Ücret Nasıl Primlendirilmelidir?

Boşta geçen en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklar, işverenin işçiyi işe başlatması veya başlatmamasına bakılmaksızın ödenecek olup, işveren işçisini işe başlatıp başlatmama konusunda inisiyatife sahip olup, sözleşmenin fesih tarihi en çok 4 aya kadar ileri bir tarihe atılmış bulunmaktadır.

İşveren Uygulama Tebliği’nin 7.3. maddesine göre, işçinin işe iadesi için kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının “yahut ta imzalanan arabulucu anlaşma tutanağının imzalanma tarihinin” kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak üzere başvurmuş olması kaydıyla, işe başlatılsın veya başlatılmasın bu nitelikteki işçilere çalıştırılmayan süre için ödenen en çok 4 aya kadar ücret ve diğer haklar, akdin feshedildiği aydan başlanılarak ilgili ayların prime esas kazançlarına dahil edilerek işsizlik sigortası primi de dahil olmak üzere tüm sigorta kollarına ait primler kesilecek ve bu süreler hizmetten sayılacaktır.

İşçinin İşe Tekrar Başlatılması Halinde Uygulama Ne Şekilde Olmalıdır?

İşveren Uygulama Tebliği’nin 7.3. maddesine göre, işçi işe başlatıldığında bildirim süresine ait (ihbar) ücreti ile kıdem tazminatı peşin olarak ödenmiş ise işçiye ödenecek en çok 4 aya kadar olan ücret ve diğer alacaklarından mahsup edileceğinden, bildirim süresine ait (ihbar) ücret ile kıdem tazminatının prime tabi tutulmaması nedeniyle işçiye işe başlatılması halinde ödenecek en çok 4 aya kadar olan ücret ve diğer hakları mahsup edilmemiş haliyle prime tabi tutulacak ve bu süreler prim ödeme gün sayısından sayılacaktır.

İş Güvencesi Tazminatlarından/Ödemelerinden Vergi/Sigorta Kesintisi Yapılır mı?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesine göre; 4857 sayılı İş Kanunu’na göre ödenen işe başlatmama tazminatı Gelir Vergisinden müstesna edilmiştir. Ancak, damga vergisinden müstesna değildir.

İşe başlatmama tazminatı, niteliği itibariyle ücret sayılabilecek bir kazanç durumunda olmaması ve işe başlatılmayan sigortalının, başlatılmama nedeniyle sigortalılık niteliğinin de kalmaması nedeniyle anılan tazminat tutarı prime tabi tutulmayacaktır.

Boşta geçen en çok 4 aylık ücretten, gelir ve damga vergisi ile sigorta primi kesilir. Ancak, boşta geçen süreye ait 4 aylık ücretin ödenmesi ile birlikte işçinin kıdemine 4 aylık süre eklenmeli, işçi bununla birlikte yeniden yıllık izne hak kazanıyorsa, bu izne ilişkin ücreti de ödenmeli, hatta ve hatta 4 aylık kıdem tazminatı farkı yanında yeni kıdemine göre fark ihbar tazminatı da hesaplanıp ödenmelidir.

Arabuluculuk anlaşma belgesi ile örneğin eksik ücret, fazla mesai ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi ücretlerin ödenmesine karar verilmesi halinde hak edildikleri ayın kazancına dahil edilecek, prim ve ikramiye gibi ücret dışındaki kazançların ödenmesine karar verilmesi halinde ise iş sözleşmesinin sona erdiği ayın kazancına dahil edilecek ve primi kesilecektir.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi SGK’ ye Bildirilir mi?

Arabuluculuk anlaşma belgesinin mevzuat gereği SGK’ ye bildirilmesi veya ihbar edilmesi düzenlenmemiştir. Ancak, arabulucuya giden işçi bu belgeyi her zaman için SGK’ ye bildirip buna göre işlem yapılmasını, eksik gün ve kazançlarının tespitini isteyebilir. Dolayısıyla, işverenlerin yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde gerekli bildirimleri gerekli sürelerde yapmaları durumunda herhangi bir müeyyide ile karşılaşmaları mümkün olmayacaktır. Aksi takdirde idari para cezası, gecikme cezası ve zammı ile karşılaşmaları mümkün olacaktır.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesine İstinaden Ödenen Tazminatlar ve Diğer Haklarda Gelir Vergisi Tevkifatı Yapılır mı?

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen 23.01.2020 tarihli ve E2275 sayılı Özelgede; 4857 sayılı Kanunun 21’inci maddesine istinaden, gerek mahkeme kararına istinaden hükmedilen gerekse arabuluculuk sözleşmesine göre ödenen ve işçinin 8 aylık ücretini geçmeyen işe başlatmama tazminatlarının, 193 sayılı Kanunun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin değişiklik öncesi ve sonrası hükümleri kapsamında gelir vergisinden istisna olduğu, ayrıca ücret mahiyetinde bulunan, boşta geçen süreye karşılık olarak yapılan ödeme ile fazla mesai ödemesi üzerinden ise tevkifat yapılmasının gerektiğinin tabii olduğu belirtilmiştir.

Bu çerçevede, arabuluculuk anlaşma belgesine istinaden ödenen işe başlatmama tazminatı gelir vergisinden istisna olup, boşta geçen 4 aylık süreye ait ücret, ihbar tazminatı ile fazla mesai, yıllık izin ücreti, prim alacağı, ulusal ve genel bayram tatili alacağı ve hafta tatili ücretleri; 193 sayılı Kanunun 61’inci maddesi uyarınca ücret niteliğinde bir ödeme olduğundan gelir vergisi tevkifatına tabi tutulması gerekmektedir.

İşe İade Dava Sonrası Ödemelerde Vergi ve SGK Primi Kesintileri

İşe iade davası sonucunda işçi aşağıdaki ücretlerin tamamına veya bir kısmına hak kazanır. İşveren tarafından düzenlenecek bordrolarda aşağıdaki kesintiler uygulanır.

	SGK	Gelir Vergisi	Damga Vergisi
Boşta Geçen Süre Ücreti	+	+	+
İşe Başlatmama Tazminatı	–	–	+
Yıllık İzin Ücreti	+	+	+
İhbar Tazminatı	–	+	+
Kıdem Tazminatı	–	–	+

Sonuç

İdarelerde 4857 sayılı Kanuna istinaden çalıştırılan sürekli veya geçici işçi kadrolarında bulunan ve idarelerin şirketlerinde (belediye şirketleri gibi) işçi statüsünde çalıştırılan işçilerin gerek iş sözleşmeleri devam ederken gerekse de iş sözleşmesi sona erdikten sonra işe iade talepleri ve diğer işçilik hakları konusunda işverenleri sayılan idarelerle uyuşmazlıklara düştükleri çalışma hayatında görülen bir durumdur.

Bu uyuşmazlıklar, tarafların serbest iradeleri ile çözümlenebileceği gibi özel hakeme götürülebilir, arabulucuya gidilebilir ve en nihayetinde iş mahkemelerine dava açılabilir.

İşe iade için arabulucuya ve/veya iş mahkemesine gidilebilmesi için işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması, işçinin yeterliliği veya davranışından ya da işyerinden kaynaklanan bir nedenle iş sözleşmesinin feshinin geçerli bir sebebe dayanması gerekir. Ancak, işe iade dışındaki tüm diğer işçilik hakları için işe iadede aranan şartlara bakılmaz.

01.01.2018 tarihinden itibaren iş mahkemelerine dava yoluna gidilmeden önce işe iade ve diğer işçilik haklarının ödenmesi için (iş kazası ve meslek hastalığı iddiaları hariç) dava şartı olarak arabulucuya gidilmesi zorunluluğu getirilmiştir.

Arabulucu sonucu imzalanan belge icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayıldığından ötürü buna göre idarelerin işlem yapması zorunludur.

Gerek arabulucu gerekse de mahkeme kararına göre ortaya çıkan işçilik haklarının eksiksiz olarak işçiye ödenmesi ve bununla ilgili SGK ve Vergi Dairesi işlemlerinin yukarıda bahsedildiği üzere yerine getirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, idareler SGK tarafından idari para cezası ve gecikme cezası ile zammı gibi müeyyidelerle karşılaşacaklardır. Bu müeyyideler de kamu görevlileri için 5018 sayılı Kanun açısından kamu zararı doğurabilecektir.

YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

Arabuluculukta SGK işlemleri nasıl yapılır? – Kamu İşçileri