Geçen hafta yayımlanan makalemizde, 6183 sayılı Kanun gereğince, belediye şirketlerinin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu (amme) alacaklarından kanuni temsilcilerin şahsi mal varlıklarıyla sorumlu olduğu; ancak kanuni temsilcilerin belli şartların varlığı halinde şirketten alınamayan kamu alacaklarını ödemekten kurtulabileceği ifade edilmiştir.

Tekrar belirtmek gerekir ki, belediye şirketlerinde kanuni temsilci; anonim şirket şeklinde kurulan şirketlerde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde ise müdür, birden fazla müdür varsa müdürler kuruludur.

Kanuni temsilcilik sıfatı nedeniyle yönetim organı üyeleri, belediye şirketinin ödenmeyen kamu alacaklarından tüm mal varlıklarıyla müştereken ve müteselsilen sorumludur. Vergi, SGK borcu gibi kamu alacaklarının belediye şirketinden tahsil edilememesi halinde bu sefer söz konusu borç kanuni temsilcilerden istenir. Bu kapsamda, ilgili kamu idaresi, yöneticilerin taşınmazlarına ipotek ve banka hesaplarına bloke koyabilir, araçlarına bağlamalı haciz işlemi uygulayabilir ve borca yetecek miktardaki malları haczedebilir.

Peki, belediye şirketlerinde yöneticilik görevini yürüten ve dolayısıyla kanuni temsilcilik sıfatına sahip olan belediye başkanı, meclis üyesi, belediye çalışanları ile diğer yöneticiler, anılan şirketlerden tahsil edilemeyen kamu alacaklarını ödemekten nasıl ve hangi hallerde kurtulabilir?

Belediye Şirketlerinde Temsil Yetkisinin Devri Halinde Sorumluluktan Kurtulma

Belediye şirketleri, yönetim organı tarafından yönetilir ve temsil edilir. Temsil, yönetim organının yaptığı işlemlerle şirketi hak sahibi yapabilme ve borç altına sokabilme yetkisini ifade eder ve şirketin üçüncü kişilerle olan ilişkilerini kapsar.

Bununla birlikte, esas sözleşmede hüküm bulunması kaydıyla, anonim ve limited şirketlerde yönetim organı üyelerinin temsil yetkisi, yönetim organı üyelerinden bir veya birkaçına ya da dışarıdan üçüncü bir kişiye devredilebilir. Ancak, anonim şirketlerde en az bir yönetim kurulu üyesinin, limited şirketlerde de en az bir ortağın temsil yetkisine sahip olması şarttır.

Sermaye şirketlerinde ve dolayısıyla belediye şirketlerinde temsil yetkisinin devri halinde şirketin ödenmeyen kamu borçlarından yönetim organı üyelerinin tamamının mı, yoksa yetki devri yapılanların mı sorumlu olacağı, Hazine ve Maliye Bakanlığınca 30.06.2007 tarihinde yürürlüğe konulan 1 Sıra No.lu Tahsilat Genel Tebliğinde açıklığa kavuşturulmuştur. Söz konusu Tebliğde, sermaye şirketlerinde temsil yetkisinin devredilmesi halinde kamu alacaklarından dolayı sorumluluğun tüm organ üyelerine değil, sadece temsil yetkisinin devredildiği kişilere ait olduğu belirtilmiştir.

Bu halde, belediye şirketlerinde yönetim organına seçilmiş olanlar, temsil yetkisini organ üyelerinden en az birine yahut dışarıdan üçüncü bir kişiye devretmeleri halinde şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sorumlu tutulamazlar. Sorumluluk ise sadece temsil yetkisinin devredildiği kişilere ait olur.

Buna mukabil, yetki devrinde bulunulmaması halinde kanuni temsilci sıfatıyla yönetim organı üyelerinin tamamı, şirketin ödenmeyen kamu borçlarından müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Bu arada, temsil yetkisi devredilmiş olsa bile bu yetkisini devreden organı üyeleri, yönetim organı toplantılarına katılabilir, alınan kararları imzalayabilir, huzur hakkı alabilir; ancak üçüncü kişilere gönderilen yazı ve talimatlar ile şirketin taraf olduğu sözleşmelere imza atamaz.

Son olarak belirtelim ki, temsil yetkisinin geçerli bir şekilde devri için; esas sözleşmede bu hususta bir hüküm bulunması, konunun yönetim organınca karara bağlanması, yetki devri yapılanların şirketin amaç ve konusuna giren tüm işlemleri yapma konusunda tam yetkili kılınması ve devre ilişkin kararın ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi gerekir.

Yönetim Organı Üyeliğine Belediye Tüzel Kişiliğinin Seçilmesi Halinde Sorumluluktan Kurtulma

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre özel ve kamu tüzel kişileri, anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğine, limited şirketlerde de müdürlüğe seçilebilir. Belediyenin iştirakinin olduğu şirkette yönetim organı üyeliğine seçildiği takdirde, belediyeyle birlikte, belediye adına, belediye tarafından  belirlenen gerçek  kişi ya da kişiler de tescil ve ilan edilir. Bu durumda, yönetim organı üyesi ve dolayısıyla şirketin kanuni temsilcisi belediye olur. Gerçek kişiler ise yönetim organı üyesi belediyeyi temsil etmektedir.

Böyle bir yola başvurulduğu takdirde, belediye şirketinin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacaklarından kanuni temsilci sıfatıyla belediyenin kendisi sorumlu olacak, belediyeyi temsil eden kişilerin ise herhangi bir sorumluluğu doğmayacaktır.

Sonuç olarak;

– Belediye şirketinden tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan vergi, SGK primi gibi kamu alacaklarından kanuni temsilciler (şirket yöneticileri), tüm mal varlığıyla sorumludur. Vergi dairesi ve diğer kamu idareleri, bu şekildeki alacaklarını, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre kanuni temsilcilerden isteyebilir.

– Ancak, belediye şirketinin temsil yetkisinin, yönetim organı üyelerinden bir ya da birkaçına veya üçüncü kişilere devredilmesi halinde, yetki devrinde bulunan yönetim organı üyeleri, şirketin ödenmeyen kamu alacaklarından sorumlu tutulamaz ve haklarında herhangi bir işlem yapılmaz. Yetki devrinde bulunulmaması halinde ise tüm organ üyeleri şirketin ödenmeyen kamu borçlarından sorumludur.

– Ayrıca, belediye tüzel kişiliğinin, belediye şirketinin yönetim organına üye olarak seçilmesi halinde de şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından gerçek kişi temsilciler değil, belediyenin kendisi sorumlu olur.  

Şirketin özel borçlarından dolayı yöneticilerin sorumluluğu var mıdır?

Şirket yöneticinin belediye başkanı, meclis üyesi veya kamu görevlisi olması sorumluluğu ortadan kaldırır mı?

Şirketlerin borçları, esas itibariyle özel ve kamu (amme) borcu olmak üzere iki şekilde sınıflandırılır. Tüm şirketlerde olduğu gibi belediye şirketleri de, şirket borçlarından ve yükümlülüklerinden dolayı bizzat bütün mal varlığı ile sorumludur. Dolayısıyla, hem özel hem de kamu borçlarından dolayı öncelikle belediye şirketinin kendisi sorumludur.

Peki, belediye şirketinin, borçlarını ödeyememesi halinde bu borçların tahsili için şirket yöneticilerine başvurulabilir mi?

Burada, özel ve kamu borçları bakımından bir ayrım söz konusudur. Özel borçlar açısından konuyu değerlendirecek olursak, şirketin özel hukuk hükümlerine tabi borçlarından dolayı yöneticilerin herhangi bir sorumluluğu yoktur. Dolayısıyla, bir kişi ya da şirketle ticari ilişkiden doğan, ancak belediye şirketinin öde(ye)mediği özel borçlar, şirket yöneticilerinden istenemez.

Belediye Şirketlerinde Yöneticilerin Kamu Alacaklarından Sorumluluğu

Şirketin özel hukuk hükümlerine tabi borçlarından dolayı yöneticilerin herhangi bir sorumluluğu bulunmamakla beraber, vergi, SGK borcu gibi kamu (amme) alacaklarında durum farklılaşmaktadır.

Öncelikle belirtelim ki, kamu alacaklarının takip ve tahsili, özel hukuk alacaklarından farklı olarak bir takım imtiyaz ve idari usullere tabi kılınmış ve kamu alacaklarına ilişkin bahsi geçen hususlar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda özel olarak düzenlemiştir. Bu kapsamda, anılan Kanunda şirketlerden tahsil edilemeyen kamu alacaklarından kanuni temsilcileri, bir başka ifadeyle yöneticiler için sorumluluk öngörülmüştür.

Nitekim adı geçen Kanunun mükerrer 35. maddesinde, tüzel kişilerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacaklarının, kanuni temsilcilerin şahsi mal varlıklarından 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği hükme bağlanmıştır. Benzer bir düzenleme 213 sayılı Vergi Usul Kanununda da yer almaktadır. Belediye şirketleri de dâhil olmak üzere tüm ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir. Bu durumda, belediye şirketlerinden tahsil edilemeyen vergi, sigorta primi gibi kamu alacaklarından bu şirketlerin kanuni temsilcileri tüm mal varlığıyla sorumludur.

Belediye Şirketlerinde Kanuni Temsilci Kimdir?

Belediye şirketlerinde kanuni temsilci, yönetim organıdır. Yönetim organı ise; anonim şirket şeklinde kurulan şirketlerde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan şirketlerde ise müdür, birden fazla müdür varsa müdürler kuruludur. Şirket yönetiminde, belediye başkanı, meclis üyesi veya belediye çalışanının olması bu sonucu değiştirmez.

Tahsil Usulü

Belediye şirketleri açısından kamu alacağının esas sorumlusu belediye şirketinin kendisidir ve bu alacak şirket adına tahakkuk eder. Kamu alacağının tahsili için ilk önce belediye şirketi hakkında takibat başlatılır. Kanuni temsilci sıfatına sahip olan yönetim organı üyelerine müracaat edilebilmesi için yapılan takip sonucunda kamu alacağının belediye şirketinin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekir. Dolayısıyla, kamu alacağı, borcun asıl yükümlüsü olan belediye şirketinden istenmedikçe şirketin yönetim organı üyelerine başvurulamaz.

Şirketten tahsilatın mümkün olmadığının anlaşılması halinde ise kamu idareleri bu sefer kanuni temsilcilere müracaat eder. Bu çerçevede, şartların varlığı halinde kamu alacağının korunmasına yönelik olarak yönetim organı üyeleri hakkında teminat isteme, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve diğer korunma hükümleri uygulanabilir.

Bununla birlikte, kanuni temsilciler, ödemiş oldukları tutarlar için asıl kamu borçlusu olan belediye şirketine rücu edebilirler.

Belediye şirketinin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olması, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklarını kaldırmaz.

Limited Şirketlerde Ortakların Kanuni Temsilcilerle Birlikte Sorumluluğu

6183 sayılı Kanunda, limited şirketlerin ödenmeyen kamu alacakları için kanuni temsilciler yanında bu şirketlerin ortakları hakkında da mali sorumluluk kabul edilmiştir. Buna göre, limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağından sermaye payları oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar. Söz konusu sorumluluk anonim şirket ortakları için geçerli değildir.

Bu halde, limited şirketin ödenmeyen kamu alacaklarından kanuni temsilciler yanında bu şirketin ortak ya da ortakları payları oranında sorumludur. Örneğin, sermayesinin tamamı belediyeye ait olan bir limited şirketten vergi alacağının tahsil edilememesi halinde hem şirket müdürleri hem de ortak olarak belediye bu borçtan sorumlu olur.

Peki, belediye şirketlerinde yönetim organı üyeleri, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarını ödemekten kurtulabilir mi? Bu soruya “Evet” şeklinde cevap vermek mümkündür. Ancak, konunun genişliği nedeniyle bu husus bir sonraki makalede ele alınacaktır.

Sonuç olarak;

– Belediye şirketlerinde kanuni temsilci yönetim organıdır.

– Belediye şirketinin ödenmeyen özel borçlarından dolayı kanuni temsilcilerin hiçbir sorumluluğu yoktur.

– Ancak, belediye şirketinden tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan vergi, SGK primi gibi kamu alacakları için kanuni temsilciler, bu borçlardan dolayı tüm mal varlığıyla sorumludur. Kanuni temsilcilerin kamu görevlisi olması halinde de bu sorumluluk geçerlidir.

 Sinan Gürhan Alsanç