Bilindiği gibi merkezi kurumlardaki taşeron işçiler, sürekli işçi kadrosuna geçirilmeleriyle birlikte 6772 sayılı Kanun icabı yılda 52 günlük yevmiyeleri tutarında ilave tediye alırken belediye şirket işçileri, bu haktan yararlanamıyorlar.

Yargıtay içtihadı, belediye şirketlerin hukuki statüsünün özel şirket olduğu yönünde. Dolayısıyla belediye şirket işçileri İlave Tediye alamıyor.

Ancak belediye şirket işçileri, Yargıtay’ın farklı bir karar verip vermeyeceğini de merakla bekliyorlar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2022/6747 E., 2022/8363 K, ve 28.06.2022 tarihli güncel kararında, belediye şirket işçilerinin ilave tediye konusunu yeniden değerlendirdi.

Yargıtay’ın kararında şu ifadelere yer verildi:  

“… Belediyeler ise, Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir. Dolayısıyla belediyelerin hissedarı oldukları şirketler, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında olmayıp kamu iktisadi teşebbüsü sayılamaz.

Belediyelerin hissedarı olduğu şirketlerin hukuki statüsünün yukarıda yazılı olduğu şekilde belirlendikten sonra, 6772 sayılı Kanun kapsamında bulunup bulunmadıkları meselesinin değerlendirilmesine gelince; 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesindeki düzenleme uyarınca, belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller kanun kapsamındadır. Belediyelerin hissedarı olduğu şirketler ise 6102 sayılı Kanun hükümlerine tabi, belediyeden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğundan, bu şirketlerin belediyeye bağlı teşekkül sayılması mümkün değildir. Anılan maddede, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirketlerin Kanun kapsamında olduğu açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, madde metninde sermayesi belediyeye ait olan şirketlere yer verilmemesi kanun koyucunun tercihidir. Keza, 1580 sayılı Kanun’un, 15.07.1934 tarihinde yürürlüğe giren 2571 sayılı Kanun’la değişik 19 uncu maddesi hükmünde, belediyelerin iştirak edecekleri şirketler ifadesine açıkça yer verilmiş olduğu hâlde, bu tarihten sonraki bir tarih olan 11.07.1956 tarihinde yürürlüğe giren 6772 sayılı Kanun’da, belediyelerin hissedarı olduğu şirketlerden bahsedilmemiş olması da bu durumun bir göstergesidir. Dolayısıyla, 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesindeki, belediyeye bağlı teşekkül ifadesinden, kanun koyucunun, belediyelerin hissedarı olduğu şirketleri kastettiği söylenemez.

Anılan sebeplerle, belediyelerin hissedarı olduğu şirketler 6772 sayılı Kanun kapsamında bulunmadıklarından, davalı Şirket ilave tediye ödemekle yükümlü değildir. Bu hâlde, dava konusu ilave tediye alacağı talebinin reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı olmuştur.”

Sonuç olarak Yargıtay; belediye şirketlerinin kamu iktisadi teşebbüsü sayılamayacağına ve bu şirketlerin belediyeden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliğine sahip kuruluşlar olduğuna hükmetmiştir. Bu gerekçe ile de belediye şirketlerinin 6772 sayılı İlave Tediye Kanunu kapsamında bulunmadıklarına ve ilave tediye ödemekle yükümlü olmadıklarına karar verdi.

İşte O Karar!

T.C
YARGITAY
9. HUKUK DAİRESİ

Esas No. 2022/6747
Karar No. 2022/8363
Tarihi: 28.06.2022

DAVA: Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı ve davalı vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verilmiştir.
Davalı vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 28.06.2022 Salı günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.
Duruşma günü davalı vekili Avukat Galip Ferhat Hotoğlu ile davacı vekili Avukat Banu Koç gelmişlerdir.
Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.
Dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Şirkette 01.12.2000 tarihinde çalışmaya başladığını, 09.05.2001 tarihli iş sözleşmesi imzalayarak 05.02.2018 tarihine kadar genel müdürlük görevini sürdürdüğünü, en son aylık net ücretinin 9.570,00 TL olduğunu, müvekkilinin iş sözleşmesinin 05.02.2018 tarihli Yönetim Kurulu Kararı ile görülen lüzum üzerine feshedildiğini, iş sözleşmesinin feshinde haklı ve geçerli bir sebep olmadığını, davalı tarafça müvekkilinin işçilik alacaklarının hesaplandığını ancak ödenmediğini beyanla kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, kömür ücreti ve ilave tediye alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının talep konusu alacaklarının zamanaşımına uğradığını, davacının istifa ederek işten ayrıldığını, kıdem ve ihbar tazminatını hak etmediğini, davacının yıllık izin ücreti alacağını kabul etmediklerini, kömür ücretinin işyeri uygulaması mevcut olmadığından reddi gerektiğini, belediye şirketlerinin ilave tediye kapsamında olmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;
 “… Dosya kapsamındaki belgeler incelendiğinde, davacının davalıya ait iş yerinde 01.12.2000 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak çalışmaya başladığı, iş akdinin 05.02.2018 tarihinde sona erdiği, buna göre kıdeme esas hizmet süresinin 17 yıl 2 ay 5 gün olduğu,
Öncelikle davacının iş akdinin fesih şeklini irdelemek gerekir.
İş akdinin kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona erdiğini iddia eden işveren bu iddiasını ispat ile yükümlüdür (Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2015/10123 Esas ve 2017/8185 Karar sayılı kararı). İşveren ispat yükü açısından bu konuda somut bir delil sunmadığı gibi, fesih ihbarnamesinde şirket yönetim kurulunun 05.02.2018 tarihli kararından bahisle davacının iş akdi görülen lüzum üzerine feshedildiği bildirmişlerdir. Buna göre iş akdinin işveren tarafından haklı neden olmadan feshedildiği, davacının kıdem tazminatına hak kazandığı, ihbar önellerine uyulmamakla davacının ihbar tazminatına da hak kazandığı kabul edilmiştir.
Davalı tarafından tanzim edilen ve davacı tarafından da kabul gören alacak kalemlerine ilişkin hesaplama tablosundan, davacının kullandırılmayan bakiye 243 gün yıllık ücretli izin hakkının olduğu tespit edildiği, sunulan yıllık ücretli izin formlarında2006-2018 yılları arsında bir kısım yıllık izinlerin kullanıldığı, davacının alınan beyanında da bir kısım yıllık izinlerini kullandığını beyan ettiği, buna göre 243 gün bakiye iznin kullandırıldığının imzalı izin defteri veya benzeri bir belge ile ispat edilemediği kabul edilmiştir.
Dosyaya sunulan 05.02.2018 tarihli yönetim kurulu kararı ile; “… kıdem tazminatı, İhbar tazminatı, yıllık İzin, ilave tediye ve sözleşmesinde yer alan hüküm gereğince 17 yıllık alınmayan yakacak (kömür yardımı vs. her türlü hakları ödenmek suretiyle görevden alınmasına…” karar verilmiştir, denilmek suretiyle davacının ilave tediye ve kömür alacağına da hak kazandığı kabul edilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun, 25/10/2017 tarihinde yürürlüğe giren, 12/10/2017 tarih ve 7036 sayılı Kanunun 15. maddesi ile eklenen Ek Madde 3 hükmü ile yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve iş sözleşmesinin eşit davranma ilkesine uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminat taleplerinin 5 yıllık zamanaşımına tabi oldukları belirtilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 32/8 maddesinde, işçi ücretinin beş yıllık özel bir zamanaşımı süresine tabi olduğu açıkça belirtilmiştir. 6098 Sayılı TBK.’un 147. maddesi ile de ücret gibi dönemsel nitelikte ödenen alacakların beş yıllık zamanaşımına tabi olacağı belirtilmiştir.
Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti alacağı, feshe bağlı alacaklardan olduğundan bunlar yönünden zamanaşımı süresi fesih tarihinden, ücret alacağı yönünden ise muaccel olduğu tarihten itibaren başlayacaktır.
Somut olayda, fesih tarihi itibarıyla kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin için öngörülen 5 yıllık zamanaşımı sürelerinin dolmadığı anlaşıldığından bunlar yönünden zamanaşımına yönelik itirazına itibar edilmemiştir. Kömür ücreti ve ilave tediye için 14,03.2013 tarihinden önceki alacakların zaman aşımına uğradığı tespit edilmiştir.
Davalı vekili bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde 26 günlük ilave tediye 7.011,33 TL’nin ödendiği belirtmiş, getirtilen hesap döküm cetvelinde 23.06.2017 tarihinde 7.011,33 TL’nin ödendiği tespit edilmiştir. Yapılan hesaplamada net 7.011,33 TL’nin brütü 8.978,14 TL olduğu, bilirkişi raporunda hesaplanan 77.589,59 TL’den mahsubu ile davacının 68.611,45 TL brüt ilave tediye alacağının bulunduğu tespit edilmiştir.
…” gerekçesi ile dava konusu kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, kömür ücreti ve ilave tediye alacağı taleplerinin kısmen kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde; feshin dayanağı Yönetim Kurulu Kararı ile davalı tarafça kabul edilen kömür alacaklarına hak kazanıldığı kabul edilmiş olmasına rağmen, kömür alacağı yönünden 5 yıllık zamanaşımı süresinin söz konusu olduğu gerekçesi ile kömür ücreti alacağı yönünden davanın kısmen kabul-kısmen reddine karar verildiğini, bu kararın hatalı olduğunu, davalı tarafça da ikrar edilen 29.750,00 TL tutarında kömür alacağı ücretine hükmedilmesi gerektiğini, 05.02.2018 tarihli Yönetim Kurulu Kararı incelendiğinde “… kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, ilave tediye ve sözleşmesinde yer alan hüküm gereğince 17 yıllık alınmayan yakacak (kömür) yardımı vesaire her türlü hakları ödenmek suretiyle görevden alınmasına …” karar verildiğini, daha sonra 29.750,00 TL’lik kömür alacağı olduğunun bizatihi davalı tarafça yapılan hesaplama, bildirim ve ödeme taahhüdü üzerine ödenmemesi sebebi ile talep edilen bir alacak kalemi olduğunu, davalı tarafın ikrarı ve yapmış olduğu hesaplama ile ödeme taahhüdü göz önüne alındığında alacağın bir kısmının 5 yıllık zamanaşımına uğradığının kabulünün hatalı olduğunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (6098 sayılı Kanun) zamanaşımını kesen sebepler başlıklı 154 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtildiği üzere “Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse” hükmünün olduğunu ve alacağın zamanaşımına uğramadığını beyan ederek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.
2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde; verilen ilk görevsizlik kararını kaldıran Bölge Adliye Mahkemesi kararının kesin olmaması gerektiğini, son sözlerinin sorulmadığını, davacının istediği zaman izin kullanabilecek durumda olduğu, izinli olduğunda yerine vekâlet edebilecek genel müdür yardımcıları bulunduğu hâlde izin kullanmadığını, Şirketin “turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi, daha iyi ve kaliteli hizmet sunulması ve işbirliği imkanlarının yerinde araştırılması kapsamında“ bir gezi düzenlenerek Almanya, İtalya ve İsviçre’ye görevlendirilmesi gibi Şirketin iştigal alanıyla ilgisi olmayan işlerde görevli olarak yurt dışına gidip ve hiçbir iş yapmadan tatil yapıp geldiğini, bunun açıkça hakkın kötüye kullanımı olduğunu, kömür yardımı yönünden yapılan hesaplamanın kabul edilebilir olmadığını, 17 yıl boyunca Şirketin genel müdürü olarak görev yapan davacının kendisi bir talimat ile ödeme yapılmasını sağlayacak durumdayken bu uygulamayı iradesi ile terk ettiğini, bugün ise bu durumdan kendi lehine vakıalar çıkartma çabasına giriştiğini, kömür fiyatlarının değişiklik gösterdiğini, hesabın yapıldığı dönemde kömür bedeli Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığınca 570,00 TL olarak belirlendiğinin belge ile ispatlandığını, 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun’un (6772 sayılı Kanun) amir hükmü gereği belediye şirket personeline ilave tediye ödenmesinin usul ve kanuna uygun olmadığını beyan ederek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile;
 “… Davacı tarafından dava dilekçesi ekinde sunulan belge, imzasız-kaşesiz olup, işveren tarafından düzenlendiği anlaşılamamakta olup, kayıtsız şartsız borç ikrarı olarak kabulünün ve bu nedenle kömür yardımı konusunda işverenin ikrarı olarak kabul edilmesi ve zamanaşımı olmaksızın hesabının mümkün olmadığı açıktır. Kömür alacağının fesih tarihine göre belirlenen değer üzerinden hesabı, buna bağlı olarak ihbar tazminatı hesabı da doğru olmuştur.
Her ne kadar yargısal içtihatlarda Belediyenin ortağı olduğu şirketlerin ilave tediye ödemekle yükümlü olmadığı kabul edilmiş ise de, fesih bildiriminde ilave tediye kömür yardımı ödemesi yapılmasına karar verilmiş olması sebebiyle hüküm altına alınması yerinde olmuştur.
Basit yargılama usulünde taraf vekillerine sözlü yargılama için süre verilmemesi yasa gereği olup, son sözlerinin sorulduğu, eksik yargılama yapılmadığı görülmüştür.
6100 sayılı HMK’nın 353/3 maddesi hükmü gereği mahkemenin verdiği görevsizlik kararının hatalı bulunması durumunda kaldırılıp mahkemesine gönderilmesine dair BAM kararları kesin olarak verilmek zorunda olup, temyiz yolunun açılması mümkün değildir.
4857 sayılı İş Kanunun 53. maddesine göre “İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden az olamaz.”
Davacı 200 yılında işe girmiş olup ilk iki yıl 12’şer günden 24 gün, sonraki 3 yıl 14’er günden 42 gün, sonraki 10 yıl için 20şer günden 200 gün ve son 2 iki yıl 26 günden olmak üzere 318 izin hakkı bulunduğu; sunulan izin belgelerine göre davacının 258 gün izin kullandığı ispatlanmış, olup davalı da bu konuda ara ara izin kullandığını kabul etmiştir. Bu durumda yıllık izin hakkının 318-258= 60 gün olarak hesabı gerekirken kim tarafından hazırlandığı belli olmayan belgeye değer verilerek 243 gün üzerinden izin hesabı yapılması hatalı olmuştur.
Bu durumda yıllık izin hakkı 60 x 446,21TL brüt= 26.772,60 TL brüt olarak hüküm altına alınması gerektiği anlaşılmıştır.
…” gerekçeleriyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde; davacının iş sözleşmesinde yıllık ücretli izin hakkının 30 gün olarak kararlaştırıldığını, Bölge Adliye Mahkemesince yıllık izin noktasında yapılan değerlendirmenin hatalı olduğunu beyanla ve istinaf dilekçesinde belirtilen istinaf sebeplerini tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.
2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacının genel müdür olarak Şirketi temsil ve ilzama yetkili olduğunu, bu nedenle iş mahkemesinin görevli olmadığını beyanla ve istinaf dilekçesinde belirtilen istinaf sebeplerini tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Taraflar arasında, davacının yıllık ücretli izin, kömür ücreti ile ilave tediye alacaklarına hak kazanıp kazanmadığı, hak kazanmışsa hesaplanması ile ödenip ödenmediği hususlarında uyuşmazlık bulunmaktadır.
2. İlgili Hukuk
1. 4857 sayılı İş Kanunu’nun (4857 sayılı Kanun) “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” kenar başlıklı 53 üncü maddesinin son fıkrası şöyledir:
“Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
 2. 6098 sayılı Kanun’un “Zamanaşımının kesilmesi” kenar başlıklı 154 üncü maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Aşağıdaki durumlarda zamanaşımı kesilir:
1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse …”
3. 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesi şöyledir:
 “Umumi, mülhak ve hususi bütçeli dairelerle mütedavil sermayeli müesseseler, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve kurumlarla belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller, 3460 ve 3659 sayılı kanunların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanununun şümulüne giren veya girmiyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanununun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır.”
3. Değerlendirme
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı ve davalı vekillerinin aşağıda yer alan (4), (7) ve (21) numaralı paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2.4857 sayılı Kanun’un 59 uncu maddesinde, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde, işçiye kullandırılmayan yıllık izin sürelerine ait ücretlerin son ücret üzerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır. Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır. Bu noktada ilişkinin sona erme şeklinin ve haklı olup olmadığının önemi bulunmamaktadır.
3. Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir. İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır. Bu konuda ispat yükü üzerinde olan işveren, işçiye yemin teklif edebilir.
4. Somut olayda, taraflar arasında imzalanan 09.05.2001 tarihli iş sözleşmesinin 5 inci maddesinde davacının kanuni ücretli izin hakkının yıllık 30 gün olarak kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır. Davacı tarafından ibraz edilen ve Bölge Adliye Mahkemesince itibar edilmeyen belgede işçiye kullandırıldığı yazılı toplam izin süresinin davalının lehine olduğu ve İlk Derece Mahkemesince kabul edilen toplam 243 gün yıllık ücretli izin hakkına dair davacının istinaf itirazının da bulunmadığı dikkate alındığında; dava konusu alacağın 243 gün üzerinden hesaplanarak kabulüne karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi isabetli olmamıştır.
5. Zamanaşımı, alacak hakkının belli bir süre kullanılmaması yüzünden dava edilebilme niteliğinden yoksun kalmasını ifade eder. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere zamanaşımı, alacak hakkını sona erdirmeyip sadece onu eksik bir borç hâline dönüştürür ve alacağın dava edilebilme özelliğini ortadan kaldırır.
6. 6098 sayılı Kanun’un 154 üncü maddesinde zamanaşımını kesen nedenler gösterilmiştir. Bunlardan borçlunun borcunu ikrar etmesi (alacağı tanıması), zamanaşımını kesen nedenlerden biridir. Borcun tanınması, tek yanlı bir irade bildirimi olup borçlunun, kendi borcunun devam etmekte olduğunu kabul anlamındadır. Borçlunun maddede belirtilen eylemlerinin alacaklısına veya temsilcisine yöneltilmesi ve ayırt etme gücü bulunan borçlu tarafından bizzat veya yetkili temsilcisi tarafından yapılması gerekir. Ayrıca borcu ikrar eden borçlunun bu durumunun zamanaşımını keseceğini bilip bilmemesi önemli değildir.
7. Somut olayda davalı işverence alınan 05.02.2018 tarihli Yönetim Kurulu Kararında; “… 17 yıllık alınmayan yakacak (kömür) yardımı vesaire her türlü hakların ödenmek suretiyle görevden alınarak …” şeklindeki ifade ile davacı işçiye olan kömür ücreti alacağının ikrar edildiği anlaşılmış olup davalının bu ikrarının zamanaşımını kestiği gözetilmeksizin söz konusu alacak yönünden yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi isabetli olmamıştır.
8. İlave tediye alacağının kapsamı, yararlanacaklar, yararlanma şartları, miktarı ve ödeme zamanı 6772 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.
9. 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesinde sayılan işverenler; Devlete ve ona bağlı olmak üzere, genel, katma ve özel bütçeli daireler, sermayesi değişen kurumlar, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve kurumlar ve bunlara bağlı kuruluşlar, belediyeler ve belediyelere bağlı kuruluşlar, 3460 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretile Kurulan İktisadî Teşekküllerin Teşkîlâtîle İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun (3460 sayılı Kanun) ve 3659 sayılı Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları Aylıklarının Tevhid ve Teadülü Hakkında Kanun (3659 sayılı Kanun) kapsamına giren, sermayesinin tamamı Devlete ait olan veya bu sermaye ile kurulan iktisadi Devlet kuruluşları, 6772 sayılı Kanun kapsamındadır.
10. 3460 sayılı Kanun bugün itibari ile yürürlükte olan bir kanun değildir. 3659 sayılı Kanun ise, banka ve Devlet kurumlarında çalışan memurların aylıkları ile ilgili düzenleme getirmiş ve hâlen yürürlüktedir.
11. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda (5018 sayılı Kanun) merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ekli cetvellerde sayılmıştır. Bu cetvellerde genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar ve sosyal güvenlik kurumlarında çalışanların kanun kapsamında olduğunun kabulü gerekir.
12. İşçi yönünden kapsama gelince; 4857 sayılı Kanun kapsamına girsin girmesin, yukarda belirtilen işveren kapsamı dâhilindeki kurumlarda, 4857 sayılı Kanun’un 1 inci maddesindeki tanıma göre işçi sayılan herkes bu alacaktan yararlanacaktır. Kanun, 4857 ve 1475 sayılı İş Kanunu’ndan önceki İş Kanunu’na atıfta bulunmuştur. Buna göre “bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi” denir. O hâlde bir iş sözleşmesine dayanarak yukarıda belirtilen kurumlarda çalışan her işçiye ilave tediye ödemesinin yapılması gerekir.

13. 14.04.1930 tarihli ve 1471 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 01.09.1930 tarihinde yürürlüğe giren 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun (1580 sayılı Kanun) belediyelerin hak, yetki ve ayrıcalıklarını düzenleyen 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının ilk bendinde, “Belediye idareleri kanunun kendilerine tahmil ettiği vazife ve hizmetleri ifa ettikten sonra belde sakinlerinin müşterek ve medeni ihtiyaçlarını tesviye edecek her türlü teşebbüsatı icra ederler.” hükmü düzenlenmiştir. 15.07.1934 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2571 sayılı Kanun’la, 1580 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının beş numaralı bendinin birinci ve ikinci paragrafları;

“Belediye sınırı dahilinde muayyen mıntakalar arasında yolcu nakil vasıtası olarak otobüs, omnibüs, otokar, tünel, troley, füniküler işletmek munhasıran belediyelerin hakkıdır.
Bunların, belediyelerin de iştirak edecekleri şirketler vasıtasıyla yapılması ve işletilmesi veya icara verilmesi veyahut imtiyazın devri İcra Vekilleri Heyeti kararına bağlıdır” şeklinde değiştirilmiştir. 15.07.1934 tarihinde yürürlüğe giren bu değişiklikle, “belediyelerin de iştirak edecekleri şirketler” ifadesine açıkça yer verilmesi suretiyle, temel kanuni dayanak oluşturulmuştur. Anılan 19 uncu maddede yapılan 05.07.1939 tarihli ve 07.02.1990 tarihli değişikliklerde de bahsi geçen ifade korunmuştur.
14. 23.03.1984 tarihli ve 18350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkındaki 195 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 09.07.1984 tarihli ve 18453 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 8 inci maddelerinde, büyükşehir ve ilçe belediyelerinin, görevli oldukları konularda, 1580 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuatta belediyelere tanınan hak, yetki, imtiyaz ve muafiyetlere sahip olacağı kabul edilmiştir.
15. 24.12.2004 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren, 5272 sayılı Belediye Kanunu’nun 70 inci maddesinde “Belediye kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabilir.” hükmü düzenlenmiştir. 13.07.2005 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda, aynı yöndeki hükme Kanun’un yine 70 inci maddesinde yer verilmiştir.
16. 23.07.2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26 ncı maddesinde de, büyükşehir belediyesinin kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilecekleri düzenlenmiştir.
17. Belediyeler, Anayasa’nın 127 nci maddesinde kabul edildiği üzere, kamu tüzel kişiliğini haizdir. İlgili mevzuatta belediyelere, yüklenen görevlerin yerine getirebilmesi için, önemli hak ve yetkiler verilmiş; kamusal ayrıcalıklar tanınmıştır. Diğer taraftan, merkezi idareye de belediyeler üzerinde vesayet yetkisi verilmiştir.
18. Belediyeler tarafından kurulan veya ortak olunan şirketler ise, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ( 6102 sayılı Kanun) hükümlerine tabi sermaye şirketleri olup belediyelerin tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişileridir. Belediyelerin kurdukları veya ortak oldukları ticaret şirketlerine, kamu tüzel kişiliği kazandıran herhangi bir kanun hükmü bulunmadığı gibi kamusal yetki ve ayrıcalıklar tanınmamıştır. Dolayısıyla, söz konusu şirketlerin kamu tüzel kişisi ya da kamu kurum ve kuruluşu oldukları kabul edilemez.

19. Diğer taraftan, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşlarını ve bunların müesseselerini, bağlı ortaklıklarını ve iştiraklerini kapsamaktadır. Kanun Hükmünde Kararname’nin 2 nci maddesinin birinci bendinde “Kamu iktisadi teşebbüsü “Teşebbüs”; iktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşunun ortak adıdır.”; ikinci bendinde “İktisadi devlet teşekkülü “Teşekkül”; sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere kurulan, kamu iktisadi teşebbüsüdür.”; üçüncü bendinde “Kamu İktisadî Kuruluşu “Kuruluş”; sermayesinin tamamı Devlete ait olup, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan kamu iktisadî teşebbüsüdür.” tanımlamalarına yer verilmiştir. Bu tanımlamalarla sabit olduğu üzere, kamu iktisadi teşebbüslerinin sermayesi Devlete aittir. Belediyeler ise, Devlet tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir. Dolayısıyla belediyelerin hissedarı oldukları şirketler, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında olmayıp kamu iktisadi teşebbüsü sayılamaz.
20. Belediyelerin hissedarı olduğu şirketlerin hukuki statüsünün yukarıda yazılı olduğu şekilde belirlendikten sonra, 6772 sayılı Kanun kapsamında bulunup bulunmadıkları meselesinin değerlendirilmesine gelince; 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesindeki düzenleme uyarınca, belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller kanun kapsamındadır. Belediyelerin hissedarı olduğu şirketler ise 6102 sayılı Kanun hükümlerine tabi, belediyeden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğundan, bu şirketlerin belediyeye bağlı teşekkül sayılması mümkün değildir. Anılan maddede, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirketlerin Kanun kapsamında olduğu açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, madde metninde sermayesi belediyeye ait olan şirketlere yer verilmemesi kanun koyucunun tercihidir. Keza, 1580 sayılı Kanun’un, 15.07.1934 tarihinde yürürlüğe giren 2571 sayılı Kanun’la değişik 19 uncu maddesi hükmünde, belediyelerin iştirak edecekleri şirketler ifadesine açıkça yer verilmiş olduğu hâlde, bu tarihten sonraki bir tarih olan 11.07.1956 tarihinde yürürlüğe giren 6772 sayılı Kanun’da, belediyelerin hissedarı olduğu şirketlerden bahsedilmemiş olması da bu durumun bir göstergesidir. Dolayısıyla, 6772 sayılı Kanun’un 1 inci maddesindeki, belediyeye bağlı teşekkül ifadesinden, kanun koyucunun, belediyelerin hissedarı olduğu şirketleri kastettiği söylenemez.
21. Anılan sebeplerle, belediyelerin hissedarı olduğu şirketler 6772 sayılı Kanun kapsamında bulunmadıklarından, davalı Şirket ilave tediye ödemekle yükümlü değildir. Bu hâlde, dava konusu ilave tediye alacağı talebinin reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı olmuştur.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Davacı yararına takdir edilen 3.815,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine, davalı yararına takdir edilen 3.815,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,
Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
28.06.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Mevzuat hükümlerine ayrıntılı olarak yer verilen Bakanlık görüş yazısında; 657 sayılı Kanunun “Vekalet görevi ve aylık verilmesinin şartları” başlıklı 86. Maddesine atıf yapılarak bu hüküm uyarınca işçi statüsünde bulunanların memur kadrolarına vekalet etmesinin mümkün olmadığı belirtildi.

Konuya ilişkin olarak Devlet Personel Başkanlığı’nın 20/6/2018 tarihli ve 31292642- E.4276 sayılı görüş yazısına da yer veren Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü şu değerlendirmeyi yaptı:

-Belediyeler tarafından kurulan veya ortak olunan şirketlerin; özel hukuk hükümlerine tabi olduğu ve genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden olmadığı, anılan sermaye şirketlerinin bünyesinde özel hukuk hükümlerine göre istihdam edilen işçilerin kamu görevlisi sayılmasının mümkün olmadığı,

-Ekte yer verilen (mülga) Devlet Personel Başkanlığının 20/6/2018 tarihli ve 31292642- E.4276 yazısında da ayrıntılı bir şekilde açıklandığı üzere işçi statüsünde olanların memur kadrolarına vekalet etmesinin mümkün olmaması, memurlar tarafından görülmesi gereken ve memur gibi istihdam edilmiş olmak anlamına gelecek iş ve işlemlerin işçilere yaptırılması, resmi yazışmalarda sorumluluk taşımak niteliğinde imza ve paraf yetkisinin işçiler tarafından kullanılması genel olarak hukuka aykırı olacağı,

-375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 24 üncü maddesi kapsamında mahalli idare şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen alt işveren çalışanlarına memurlar tarafından yürütülmesi öngörülen hizmetlere ilişkin olarak imza yetkisinin verilmesinin mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.

İşte Bakanlığın O Yazısı!

T.C.

ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü

Sayı: E-53773008-622.02-4110934 19/07/ 2022

Konu: Belediye Şirket İşçisinin Arkeolog Olarak Görevlendirilmesi

……….. BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

İlgi: 03.06.2022 tarihli ve 13533661-622.03-115770 sayılı yazınız.

Belediyenizde 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 ve geçici 24 üncü maddesine istinaden işçi statüsünde istihdam edilen personele arkeolog olarak yetki ve görev verilmesine ilişkin ilgi yazınız incelemiştir.

Bilindiği üzere, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin (a) bendinde, “İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 9/11/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128 inci maddesinde, “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü yer almaktadır.

Söz konusu hüküm; Devletin asli ve sürekli işlerinin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesini, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri gibi hususların ise Kanunla düzenlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Devlet memurluğunun bir statü hukuku olarak mevzuatta düzenlenmesi ve memurların bu hukuk çerçevesinde istihdam edilmeleri Anayasal bir gerekliliktir.

Bununla birlikte, Anayasanın 53 üncü maddesinde yer alan, “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler… Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler…” ifadeleri esas alındığında, işçiler ve diğer kamu görevlilerine ilişkin hükümlerin ayrı ayrı düzenlendiği, işçi statüsünde bulunanların diğer kamu görevlileri kapsamında yer almadığı açıktır.

Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinde kamu hizmetlerinin hangi istihdam şekilleriyle gördürüleceği hususu düzenlenmiş olup sayılan istihdam şekillerinden her birinin kadro ve pozisyon bağı ile teşkilatla olan ilişkisi belirtilmiştir.

Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde süreklilik ve istikrarın sağlanması için ihtiyaç bulunan bir kadro ve pozisyon, kamu hizmetinin yürütülmesi için gerekli olan personelin miktarını ve niteliğini göstermekte ve aynı zamanda personelin teşkilatla ve dolayısıyla kamu hizmetiyle bağdaşmasını sağlamaktadır.

Bu kapsamda, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Şirket kurulması” başlıklı 70 inci maddesinde, “Belediye kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usûllere göre şirket kurabilir.” hükmü ile 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Şirket kurulması” başlıklı 26 ncı maddesinde ise “Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir…” hükmü yer almakta olup söz konusu hükümler ile belediyelerin, kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilecekleri hükme bağlanmıştır.

Bu minvalde, 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılırlar.” denilmektedir.

Bununla birlikte, Yargıtay 22 nci Hukuk Dairesinin 13/6/2017 tarihli ve 2016/24028 Esas, 2017/14012 Karar sayılı kararında, belediyeler tarafından kurulan veya ortak olunan şirketlerin Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi sermaye şirketleri olup belediyelerin tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişileri olduğu belirtilmiştir.

Diğer taraftan, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 126 ncı maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen ek 20 nci maddesinde, “İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilir…” hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hüküm ile il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilecekleri hususu düzenlenmiştir.

Aynı KHK’nın 127 nci maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 24 üncü maddede ise personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında çalışanların ek 20 nci madde kapsamındaki belediye şirketlerine sadece işçi statüsünde çalıştırılmak üzere geçirileceklere ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

Öte yandan, 657 sayılı Kanunun “Vekalet görevi ve aylık verilmesinin şartları” başlıklı 86 ncı maddesinde, “Memurların kanuni izin, geçici görev, disiplin cezası uygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarak ayrılmaları halinde yerlerine kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktan vekil atanabilir. … Yukarıda sayılan haller dışında, boş kadrolara ait görevler lüzum görüldüğü takdirde memurlara ücretsiz olarak vekaleten gördürülebilir. Bu Kanuna tabi kurumlarda, mali, nakdi ve ayni sorumluluğu bulunan saymanlık kadrolarının boşalması halinde bu kadrolara işe başladıkları tarihten itibaren vekalet aylığı verilmek suretiyle memurlar arasından atama yapılabilir…” hükmüne yer verilmiş olup bu hüküm uyarınca işçi statüsünde bulunanların memur kadrolarına vekalet etmesi de mümkün bulunmamaktadır.

Bu hüküm ve düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin personel çalıştırmaya dayalı hizmet alımlarını doğrudan belediye şirketleri aracılığıyla gerçekleştirecekleri anlaşılmış olmakla birlikte, bu şirketlerde istihdam edilen işçilerin belediyenin kendi bünyesindeki sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerine dair bir düzenlemeye yer verilmemiş olduğu görülmektedir.

Bu itibarla;

-Belediyeler tarafından kurulan veya ortak olunan şirketlerin; özel hukuk hükümlerine tabi olduğu ve genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden olmadığı, anılan sermaye şirketlerinin bünyesinde özel hukuk hükümlerine göre istihdam edilen işçilerin kamu görevlisi sayılmasının mümkün olmadığı,

-Ekte yer verilen (mülga) Devlet Personel Başkanlığının 20/6/2018 tarihli ve 31292642- E.4276 yazısında da ayrıntılı bir şekilde açıklandığı üzere işçi statüsünde olanların memur kadrolarına vekalet etmesinin mümkün olmaması, memurlar tarafından görülmesi gereken ve memur gibi istihdam edilmiş olmak anlamına gelecek iş ve işlemlerin işçilere yaptırılması, resmi yazışmalarda sorumluluk taşımak niteliğinde imza ve paraf yetkisinin işçiler tarafından kullanılması genel olarak hukuka aykırı olacağı,

-375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 24 üncü maddesi kapsamında mahalli idare şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen alt işveren çalışanlarına memurlar tarafından yürütülmesi öngörülen hizmetlere ilişkin olarak imza yetkisinin verilmesinin mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.

Bilgilerini rica ederim.

Bakan a. Yerel Yönetimler Genel Müdürü

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü ve DPB’nın Görüş Yazıları! 

Sayıştay 3. Dairesi, belediye şirket işçisine İdare bütçesinden düğün hediyesi alınmasının kamu zararına sebebiyet verip vermeyeceği hususunu açıklığa kavuşturdu.

Sayıştay 3. Dairesi’nin 1.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 394 Numaralı Kararında; Belediyede görev yapan bir personele, düğün hediyesi satın alınması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasının incelendiği, 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayıldığı, ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayıldığı belirtildi. 

Bu hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personele yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği, bu itibarla, Belediyede görev yapan personele, düğün hediyesi satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan harcamaya ilişkin ilişilecek husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.

İşte Sayıştay’ın O Kararı! 

“Sosyal Yardımlar

………. Belediyesinde görev yapan bir personele, mevzuata aykırı şekilde düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması suretiyle ………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

Ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayılmıştır.

Anılan hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personel ……….’ye yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında, belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği görülmektedir.

Bu itibarla, ………. Belediyesinde görev yapan personele, düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan ………. TL ödeme için ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

Sayıları 500 bini aşan belediye şirket işçilerinin uzun süredir en önemli taleplerinin başında, 52 günlük ilave tediyelerin kendilerine de ödenmesi geliyor.

Geçtiğimiz günlerde, belediye şirket işçilerine ilave tediyenin kapısını açabilecek önemli bir görüşme gerçekleşti.

Belediyelerde örgütlü en büyük işçi sendikası olan Hizmet İş Genel Sendikası Başkan Vekili Hüseyin Öz, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin ile bir görüşme gerçekleştirdi.

Hüseyin Öz, görüşmede Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Bilgin’e, belediye şirketlerinde çalışan işçilere 6772 sayılı yasa kapsamında ilave tediye ödenmesi, geçici işçilerin sürekli işçi kadrolarına geçirilmesi, 696 sayılı KHK ile sürekli işçi kadrosuna ve işçi statüsüne geçişi yapılan işçiler için düzenlenen zorunlu emeklilik uygulamasının kaldırılması ile toplu iş sözleşmelerle belirlenen 2022 yılı ücret zamlarının, mevzuata ve bakanlık görüşlerine göre uygulanması hususunda taleplerini iletti.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin de bu görüşmeyi sosyal medya hesabından “işçilerimizin sorunlarını ve belediyelerin tediye ödemelerini değerlendirdik.” notuyla paylaştı.

Çalışma Bakanı Bilgin’in sosyal medya paylaşımı şöyle:

“Hak-İş Konfederasyonu Genel Başkan Yardımcısı ve Hizmet-İş Sendikası Genel Başkan Vekili Sn. Hüseyin Öz ile işçilerimizin sorunlarını ve belediyelerin tediye ödemelerini değerlendirdik.”

Çalışma Bakanı Bilgin’in konuya ilişkin paylaşımları, belediye şirket işçilerinin ilave tediye sorunun Bakanlık tarafından gündeme alındığı şeklinde yorumlandı.  

İlgili Bakanlar Kurulu Kararı aşağıdaki şekildedir;

İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın yürürlüğe konulması; İçişleri Bakanlığının 3/4/2018 tarihli ve 1196 sayılı yazısı üzerine, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 nci maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Bakanlar Kurulu’nca 9/4/2018 tarihinde kararlaştırılmıştır.

İL ÖZEL İDARELERİ, BELEDİYELER VE BAĞLI KURULUŞLARI İLE BUNLARIN ÜYESİ OLDUĞU MAHALLİ İDARE BİRLİKLERİNİN PERSONEL ÇALIŞTIRILMASINA DAYALI HİZMETLERİNİN GÖRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Aranacak Şartlar
Amaç ve Kapsam
MADDE 1- (1) Bu Usul ve Esasların amaçlı, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 nci maddesi kapsamındaki şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esasları belirlemektedir.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Usul ve Esaslar, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Usul ve Esasların uygulanmasında,
a) Destek Personeli: İşçiler ve yöneticiler dışında kalan şirket personelini,
b) İdare: Şirketin sermayesinin yarısından fazlasına doğrudan doğruya veya dolaylı olarak; birlikte veya ayrı ayrı sahip olan il özel idaresi, belediye bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerini,
C) İşçi: Şirketlerde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında idare hizmet sunmak üzere iş sözleşmesine dayalı olarak çalışan kişiyi,
ç) Şirket: İl özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idareleri ve belediyelerin üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketi,
d) Şirket Personeli: Yöneticiler, İşçiler ve destek personeli,
e) Yönetici: Sevk ve idareye yetkili olan birim yöneticileri veya birimi temsile yetkili kişiler ile bu kişilerin üstü konumdaki şirket personelini,
ifade eder.
Şirket personelinde aranacak şartlar
MADDE 4– (1) Şirketlerde işe alınacaklarda;
1. 25/9/1981 tarihli ve 2527 sayılı Türk Soylu yabancıların Türkiye’de meslek ve sanatlarını serbestçe yapabilmelerine, Kamu, Özel Kuruluş veya İşyerlerine Çalıştırılabilmelerine İlişkin Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşı olmak,
2. 18 yaşını tamamlamış olmak,
3. Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlardan, Anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkum olmamak,
4. Askerlik durumu itibariyle,
a. Askerlikle ilgisi bulunmamak,
b. Askerlik çağına gelmemiş bulunmak,
c. Askerlik çağına gelmişse muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak,
5. 22/5/2003 tarihli veya 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla görevinin devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak,
6. Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak,
7. İlgili idarelerce ihtiyaç duyulması halinde belirlenecek işin niteliğine uygun özel şartları taşımak,
şartları aranır.
(2) Özel güvenlik görevlisi olarak işe alınacaklar 10/6/2004 tarihli ve 4188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun hükümlerine tabidir.
(3) Birinci fıkranın altıncı bendine ilişkin soruşturma ve/veya araştırma talepleri ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir. İntikal eden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçları 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine göre illerde valilikler bünyesinde anılan Yönetmeliğe göre teşkil edilen değerlendirme komisyonuna bırakılabilir. Şirketin ortakları arasında birden fazla idare bulunması durumunda değerlendirme yetkisinin bırakılacağı idare Vali tarafından belirlenir.
İKİNCİ BÖLÜM
İşçilere İlişkin Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır
Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır
MADDE 5– (1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla İlişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 nci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran Büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(2) Doğrudan hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan işçi sayısı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24 üncü maddesine göre işçi statüsünde geçile esas sözleşme kapsamında o iş için öngörülen işçi sayısını aşamaz. Ancak birinci fıkradaki oranın altında kalan idarelerin şirketleri; bu oranın aşılmaması kaydıyla personel çalıştırılmasına dayalı yeni hizmetlerini şirketlerine gördürebilir ve bu amaçla şirketler tarafından yeni işçi alımı yapılabilir.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından İçişleri Bakanlığından izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.
(4) İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alım sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
a) Asgari işçilik maliyeti,
b) Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
c) İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr,
dahil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde Asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kâr oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.
(5) Şirketin toplam giderleri içinde, işçilere ilişkin personel giderlerinin tutarı dördüncü fıkra hükümlerine göre şirkete yapılan aylık personel ödemelerinin miktarını geçemez. Şirketin idareye sunduğu personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri dışındaki diğer faaliyetlerinde çalışan işçilere ilişkin giderler, bu tutarın tespitinde dikkate alınmaz.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Hizmet Alımları ve Harcamaların İzlenmesi
Hizmetlerin Gördürülmesi
MADDE 6– (1) İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle, doğrudan veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait şirketlere gördürebilir.
(2) Belediye ve bağlı kuruluşlarından birinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerden; aynı belediye veya bağlı kuruluşları tarafından da ortaklık oranlarına bakılmaksızın doğrudan hizmet alımı yapılması mümkündür.
(3) Bu kapsamda yapılacak personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin bedelinin tespitinde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetinin tespitine ilişkin hükümlerine uyulması zorunludur. Bu Usul ve Esaslarda düzenlenmeyen hususlarda Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.
(4) Bu kapsamdaki hizmet alımlarında taraflar arasında sözleşme imzalanması zorunludur.
İdareler tarafından yapılan hizmet alımlarının izlenmesi
MADDE 7– (1) İdareler tarafından personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımına İlişkin Bilgiler, üç ayda bir İçişleri Bakanlığına elektronik ortamda bildirilir. Bildirime İlişkin esaslar İçişleri Bakanlığınca belirlenir.
Harcamaların izlenmesi
MADDE 8– (1) İdarelerin, doğrudan personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini gördüğü şirketler, bu hizmet sunumuna İlişkin personel giderlerini üç ayda bir İçişleri Bakanlığına elektronik ortamda bildirir. Bildirime İlişkin esaslar İçişleri Bakanlığınca belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Denetim
MADDE 9– (1) İdarelerin ve şirketlerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri ve harcamalarına İlişkin denetim İçişleri Bakanlığı tarafından yapılır.
Uygulamaya İlişkin esaslar
MADDE 10– (1) Bu Usul ve Esasların uygulanmasına ilişkin tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye İçişleri Bakanlığı yetkilidir.
GEÇİCİ MADDE 1– (1) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarihte idarenin 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımın yaptığı idare şirketi birden fazla ise idare, işçileri mali ve sosyal haklarıyla birlikte hizmetin devredildiği idare şirketine aktarabilir.
Yürürlük
MADDE 11– (1) Bu Usul ve Esaslar yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12– (1) Bu Usul ve Esasları Bakanlar Kurulu yürütür.
Resmi Gazetede yayımlanan ilgili Bakanlar Kurulu kararının orijinal haline ulaşmak için tıklayınız.