Askerlik borçlanması, emeklilikte kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıç tarihini öne çekerek daha erken  emekli olma ve  prim gün sayısı kazanabilme mümkündür.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve  Genel  Sağlık Sigortası Kanunu’na göre er veya erbaş olarak silah altında geçirilen süreler ve yedek subay okulundaki süreler için askerlik  borçlanması yapılabilmektedir.

Bilindiği gibi sigortalılık başlangıç tarihi, emeklilik tarihini belirleyen temel husustur.

Emeklilikte kademeli geçiş uygulandığı için işçilerin sigorta başlangıç tarihine göre ödemesi gereken prim ve emeklilik yaşı değişmektedir.

Sigortalı olmadan önce askere gidenler, askerlik borçlanması yaparsa, ilk kez sigortalı olduğu tarih borçlanma süresi kadar geriye gider. Bu durumda olup, 550 gün askerlik borçlanması yapan sigortalının işe giriş tarihi de 550 gün ileri gider.

Örneğin ilk kez 01.01.1992 tarihinde sigortalı olan bir kişi, bu tarihten önce askerliğini yapmış olursa ve askerliğini borçlanırsa, sigorta başlangıç tarihi 30.06.1990 olacaktır. Dolayısıyla ödemesi gereken prim gün sayısı ve emeklilik yaşı da değişir. Bu kişi 53 yaşında ve 5600 gün ile emekli olabilecekken askerlik borçlanmasını yaptırınca 52 yaşında ve 5525 prim günü ile emekli olabilecektir.

Önce çalışmaya başlayıp sonra askere giden kişi ise askerlik borçlanması ile prim gün kazanabilecektir. Çalışma hayatında sigortalılığın kesintiye uğradığı, emeklilik için bazen ihtiyaç duyulan prim gününün önemli olduğu dikkate alındığında askerlik borçlanması kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanması, borçlanılacak sürelerin primlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na (  SGK) ödenmesiyle gerçekleşir. Askerlik borçlanması yapacak kişi borçlanacağı süreleri kendisi belirler. Yani askerliğin tamamını borçlanmak zorunluluğu yoktur. İhtiyaç duyduğu kadar süreyi borçlanabilir.

Öte yandan bedelli askerlik uygulaması da son dönemde yaygın olarak tercih edilmektedir.

Peki işçinin bedelli askerlik süresini borçlanabilmesi mümkün müdür?

Bedelli askerlik kapsamında 21 gün, 28 gün veya daha uzun süre fiili olarak yapılan temel askerlik hizmeti için de askerlik borçlanması yapmak mümkündür.

Dolasıyla bedelli askerlik yapan kişiler de bu fiili askerlik süresini borçlanarak emekliliklerini öne çekme imkanına sahiptirler.

Bu nedenle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile askere giden kişilere bazı haklar verilmiştir.

Bu hakların en önemlilerinden biri, askerlik borçlanmasıdır. Çalışanlara, askerlik süresinde çalışmadığı günler için geriye dönük borçlanma hakkı tanınması askerlik borçlanması olarak bilinmektedir.  Askerlik borçlanması işçinin sigorta başlangıç tarihini geriye çekmek ve prim gün sayılarını artırmak için yapılmaktadır.

Askerlik borçlanması ile erkek işçi; askerlikte (veya yedek subay okulunda öğrenci olarak) geçirdiği zaman dilimine karşılık gelen primleri sonradan ödeyerek, geriye dönük sigorta primi ya da prim gün sayısı kazanır. Yani işçi hem sigortalılık süresini öne çekebilir hem de prim gün sayısını artırabilir.

Askerlik borçlanmasına başvurmak isteyen işçi; Sosyal Güvenlik Kurumuna bir dilekçe ile başvurup askerlik borçlanması yapmak istediğini belirtmelidir. İşçi Sosyal Güvenlik Kurumu’na vereceği borçlanma dilekçesinde, günlük kaç lira üzerinden borçlanmak istediğini belirtmelidir.

Askerlik borçlanması, işçinin prime esas günlük kazancının alt ve üst sınırları arasında olmak kaydı ile işçi tarafından belirlenecek günlük kazancın yüzde 32’si üzerinden hesaplanmaktadır.

ASKERLİK BORÇLANMASI EMEKLİ MAAŞINI ARTIRIR MI?

İşçinin askerlik borçlanma miktarı, emeklilik maaşına etki etmekte, daha yüksek düzeyden borçlanan kişinin emekli aylığı daha yüksek düzeye çekmektedir.

Özelikle 2000 yılından önceki süreyi tavandan borçlanma, emekli aylığını daha fazla etki etmektedir. Özellikle 1990-2000 arasında askerlik borçlanması, aylıklarında artış sağlamaktadır. Borçlanılacak süre 2000 yılından sonraya tekabül ediyorsa, borçlanmanın emekli aylığına etkisi daha sınırlıdır.

ASKERLİK BORÇLANMASI NE KADAR SÜREDE ÖDENMELİDİR?

Askerlik borçlanması talebinde bulunan işçi Sosyal Güvenlik Kurumuna verdiği dilekçede günlük kaç lira üzerinden borçlanmak istediğini belirtecektir. İşçinin borçlanma talebi Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uygun görülürse hesaplanan tutar işçiye tebliğ edilecektir. İşçi tebliğ kendine ulaştığı tarih itibariyle 1 ay içerisinde borcunun tamamını ödemelidir.

ASKERLİK BORÇLANMASI SİGORTA BAŞLANGICINI GERİYE ÇEKER Mİ?

Eğer işçi askere ilk sigortalı olduğu tarihten sonra gittiyse, askerlik borçlanması sigorta başlangıç tarihini geriye çekmemektedir.

Fakat işçinin askerlik  yaptığı dönem, ilk sigortalı olduğu tarihten önce ise; bu durumda askerlik borçlanması işçinin sigorta başlangıcını geriye çekmektedir. Bu durumda işçinin askerlik borçlanması sonucunda ilk sigortalılık tarihi, borçlandığı gün kadar geriye çekilmektedir.

Askerlik borçlanmasının sigortalılık başlangıcını geriye çekmesinde, askere gidilen ilk tarih değil borçlanılan gün sayısı önem kazanacaktır. Yani ilk sigorta başlangıcı yapılan tarihten, borçlanılan gün sayısı kadar geriye gidilecektir.

Doğum ve askerlik borçlanmasına ilişkin vergi indirimi konusundaki detaylar da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çeşitli tarihlerde yayınlanan Özelgeler ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre; SGK’ya ödenen borçlanma primleri, ödemenin yapıldığı aydan başlayarak Gelir Vergisi matrahının tespitinde gider olarak gösterilebiliyor.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için çalışanın, borçlanmaya ilişkin ödeme belgesini işverene vermesi gerekiyor.

Belge işverene verildiği aydan başlayarak, takvim yılı sınırlaması olmaksızın, SGK’ya ödenen prim tutarının tamamı, vergiden indirilebiliyor.

Dolayısıyla SGK’ya yapılan borçlanma tutarı, bu rakam tamamlanıncaya kadar işçinin vergi matrahından indirilecektir.

Böylece  işçi, o aya ilişkin vergi ödemeyecek ve vergi olarak kesilecek işçinin cebine girecektir. 

Doğum borçlanması daha uzun süreler için yapıldığından, doğum borçlanması yapan işçilerin vergi indirimi avantajı daha yüksek rakamlara ulaşacaktır.

Askerlik ve doğum borçlanmasında vergi indiriminden yararlanabilmek için borçlanmanın çalışırken yapılması gerekmektedir.

Askerlik ve doğum borçlanması yapanların, vergi indirimi konusundan habersiz olması veya bu haktan sonradan bilgi sahibi olmalara sık karşılaşılan bir durumdur.

Peki vergi indirim hakkından sonradan haberdar olanların yapabileceği bir şey var mıdır?

Gelir İdaresi Başkanlığı; 16.07.2019 tarihli Özelge ile konuyu şu şekilde açıklığa kavuşturmuştur:

“Bu hüküm ve açıklamalara göre, 2013 yılında borçlanmak suretiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna toptan ödediğiniz askerlik hizmeti süresince ödenmeyen aidat ve primlerin, ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı 2013 yılının ilgili ayından başlamak üzere, söz konusu tutarın tamamı indirim konusu yapılana kadar, safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Dolayısıyla, 2013 yılında toptan ödenen söz konusu primlerin; çalışıyor olmanız nedeniyle ödendiği yılın ilgili ayından itibaren safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün olup, 2018 yılında ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle 2018 yılından itibaren indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili düzeltme zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabileceği tabiidir.”

Buna göre; askerlik ve doğum borçlanmasının vergiden indirilebilmesi için; SGK’ya yapılan ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı aydan başlamak üzere indirim konusu yapılması mümkündür.

Bu nedenle geçmiş yıllarda yapılan ödemelerin, cari yılda ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle cari dönemde indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili olarak 5 yıllık zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabilecektir.

Buna göre; ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıllık zaman aşımı süresi kaçırılmamışsa, geçmiş yıllarda yapılan askerlik ve borçlanması ödemesi için, “fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde” bulunulması ve bu yolla işçiyi vergi indirimden yararlandırmak mümkündür.

İşte O Özgelge!

“T.C. 

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığı

(Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü)

Sayı: 50426076-120[63-2018/20-685]-E.52727- 16.07.2019
Konu: Toptan olarak yapılan askerlik borçlanması ödemelerinin ücretin safi tutarının tespitinde gelir vergisi matrahından indirilip indirilemeyeceği

İlgi:09.04.2018 tarih ve 82235 evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, 2002 yılından itibaren … bünyesinde çalıştığınız, askerlik süresince ödenmeyen prim ve aidat ödemelerini, Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı gereği borçlanarak 2013 yılında toptan ödeyerek emekli olduğunuz, emekli olduktan sonra aynı firmada çalışmaya devam ettiğiniz belirtilerek, 2013 yılında yaptığınız söz konusu prim ödemelerinin, 2018 yılında talep etmeniz halinde talep tarihinden itibaren gelir vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılıp yapılamayacağı hususunda Başkanlığımız görüşü sorulmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde ücretin tarifi yapılmış olup, 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendi ile Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primlerin ücretin safi değerinin tespitinde indirim konusu yapılacağı hükme bağlanmıştır.

Konuyla ilgili olarak yayımlanan 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Emekli Sandığı Ve Sosyal Sigorta Kurumlarına Ödenen Borçlanma Aidat ve Primleri” başlıklı bölümünde;

“Belli şartları taşıyan kimselerin sosyal güvenliklerini sağlamak amacıyla, kanunla kurulan ve tüzel kişiliği haiz Emekli Sandıkları ve Sosyal Sigorta Kurumlarına, ödenen paralara aidat ve prim denilmekte ve bunlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesindeki şartlarla, ücretin gerçek safi tutarının hesabında, gider olarak indirilmektedir.,

Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarından, kanunla kurulmuş olanların üyelerine çeşitli kanunlarla, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlanma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilme hakkı tanınmaktadır. Bunun için, kanunlarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin, üyelerce ödenmesi zorunludur.

Bu ödemeler de Gelir Vergisi Kanununun 63/2 maddesinde sayılan aidat ve primler niteliğindedir ve bunların da ücretin gerçek safi tutarının hesaplanması sırasında gider olarak indirilmesi, Gelir Vergisi Kanununun lafzına ve ruhuna uygun görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

A – Emeklilik aidatı ve sosyal sigorta primlerinin gider olarak indirilmesi kanunen kabul edilmiş bulunan kurumlara, kanunlarında öngörülen şekilde ücretten kesilmek suretiyle ödenen borçlanma aidat ve primlerinin miktarına ve nispetine bakılmaksızın, kesildiği aya ait gelir vergisi matrahının tespitinde gider olarak nazara alınması;

B – Aidat toptan ödenmişse, ödenen tutara ulaşılıncaya kadar bu miktarın ücretlerin, vergiye tâbi tutarından indirilmesi;

C – Ücretlerinin gerçek ve safi tutarlarının hesabında gider olarak indirilmek suretiyle vergi dışı bırakılmış olan aidat ve primlerini, türlü nedenlerle geri alan ve kendilerine toptan ödeme yapılanların, yeniden iştirakçi durumuna girmeleri nedeniyle ilgili kuruma peşin ya da borçlanma suretiyle iade ettikleri aidat ve primlerin tekrar gider olarak indirilmemesi, gerekmektedir.”

açıklamalarına yer verilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, 2013 yılında borçlanmak suretiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna toptan ödediğiniz askerlik hizmeti süresince ödenmeyen aidat ve primlerin, ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı 2013 yılının ilgili ayından başlamak üzere, söz konusu tutarın tamamı indirim konusu yapılana kadar, safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Dolayısıyla, 2013 yılında toptan ödenen söz konusu primlerin; çalışıyor olmanız nedeniyle ödendiği yılın ilgili ayından itibaren safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün olup, 2018 yılında ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle 2018 yılından itibaren indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili düzeltme zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabileceği tabiidir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.”

Askerlik ve doğum borçlanması, emeklilikte kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıç tarihini öne çekerek daha erken emekli olma ve prim gün sayısı kazanabilme mümkündür.

Doğum borçlanması ise sigorta başlangıç tarihini öne çekmezken prim günü kazandırmakta; dolayısıyla prim günü eksik olduğu için emekli olamayan sigortalılar için emeklilik fırsatı sunmaktadır.

ASKERLİK BORÇLANMASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre er veya erbaş olarak silah altında geçirilen süreler ve yedek subay okulundaki süreler için askerlik  borçlanması yapılabilmektedir.

Bilindiği gibi sigortalılık başlangıç tarihi, emeklilik tarihini belirleyen temel husustur.

Emeklilikte kademeli geçiş uygulandığı için işçilerin sigorta başlangıç tarihine göre ödemesi gereken prim ve emeklilik yaşı değişmektedir.

Sigortalı olmadan önce askere gidenler, askerlik borçlanması yaparsa, ilk kez sigortalı olduğu tarih borçlanma süresi kadar geriye gider. Bu durumda olup, 550 gün askerlik borçlanması yapan sigortalının işe giriş tarihi de 550 gün ileri gider.

Örneğin ilk kez 01.01.1992 tarihinde sigortalı olan bir kişi, bu tarihten önce askerliğini yapmış olursa ve askerliğini borçlanırsa, sigorta başlangıç tarihi 30.06.1990 olacaktır. Dolayısıyla ödemesi gereken prim gün sayısı ve emeklilik yaşı da değişir. Bu kişi 53 yaşında ve 5600 gün ile emekli olabilecekken askerlik borçlanmasını yaptırınca 52 yaşında ve 5525 prim günü ile emekli olabilecektir.

Önce çalışmaya başlayıp sonra askere giden kişi ise askerlik borçlanması ile prim gün kazanabilecektir. Çalışma hayatında sigortalılığın kesintiye uğradığı, emeklilik için bazen ihtiyaç duyulan prim gününün önemli olduğu dikkate alındığında askerlik borçlanması kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanması, borçlanılacak sürelerin primlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na ( SGK) ödenmesiyle gerçekleşir. Askerlik borçlanması yapacak kişi borçlanacağı süreleri kendisi belirler. Yani askerliğin tamamını borçlanmak zorunluluğu yoktur. İhtiyaç duyduğu kadar süreyi borçlanabilir.

DOĞUM BORÇLANMASI KİMLER İÇİN KRİTİK ÖNEME SAHİPTİR?

Doğum borçlanması, kadın çalışanlar için 1 Ekim 2008 itibariyle geçerli olan bir uygulamadır. Doğum yaptığı için iş hayatına ara vermek zorunda olan kadın işçilere, 3 çocukla sınırlı olmak üzere, her çocuk için 2 yıl (720 gün) borçlanma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla toplamda 6 yıl ve 2160 gün borçlanma hakkı söz konusudur.

Ancak doğum borçlanması, sigortalının yalnızca sigorta başlangıç tarihinden sonraki doğumları için geçerlidir. Yani ilk sigortalılık tarihinden önceki doğumlar için borçlanma hakkı yoktur.

Ayrıca doğum yaptıktan sonraki iki yıllık sürede çalışmamış veya prim ödememiş olunması gerekir. Çocuğun sağ doğmuş ve yaşamış olması da diğer bir şarttır. Örneğin doğumu takip eden 2 yılı tamamlamadan vefat eden çocuk için, hayatta kaldığı süre borçlanılır.

Doğum borçlanması, emeklilik için prim gününe ihtiyaç duyan annelerin imdadına yetişecek bir düzenlemedir.

ASKERLİK VE DOĞUM BORÇLANMASI İÇİN YAPILAR ÖDEMELER VERGİDEN İNDİRİLİR Mİ?

Gelir Vergisi Kanunu, askerlik ve doğum emeklilik borçlanması amacıyla SGK’ya yapılan ödemelerin, vergi matrahından indirilmesine imkan tanımaktadır.

Konuyla ilgili olarak yayımlanan 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin ” Emekli Sandığı Ve Sosyal Sigorta Kurumlarına Ödenen Borçlanma Aidat ve Primleri” başlıklı bölümünde de;

“Belli şartları taşıyan kimselerin sosyal güvenliklerini sağlamak amacıyla, kanunla kurulan ve tüzel kişiliği haiz Emekli Sandıkları ve Sosyal Sigorta Kurumlarına, ödenen paralara aidat ve prim denilmekte ve bunlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesindeki şartlarla, ücretin gerçek safi tutarının hesabında, gider olarak indirilmektedir.

Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarından, kanunla kurulmuş olanların üyelerine çeşitli kanunlarla, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlanma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilme hakkı tanınmaktadır. Bunun için, kanunlarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin, üyelerce ödenmesi zorunludur.

Bu ödemeler de Gelir Vergisi Kanununun 63/2 maddesinde sayılan aidat ve primler niteliğindedir ve bunların da ücretin gerçek safi tutarının hesaplanması sırasında gider olarak indirilmesi, Gelir Vergisi Kanununun lafzına ve ruhuna uygun görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

A – Emeklilik aidatı ve sosyal sigorta primlerinin gider olarak indirilmesi kanunen kabul edilmiş bulunan kurumlara, kanunlarında öngörülen şekilde ücretten kesilmek suretiyle ödenen borçlanma aidat ve primlerinin miktarına ve nispetine bakılmaksızın, kesildiği aya ait gelir vergisi matrahının tespitinde gider olarak nazara alınması;

B – Aidat toptan ödenmişse, ödenen tutara ulaşılıncaya kadar bu miktarın ücretlerin, vergiye tâbi tutarından indirilmesi;

C – Ücretlerinin gerçek ve safi tutarlarının hesabında gider olarak indirilmek suretiyle vergi dışı bırakılmış olan aidat ve primlerini, türlü nedenlerle geri alan ve kendilerine toptan ödeme yapılanların, yeniden iştirakçi durumuna girmeleri nedeniyle ilgili kuruma peşin ya da borçlanma suretiyle iade ettikleri aidat ve primlerin tekrar gider olarak indirilmemesi, gerekmektedir.” denilmektedir.

Doğum ve askerlik borçlanmasına ilişkin vergi indirimi konusundaki detaylar da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çeşitli tarihlerde yayınlanan Özelgeler ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre; SGK’ya ödenen borçlanma primleri, ödemenin yapıldığı aydan başlayarak Gelir Vergisi matrahının tespitinde gider olarak gösterilebiliyor.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için çalışanın, borçlanmaya ilişkin ödeme belgesini işverene vermesi gerekiyor.

Belge işverene verildiği aydan başlayarak, takvim yılı sınırlaması olmaksızın, SGK’ya ödenen prim tutarının tamamı, vergiden indirilebiliyor.

Dolayısıyla SGK’ya yapılan borçlanma tutarı, bu rakam tamamlanıncaya kadar işçinin vergi matrahından indirilecektir. Böylece işçi, o aya ilişkin vergi ödemeyecek ve vergi olarak kesilecek işçinin cebine girecektir. 

Doğum borçlanması daha uzun süreler için yapıldığından, doğum borçlanması yapan işçilerin vergi indirimi avantajı daha yüksek rakamlara ulaşacaktır.

Askerlik ve doğum borçlanmasında vergi indiriminden yararlanabilmek için borçlanmanın çalışırken yapılması gerekmektedir.

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin feshine bağlı haklardan olsa da iş sözleşmesinin sona erdiği her durumda kıdem tazminatı talep hakkı doğmamaktadır. Yargıtay içtihatlarıyla da kıdem tazminatına ilişkin pek çok detay tespit edilmiş ve İş Hukuku’nun temel hükümleri olarak uygulamaya girmiştir.

1 YILLIK ÇALIŞMA SÜRESİ DOLMADAN KIDEM TAZMİNATI ALINABİLİR Mİ?

1475 sayılı Yasanın 14. maddesinde, kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin işverene ait işyerinde en az 1 yıl çalışması gerekir.

Kıdem tazminatına hak kazanma noktasında en az 1 yıllık çalışma koşulu, İş Kanunu sistemi içinde nispi emredici bir hüküm olarak değerlendirilmelidir. Buna göre, toplu ya da bireysel iş sözleşmeleriyle, en az 1 yıl çalışma süresi işçi lehine azaltılabilecektir. (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2015/20651 E., 2017/28407 K.)

Yargıtay’ın bu kararına göre; kıdem tazminatı hak kazanmak için gerekli olan 1 yıllık çalışma süresi iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle kısaltılabilir. Buna göre örneğin iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle kıdem tazminatına hak kazanmak için gerekli süre 6 aya düşürülebilir. Bu durumda işçi, 6 aylık çalışmasını tamamladığında kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

ÇIRAKLIK SÜRESİ, KIDEM TAZMİNATINA ESAS SÜRENİN HESABINDA DİKKATE ALINIR MI?

İşçinin çıraklık ilişkisinde geçirdiği süreler kıdem tazminatına esas alınmayacak, buna karşın deneme süresi kıdemine eklenecektir. İşçinin kıdem hakkı bakımından aranan en az 1 yıllık süre, derhal fesihlerde feshin bildirildiği anda sona erer. Kural olarak fesih bildirimi muhataba ulaştığı anda sonuçlarını doğurur.

Bildirimli fesihler yönünden ise ihbar öneli süreye dahil edilir.

İSTİRAHAT RAPORU HANGİ DURUMDA KIDEME DAHİL EDİLMEZ?

İşçinin işyerinde çalıştığı sırada aldığı istirahat raporlarının kıdem süresine eklenmesi gerekir. Ancak işçinin çalıştığı sırada bir defada ihbar süresini 6 hafta aşan istirahat raporu süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınamayacağı, kararlılık kazanmış Yargıtay uygulamasıdır.

İŞ SÖZLEŞMESİNİN ASKIDA OLDUĞU SÜRELER KIDEM TAZMİNATINA SAYILIR MI?

İşçinin iş sözleşmesinin askıda olduğu süreler de kıdem süresinden sayılmamalıdır. Örneğin ücretsiz izinde geçen süreler kıdem tazminatına esas süre bakımından dikkate alınmaz.

2822 sayılı Yasanın 42. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, grev ve lokavtta geçen süreler kıdem süresine eklenemez.

Tutukluluk ve hükümlülükte geçen süreler de kıdem tazminatına esas sürede dikkate alınamaz.

İŞÇİ ÇALIŞIRKEN KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

İşçinin iş sözleşmesi feshedilmediği halde çeşitli nedenlerle kıdem tazminatı adı altında yapılan ödemler avans niteliğinde sayılmalıdır. İşçinin iş sözleşmesinin feshinde kıdem tazminatına hak kazanılması durumunda, işyeri ya da işyerlerinde geçen tüm hizmet sürelerine göre kıdem tazminatı hesaplanmalı, daha önce avans olarak ödenen miktar yasal faiziyle birlikte mahsup edilmelidir. Yargıtay’ın kararlılık kazanmış olan uygulaması bu doğrultudadır (Yargıtay 9.HD. 2008/18826 E, 2008/14859 K).

ASKERLİK BORÇLANMASI KIDEM TAZMİNATI SÜRESİNE DAHİL EDİLİR Mİ?

Yargıtay uygulaması, kamu kurum ve kuruluşlarından emeklilik sebebiyle ayrılan işçi yönünden borçlanılan askerlik süresinin de kıdem süresine ekleneceği şeklindedir. İşçinin ölümü halinde de mirasçıların talep edebileceği kıdem tazminatı hesabında borçlanılan askerlik süresinin dikkate alınması gerekir (Yargıtay HGK. 09.04.2004 gün 2004/9-339 E, 2004/357 K.).

KIDEM TAZMİNATINA ESAS SÜRE, SÖZLEŞMENİN İMZA TARİHİ İLE Mİ BAŞLAR, FİİLEN ÇALIŞMANIN BAŞLADIĞI TARİH İLE Mİ?

İşçinin işyerinde fiilen çalışmaya başladığı tarih, kıdem tazminatına hak kazanmada 1 yıllık sürenin başlangıcıdır. Tarafların iş ilişkisi kurulması yönünde vardıkları ön anlaşma bu süreyi başlatmaz. Yine iş sözleşmesinin imza tarihi yerine, fiilen iş ilişkisinin kurulduğu tarihin, kıdem tazminatına hak kazanma ve hesap yönünden dikkate alınması gerekir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre er veya erbaş olarak silah altında geçirilen süreler ve yedek subay okulundaki süreler için askerlik  borçlanması yapılabilmektedir.

Gelir Vergisi Kanunu da askerlik borçlanması amacıyla SGK’ya yapılan ödemelerin, vergi matrahından indirilmesine imkan tanımaktadır.

Peki askerlik borçlanması için SGK’ya ödenen primlerin Gelir Vergisinden indiriminde nelere dikkat edilmelidir?

Askerlik borçlanmasına ilişkin vergi indirimi konusundaki detaylar, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çeşitli tarihlerde yayınlanan Özelgeler ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Gelir İdaresi Başkanlığı; 24/08/2011 tarihli ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-GVK 63-1400 sayılı Özelge ile askerlik borçlanmasının vergi indiriminde dikkate alınmasına ilişkin bazı hususlara dikkat çekmiştir.

Buna göre; SGK’ya ödenen askerlik borçlanma primleri, ödemenin yapıldığı aydan başlanarak Gelir Vergisi matrahının tespitinde gider olarak gösterilebilir.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için çalışanın, borçlanmaya ilişkin ödeme belgesini işverene vermesi gerekiyor. Belgenin işverene verildiği aydan başlanarak, takvim yılı sınırlaması olmaksızın, SGK’ya ödenen prim tutarının tamamı vergiden indirilebiliyor.

Yine; SGK’ya askerlik hizmeti süresince ödenmeyen primlerin borçlanmak suretiyle daha sonraki bir zamanda toptan ödenmesi durumunda, ödeme belgesinin işverene ibraz edildiği aydan başlanarak takvim yılı sınırlaması olmadan ödenen tutarın tamamının safi ücretin tespitinde gider olarak indirilmesi mümkündür.

İşçinin iş yeri değişikliği durumunda ise; borçlanma tutarının gider olarak indirilmeyen kısmının yeni iş yerindeki safi ücretin tespitinde dikkate alınabilmesi için eski işverenden alınacak ödenen primlere ait belgenin onaylı bir sureti ile indirim konusu yapılmayan tutarı gösterir yazının yeni işverene verilmesi gerekmektedir.

İşte O Özelge:

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

(Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü)

 

Sayı: B.07.1.GİB.4.34.16.01-GVK 63-1400                                                     24/08/2011

Konu: Askerlik borçlanması ödemelerinin ücretin safi tutarının tespitinde gelir vergisi matrahından indirilip indirilemeyeceği

İlgide kayıtlı özelge talep formu ve ekinde; askerlik süresince ödenmeyen prim ve aidat ödemelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı gereği borçlanılarak daha sonraki bir tarihte ödenmesi durumunda, yapılan ödemelerin gelir vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılıp yapılamayacağı, ödemenin toptan yapılması halinde yıl sonunda tamamı indirilemeyen borçlanma tutarının ertesi yılın başında tekrar indirim konusu yapılıp yapılamayacağı ile iş yeri değişikliği durumunda borçlanma tutarının kalan kısmının yeni iş yerindeki gelir vergisi matrahından düşülüp düşülemeyeceği hususlarında bilgi talep edildiği anlaşılmakta olup konu hakkında Başkanlığımız görüşleri aşağıdaki gibidir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 61’inci maddesinde ücretin tarifi yapılmış olup, 63’üncü maddesinde de “Ücretin gerçek safi değeri işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra kalan miktardır.

2- (4697 sayılı Kanunun 4.maddesiyle 07/10/2001 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değişen bent) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20.maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler, …” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan 111 seri no’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde konuyla ilgili olarak; “1- Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarına Ödenen Borçlanma Aidat ve Primleri:

Belli şartları taşıyan kimselerin sosyal güvenliklerini sağlamak amacıyla, kanunla kurulan ve tüzel kişiliği haiz Emekli Sandıkları ve Sosyal Sigorta Kurumlarına, ödenen paralara aidat ve prim denilmekte ve bunlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 63’üncü maddesindeki şartlarla, ücretin gerçek safi tutarının hesabında, gider olarak indirilmektedir. Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarından, kanunla kurulmuş olanların üyelerine çeşitli kanunlarla, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlanma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilme hakkı tanınmaktadır.

Bunun için, kanunlarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin, üyelerce ödenmesi zorunludur.

Bu ödemeler de Gelir Vergisi Kanunu’nun 63/2’nci maddesinde sayılan aidat ve primler niteliğindedir ve bunların da ücretin gerçek safi tutarının hesaplanması sırasında gider olarak indirilmesi, Gelir Vergisi Kanunu’nun lafzına ve ruhuna uygun görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

A- Emeklilik aidatı ve sosyal sigorta primlerinin gider olarak indirilmesi kanunen kabul edilmiş bulunan kurumlara, kanunlarında öngörülen şekilde ücretten kesilmek suretiyle ödenen borçlanma aidat ve primlerinin miktarına ve nisbetine bakılmaksızın, kesildiği aya ait gelir vergisi matrahının tespitinde gider olarak nazara alınması;

B- Aidat toptan ödenmişse, ödenen tutara ulaşıncaya kadar bu miktarın ücretlerin vergiye tabi tutarından indirilmesi;

C- Ücretlerinin gerçek ve safi tutarlarının hesabında gider olarak indirilmek suretiyle vergi dışı bırakılmış olan aidat ve primlerini, türlü nedenlerle geri alan ve kendilerine toptan ödeme yapılanların, yeniden iştirakçi durumuna girmeleri nedeniyle ilgili kuruma peşin ya da borçlanma suretiyle iade ettikleri aidat ve primlerin tekrar gider olarak indirilmemesi gerekmektedir.” açıklamaları bulunmaktadır.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, Sosyal Sigortalar Kurumuna askerlik hizmeti süresince ödenmeyen aidat ve primlerin borçlanmak suretiyle daha sonraki bir zamanda toptan ödenmesi durumunda, ödeme belgesini işvereninize ibraz ettiğiniz aydan başlayarak, takvim yılı sınırlaması olmadan ödenen tutarın tamamının safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirilmesi mümkün olmakla birlikte iş yeri değişikliği durumunda; borçlanma tutarının gider olarak indirilmeyen kısmının yeni iş yerindeki safi ücretinizin tespitinde dikkate alınabilmesi için eski işvereninizden alacağınız ödenen primlere ait belgenin onaylı bir sureti ile indirim konusu yapılmayan tutarı gösterir yazının yeni işvereninize vermeniz gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Kanuna göre, erkek işçiler prim gün sayılarını, askerlik borçlanması yaparak arttırabiliyorlar. Askere sigortalı olarak çalışmaya başlamadan önce giden erkek işçiler de hem prim gün sayılarını arttırıyor hem de sigorta başlangıç tarihleri borçlandıkları süre kadar geriye gidiyor. Hatırlandığı üzere 2002 yılında çıkan kanunla, emeklilik yaşı kademeli olarak artırılmıştı. Bu sebeple askerlik borçlanması kimi durumlarda emeklilik yaşını bir yıl öne çekebiliyor. 24 Mayıs 1988’de çalışmaya başlayan erkek işçi 51 yaşında emekli olabilmekle birlikte, 18 aylık askerlik borçlanması yaptığında, 50 yaşında emekliliğe hak kazanabiliyor.

ASKERLİK BORÇLANMASI YAPAN İŞÇİLERİN KAMUDA KIDEM TAZMİNATI ARTACAK

Kamuda çalışan işçiler için, askerlik borçlanması önemli bir avantaj sağlayacak. Kamuya geçen işçiler, kıdem tazminatı konusunda özel sektörde sahip olmadıkları önemli bir hakka sahip olacaklar.

Kamu işçileri emekli olduklarında, çalıştıkları tüm yıllar için kıdem tazminatı alacaklar. Kamu işçisinin askerlik borçlanması yaptığı süreler kıdem tazminatı hesabında çalışma süresine ekleniyor. Kıdem tazminatı hesabında her yıl için 30 gün üzerinden kıdem tazminatı ödendiği için, 18 ay askerlik borçlanması yapan kamu işçisinin kıdem tazminatı emekli olduğu tarihteki 1.5 aylık brüt maaşı tutarında artıyor. Askerlik borçlanması yapan işçiler için bir vergi avantajı da borçlanma için ödenen primlerin gelir vergisinden indirilebildiği. Bunu birçok kamu işçisi bilmiyor.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 63. maddesine göre, 7 Ekim 2001 tarihinde yapılan değişiklik uyarınca, “Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun geçici 20. maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler” vergilendirilecek ücret gelirlerinden “gider” olarak indirilebiliyor.

İŞYERİ DEĞİŞİKLİĞİ DURUMUNDA GİDER OLARAK İNDİRİLMEYEN KISMIN YENİ İŞYERİNDEKİ KAZANÇTAN İNDİRİLMESİ DE MÜMKÜN

İşçinin işyeri değişikliği yapması durumunda, gider olarak indirilmeyen kısmın yeni işyerindeki kazançtan indirilmesi de mümkün bulunuyor. Bunun için işçi, eski işverenden alınacak ödenen primlere ait belgenin onaylı bir sureti ile indirim konusu yapılmayan tutarı gösterir yazının yeni işverene verilmesi gerekiyor. Vergi indiriminden yararlanabilmek için askerlik borçlanmasının çalışırken yapılması ve ödemenin yapıldığı yıl işverene bildirilmesi zorunlu.

152 LİRALIK GEÇİM İNDİRİMİ YOK

Askerlik borçlanması primlerinin ücret gelirlerinin vergilendirilmesinde gider olarak gösterildiği aylarda aylık 152 lira tutarındaki asgari geçim indirimi uygulanmıyor. Çünkü bu aylarda gelir vergisi ödenmiyor.

BORÇLANMA YAPAN KAMU İŞÇİSİNİN AVANTAJI EN AZ 3 BİN 778 TL OLACAK

ASKERLİK BORÇLANMASININ KIDEM TAZMİNATINDAN SAYILMASI İÇİN ARANAN KOŞULLAR

– İşçi, askerlik borçlanmasını kamuda çalışırken yapmalı.

– İşyeri “kamu kurum ve kuruluşu” niteliğinde olmalı.

– İş akdinin yaşlılık veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla feshedilmesi gerekir.

– Çalışırken ölen işçi için askerlik borçlanması kıdem tazminatına sayılmaz.

– Askerliğin, kamuda çalışırken yapılması şartı aranmıyor. Kamuda çalışmaya başlamadan önce askerlik yapmış olanlar da borçlandıkları süreler için kıdem tazminatı hakkından yararlanır.

ESNAF, MEMUR VE ÖZEL SEKTÖR İŞÇİSİ YARARLANIR

Taşeronda çalışırken askerlik borçlanması yapan işçilerin vergi avantajı, borçlanmayı en düşük tutardan yapanlar toplam 11 bin 689.92 lira prim ödemesine karşılık, 2018 yılı asgari ücret rakamları üzerinden toplam 733.67 lira daha az vergi ödeyecek.