Bu Kanunla, güvenlik soruşturması/ arşiv araştırmasına ilişkin hususlar açık şekilde düzenlenmiştir. Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının sınırları net bir şekilde belirlenmiştir.

Kariyer memurları, güvelik kurumlarında çalıştırılacak kamu personeli, üst kamede yöneticiler, öğretmenler ve milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip projelerde çalışacak kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılması gerekmektedir.

Bunların dışında kalan işçi ve düz memur diye ifade edebileceğimiz statülerde istihdam edilecekler için ise arşiv araştırması yapılması yeterli olacaktır. Dolayısıyla kamu kurumlarına alınacak işçiler için arşiv araştırması yapılması gerektiği hususu açıktır. Belediye şirketleri de bu kapsamda, yeni alınacak işçiler için arşiv araştırması yapmakla yükümlüdür.

Öte yandan Arşiv Araştırması/ Güvenlik Soruşturması Sonuçlarının hangi birim tarafından nasıl değerlendirileceği de zaman zaman soru işaretlerine yol açabilmektedir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü, yayınladığı görüş yazısında bu hususları açıklığa kavuşturdu.

Bakanlığın yazısında şöyle denildi:  

“Görüldüğü üzere, 7315 sayılı Kanun ile güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması tanımlanmış, arşiv araştırması/güvenlik soruşturmasında tespit edilecek hususlar ayrıntılı düzenlenmiş, bu işlemlerin hangi birimler tarafından yapılacağı sayılmış, elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla kurulacak Değerlendirme Kurulunun teşkili belirlenmiş, kişisel verilerin güvenliği gibi kurumların bu işlemleri yaparken uyacakları hususlar tereddüde mahal vermeyecek şekilde açıklanmıştır.

Bu itibarla, arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması neticesinde elde edilecek bilgilerin Değerlendirme Komisyonu tarafından nesnel ve gerekçeli değerlendirmeye tabi tutularak yazılı olarak atamaya yetkili amire sunulması, bu değerlendirme neticesinde personelin istihdam edilip edilemeyeceği kararının atamaya yetkili amir tarafından verilmesi gerekmektedir. “

İşte O Yazı!

Not: Arşiv araştırma ve/veya güvenlik soruşturma raporlarının değerlendirilmesi hakkında

T.C. ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü

Sayı: E-53773008-622.02-4078068 06/07/ 2022

Konu: Arşiv Araştırması Sonuçlarının Değerlendirilmesi

………. BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

İlgi: ……….. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 22.06.2022 tarihli veE92957606 -805.02.02.02-3961683 sayılı yazısı.

Başkanlığınızda 5393 sayılı Kanunun 49 uncu maddesi çerçevesinde sözleşmeli olarak istihdam edilecek personele ilişkin ilgi yazı incelenmiştir.

Bilindiği üzere, 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinde, “…Belediye ve bağlı kuruluşlarında, norm kadroya uygun olarak çevre, sağlık, veterinerlik, teknik, hukuk, ekonomi, bilişim ve iletişim, plânlama, araştırma ve geliştirme, eğitim ve danışmanlık alanlarında avukat, mimar, mühendis, şehir ve bölge plâncısı, çözümleyici ve programcı, tabip, uzman tabip, ebe, hemşire, veteriner, kimyager, teknisyen ve tekniker gibi uzman ve teknik personel yıllık sözleşme ile çalıştırılabilir. Sözleşmeli personel eliyle yürütülen hizmetlere ilişkin boş kadrolara ayrıca atama yapılamaz. Bu personelin, yürütecekleri hizmetler için ihdas edilmiş kadro unvanının gerektirdiği nitelikleri taşımaları şarttır… Bu personel hakkında bu Kanunla düzenlenmeyen hususlarda vize şartı aranmaksızın 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasına göre istihdam edilenler hakkındaki hükümler uygulanır…” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 12 nci maddesinde, “Sözleşmeli olarak çalıştırılacakların, ilgili kurumun saptayacağı özel koşulların yanı sıra, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen koşulları taşımaları gereklidir…” hükmü yer almaktadır.

Mezkûr Esasların atıf yaptığı 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin beşinci alt bendinde, “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.” hükmüne yer verilmiştir.

Ayrıca, 7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununun; “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeleri, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esaslarını, veri güvenliği ile verilerin saklanma ve silinme sürelerini düzenlemektedir.” hükmü, “Arşiv araştırması” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(1) Arşiv araştırması; a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.” hükmü, “Değerlendirme Komisyonu” başlıklı 7 nci maddesinde, “(1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır. (2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir. (3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.” hükmü bulunmaktadır.

Görüldüğü üzere, 7315 sayılı Kanun ile güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması tanımlanmış, arşiv araştırması/güvenlik soruşturmasında tespit edilecek hususlar ayrıntılı düzenlenmiş, bu işlemlerin hangi birimler tarafından yapılacağı sayılmış, elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla kurulacak Değerlendirme Kurulunun teşkili belirlenmiş, kişisel verilerin güvenliği gibi kurumların bu işlemleri yaparken uyacakları hususlar tereddüde mahal vermeyecek şekilde açıklanmıştır.

Bu itibarla, arşiv araştırması ve/veya güvenlik soruşturması neticesinde elde edilecek bilgilerin Değerlendirme Komisyonu tarafından nesnel ve gerekçeli değerlendirmeye tabi tutularak yazılı olarak atamaya yetkili amire sunulması, bu değerlendirme neticesinde personelin istihdam edilip edilemeyeceği kararının atamaya yetkili amir tarafından verilmesi gerekmektedir.

Bilgilerini rica ederim.

………… Bakan a. Yerel Yönetimler Genel Müdürü

Anayasa Mahkemesi, 29 Kasım 2019 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan karar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci Maddesinin birinci fıkrasının (A) 8. Alt bendinden yer alan “ Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” hükmünü iptal etmişti.

Bu iptal üzerine, TBMM’de konuya ilişkin müstakil bir kanuni düzenleme yapıldı. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, 17 Nisan 2021 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girdi. Böylece kamu kurumlarına alınacak işçi ve memurlarla ilgili güvenlik soruşturması/ arşiv araştırması konusu sil baştan yeniden düzenlendi.

Peki bu yeni yasal düzenleme ne getiriyor? Kamu kurumlarına ve belediye şirketlerine işçi alırken güvenlik soruşturması/ arşiv araştırması yapılması gerekli midir?

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız 

Yeni Kanunla, güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının sınırları net bir şekilde ayrılmaktadır.

Yeni Kanun’da arşiv araştırması şu şekilde tanımlanmıştır:

“MADDE 4 – (1) Arşiv araştırması;

a) Kişinin adli sicil kaydının,

b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,

c) Kişi hakkında herhangi bir tahditolup olmadığının,

ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,

d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”

Güvenlik soruşturması ise Kanun’da şu şekilde yer almıştır:

“MADDE 5 – (1) Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin;

a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,

b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin,

c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.”

Bu tanımlamalardan açıkça anlaşılacağı üzere arşiv araştırması; kişi hakkındaki adli sicil durumu, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararı ya da ceza soruşturması olup olmadığı ve kamu görevinden çıkarılma cezası alıp almadığının mevcut kayıtlar üzerinden tespit edilmesini içermektedir.

Güvenlik soruşturması ise, arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak çok deha detaylı bir incelemenin, mevcut kayıtların yanı sıra yerinden araştırılmasını da içermektedir.

KİMLER İÇİN GÜVENLİK SORUŞTURMASI, KİMLER İÇİN ARŞİV ARAŞTIRMASI GEREKLİDİR?

Hangi kamu görevine atanacak kişiler için arşiv araştırması, hangileri için güvenlik soruşturması yapılması gerektiği hususu da Kanun’un üçüncü maddesinde şu şekilde yer almıştır:

“Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar

MADDE 3 – (1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.

(2) Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.”

Buna göre kariyer memurları, güvelik kurumlarında çalıştırılacak kamu personeli, üst kamede yöneticiler, öğretmenler ve milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip projelerde çalışacak kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılması gerekiyor.

Ancak bunların dışında kalan işçi ve düz memur diye ifade edebileceğimiz çalışanlar için arşiv araştırması yapılması yeterli olacaktır.

Dolayısıyla kamu kurumlarına alınacak işçiler için arşiv araştırması yapılması gerektiği hususu açıktır.

Diğer taraftan belediye şirketlerinin, Yargıtay tarafından özel hukuk tüzel kişiliği olarak kabul edilmesi nedeniyle bu Kanun kapsamında olup olmayacağına ilişkin bir tereddüt yaşandığı görülmektedir.

Bu noktada, 28 Nisan 2018 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karara” bakmak gerekmektedir.

Belediye şirketlerine işçi alınmasında uyulacak usul ve esasları düzenleyen bu Karar’ın “Şirket personelinde aranacak şartlar” başlıklı 4. Maddesinin altıncı bendinde  “Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” ibaresi yer almaktadır.

Dolayısıyla Belediye Şirketlerinin hukuken kamu kurumu niteliğinde olup olmadığından bağımsız olarak, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu da dikkate alındığında belediye şirketlerine alınacak işçiler için arşiv araştırması yapılması gereklidir.

ARŞİV ARAŞTIRMASI VE GÜVENLİK SORUŞTURMASINI KİM YAPACAK?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak birimler, bu işlemlerin nasıl yapılacağı Kanun’da şu şekilde açıklanmıştır:

 “MADDE 6 – (1) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır.

 (2) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeler ile bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamındaki karar ve kayıtları almaya yetkilidir.

 (3) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerde yetkilendirilmiş personel, hukuka aykırı olarak elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında kişisel verilerle ilgili sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bu şekilde elde edilen bilgileri paylaşamaz veya yayın yoluyla duyuramaz. Görevi gereği öğrendiği veya edindiği kişisel bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilerle paylaşamaz ya da basın ve yayın kuruluşlarına veya diğer iletişim kanallarına veremez. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler tarafından bu hususlara ilişkin gerekli tedbirler alınır”.

ARŞİV ARAŞTIRMASI VE GÜVENLİK SORUŞTURMASINA İLİŞKİN BİLGİLER HANGİ KURUL TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLECEKTİR?

Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçları, Kurumlarda ve İdare Şirketlerinde oluşturulacak Değerlendirme Komisyonuna iletilecektir. Bu Komisyon, kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacaktır.

Değerlendirme Komisyonu’nun kimlerden oluşacağı ve nasıl faaliyet göstereceği Kanun’da şu şekilde belirlenmiştir:

“Değerlendirme Komisyonu

MADDE 7 – (1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.

(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.

(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.”

SONUÇ 

Anayasa Mahkemesi’nin 657 sayılı Kanun’daki hükümleri iptalinin ardından ortaya çıkan yasal boşluk, TBMM’de kabul edilerek yasalaşan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile doldurulmuştur.

Yeni Kanunla, güvenlik soruşturması/ arşiv araştırmasına ilişkin hususlar açık şekilde düzenlenmiştir. Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının sınırları net bir şekilde belirlenmiştir.

Kariyer memurları, güvelik kurumlarında çalıştırılacak kamu personeli, üst kamede yöneticiler, öğretmenler ve milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip projelerde çalışacak kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılması gerekmektedir.

Bunların dışında kalan işçi ve düz memur diye ifade edebileceğimiz statülerde istihdam edilecekler için ise arşiv araştırması yapılması yeterli olacaktır. Dolayısıyla kamu kurumlarına alınacak işçiler için arşiv araştırması yapılması gerektiği hususu açıktır. Belediye şirketleri de bu kapsamda, yeni alınacak işçiler için arşiv araştırması yapmakla yükümlüdür.

YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

Bu durumda, başvurusu, arşiv araştırma sonuçları nedeniyle reddedilen işçiler ne yapmalı? Öncelikle bu konunun hatalı karar verilmeye açık olduğu unutulmamalı. Kurumların, durumu tartışmalı olan işçilerle ilgili değerlendirme yaparken ilgili mevzuata ulaşmakta güçlük çektiği de görülüyor.

YAZILI VE GEREKÇELİ İTİRAZDA BULUNUN

Bütün bu nedenlerden dolayı, başvurusu arşiv araştırma sonuçları nedeniyle reddedilen işçiler mutlaka itiraz etmelidir. Bu itirazlarını, yazılı ve gerekçeleri olarak yapmalı ve böylece sonraki aşamada yargı yoluna başvurma hakkını elde etmelidir. İşçiler, varsa durumlarına uyan Devlet Personel Başkanlığı’nın (DPB) ilgili görüşlerini dilekçe eklerinde sunabilir.

İŞÇİ HUKUKİ DESTEK ALABİLİR

Cezası ertelenmiş, para cezasına çevrilmiş, hükmün açıklanması geriye bırakılmış ya da memnu hakların iadesi kararı aldırmış olan işçiler, başvuruları reddediliyorsa, gerekirse hukuki destek alarak itirazını yapmalıdır. Bu itirazını yaparken ilgili mevzuat hükümlerini ve DPB görüşlerini dayanak olarak sunabilirler. DPB’nin emsal karar niteliğinde çok sayıda görüşü vardı.

İşçinin aldığı ceza, kasten işlenen suç olsa bile 1 yılın altındaysa veya kasten işlenmeyen suçtan dolayı 1 yılın üzerinde mahkûmiyet varsa bile bu durumların kadroya engel teşkil etmediği dikkate alınarak, bu kapsama girenler itiraz bulunmalıdır.

DAVA YOLU DEĞERLENDİRİLMELİDİR

Başvurusu reddedilen taşeron işçiler, 60 gün içerisinde idare mahkemelerine dava açabilir. 696 Sayılı KHK’nın uygulama esaslarının tespit edildiği Tebliğ’de her ne kadar, “İtiraz üzerine tespit komisyonunca verilen kararlar kesindir.” denilse de Anayasa’nın amir hükümleri gereği işçinin dava açma hakkının bulunduğunu değerlendiriyoruz. Anayasa’nın 125. maddesinde “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” ifadesi, temel bir hüküm olarak yerini korumaktadır. Tespit Komisyonlarının yaptıkları işlemler de birer idari işlem olduğundan dava açılmasının önünde engel bir durum yoktur. 60 günlük süre, idari yargıda dava açma açısından hak düşürücü süredir. Bu süreyi kaçıran dava hakkını kaybeder. Davayı kazanan işçi, hem kadro hakkına hem de bu süre zarfında mahrum kaldığı tüm özlük ve maddi haklarına yasal faiziyle birlikte ulaşacaktır.

Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

GİRİŞ

Taşeron işçilerin sürekli işçi kadrosuna geçiş işlemleri hızla ilerliyor. Kadroya geçişte bir kriter olarak belirtilen “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Taraması” sonuçları İdarelere ulaşmaya başladı.

Tespit komisyonları sürekli işçi kadrosuna geçecek taşeron işçiler hakkındaki arşiv araştırma sonuçlarını nasıl değerlendirecek? Sabıka kaydı çıkan her işçi kapsam dışına bırakılabilir mi? Ölçü ne olmalıdır? Arşiv araştırma sonuçları ile memur olma yeterliliğini düzenleyen 657 Sayılı Kanunu’nun 48. Maddesi’nin A bendinin 5. Maddesi arasındaki bağ nasıl kurulacaktır?

Bu makalemizde yukarıdaki soruları yanıtlamaya çalışacağız.

Makalenin PDF versiyonu için tıklayınız

TESPİT KOMİSYONU DEĞERLENDİRMEYİ NEYE GÖRE YAPACAK?

Arşiv araştırması, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde şu şekilde tanımlanmıştır.

“Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını ifade eder.”

Buradan açıkça anlaşılacağı üzere, kişi hakkındaki adli sicil kayıtları, kişinin geçirdiği soruşturma, kovuşturma ve aranıp aranmadığına ilişkin bilgiler, arşiv araştırmasıyla tespit edilen temel bulgulardır.

696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) uygulama usul ve esaslarını belirleyen Tebliğ’de Tespit Komisyonlarına arşiv araştırma sonuçlarını değerlendirme görev ve sorumluluğu verilmektedir. Tebliğ’in 7. ve 32. maddelerinde sürekli işçi kadrolarına başvuran taşeron işçilerle ilgili arşiv araştırması yapılacağı belirtildikten sonra, “… İlgili mercilerden intikal eden arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi tespit komisyonunca yapılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Bakanlık ve merkezi Ankara’da bulunan idareler için Emniyet Genel Müdürlüğü, illerde ise Valilikler tarafından yapılan arşiv araştırma sonuçları, işçiyle ilgili kabul veya ret verilmesi yönünde bir hüküm ya da kanaat içermemekte, sabıka kaydı ve diğer bilgiler derlenerek bunların değerlendirilmesi Tespit Komisyonlarına bırakılmaktadır.

Ancak Tespit Komisyonlarının arşiv araştırma sonuçlarını hangi esaslara göre değerlendireceğine ilişkin Tebliğ’de bir hüküm yoktur. Bu durumda bazı Tespit Komisyonları, sabıka kaydı çıkan her işçiyi eleme yoluna gidebilmektedir.

MEMURLAR İÇİN GEÇERLİ OLAN HÜKÜMLER, TAŞERON İŞÇİLER İÇİN DE GEÇERLİ KABUL EDİLMELİDİR

Tebliğ’in ‘Hak sahipliği açısından kapsamın belirlenmesi’ başlıklı 5. Maddesi’nin a bendindeki şu hüküm yer almaktadır.

“a) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin (A) bendinin (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşımak,”

Bu madde ile 657 Sayılı Kanunu’nun devlet memurluğuna kabulde aradığı şartların, yaş ve eğitim dışında taşeron işçiler için de aranması benimsenmiştir. Bu nedenle devlet memurluğuna kabule ilişkin esaslar, emsal kabul edilmeli, taşeron işçilerin durumu da aynı kapsamda değerlendirilmelidir.

Bu aşamada 657 Sayılı Kanunu’nun devlet memurluğuna kabule ilişkin 48/A-5 Maddesi’ne bakılmadır. Madde metni şu şekildedir;

“Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.”

Buna göre taşeron işçinin kadroya alınabilmesi için,

• Kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmaması,
• Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine ve Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçları işlemiş olmaması,
• Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkumiyet almış olmaması gerekir.

CEZASI, PARA CEZASINA ÇEVRİLİP ERTELENENLERİN DURUMU NE OLACAKTIR?

Tartışmalı durumlar içinse Devlet Personel Başkanlığı’nın (DPB) görüşlerine başvurmak gerekmektedir. DPB’nin 657 sayılı Kanunun 48/A-5 inci maddesinde sayılan nitelikli suçlar kapsamında yer alan hırsızlık suçundan ceza almış, ancak cezası para cezasına çevrilerek ertelenmiş olanların da memuriyete girişinde engel bulunmadığı yönünde görüşü söz konusudur. Başkanlığın, 13/01/2015-168 tarih ve sayılı görüşünde şu ifadelere yer verilmiştir.

“Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, ilgilinin elektrik hırsızlık suçunu işlemiş olduğu tarihte yürürlükte bulunan 647 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi gereğince cezasının paraya çevrilerek ertelenmiş olması sebebiyle, bu durumunun memuriyete girişte engel teşkil etmeyeceği mütalaa edilmektedir.”

Sonuç itibariyle “zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık” suçlarından ceza almış, ancak cezası paraya çevrilerek ertelenmiş (tecil edilmiş) taşeron işçilerin kadroya geçirilmesinde bir engel yoktur.

BİR YILDAN AZ HAPİS CEZASI ALMIŞ OLANLARIN DURUMU NE OLACAKTIR?

Devlet Personel Başkanlığı’nın 26/02/2015-1408 tarih ve sayılı görüş yazısında, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48/A-5 maddesinde sayılan nitelikteki suçlar dışında herhangi bir suçtan dolayı bir yıldan daha az hapis cezası alanların devlet memuru olarak atanabilecekleri belirtilmektedir. Bu görüş yazısında şöyle denilmektedir.

“Yukarıda yer verilen hüküm çerçevesinde, ilgili hakkında verilen hapis cezalarının 657 sayılı Kanunun 48/A-5 inci maddesinde sayılan nitelikli suçlar kapsamında yer almaması ve 1 yıldan az süreli olması sebebiyle atamasının yapılmasında herhangi bir engel bulunmadığı mütalaa edilmektedir.”

Kasten işlenen suçlar nedeniyle bir yıldan az hapis cezası alan taşeron işçilerin kadroya geçişinde bir engel yoktur.

Ancak işlenen suç 657 sayılı Kanunun 48/A-5 inci maddesinde sayılan nitelikli suçlardan ise (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık) kadroya geçiş başvurusunun reddedilmesi gerekir.

MEMNU HAKLARIN İADESİ KARARI ALDIRMIŞ OLANLARIN DURUMU NE OLACAKTIR?

Memnu hakların iadesi, kişinin ceza nedeniyle yasaklanmış haklarının geri verilmesidir.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun “Yasaklanmış hakların geri verilmesi” başlıklı 13/A maddesinde;

(1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir. Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla,

a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,

b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması, gerekir.

(2) Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması halinde, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

(3) Yasaklanmış hakların geri verilmesi için, hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir.

(4) Mahkeme bu husustaki kararını, dosya üzerinde inceleme yaparak ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinlemek suretiyle verebilir.

(5) Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi üzerine mahkemenin verdiği karara karşı, hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir.

(6) Yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar, kesinleşmesi halinde, adlî sicil arşivine kaydedilir.

(7) Yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna başvurulması nedeniyle oluşan bütün masraflar hükümlü tarafından karşılanır.

Yukarıdaki Kanun maddesi düzenlemesine göre memnu hakların iadesi kararı aldırmış olanların memur olmasında engel bir durum olup olmadığı konusunda, Danıştay İdari Dava Daireleri’nin 17/11/2011 tarihli ve E: 2007/2368 ve K: 2011/1214 sayılı kararında,

“Memnu hakların iadesi kararı, 657 sayılı Kanunun anılan 48/A-5. maddesinde sayılan yüz kızartıcı suçlar dışında kalan suçlar bakımından devlet memuru olabilme koşulları yönünden ehliyetsizliği geleceğe dönük olarak ortadan kaldırmakta…” denilmektedir.

Danıştay’ın bu kararı ile temel bir hüküm bina edilmiş, 657 Sayılı Kanunun 48/A-5 maddesindeki kısıtlayıcı hükümlerin, yüz kızartıcı suçlar hariç, memnu (yasaklı) hakların iadesi kararı aldırmış olan kişiler açısından memuriyete engel olmayacağı karara bağlanmıştır.

DPB’nin 21/07/2015 tarih 4917 sayılı görüşünde ise;

“Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, kasten işlediğiniz suç dolayısıyla 1 yıldan fazla süreli hapis cezasına mahkum olmanız nedeniyle, ancak 5352 sayılı Kanunun 13/A maddesi uyarınca yasaklanmış hakların iadesi kararı verilmiş olması durumunda, Devlet memuru olarak atanabileceğiniz mütalaa edilmektedir” denilmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle Tespit Komisyonlarının yasaklı hakların iadesi kararı almış olan taşeron işçilerin durumunu ayrıca değerlendirmesi ve Danıştay kararına göre uygulama yapması gerekmektedir.

SONUÇ

Arşiv araştırma sonuçlarının değerlendirilmesi, Tespit Komisyonlarının görev ve sorumlulukları kapsamındadır. Bu yetki başka bir kişi veya kurula da verilmemiştir. Komisyonların, bu görevi yerine getirirken 657 Sayılı Kanun’un 48/A5 maddesiyle bağ kurmaları, Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşlerini de dikkate alarak karar vermeleri gerekmektedir.

Tespit komisyonlarınca karar alınırken, taşeron işçiye verilen hapis cezası para cezasına çevrilmişse, hükmün açıklanması geriye bırakılmışsa, kasten işlenen suç olsa bile verilen hapis cezası bir yılın altındaysa veya kasten işlenmeyen suçtan dolayı bir yılın üzerinde mahkûmiyet varsa bile bu durumların “memuriyete (kadroya geçişe) engel teşkil etmediği” bilinmelidir.

Hakkında memuriyete engel teşkil edecek şekilde kasten işlenmiş bir suçtan dolayı, bir yıldan fazla süreli mahkumiyet kararı olan taşeron işçilerin, “yasaklanmış hakların iadesi kararı” almış olup olmadıklarına bakılarak ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedeniyle tespit komisyonu tarafından başvurusu reddedilen taşeron işçilerin, verilen bu karara karşı 60 gün içinde İdare mahkemesine dava yoluna gitme hakları vardır. Yargılama neticesinde güvenlik soruşturması ve arşiv kayıtlarının memuriyete (kadroya alınmalarına) engel teşkil etmediğinin anlaşılması halinde ise taşeron işçinin mahkeme kararıyla kadroya alınması ve bu süre zarfında mahrum kaldığı tüm özlük ve maddi haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi söz konusu olabilecektir.

Makalenin PDF versiyonu için tıklayınız

YASAL UYARI

Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

Yaşanan bu kafa karışıklığının giderilebilmesi için Ankara Valiliği bir yandan İçişleri Bakanlığı’ndan görüş isterken öte yandan kurumlara nasıl hareket etmeleri konusunda bir yazı yazdı. Ankara Valisi Ercan Topaca imzasıyla Çankaya Kaymakamlığı’na gönderilen yazıda, KHK ve Tebliğ’in ilgili maddeleri hatırlatılıyor.

ANKARA VALİLİĞİ’NİN YAZISINDAN NE DENİLİYOR?

Ancak Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nden alınan 16 Şubat 2018 tarih ve 7491 sayılı yazıda, Arşiv Araştırmasının öngörülen yasal süre içerisinde tamamlanmasının güç olduğuna yer verildi.

Valiliğin yazısında, “Bu çerçevede konu ile ilgili İçişleri Bakanlığından görüş istenmiş olup, mahalli idareler ile bağlı kuruluşları ve şirketleri ile mahalli idare birliklerinin 375 sayılı KHK’nın geçici 24 üncü maddesinin uygulanmasına ilişkin sürecin hangi aşamada olduğuna bakılmaksızın arşiv araştırması sonuçlarının tamamlanıp ilgili idareye iletildiğinde tespit komisyonlarının yeniden toplanıp, arşiv araştırması sonuçlarıyla ilgili karar alınması, Tespit Komisyonunun karar, itiraz ve sınav süreçlerinin anılan Tebliğin 31 inci maddesi uyarınca belirlediği takvimi aksatmadan devam ettirilmesi hususunda, gereğini rica ederim.” denildi.

Ankara Valiliği’nin yazısına ulaşmak için tıklayınız.

YETKİ VE SORUMLULUK TESPİT KOMİSYONUNDA

Taşeron işçilerin daimi işçi kadrosuna geçirilmelerine imkan tanıyan 696 Sayılı KHK’nın uygulama usul ve esaslarının belirlendiği Tebliğ’in arşiv araştırmasıyla ilgili maddelerinde arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinin Tespit Komisyonunca yapılacağı açıkça yer alıyor.

Bir diğer ifade ile Tebliğ’de, Tespit Komisyonlarına, arşiv araştırma sonuçlarının değerlendirmesini yapma sorumluluğu verilmektedir. Ayrıca Tespit Komisyonlarının görevi de sınava girecek hak sahiplerinin kesin listesinin ilan edilmesiyle sona erecektir.

SONUÇ

Ankara Valiliği’nin yazısında, arşiv araştırma sonuçlarının Tespit Komisyonlarınca değerlendirilmesi gerektiği tespit ediliyor. Ancak Emniyet’in arşiv araştırma sonuçlarını, Tespit Komisyonlarının çalışma süresinde yetiştiremediği belirtiliyor.

Bu aşamadan sonra taşeron işçilerin sınav süreçlerinin devam ettirilmesi, arşiv araştırma sonuçlarının geldiği tarih itibariyle de Tespit Komisyonlarının tekrar toplanarak arşiv araştırma sonuçlarıyla ilgili karar vermesi isteniyor. Ayrıca İçişleri Bakanlığı’ndan görüş istenmiş olması ise tavsiye edilen yönteme ilişkin tereddütlerin sürdüğünü gösteriyor.

Bakanlığın yapacağı bir duyuru ya da düzenleme, kurumlar için yasal dayanak teşkil edecektir.

Öte yandan açıklanan listeler arşiv araştırma sonuçlarını içermediği için taşeron işçilerden arşiv araştırması sonuçları olumsuz çıkanların, sınavı kazanmış olsalar bile elenme ihtimalleri söz konusu olacaktır.

ANKARA VALİLİĞİ’NİN YAZISI ŞÖYLE;

ANKARA VALİLİĞİ

İl Mahalli İdareler Müdürlüğü

Sayı: 20653795-349-8.9242 16/02/2018

Konu: Arşiv Araştırması

Çankaya Kaymakamlığı

1 Ocak 2018 tarihli ve 30288 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 23 ve Geçici 24’ncü Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar ile ilgili tebliğin;

“İşçi statüsüne geçirilme süreci” başlıklı 31 inci maddesinin 1 inci öngörülen genel takvimde tespit komisyonunun inceleme süresi 20.02.2018 tarihinde biteceği tavsiye edilmektedir.

“Başvuruda istenen belgeler, başvuru şekli” başlıklı 32 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında, “Başvuru sahipleri hakkında 12/1/2018 tarihinde 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine uygun olarak başvuru sırasında ilgili Yönetmelik ekindeki form doldurulmak suretiyle arşiv araştırması yapılması il valiliklerinden topluca istenir. Arşiv araştırması yapılacak ilgilinin ikametgâh adresinin bulunduğu valilik esas alınır. İlgili mercilerden intikal eden arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi tespit komisyonunca yapılır.” denilmektedir.

Ankara İl Emniyet Müdürlüğünden alınan 16.02.2018 tarih ve 7491 sayılı yazıda, Arşiv Araştırmasının öngörülen yasal süre içerisinde tamamlanmasının güç olduğu bildirilmiştir.

Bu çerçevede konu ile ilgili İçişleri Bakanlığından görüş istenmiş olup, mahalli idareler ile bağlı kuruluşları ve şirketleri ile mahalli idare birliklerinin 375 sayılı KHK’nın geçici 24 üncü maddesinin uygulanmasına ilişkin sürecin hangi aşamada olduğuna bakılmaksızın arşiv araştırması sonuçlarının tamamlanıp ilgili idareye iletildiğinde tespit komisyonlarının yeniden toplanıp, arşiv araştırması sonuçlarıyla ilgili karar alınması, Tespit Komisyonunun karar, itiraz ve sınav süreçlerinin anılan Tebliğin 31 inci maddesi uyarınca belirlediği takvimi aksatmadan devam ettirilmesi hususunda,

Gereğini rica ederim.

Ercan TOPACA

Ancak kamu işçisi olmak için gün sayan taşeron işçilerin kimi konularda kafa karışıklığı yaşadığı ve çok sayıda soru geldiği görülmektedir.

Bu yazının PDF versiyonu için tıklayınız.

LİSTELERİN HALEN AÇIKLANMADIĞI KURUMLARDAKİ İŞÇİLER NE YAPACAK?

Sürekli işçi kadrosuna geçecek hak sahiplerini belirlemek amacıyla oluşturulan Tespit Komisyonlarına, tavsiye niteliğinde olmakla beraber 40 günlük süre verilmişti. Bu sürenin 20 Şubat’ta dolması nedeniyle sonuçların açıklanmadığı kurumlarda işçilerin heyecanlı bekleyişi sürüyor. Taşeron işçiler, listelerin açıklanmaması halinde ne yapacaklarını sormaktadır.

Başvuru inceleme işlemlerini yetiştiremeyen ve bu nedenle listeleri açıklayamayan Tespit Komisyonları, tavsiye niteliğinde olduğu için 20 Şubat tarihini dikkate almadan çalışmalarını sürdürme imkanına sahipler. Bu nedenle işçilerin telaşa kapılmasına gerek yok. Listeler en geç birkaç gün içerisinde açıklanacaktır.

SINAVI KAZANAN İŞÇİ, ARŞİV ARAŞTIRMASI NEDENİYLE KADRO HAKKINI KAYBEDER Mİ?

Taşeron işçiler arasında en çok tartışılan konuların başında, açıklanan listelerin arşiv araştırma sonuçlarını içerip içermediği, sınava girip kazanmaları durumunda arşiv araştırma sonuçlarına göre elenme ihtimallerinin olup olmadığı gelmektedir.

Bu noktada öncelikle arşiv araştırması ile güvenlik soruşturmasının farklı olduğunu, güvenlik soruşturmasının, arşiv araştırmasını da kapsayacak şekilde daha geniş bir soruşturmayı ifade ettiğini belirtmek gerekmektedir. Tebliğ’de açıkça ifade edildiği gibi sürekli işçi kadrosuna geçirilecek taşeron işçiler için istenen arşiv araştırmasıdır.

Tebliğ’e göre izlenmesi gereken yol ise arşiv araştırma sonuçlarının sınava gireceklerin listesi açıklamadan Tespit Komisyonları tarafından değerlendirilip listelerin buna göre ilan edilmesidir.

Ancak kurumların önemli bir bölümünün, güvenlik soruşturması olarak ifade ettikleri arşiv araştırma sonuçları ellerine ulaşmadan sınava girecek kişilerin listelerini açıkladığı görülmektedir. Bu nedenle taşeron işçilerden arşiv araştırması sonuçları olumsuz çıkanların, sınavı kazanmış olsalar bile elenme ihtimalleri söz konusudur.

BAŞVURUSU REDDEDİLEN İŞÇİNİN İZLEYECEĞİ YOL

Öte yandan Tespit Komisyonlarına tanınan süre dolmaya başladığı için kamu işçisi kadro sınavına gireceklere dair listelerde yoğunluk gözlenmektedir. Bu yoğunlukla beraber pek çok işçi de ret almaktadır. Bu kişiler nasıl bir yol izlemelidir?

Sürekli işçi kadro sınava gireceklerin listesinin açıklamasının ardından, başvurusu reddedilen işçiler itirazda bulunabilir. Bunun için kendilerine, listelerin ilan tarihinden itibaren 3 günlük süre tanınmış durumdadır.

Başvuruları reddedilen işçilerin itirazlarının gerekçeli ve yazılı olması zorunluğu var. Buna göre başvurusu reddedilen işçi, neden kadroya alınması gerektiğini özetleyerek itirazını 3 günlük hak düşürücü süreyi geçirmeden yapacak.

Merkezi yönetimlerde taşeron olarak çalışan ancak kadro başvurusu reddedilen işçiler, itirazlarını çalıştıkları kurumlara yapacaklar. Bu itirazlar, kurum tarafından incelemeyi yapan Tespit Komisyonu’na intikal ettirilecek.

Belediyeler, il özel idareleri ve mahalli idareler açısındansa itiraz süreci farklılık gösterecek. İtirazlara bakmak için Valilikler bünyesinde münhasıran İtiraz Komisyonları kurulacak. Sınava girme hakkı elde edemeyen işçi, yine 3 gün içerisinde gerekçesini de belirterek yazılı olarak itirazda bulunacak.

İTİRAZ DİLEKÇESİ NASIL OLMALI?

Bir diğer önemli soru ise itiraz dilekçelerinin nasıl olacağına ilişkindir. İşçi yazılı itirazını hangi gerekçeler üzerine kuracaktır? Bu itiraz gerekçesi şekil şartları açısından hangi özellikleri taşımalıdır?

Tebliğ’de bu hususta bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu nedenle şekil şartları açısından işçinin itirazını A4 kağıdına dilekçe formatında yazıp imzalamasının yeterli olacağını değerlendiriyoruz. Ancak dilekçenin içerik kısmı, Tespit Komisyonları tarafından yapılacak itiraz değerlendirmesine konu olacağından önem taşımaktadır. Ayrıca işçinin itirazından sonuç alamaması ve dava yolunu tercih etmesi durumunda da önem taşıyabilir.

Bu nedenle başvurusu reddedilen işçiler, itiraz dilekçelerinde, Tebliğ’de öngörüldüğü şekilde başvuru şartlarını taşıdıklarını, ön inceleme aşamasında kendilerinden istenen belge ve bilgileri eksiksiz olarak verdiklerini, esas inceleme aşamasında öngörülen kapsam içinde olduklarını, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya malullük maaşı almaya hak kazanmadıklarını, çalıştıkları kurum ve süreleri de belirterek ayrıntılı şekilde anlatmalıdır. Başvurularının, hak sahipliği açısından ve sundukları belgeler yeniden kontrol edilerek tekrar değerlendirilmesini talep etmelidir.

İTİRAZLAR NE ZAMAN VE NASIL SONUÇLANDIRILACAK?

Tespit ve İtiraz Komisyonları, işçinin itirazını 7 gün içerisinde karara bağlayacak. Buradaki 7 günlük süre de işçinin itirazını takip eden 7 gün olacak.

Merkezi idarelerdeki Tespit Komisyonları, işçinin itirazına ilişkin kararını yazılı olarak başvuru sahibine tebliğ edecek. Yerel yönetimlerde ise İtiraz Komisyonunun kararı hem itirazı yapan işçiye hem de idareye veya idarenin şirketine yazılı şekilde tebliğ edilecek. İtiraz üzerine Komisyonların verecekleri kararlar kesin olacak. Sınava gireceklerin listesi itirazların sonuca bağlanmasıyla ortaya çıkacak.

DAVA AÇACAK İŞÇİLER 60 GÜNLÜK SÜREYİ KAÇIRMAMALI

Sürekli işçi kadrosuna geçmek için başvuran ancak Tespit Komisyonu tarafından elenen işçinin itirazından da sonuç alamaması durumunda dava açma hakkı bulunmaktadır.

696 Sayılı KHK’nın uygulama esaslarının tespit edildiği Tebliğ’de her ne kadar, “İtiraz üzerine tespit komisyonunca verilen kararlar kesindir.” denilse de Anayasa’nın amir hükümleri gereği işçinin dava açma hakkının bulunduğunu değerlendiriyoruz.

Zira Anayasa’nın 125. maddesinde “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” ifadesi, temel bir hüküm olarak yerini korumaktadır. Bu madde ile idarenin her türlü eylem ve işlemenin yargı denetimine tabi olduğu kayıt altına alınmıştır. Tespit Komisyonlarının yaptıkları işlemler de birer idari işlem olduğundan dava açılmasının önünde engel bir durum yoktur.

Bu aşamada başvurusu reddedilen taşeron işçi, öncelikle Tespit Komisyonlarının yapacağı yazılı bildirim beklenmelidir. Bu bildirim ile idare mahkemelerine 60 gün içerisinde dava açabilirler. 60 günlük süre, idari yargıda dava açma açısından hak düşürücü süredir. Bu süreyi kaçıran dava hakkını kaybeder.

SONUÇ

Sınava girecekler listesinde ismi olan işçilerin en çok merak ettiği konuların başında gelen arşiv araştırmasının yapılıp yapılmadığı hususu, pek çok kurum itibariyle henüz tamamlanmamış bir işlemdir. Arşiv araştırmasının, sınav sonuçlarının ardından tamamlanabileceği ve kadroya geçirme işlemlerinin buna göre yapılacağı anlaşılmaktadır. Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasından farklıdır ve taşeron işçiler için istenmemektedir. Bu kavramın arşiv araştırması yerine kullanılıyor olması, kavram kargaşasının sonucudur.

Kadro başvuruları reddedilen işçiler açısındansa itiraz haklarının süresi içinde ve şekil şartlarına uyularak kullanılması, bu girişimden sonuç alınamazsa 60 gün içinde idari dava yolunun değerlendirilmesi olanaklıdır.

YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

ARŞİV ARAŞTIRMASI MI GÜVENLİK SORUŞTURMASI MI?

Öncelikle arşiv araştırması ile güvenlik soruşturmasının farklı olduğunu, güvenlik soruşturmasının, arşiv araştırmasını da kapsayacak şekilde daha geniş bir soruşturmayı ifade ettiğini belirtmek gerekmektedir. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde ilgili kavramlar şu şekilde tanımlanmaktadır.

Arşiv araştırması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını ifade eder.

Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini ifade eder.

TEBLİĞ’DEKİ İLGİLİ HÜKÜMLER NE DİYOR?

Taşeron işçilerin daimi işçi kadrosuna geçirilmelerine imkan tanıyan 696 Sayılı KHK’nın uygulama usul ve esaslarının belirlendiği Tebliğ’in arşiv araştırmasıyla ilgili 7. Maddesi’nin üçüncü fıkrasındaki hüküm şu şekildedir.

“Başvuru sahipleri hakkında 12/1/2018 tarihinde 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine uygun olarak başvuru sırasında ilgili Yönetmelik ekindeki form doldurulmak suretiyle arşiv araştırması yapılması Bakanlıklar ve merkezi Ankara’da bulunan idarelerin merkez teşkilatları için Emniyet Genel Müdürlüğünden, diğer idareler ile taşra teşkilatları için ise il valiliklerinden topluca istenir. Arşiv araştırması yapılacak ilgilinin ikametgâh adresinin bulunduğu valilik esas alınır. İlgili mercilerden intikal eden arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi tespit komisyonunca yapılır.”

Benzer hüküm, belediye işçileri açısından Tebliğ’in 32. Maddesi’nin üçüncü fıkrasında yer almaktadır.

Tebliğ’de açıkça ifade edildiği gibi sürekli işçi kadrosuna geçirilecek taşeron işçiler için istenen arşiv araştırmasıdır. Kimi kurumların bunu güvenlik soruşturması olarak ifade etmesi, kavram kargaşasından kaynaklanmaktadır. Yaklaşık 900 bin işçi için, kısıtlı süre içerisinde güvenlik soruşturması yapılabilmesine imkan yoktur.

YETKİ VE SORUMLULUK TESPİT KOMİSYONUNDA

Tebliğ’de, Tespit Komisyonlarına, arşiv araştırma sonuçlarının değerlendirmesini yapma sorumluluğu verilmektedir. Arşiv araştırma sonucunun olumsuz çıkması durumunda ilgili kişinin kadroya geçirilmeyeceği de açıktır. Bu nedenle Tespit Komisyonlarının diğer inceleme işlemlerini tamamlamış olsalar bile arşiv araştırma sonuçlarını beklemeden sınava girebilecek kişilerin listesini ilan etmesinin doğru bir yöntem olmadığını değerlendiriyoruz. Komisyonlar, temel değerlendirme kriterlerinden biri olan arşiv araştırma sonucunu beklemeli, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Valiliklerden intikal edecek bilgilere göre arşiv araştırması olumsuz çıkanları kapsam dışı bırakarak listeleri açıklamalıdır.

Kimi kurumların yaptığı uygulamadaki gibi arşiv araştırması tamamlanmadan kadro sınavına girecek listelerin ilan edilmesi durumunda, sınavı kazanmış olan işçiye nasıl bir uygulamaya yapılacaktır? Tebliğ’de sınav sonuçların açıklanmasının ardından arşiv araştırma sonuçlarının dikkate alınacağına dair bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca arşiv araştırma sonuçlarını değerlendirmeye Tespit Komisyonları yetkili kılınmıştır. Tespit Komisyonlarının görevi de sınava girecek hak sahiplerinin listesini tespitle sınırlıdır.

UYGULAMA FARKLILIKLARI NASIL GİDERİLECEK?

Özetle, Tebliğ’e göre izlenmesi gereken yol, arşiv araştırma sonuçlarının sınava gireceklerin listesi açıklamadan Tespit Komisyonları tarafından değerlendirilip listelerin buna göre ilan edilmesidir.

Ancak kimi kurumlar kadro sınavına girecek taşeron işçilerin listesini arşiv araştırma sonuçlarını beklemeden açıklamaktadır. Bu durumda arşiv araştırma sonuçları, işçilerin kadroya geçirilme aşamasında değerlendirilecektir. İşçilerin kadroya alınması, her bir idarede atamaya yetkili amirin onayıyla topluca yapılacaktır. Bu aşamada, atamaya yetkili amir, Tebliğ’in “İşçi kadrosuna geçirilme” başlığı altındaki 16. Maddesi’nin c fıkrasında yer alan “Öngörülen şartları taşımaya devam etmek…” hükmüne dayanarak arşiv araştırma sonuçlarını değerlendirmeli, buna göre kadro işlemini sonuçlandırmalıdır.