Peki, belediyeler ortağı olduğu şirketlere kaynak aktarımında bulunabilir mi?

Hemen belirtelim ki, belediye şirketlerinin kuruluşunda ve sermaye artırımında belediyeler, nakdi veya ayni olarak kaynak aktarımı yapabilirler. Ancak, bu aktarımlar sınırsız ve kuralsız bir şekilde yapılamaz. Mevzuatta bu yetkinin kullanım esasları sıkı esaslara bağlanmıştır.

Buna mukabil belediyeler, kuruluş ve sermaye artırımı dışında belediye şirketlerine “borç verme”, “yardım etme” veya başka bir isim altında karşılıklı ya da karşılıksız kaynak aktarımı yapamazlar. Aksi takdirde, aktarılan kaynaklar kamu zararı olarak değerlendirilir ve Sayıştay denetimleri sonucunda belediye yetkilileri bu zararı tazmin etmek zorunda kalır.

Bu durumda, usulüne uygun olarak belediye şirketlerine belediyeler tarafından ne şekilde kaynak aktarımı yapılabileceği aşağıda açıklanmıştır.

Şirket Kuruluşunda Kaynak Aktarımı

Belediyelerin ortağı olduğu şirketlere kaynak aktarabilmesinin ilk yolu şirket kuruluşunda sermayenin karşılanmasıdır. Belediye şirketleri, anonim ve limited olmak üzere iki şekilde kurulabilir. Söz konusu şirketler birer sermaye şirketi olduğundan sermayeleri de belirlidir ve ana sözleşmede gösterilmesi gerekir. Bu kapsamda, asgari sermaye tutarı; anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde 50.000 TL, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde ise 10.000 TL’dir. Türk Ticaret Kanununda sermaye için asgari tutar öngörülmekle birlikte azami bir sınır getirilmemiştir. Dolayısıyla, belediye şirketlerinin sermaye tutarı, çok daha yüksek, örneğin 1.000.000 TL olarak da belirlenebilir.

Bu çerçevede, şirket kuruluşunda, ana sözleşmede gösterilen sermaye tutarını belediye karşılayabilir. Belediye tarafından aktarılan kaynak nakdi veya ayni olabilir. Nakdi sermaye, bir bankaya kurulmakta olan şirket adına açılacak özel bir hesaba, sadece şirketin kullanabileceği şekilde yatırılır. Taşınır veya taşınmaz gibi ayni sermaye konulması halinde ise ayınlara, şirket   merkezinin   bulunacağı   yerdeki   asliye   ticaret   mahkemesince  atanan bilirkişilerce değer biçilir. Ana sözleşmeye ise ayni sermaye karşılığı olarak mahkeme tarafından onaylanan tutar yazılır.

Belediyelerde şirket kurulmasına karar verme yetkisi belediye meclisine ait olduğundan, şirket kuruluşu kararıyla birlikte sermaye tutarının da ayrıca belirlenmesi gerekir. Belediye meclisince böyle bir karar alınmadıkça, ilgili belediye şirket kurucusu veya ortağı olamayacağı gibi, kurulan şirkete sermaye ödemesinde de bulunamaz.

Son olarak ifade edelim,  eğer ki belediye şirketi tek kişilik olarak kurulmuş ve doğal olarak belediye bu şirketin tek ortağı ise sermayenin tamamı belediye tarafından karşılanır, şirketin birden fazla ortağı varsa belediye, payı oranında sermayeye katılım sağlar.

Sermaye Artımında Kaynak Aktarımı

Belediye şirketleri, zaman zaman finansman ihtiyaçlarını karşılamak, bazı fonları sermayeye dönüştürmek, sermayelerini güçlendirmek, azalan sermayelerini tamamlamak veya belli bir kanuni zorunluluğu yerine getirmek amacıyla sermaye artırımına gidebilirler. Belediye şirketlerinde sermaye artırım usulü, 23 Eylül 2019 tarihinde yayımlanan “Belediye Şirketlerinde Sermaye Artırımı Nasıl Yapılır?” isimli makalemizde açıklanmıştır.

Belediye şirketinin sermaye artırımına gitmesi durumunda artırılan tutar, belediye ve varsa diğer ortaklar tarafından payları oranında karşılanır. Şirket kuruluşunda olduğu gibi sermaye artırımında da belediyeden şirkete kaynak aktarımı yapılır ve bu artırım nakdi veya ayni şekilde olabilir.

Ticaret şirketlerinin amacı, kâr elde edip ortaklarına dağıtmak olmakla birlikte, belediye şirketlerinin amacı esasen diğer şirketlerden farklılık göstermektedir. Bu şirketlerde, sosyal ve toplumsal fayda daha ön plana çıkmaktadır. Buna bağlı olarak da, belediye şirketleri genellikle zarar etmektedir. İşte, zarar eden belediye şirketinin bu açıklarını kapatmak için belediyenin başvurabileceği tek ve meşru yol sermaye artırımı olmaktadır.

Mevzuatta sermaye artırımının tutarına ilişkin bir sınırlama öngörülmemiştir. Dolayısıyla, belediye şirketleri, ihtiyaçları çerçevesinde ve istenilen tutarda sermaye artırımı yapabilir. Ancak, Sayıştay’ın, sürekli zarar eden belediye şirketlerine sermaye artırımı yoluyla belediyelerin kaynak aktarımında bulunmasını, kamu zararı olarak değerlendirmemekle birlikte, eleştiri konusu yaptığını belirtelim.

Öte yandan, belediyenin sermaye artırımını karşılayabilmesi için kuruluşta olduğu gibi belediye meclisinin bu hususta olumlu bir karar alması zorunludur. Belediye meclisinin kararı olmadıkça belediye sermaye artırımına katılamaz ve bahsi geçen işlem ticaret sicili tarafından tescil edilmez. Ancak, sermaye artırımı için belediye meclisinin karar alması zorunlu olmakla birlikte, bu hususta Cumhurbaşkanından izin alınması şart değildir.

Belediyelerin Ortağı Olduğu Şirketlere Borç Verememesi

5393 sayılı Belediye Kanununda belediyelere borç verme yetkisi tanınmamıştır. Dolayısıyla belediyeler, hem hissedarı oldukları şirketlere, hem de diğer üçüncü kişilere borç veremezler. Nitekim Sayıştay Temyiz Kurulunun 30.09.2014 tarihli ve Dosya No:37439, Tutanak No:39453 sayılı kararında,

–          “5393 sayılı Belediye Kanununun 15/i maddesinde borç almak belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında sayılmış, 18/d maddesinde ise belediyenin bu yetkisini belediye meclisi eliyle kullanacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla belediye meclisinin yetkisi borç vermek değil borçlanmaktır.

–          Bu nedenle; belediye meclisinin, yetkileri arasında yer almayan “borç vermek” konusunda kendisini yetkilendirmesi ya da hiç sahip olmadığı bu yetkiyi meclis kararı ile belediye başkanına devretmesi mevzuata aykırı olduğu gibi aynı zamanda yetki aşımını doğurmaktadır.

–          Aynı Kanunun 60/f maddesinde ise; “Belediyenin kuruluşuna katıldığı şirket, kuruluş ve katıldığı birliklerle ilgili ortaklık payı ve üyelik aidatı giderleri” belediyenin giderleri arasında sayılmış, “şirketlere borç verme” adı altında bütçeden şirketlere para aktarma gibi bir gidere kanun koyucu maddede yer vermemiştir.

–          Bununla beraber Belediye Kanununun 68. maddesinde, “Belediyenin, görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla aynı maddede belirtilen usul ve esaslara göre borçlanma yapabileceği ve tahvil ihraç edebileceği” belirtilmiş; ancak Kanunun hiçbir bölümünde ve hiçbir maddesinde “borç verme” başlığı altında borç vermenin usul ve esasları belirtilmemiştir.

–          Dilekçi, 5393 sayılı Belediye Kanununda ve 5018 sayılı Kanun ve yönetmeliklerinde, belediye şirketlerine borç verilmesini yasaklayan bir hüküm bulunmadığını belirtmişse de, Belediye Kanununun 15. maddesinde belediyelerin yetki ve imtiyazları tahdidi bir şekilde sayılmış olup, bunların dışına çıkılması mümkün değildir.”

denilmektedir.

Söz konusu Sayıştay Temyiz Kurulu kararından hareketle belediyelerin, paylarının tamamına veya bir kısmına sahip olduğu şirketlere borç vermesi mevzuata aykırıdır. Aksi takdirde, belediye yetkilileri hakkında mali ve cezai yaptırımlar gündeme gelebilecektir.

Sonuç Olarak;

– Belediyeler, ortağı olduğu şirketlere, şirket kuruluşunda sermayenin karşılanması ve sonrasında sermaye artırımı olmak üzere iki durumda kaynak aktarımında bulunabilir.

– Şirket kuruşu ve sermaye artırımı dışında, belediye bütçesinden belediye şirketlerine borç verme veya yardımda bulunma da dâhil olmak üzere herhangi bir ad altında kaynak aktarımı yapılması mevzuata aykırılık oluşturur.

– Kanuni düzenlemeler hilafına şirketlere kaynak aktaran belediye yöneticileri ve çalışanları ise mali ve cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

Peki, kamu kurum ve kuruluşları ve dolayısıyla belediyeler hakkında uygulanan Harcırah Kanunu, belediyelerin ortağı olduğu şirketler için de geçerli midir?

Harcırah Kanununun Kapsamı

Harcırah Kanununa tabi olan kurum ve kuruluşlar, bu Kanunun birinci maddesinde sayılmıştır. Konunun önemine binaen söz konusu hükme burada aynen yer vermek uygun olacaktır. Bu kapsamda, anılan maddede Harcırah Kanununa tabi kuruluşlar;

 “a) Umumi muvazeneye dâhil dairelerle ( genel yönetim kapsamındaki kamu idareleriyle) mülhak ve hususi bütçeli idareler (köy bütçeleri hariç) ve bunlara bağlı sabit ve mütedavil sermayeli müesseseler,

b) Hususi kanunlarla kurulmuş banka ve teşekküller,

c) Yukarıdaki (a) ve (b) fıkralarında yazılı daire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseler.

şeklinde ifade edilmiştir.

İlgili hükmün (a) bendi uyarınca belediyeler, tereddütsüz olarak Harcırah Kanununa tabidir. Ancak, söz konusu maddede belediyelerin ortağı olduğu şirketler sayılmamıştır. Bununla birlikte, bahse konu maddenin (c) bendinde, belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseselerin Kanun kapsamında olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu durumda, çözümlenmesi gereken belediye şirketlerinin, maddede geçen “teşekkül” veya “müessese” olarak kabul edilip edilmeyeceğidir. Eğer ki, belediye şirketleri teşekkül ve müessese kapsamına giriyorsa Harcırah Kanununa tabi olacak, girmiyorsa olmayacaktır. 

Mevzuatımızda “teşekkül” ve “müessese” kavramları, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK’da tanımlanmıştır. Anılan KHK’da yer alan tanımlara bakıldığında, bu ibarelerin KİT’lere özgü olduğu ve belediye şirketlerinin 233 sayılı KHK’da belirtilen teşekkül ve müessese kapsamına girmediği görülmektedir.

Konuya İlişkin Danıştay’ın Görüşü

Öte yandan Danıştay kararlarında da, belediye şirketlerinin Harcırah Kanununa tabi olmadığı açıkça belirtilmiştir.

Nitekim Başbakanlık, 1998 yılında belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurduğu şirketlerde çalışan personelin Harcırah Kanunu hükümleri kapsamında bulunup bulunmadığı hususunda düşülen duraksamanın giderilmesi amacıyla Danıştay’a görül sormuştur.

Danıştay 1. Dairesi, konuya ilişkin 02.11.1998 tarihli ve E.1998/209, K.1998/290 sayılı kararında;

– Harcırah Kanununun 1. maddesine göre, belediyelerce sermayesinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan teşekkül ve müesseselerde çalışanların yolluklarının Harcırah Kanununa göre belirleneceğini,

– Ancak belediyelerce sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan şirketlerin, özel hukuk hükümlerine göre oluşturulan ve dolayısıyla teşekkül veya kurum (müessese) olarak nitelendirilmesi olanağı bulunmayan özel hukuk tüzel kişileri olduğunu,

– Bu nedenle de, tüm faaliyetleri ile çalışanlarının yolluklarının belirlenmesi açısından özel hukuk hükümleri kapsamında bulunduğunu, buna bağlı olarak belediyelerce sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan şirketlerde çalışanların yollukları bakımından Harcırah Kanunu kapsamında olmadığını,

hükme bağlamıştır.

Danıştay’ın söz konusu kararından hareketle belediye şirketleri, belediyelerin “teşekkülü” veya “müessesesi” niteliğinde değildir. İlgili hükümde “şirket” ibaresi geçmediğinden Harcırah Kanununun lafzı ve Danıştay’ın istişari görüşü kapsamında belediye şirketleri Harcırah Kanunu hükümlerine tabi değildir. Dolayısıyla, belediye şirketlerinin yöneticileri ve personelinin, görev mahalli dışına yaptıkları seyahatler ve bu seyahatlere ilişkin yol, yemek ve konaklama giderleri hakkında adı geçen Kanunun uygulanması zorunlu değildir.

Öte yandan, belirtmek gerekir ki, 696 sayılı KHK kapsamında belediye şirketlerinde işçi statüsünde istihdam edilen ve belediyelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini gören işçilerle ilgili harcırah işlemleri, bu çalışmada belirtilen esaslar çerçevesinde değil, Hazine ve Maliye Bakanlığının konuya ilişkin yazılı görüşleri doğrultusunda yapılacaktır.

Belediye Şirketlerinde Harcırah Uygulaması

Şirketlerde ve dolayısıyla belediye şirketlerinde yöneticilere ve çalışanlara ödenecek yurt içi ve yurt dışı harcırah (ulaşım, gündelik, konaklama) tutarları, Harcırah ve Bütçe Kanunlarındaki düzenlemelere bağlı kalmaksızın, şirketin yönetim organı (anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerin yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde müdür/müdürler kurulu) tarafından tespit edebilir ve anılan belirleme yapılırken unvan bazında farklılaşmaya gidilebilir. Söz konusu belirleme genel kurul kararıyla da yapılabilir. Ancak, kararı kim verirse versin, harcırah tutarlarının ticaret siciline tescil ve ilan edilmesine gerek yoktur. Ayrıca bilinmelidir ki, belediye şirketlerinde ödenecek harcırah tutarlarına ilişkin mevzuatta asgari veya azami limitler öngörülmemiştir.

Konuyu açıklamak gerekirse, örneğin 1. derece kadrolu bir memura 2019 yılında yurt içinde verilecek gündelik tutarı 39,85 TL’dir. Buna ek olarak, yatacak yer temini için ödenen ücretin belgelendirilmesi halinde, belge bedelini aşmamak üzere gündeliğin tamamına kadar olan kısmı ayrıca ödenir. Belediye şirketlerinde ise yönetim organı herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın serbest bir şekilde örneğin, personelin gündeliğini 100 TL, konaklamayı da belgelendirilmesi kaydıyla tamamını ya da belli bir tutara kadar ödenmesini kararlaştırabilir.

Sonuç olarak;

 – Belediye şirketleri Harcırah Kanunu hükümlerine tabi değildir.

– Şirket yöneticilerine ve çalışanlarına yurt içi ve yurt dışı görev nedeniyle ödenecek ulaşım, konaklama ve gündelik giderlerinin tutarları ve buna ilişkin usul ve esaslar şirketin genel kurulu veya yönetim organı tarafından serbestçe belirlenebilir.

– Ayrıca, Gelir Vergisi Kanunu kapsamında yurt içi ve yurt dışı iş seyahatleri nedeniyle gerçekleşen giderler şirketin safi kazancından indirilebilir. Bunun yanında yönetim organı üyelerine ve şirket personeline verilen yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatma giderlerine karşılık verilen gündelikler gelir vergisinden istisnadır.

Sinan Gürhan ALSANÇ

Sayıştay’ın Dış Denetim Raporunda, belediye şirketlerine önemli bir uyarı yer aldı.

Belediye şirketlerinin işçi alımı yaparken İŞKUR’a bildirim yapma zorunluluğu olduğuna vurgu yapan Sayıştay, bazı belediye şirketlerinin bu kurala uymadan işçi alımı yaptığına dikkat çekildi.

Sayıştay’ın 2021 Yılı Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu’nda yer alan İŞKUR uyarısı şöyle:

“Belediye Şirketlerinin İŞKUR’a Bildirim Yapmadan Personel Alması

Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te kamu kurum ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak üzere istihdam edilecek işçi alımında uyulacak usul ve esaslar belirlenmiştir.

Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin ikinci fıkrasında; belediyelerin Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurdukları şirketlerin bu Yönetmelik hükümlerine tabi olmadığı ancak, Yönetmelik kapsamındaki işçi alım ilanlarının Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) bildirilmesinin zorunlu olduğu düzenlenmektedir.

Denetimlerde bazı belediye şirketlerinde, çeşitli unvan ve kadrolar için yapılan personel alımlarının İŞKUR’a bildirilmediği tespit edilmiştir.”

Öte yandan, Türk Ticaret Kanununun 210. maddesinin birinci fıkrasında “Ticaret şirketlerinin, bu Kanun kapsamındaki işlemleri, Ticaret Bakanlığı denetim elemanları tarafından denetlenir. Bu denetimin ilkeleri ve usulü ile denetime tabi işlemler Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle düzenlenir.” denilmektedir. O halde, her şirket gibi belediye şirketlerinin hesap ve işlemleri de Ticaret Bakanlığının denetimine tabidir.

Belirtmek gerekir ki, söz konusu hükümde bahsedilen yönetmelik, Ticaret Bakanlığınca “Ticaret Şirketlerinin Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik” ismiyle 28 Ağustos 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Ticaret Bakanlığı Denetiminin Amacı Nedir?

Ticaret Bakanlığınca yapılan denetimin amacı; şirketlerin Türk Ticaret Kanununa ve bu Kanun kapsamında çıkarılan yönetmelik ve tebliğlere uygun işlem yapmalarını sağlamaktır. Anılan amacın gerçekleşmesi bakımından, Ticaret Bakanlığına tüm şirketlerin ve dolayısıyla belediye şirketlerinin kuruluşundan sona ermesine kadar gerçekleşen tüm işlemlerinin mevzuata uygunluğunu denetleme, uygunsuzlukların giderilmesi için rehberlik etme, cezai sorumluluğu tespit edilenleri yetkili makamlara, hukuki sorumluluğu tespit edilenleri de genel kurul gündemine alınıp görüşülmek üzere şirketin yönetim organına (anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kuruluna, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde müdüre, birden fazla müdür varsa müdürler kuruluna) bildirme ve uygulamada ortaya çıkan aksaklıkların giderilmesine yönelik tedbirler alma görev ve yetkisi verilmiştir.

Belediye Şirketlerinin Denetime Konu İşlemleri Nelerdir?

Belediye şirketlerinin, Ticaret Bakanlığının denetimine tabi işlemleri şunlardır:

·         Kuruluş işlemleri,

·         Ticaret siciline tescil ve ilan işlemleri,

·         Ticaret unvanına ve işletme adına ilişkin işlemler,

·         Ticari defterlere ilişkin işlemler,

·         Birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri,

·         Genel kurulun çağrılmasına, toplanmasına, karar almasına, görevlerine ve yetkilerine ilişkin işlemler,

·         Yönetim organının oluşumuna, toplanmasına, karar almasına, sorumluluğuna, görev ve yetkilerine yönelik işlemler,

·         Bağımsız denetime tabi belediye şirketlerinde denetçinin seçilmesine ilişkin işlemler,

·         Şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin işlemler,

·         Paya ve sermaye koyma borcuna ilişkin işlemler,

·         Menkul kıymet işlemleri,

·         Sermayenin artırılması, azaltılması ve tamamlanması işlemleri,

·         Finansal tablolara, yıllık faaliyet raporlarına ve yedek akçelere yönelik işlemler,

·         Kâr, kazanç ve tasfiye payına ilişkin işlemler,

·         İnternet sitesi kurmakla yükümlü olan belediye şirketlerinde bilgi toplumu hizmetlerine ilişkin işlemler,

·         Sona erme ve tasfiyeye yönelik işlemler,

·         TTK’ya dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve tebliğlere konu işlemlerdir.

Ticaret Bakanlığı Denetiminin Usulü Nedir?

Türk Ticaret Kanunu kapsamında belediye şirketlerinin işlemleri, Ticaret Bakanlığının denetim elemanlarınca denetlenir. Denetim elemanları ise, Ticaret Bakanlığı başmüfettişleri, müfettişleri ve müfettiş yardımcılarıdır.

Ticaret Bakanlığı, belediye şirketlerinin denetimine resen veya ortakların yahut üçüncü kişilerin istem, ihbar ve şikâyetleri üzerine karar verebilir. Belediye şirketlerinin işlemleri, esas itibariyle şirketin merkezinde ve gerektiğinde şubelerinde veya ticari işletmesinde denetlenir. Diğer taraftan, denetim çalışmaları, belediye şirketine ait teknolojik alt yapının yeterli ve güvenli olması ve denetim elemanınca şirket merkezinde denetim yapılmasına gerek görülmemesi üzerine, kayıt ve belgelere elektronik ortamda erişim sağlanması suretiyle de gerçekleştirilebilir.

Belediye şirketlerinin denetlenmesi sonucunda “teftiş raporu”, “soruşturma raporu” ve “inceleme raporu” olmak üzere üç tür rapor düzenlenebilir. Bu raporlardan soruşturma raporu, belediye şirketinin denetimi sırasında, kamu adına soruşturmayı ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğinin öğrenilmesi durumunda yetkili makamlara bildirilmek üzere düzenlenen rapordur.

Diğer taraftan, denetim çalışmaları sonucunda aşağıdaki hususlara ilişkin yapılan tespit ve önerilere düzenlenen raporlarda ayrıca yer verilir: 

·         Belediye şirketi yetkililerinin hukuki sorumluluğunu gerektiren durumların genel kurul gündemine alınarak ortakların bilgisine sunulması.

·         TTK’da öngörülen idari para cezalarının uygulanması.

·         Diğer bakanlık, kurul, kurum ve kuruluşların görev alanına giren ve bunlar tarafından tedbir alınmasını veya denetim yapılmasını gerektiren durumların yetkili birimlere bildirilmesi.

 Denetlenen Belediye Şirketlerinin Yükümlülük ve Sorumlulukları Nelerdir?

Belediye şirketlerinin yönetim organlarının üyeleri, yönetimle görevlendirilen kişiler ve şirket çalışanları; gizli dahi olsa yazılı veya elektronik ortamda tutulan her türlü defter, kayıt, dosya, tutanak ve belgeleri müfettişlerin talebi üzerine uygun süre içinde (iki iş gününden az, on iş gününden fazla olmamak üzere) vermekle, incelemelerine hazır bulundurmakla, onaylı örneklerini vermekle, tutanakları imzalamakla, tüm bilgi işlem sistemini denetim amaçlarına uygun olarak açmakla, elektronik ortamda tutulan kayıtları okunabilir hale getirmekle, sözlü veya yazılı olarak sorulan hususlara ilişkin bilgileri ve cevapları vermekle, para ve para hükmündeki evrakı ve ayniyatı ilk talep halinde göstermekle, sayılmasına ve incelenmesine yardımcı olmakla yükümlüdür.

Yeri gelmişken belirtelim ki, TTK’ya göre tutulmakla veya muhafaza edilmekle yükümlü olunan defter, kayıt ve belgeler ile bunlara ilişkin bilgileri, denetime tabi tutulan belediye şirketine ait olup olmadığına bakılmaksızın, Ticaret Bakanlığı müfettişlerince istenmesine rağmen vermeyen veya eksik veren ya da müfettişlerin görevlerini yapmalarını engelleyen belediye şirketinin yetkilileri, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 300 günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK md. 562/4).

Sonuç olarak;

– Belediye şirketlerinin Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki hesap ve işlemleri, Ticaret Bakanlığının denetimine tabidir. Söz konusu denetim, adı geçen Bakanlığın müfettişleri marifetiyle gerçekleştirilir.

– Bu denetim kapsamında, belediye şirketlerinin kuruluşundan tasfiye sonuna kadarki her türlü işlemi teftiş edilir ve/veya incelenir.

– Belediye şirketlerinin ortağının belediyeler olması ve kamu kaynağı kullanmaları nedeniyle, belediye şirketleriyle ilgili şikâyet ve ihbarların Ticaret Bakanlığı tarafından hassasiyetle değerlendirildiği bilinmektedir.

 Sinan Gürhan Alsanç

Türk Ticaret Kanunu, esas itibariyle şirketlerin kuruluşu, ortakları, tasfiyesi, mali işleyişi, organları, bu organların görev, yetki, yükümlülük ve sorumluluklarını düzenlemektedir. Ancak, söz konusu Kanunda, belirtilen hususlar dışında şirket bünyesinde çalışan işçiler için de bazı hükümler yer almaktadır. Bu hükümlerden birisini de, anonim ve limited şirket çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması ve bunların yaşatılması amacıyla şirket kaynaklarından yedek akçe ayrılması oluşturmaktadır.

Öyle ki, TTK’nın 522. maddesinde, ana sözleşmede şirketin yöneticileri, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla veya bu amacı taşıyan kamu tüzel kişilerine verilmek üzere yedek akçe ayrılabileceği öngörülmüştür. Bu düzenleme hem anonim hem de limited şirketler için geçerlidir. O halde şirketler, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşu kurabilir ve söz konusu kuruluşlara yıllık kârdan aktarım yapabilir.

Yukarıda yer verilen kanuni düzenlemenin temel amacı, şirket çalışanları ve işçileri için emeklilik, ilaç ve tedavi yardımları, dinlenme yeri sağlanması, sınırlı oranda avans verilmesi, öğrenim bursu sağlanması gibi ihtiyaçları karşılamak ve vefatları halinde yakınlarına destek olmak; şirketler açısından ise genel itibariyle çalışmayı özendirmek, işgücü verimliliğini ve kârı arttırmak şeklinde ifade edilebilir.

Peki, belediye şirketlerinin işçileri lehine yardım kuruluşu kurabilmesinin koşulları nelerdir?

Şirket Ana Sözleşmesinde Hüküm Bulunması

Şirket çalışanları ve işçileri için yardım akçesi ayrılabilmesinin öncelikli şartı, buna izin veren bir hükmün ana sözleşmede bulunmasıdır. Yardım akçesi ayrılmasına izin veren hüküm, şirketin kuruluşunda sözleşmeye konulabileceği gibi, daha sonradan ana sözleşmede değişiklik yapılarak da konulabilir. Ana sözleşmede böyle bir hüküm yoksa kural olarak, şirket çalışanları ve işçileri için yedek akçe ayrılamaz.

Durum böyle olmakla birlikte, TTK’nın bir başka maddesinde (md. 523/3) bu uygulamaya bir istisna getirilmiş ve ana sözleşmede hüküm bulunmasa bile genel kurulun, şirketin işçileri için yardım sandıkları ve diğer yardım örgütleri kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla bilanço kârından yedek akçe ayırabileceği ifade edilmiştir. Ancak, Kanunda belirtildiği şekilde bir hüküm olsa dahi, bu yönde uygulamaya gidecek olan şirketlerin, sonradan herhangi bir sıkıntı yaşamaması bakımından konunun ana sözleşmede düzenlenmesi uygun olacaktır.

Öte yandan, belediye şirketinin yardım sandığı oluşturabilmesine dair ana sözleşmede bir hükme yer verilebilmesi için şirket ortağı belediyenin bir karar alması gerekmemektedir. Bu konuda tek yetkili organ şirket genel kuruludur. 

İşçilere Yardım İçin Bir Vakıf veya Kooperatif Kurulması

Türk Ticaret Kanununda, yardım amacına özgülenen yedek akçelerin ve diğer malların şirketten ayrılması suretiyle bir vakıf veya kooperatif kurulmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, bahsi geçen amaç için belediye şirketinin vakıf ya da kooperatif kurması gerekir; bunların dışında dernek veya başka bir tüzel kişilik kurulamaz. Diğer taraftan, Türk Medeni Kanununun 110. maddesinde, “işçilere yardım vakfı” konusunun özel olarak düzenlendiğini belirtelim.

Belediye Şirketinin İlgili Yılda Kâr Etmiş Olması

Şirketin, çalışanları ve işçileri lehine yardım akçesi ayırması, esasen şirketin kendi isteği ile ayırdığı ihtiyari yedek akçe niteliğindedir. Yedek akçe ayrılabilmesi için şirketin ilgili hesap yılını kârla kapatması gerekir. Eğer ki şirket, o yılda zarar etmişse doğal olarak hem işçiler hem de diğer amaçlar için yedek akçe ayrılamaz.

İşçiler Lehine Oluşturulan Yardım Kuruluşuna Yedek Akçe Aktarılması Hususunda Şirket Genel Kurulunun Karar Alması

Ana sözleşmede hüküm bulunsun ya da bulunmasın, şirket işçileri için oluşturulan yardım kuruluşuna yedek akçe ayrılabilmesi için şirket genel kurulunun bu hususta karar alması gerekmektedir. Zira kârın ne şekilde değerlendirileceğine karar verme yetkisi münhasıran genel kurula aittir. 

 Ancak, ana sözleşmede çalışanlar ve işçiler lehine yedek akçe ayrılacağına ilişkin bir hüküm bulunsa dahi genel kurul yardım akçesi ayırmak zorunda değildir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E.1984/220 ve K.1984/665 sayılı kararında; ‘ana sözleşmede işçilere kar payı dağıtılması düzenlenmiş ve uygulama da bu şekilde süregelmiş olsa bile, işçilere ana sözleşme hilafına kar payı dağıtılmamasında, hatta ana sözleşmenin ilgili hükmünün genel kurul tarafından işçiler aleyhine değiştirilmesinde kanuna aykırı bir yön bulunmadığı, davacı işçinin genel kurulca alınan kararlara bir diyeceğinin olamayacağı, şirket ortağı olmadığı için kazanılmış hak iddiasında da bulunamayacağı’ ifade edilmiştir.

Yeri gelmişken belirtelim ki, işçiler lehine vakıf kurulması halinde, bu kuruluşlara şirketten yedek akçe ayrılması yanında çalışanlar ve işçilerden aidat da alınabilir. Ancak, bu durumda, iş ilişkisinin sonunda, vakıf senedine göre yapılan ayrımdan yararlanamadıkları takdirde çalışanlara ve işçilere hiç değilse ödedikleri tutarların, ödeme tarihinden itibaren kanuni faiziyle birlikte geri verilmesi zorunludur.

Sonuç olarak;

– Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, diğer anonim ve limited şirketlerde olduğu gibi belediye şirketlerinde de, şirketin çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla yedek akçe ayrılabilir.

– Çalışanlar ve işçiler için ayrılan yedek akçeler, ilgili kuruluşa devredilmişse artık belediye şirketi bunlar üzerinde herhangi bir hüküm ve tasarrufta bulunamaz ve karar alamaz.

– Belediye şirketlerinin böyle bir uygulamaya gidebilmesi için; ana sözleşmelerinde bu hususta bir hüküm bulunması, yardım amacına özgülenen yedek akçeleri ve diğer malları aktarmak üzere bir vakıf veya kooperatif kurması, şirketin ilgili yılı kârla kapatması ve şirket genel kurulunun yedek akçelerin işçiler lehine oluşturulan kuruluşa aktarılması hususunda karar alması gerekmektedir.

– Ancak, şirketlerin işçileri ve çalışanları için yardım sandığı kurma ve böyle bir uygulamaya gitme zorunluluğu bulunmamaktadır.

 Sinan Gürhan Alsanç

Belediye şirketleri, zaman zaman finansman ihtiyaçlarını karşılamak, bazı fonları sermayeye dönüştürmek, sermayelerini güçlendirmek, azalan sermayelerini tamamlamak veya belli bir kanuni zorunluluğu yerine getirmek amacıyla sermaye artırımına gitmektedir. Anonim ve limited şirketlerde ve dolayısıyla belediye şirketlerinde sermaye tutarının ana sözleşmede gösterilmesi zorunludur. Dolayısıyla, sermaye artırımı için şirket ana sözleşmesinde değişiklik yapılması gerekmektedir. Belediye şirketlerinde sermaye artırımı, belli kurallara tabi olup, Türk Ticaret Kanununda öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde yerine getirilir.

Peki, belediye şirketlerinde sermaye artırımı hangi şekillerde yapılabilir?

Belediye şirketlerinde sermaye artırımı, iç kaynaklardan ve dış kaynaklardan olmak üzere iki şekilde yapılabilir. İç kaynaklardan sermaye artırımında, esasen ortaklar tarafından bir ödeme yapılmamakta, şirket bünyesinde yer alan bazı fonlar ve yedek akçeler sermayeye dönüştürülmektedir. Yeni paylar ise kendiliğinden ve bedelsiz olarak payları oranında ortaklara dağıtılmaktadır. Bu yöntemde, şirket malvarlığında bir büyüme olmamakta, sermaye miktarı sadece bilanço kalemleri arasında yapılan muhasebe işlemi ile artmaktadır.

Dış kaynaklardan yapılan sermaye artırımında ise artırılan tutar, ortaklar veya diğer üçüncü kişiler tarafından nakdi veya ayni olarak taahhüt edilmektedir. Uygulamada “sermaye artırımı” deyince kastedilen ve anlaşılan genellikle dış kaynaklardan yapılan sermaye artırımıdır.

Sermaye Artırımının Koşulları Nelerdir?

Belediye şirketlerinde sermaye artırımına gidilebilmesinin birinci koşulu, payların karşılığının tamamen ödenmiş olmasıdır. Diğer bir ifadeyle, bilançoda ‘Ödenmemiş Sermaye Hesabı’nın bakiyesinin sıfır olması gerekmektedir. Ancak bu şart, iç kaynaklardan yapılan sermaye artırımları için geçerli değildir. Dolayısıyla, pay bedelleri tamamen ödenmemiş olsa da belediye şirketleri iç kaynaklardan sermaye artırımı yapabilir.

İkinci koşul ise mevzuatın bilançoda sermayeye eklenmesine izin verdiği fonların bulunmamasıdır. Söz konusu fonların bulunması halinde bunlar sermayeye dönüştürülmeden dış kaynaklardan sermaye artırılamaz. Ancak, anılan kural, sadece anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketleri için geçerli olup, limited şirketler hakkında uygulanmaz.

Sermaye Artırımı İçin Hangi İşlemlerin Yapılması Gerekir?

Belediye şirketlerinde sermaye artırımı için yapılması gereken işlemler şunlardır:

– Öncelikle belediye şirketinin yönetim organı (anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde müdürler) tarafından ana sözleşmenin sermaye maddesinde yapılacak değişikliğe ilişkin taslak bir metin hazırlanır. Bu metinde, değiştirilen hükümlerin eski (mevcut) ve yeni hali yan yana veya alt alta gösterilir.

– Yine yönetim organı tarafından Türk Ticaret Kanununun 457. maddesine uygun olarak yazılı beyan düzenlenir ve imzalanır.

– Belediye Kanunu gereğince, belediye şirketlerince yapılan sermaye artırımı için belediye meclisinin karar alması zorunludur. Zira sermaye artırımı kapsamında belediyeden şirkete kaynak aktarımı olmaktadır. Meclis tarafından karar alınmadıkça, belediye sermaye artırımına katılamaz. Bu arada, meclis kararında, belediyenin sermaye artırımına katılım tutarı ve bunun ödenme usulü de belirtilir. Sermaye artırımı için belediye meclisinin karar alması zorunlu olmakla birlikte, bu hususta Cumhurbaşkanından izin alınması gerekmemektedir.

Diğer taraftan, sermaye artırımı iç kaynaklardan yapıldığı takdirde belediye meclisinin kararına gerek yoktur. Nitekim bu şekilde yapılan sermaye artırımında belediyenin kasasından herhangi bir nakit çıkışı olmamaktadır.

– Belediye, sermaye artırımına nakdi veya ayni katılabilir. Anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde, nakdi bedelin en az %25’nin tescilden önce, gerisinin de kararın tescilini izleyen 24 ay içinde ödenmesi zorunludur. Nakdi tutar, bir bankaya şirket adına yatırılır. Limited şirketlerde ise belli bir tutarın peşin ödenmesi zorunlu değildir.

 – Sermaye artırımına belediyenin taşınır veya taşınmaz gibi bir ayınla katılması halinde bunlara mahkemece atanan bir bilirkişi tarafından değer biçilmesi; ayrıca taşınmazlar için tapuya şerh verilmesi, taşınırların ise güvenilir bir kişiye tevdi edilmesi gereklidir.

 – Ayrıca, sermayenin tamamının ödendiğine, karşılıksız kalıp kalmadığına ve şirket özvarlığının tespitine, iç kaynaklardan karşılanan tutarın şirket bünyesinde gerçekten var olduğuna ilişkin YMM veya SMMM ya da bağımsız denetime tabi belediye şirketlerinde denetçi tarafından bir rapor düzenlenmesi şarttır.

 – Hem anonim hem de limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde sermaye artırımına karar verme yetkisi şirket genel kuruluna aittir. Genel kurul toplantısı, Türk Ticaret Kanununda öngörülen esaslar çerçevesinde ve Ticaret Bakanlığının 15 Mayıs 2019 tarihli Genelgesine uygun olarak yapılmalıdır.

 – Anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde sermaye artırımının yapılacağı genel kurul toplantısına Ticaret Bakanlığı temsilcisinin hazır bulunması zorunludur. Ancak, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketleri için böyle bir zorunluluk yoktur. Bakanlık temsilcisinin görevlendirilmesi için şirket, adı geçen Bakanlığın İl Müdürlüğüne başvurur. Bakanlık temsilcisinin yokluğunda alınan sermaye artırımı kararları ise geçersizdir.

 – Artırılan sermayenin on binde dördüne karşılık gelen tutar, rekabet payı olarak Rekabet Kurumunun hesabına yatırılır.

 – Sermaye artırım kararının yürürlüğe girebilmesi için genel kurulca alınan kararın ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi şarttır. Tescil işlemi, anonim şirketlerde genel kurul toplantısının yapıldığı tarihten itibaren en geç 3 ay içinde, limited şirketlerde ise 30 gün içinde yapılması gerekir.

 Sonuç olarak;

– Belediye şirketleri, dış kaynaklardan ve iç kaynaklardan olmak üzere iki şekilde sermaye artırımı yapabilir. Dış kaynaklardan yapılan sermaye artırımında şirket ortağı belediye nakdi veya ayni olarak artırıma katılırken, içi kaynaklardan yapılan sermaye artırımında belediyeden herhangi bir nakit çıkışı olmadan şirket fonları fiktif olarak sermayeye dönüştürülmektedir.

– Dış kaynaklardan sermaye artırımı yapılabilmesi için taahhüt edilen sermayenin tamamının ödenmiş olması ve bilançoda sermayeye eklenmesine mevzuatın izin verdiği fonların bulunmaması gerekir.

– Sermaye artırımının geçerli olabilmesi ve bu konuda herhangi bir ihtilafın yaşanmaması bakımından, başta belediye meclisince karar alınması olmak üzere, sermaye artırımına dair işlemlerin Türk Ticaret Kanununa uygun olarak yapılması önemlidir.

Sinan Gürhan Alsanç

–          Yevmiye defteri,

–          Defteri kebir,

–          Envanter defteri,

–          Pay defteri,

–          Yönetim kurulu karar defteri,

–          Genel kurul toplantı ve müzakere defteri.

Söz konusu defterler hakkında kısaca bilgi vermek gerekirse;

– Yevmiye defteri, kayda geçirilmesi gereken işlemlerin ilgili belge veya ispata dayanan evraktan çıkarılarak tarih sırasıyla ve madde halinde düzenli olarak yazıldığı defterdir. Yevmiye defteri ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olur; ancak değiştirilebilen yapraklı defterler de kullanılabilir.

– Defteri kebir, yevmiye defterine geçirilmiş olan işlemleri buradan alarak sistemli bir şekilde ilgili olduğu hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan defterdir. Defteri kebir ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı olur; ancak yevmiye defterinde olduğu gibi bu defter de değiştirilebilen yapraklı olarak kullanılabilir.

– Envanter defteri, şirketin açılışında ve açılıştan sonra her hesap döneminin sonunda taşınmazların, alacakların, borçların, nakit para tutarının ve varlıklar ile borçların değerlerinin teker teker kaydedildiği ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı defterdir. Belediye şirketlerinde envanter, düzenli bir faaliyetin akışına uygun düşen süre içinde ve her halükarda hesap döneminin sonundan itibaren üç ay içinde çıkarılır ve bu deftere kaydedilir.

– Pay defteri, belediye şirketlerinde ortakların kaydedildiği ciltli ve sayfaları müteselsil sıra numaralı defterdir.

– Genel kurul toplantı ve müzakere defteri, belediye şirketlerinin genel kurul toplantısında görüşülen hususların ve alınan kararların kaydedildiği ciltli ve sayfa numaraları teselsül eden defterdir. Bu defter, genel kurul toplantısı yapılırken genel kurulda sorulan sorular, verilen cevaplar, sunulan önergeler, alınan kararlar işlenerek düzenlenebileceği gibi, hazırlanan toplantı tutanağının deftere yapıştırılması şeklinde de tutulabilir.

– Karar defteri, yönetim organının şirket yönetimi ile ilgili olarak aldığı kararların yazıldığı ciltli ve sayfa numaraları teselsül eden defterdir. Şirketin türünün anonim ve limited olmasına bağlı olarak karar defterinin tutulma usulü de değişmektedir. Buna göre, anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kurulu karar defterinin tutulması zorunludur. Limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde ise müdürler tarafından alınan kararlar, genel kurul toplantı ve müzakere defterine kaydedilebileceği gibi ayrı bir müdürler kurulu karar defteri de tutulabilir. Söz konusu kararları, aynı veya ayrı deftere kaydetme hususunda limited şirket takdir hakkına sahiptir. Müdürler kurulu karar defterinin ayrıca tutulması halinde, bu defter hakkında anonim şirketlerin tuttuğu yönetim kurulu karar defterine ilişkin kurallar uygulanır.

Ticari Defterlerin Açılış ve Kapanış Onayları Nasıl Yapılır?

Belediye şirketleri tarafından fiziki ortamda tutulan ve yukarıda yer verilen defterlerin tamamı açılış onayına tabidir. Bu defterlerin açılış onaylarının, şirketin kuruluşu sırasında, kullanılmaya başlanmadan önce ve ayrıca yeni hesap dönemi öncesinde Aralık ayı sonuna kadar yaptırılması gerekmektedir. Ancak, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin yeterli yaprakları varsa izleyen hesap dönemlerinde de açılış onayı yaptırılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir. Açılış onayları, şirketin kuruluşu sırasında ticaret sicili müdürlüğü, diğer durumlarda ise noter tarafından yapılır.

Açılış onayı ticari defterlerin hepsi için öngörülmüşken, kapanış onayı sadece yevmiye defteri ve yönetim kurulu karar defteri için kabul edilmiştir. Bu halde, yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayının Ocak ayının, fiziki ortamda tutulan yevmiye defterinin kapanış onayının ise Haziran ayının sonuna kadar notere yaptırılması gerekmektedir.

Öte yandan, gerekli şartları sağlayan belediye şirketlerinin hali hazırda yevmiye defteri ve defteri kebiri e-defter olarak tutması zorunludur. Bu şekilde tutulan defterlerin açılışında ve/veya kapanışında noter onayı aranmaz.

Ticari Defterlerin Tutulma Usulü Nedir?

Ticari defterler ve gerekli diğer kayıtlar Türkçe tutulur. Kısaltmalar, rakamlar, harfler ve semboller kullanıldığı takdirde bunların anlamları açıkça belirtilir. Defterlere yazımlar ve diğer gerekli kayıtların; eksiksiz, doğru, zamanında ve düzenli olarak yapılması şarttır. Defterlerde kayıtlar arasında boşluk bırakılması ve satır atlanması, bir yazım veya kaydın önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde çizilmesi, değiştirilmesi, kayıt sırasında mı yoksa daha sonra mı yapıldığı anlaşılmayan değişikliklerin yapılması yasaktır.

Diğer taraftan, belediye şirketleri, ticari defterleri ve bu defterlere yapılan kayıtların dayandığı belgeleri 10 yıl boyunca saklamakla yükümlüdür.

Ticari Defterlere İlişkin Türk Ticaret Kanununda Öngörülen Cezalar Nelerdir?

– Ticari defterlerin açılış ve kapanış onaylarını yaptırmayan ve bu defterleri mevzuata uygun bir şekilde tutmayan belediye şirketleri, 2019 yılı için 7.658 TL idari para cezasıyla cezalandırılır. Bu fiillerin idari yaptırım uygulanıncaya kadar birden çok işlenmesi halinde ise verilecek ceza iki kat artırılır. Ayrıca, söz konusu onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defterler, görülen davalarda belediye şirketi aleyhine delil olur.

– Sermaye şirketi olmaları nedeniyle belediye şirketleri, Ticaret Bakanlığının denetimine tabidir. Bu denetim kapsamında, şirkete ait defter, kayıt ve belgelerin denetim elemanlarınca istenmesine rağmen verilmemesi veya eksik verilmesi halinde belediye şirketinin yetkilileri, 300 günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır.

– Ticari defterlerin mevcut olmaması veya hiçbir kayıt içermemesi yahut TTK’ya uygun saklanmaması hallerinde, sorumlu belediye şirketinin yetkililerine 300 günden az olmamak üzere adli para cezası verilir.

– Ticari defterlere kasıtlı olarak gerçeğe aykırı kayıt yapan belediye şirketinin yetkilileri, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Sonuç olarak;

– Tacir sıfatına sahip olan belediye şirketleri, yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, pay defteri ve yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmakla yükümlüdür.

– Ticari defterlerin TTK’da öngörülen süreler için açılış ve kapanış onaylarının yaptırılması ve söz konusu defterlerin anılan Kanuna uygun tutulması gerekmektedir.

– Aksi takdirde, belediye şirketlerinin yöneticileri adli ve idari yaptırımlarla karşı karşıya kalabilecektir.

 Sinan Gürhan Alsanç

Sayıştay 3. Dairesi, belediye şirket işçisine İdare bütçesinden düğün hediyesi alınmasının kamu zararına sebebiyet verip vermeyeceği hususunu açıklığa kavuşturdu.

Sayıştay 3. Dairesi’nin 1.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 394 Numaralı Kararında; Belediyede görev yapan bir personele, düğün hediyesi satın alınması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasının incelendiği, 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayıldığı, ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayıldığı belirtildi. 

Bu hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personele yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği, bu itibarla, Belediyede görev yapan personele, düğün hediyesi satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan harcamaya ilişkin ilişilecek husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.

İşte Sayıştay’ın O Kararı! 

“Sosyal Yardımlar

………. Belediyesinde görev yapan bir personele, mevzuata aykırı şekilde düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması suretiyle ………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

Ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayılmıştır.

Anılan hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personel ……….’ye yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında, belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği görülmektedir.

Bu itibarla, ………. Belediyesinde görev yapan personele, düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan ………. TL ödeme için ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

İşte o Yazı: 

ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü

Sayı: E-53773008-622.02-3773733 06/06/ 2022

Konu: Sözleşmeli Personele Belediyelerde Yöneticilik Görevi Verilemeyeceği

………. BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

İlgi: 13.05.2022 tarihli ve 18590507-900-17349 sayılı yazı.

Başkanlığınızda 5393 sayılı Kanunun 49 uncu maddesine tabi eğitmen unvanında sözleşmeli personel olarak istihdam edilen bir personelin Belediyeniz şirketi …………

Belediye Personel A.Ş.’de özel güvenlik yöneticiliği görevi yapıp yapamayacağına ilişkin ilgi yazı incelenmiştir.

Bilindiği üzere, 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinde, “… Belediye ve bağlı kuruluşlarında, norm kadroya uygun olarak çevre, sağlık, veterinerlik,
teknik, hukuk, ekonomi, bilişim ve iletişim, plânlama, araştırma ve geliştirme, eğitim ve danışmanlık alanlarında avukat, mimar, mühendis, şehir ve bölge plâncısı, çözümleyici ve
programcı, tabip, uzman tabip, ebe, hemşire, veteriner, kimyager, teknisyen ve tekniker gibi uzman ve teknik personel yıllık sözleşme ile çalıştırılabilir. Sözleşmeli personel eliyle yürütülen
hizmetlere ilişkin boş kadrolara ayrıca atama yapılamaz…

Bu personel hakkında bu Kanunla düzenlenmeyen hususlarda vize şartı aranmaksızın 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasına göre istihdam
edilenler hakkındaki hükümler uygulanır…” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların 4 üncü maddesinde, “Personel, sözleşmelerinde
belirtilen görev yeri dışında çalıştırılamaz.

Görev yeri dışına geçici olarak gönderilenlerin gündelik ve yol giderleri, 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerinde saptanan süreyi ve 1 inci derece Devlet memurlarına ödenen
harcırah miktarını aşmamak üzere sözleşmelerde belirtilir…” hükmü yer almakta olup sözleşmeli personelin asli görevlerinin yanında ikinci görev verilebilmesine yönelik bir
düzenleme bulunmamaktadır.

Bakanlığımızın sözleşmeli personel istihdamına ilişkin 31/12/2021 tarihli ve 2021/26 sayılı Genelgesi eki 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu Maddesinin Üçüncü Fıkrası
Gereğince Tam Zamanlı Olarak Çalıştırılacak Sözleşmeli Personele İlişkin Hizmet Sözleşmesinin 1 inci maddesinde, “Sözleşmeli personel, Kurumca gösterilecek görev
yerlerinde mevzuat ve verilecek emirler çerçevesinde göreviyle ilgili olarak kendisine verilen tüm işleri yapmayı taahhüt eder. Sözleşmeli personel sözleşmesinde belirtilen görev dışında
başka bir işte çalıştırılamaz.” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca, 28/4/2018 tarihli ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel
Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların 3 üncü maddesinde yönetici, “Sevk ve idareye yetkili olan birim yöneticileri veya birimi temsile yetkili
kişiler ile bu kişilerin üstü konumundaki şirket personeli” olarak tanımlanmıştır. Bu personelin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 ve geçici 24 üncü maddesi çerçevesinde işçi
statüsünde istihdam edildiği hususu ise açıktır.

Bu itibarla, Başkanlığınızda 5393 sayılı Kanuna tabi sözleşmeli eğitmen olarak görev yapan ilgiliye Belediyeniz şirketinde özel güvenlik yöneticiliği görevi verilemeyeceği değerlendirilmektedir.

Bilgilerini rica ederim.
…………
Bakan a.
Genel Müdür

Sonuç olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Belediye Başkanlığında 5393 sayılı Kanuna tabi sözleşmeli personel olarak görev yapan kişiye, Belediye şirketinde özel güvenlik yöneticiliği görevi verilemeyeceğine karar vermiştir. 

Belediyeler ve büyükşehir belediyeleri, kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre anonim ve limited şirket kurabilmektir. Ülkemizde 1980’li yılların başından itibaren belediyeler hızlı bir şekilde şirketleşmeye gitmiştir. Günümüzde belediye şirketleri çok önemli görevler icra etmekte ve belediyelerin faaliyetlerini kolaylaştırmaktadır. Ancak, özellikle yönetim yapıları bakımından belediye şirketleri zaman zaman eleştiri konusu olmaktadır.

Genel Olarak Belediye Şirketleri

Belediye şirketleri bir veya daha fazla ortak tarafından kurulabilir. Ancak, son yıllarda kurulan belediye şirketlerinin tamamı neredeyse tek ortaklıdır. Tek ortaklı kurulan bu şirketlerin sermayesinin tamamı doğrudan bir belediyeye aittir.

Belediyelerin şirket kurabilmesi için bu hususta belediye meclisinin karar alması ve söz konusu şirketin kuruluşuna Cumhurbaşkanının izin vermesi gerekmektedir. Bahsi geçen aşamaların tamamlanması akabinde ise şirketin kuruluşu ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir.

Peki, belediyenin ortağı olduğu bir şirket başka bir şirket kurabilir mi?

Medeni Kanun gereğince tüzel kişiler, cins, yaş, hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ve borçlara ehildirler. Bu kapsamda, gerçek kişiler yanında, pay taahhüt eden ve ana sözleşmeyi imzalayan her tüzel kişi de anonim veya limited şirket kurucusu olabilir. Tüzel kişinin, kamu tüzel kişisi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması fark etmemektedir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren belediye şirketlerinin, belediye tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliği mevcuttur. Tüzel kişiliğin sağladığı hak ve yetkiler çerçevesinde bir belediye şirketi, başka bir şirketin kurucusu olabilir. Belediye şirketi, tek başına ve sermayesinin tamamı kendisine ait olacak şekilde bir şirket kurabileceği gibi, bu şirketi diğer gerçek ve tüzel kişilerle birlikte çok ortaklı olarak da kurabilir. Belediye şirketince kurulan şirket ile belediye arasındaki ilişki ise dolaylı ortaklık olmaktadır.

Öte yandan, 2018 yılında belediyelerce kurulan personel şirketlerinin şirket kurmasını yasaklayan bir mevzuat düzenlemesi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, bu nitelikteki belediye şirketleri de başka şirketler kurabilirler.

Belediye Şirketlerinin, Şirket Kurarken İzlemesi Gereken Usul Nedir?

Belediye şirketlerinin aksine bu şirketlerce kurulacak şirketler için belediye meclisinin karar alması ve Cumhurbaşkanından izin almak için anılan Makama başvuruda bulunulması gerekmemektedir.

Her ne kadar, İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan 21.04.2008 tarihli Genelgede, belediyelerin sermayesine ortak olduğu şirketlerin sermaye iştiraki ile kuracağı ve ortak olacağı şirketler için de Bakanlar Kurulundan (Genelge tarihi itibariyle izin makamı Bakanlar Kurulu idi) izin alınması gerektiği ifade edilmişse de, Danıştay söz konusu Genelgeyi 2010 yılında iptal etmiş ve sonrasında adı geçen Bakanlıkça yeni bir düzenleme yapılmamıştır. Dolayısıyla, hali hazırdaki meri mevzuat hükümlerine göre belediye şirketleri tarafından kurulacak şirketler için Cumhurbaşkanlığına başvurulması ve izin alınması şart değildir.

Bu durumda, belediye şirketlerinin kuracağı şirketler için takip edilecek usul şudur:

–          MERSİS üzerinden şirket ana sözleşmesinin hazırlanması,

–          Kurucu sıfatını haiz belediye şirketinin temsilcisinin, ana sözleşmeyi ticaret sicili müdürlüğü personeli huzurunda imzalaması (Anonim şirketlerde bu imza noterde de atılabilir),

–          Şirket türüne bağlı olarak, asgari sermaye tutarının anonim şirketlerde 50.000 TL, limited şirketlerde ise 10.000 TL olması ve anonim şirketlerde sermayenin en az %25’inin tescilden önce bir bankaya yatırılması (Bu şart limited şirketler için geçerli değildir; limited şirketlerde sermayenin tamamı 24 ay içinde ödenebilir),

–          Şirkete taşınır, taşınmaz veya başka bir şekilde ayni sermaye konuluyorsa, bu ayınlara değer biçilmesi için bilirkişi atanmak üzere şirket merkezinin bulunacağı yerdeki ticaret mahkemesine başvurulması,

–          İlk yönetim organı üyelerinin ana sözleşme ile atanması zorunlu olduğundan, kurulacak şirketin yönetim organı üyelerinin belirlenmesi ve bunların görevi kabul ettiğine dair bir beyan imzalaması,

–          Şirket kuruluşunun ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi gerekmektedir.

Belediye şirketinin kurmuş olduğu şirket, tescille birlikte tüzel kişilik kazanmış ve hukuk âleminde doğmuş olur.

Belediye Şirketlerince Kurulan Şirketlerde 696 Sayılı KHK Kapsamında İşçi İstihdam Edilebilir ve Bu Şirketlere Belediye Hizmetleri Doğrudan Gördürülebilir mi?

Söz konusu şirketler, diğer şirketler gibi her alanda ticari faaliyet gösterebilir. Ancak, 696 sayılı KHK kapsamındaki işçilerin, belediye şirketlerince kurulan şirketlerde istihdam edilemeyeceği ve yine belediyelerin personel çalıştırmaya dayalı hizmetlerini doğrudan hizmet alımı suretiyle bu şirketlere gördüremeyeceği kanaatindeyiz. Zira ilgili mevzuatta söz konusu işlemlerin, “birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası belediyelere ait şirketlerce” yapılması öngörülmüştür.

Belediye şirketleri tarafından kurulan şirketlerin ortakları arasında ise belediyeler yoktur ve anılan şirketlerin sermayesinin %1’i dahi belediyelere ait değildir. Daha önce ifade edildiği üzere, belediyelerin bu şirketler üzerindeki ortaklığı doğrudan değil, dolaylı ortaklıktır.

Bununla birlikte, Büyükşehir Belediyesi Kanununun 26. maddesinde yer alan özel hüküm gereğince, büyükşehir belediyesinin mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin işletilmesi, büyükşehir belediyesinin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler yanında bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle devredilebilir. Ancak, bu yetki sadece büyükşehir belediyelerine tanınmıştır; diğer il, ilçe ve belde belediyeleri tarafından kullanılamaz.

Bu arada, Kamu İhale Kanununda “belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunduğu şirketler” ve Sayıştay Kanununda da “belediyelerin kurduğu veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak olduğu her çeşit şirketler” hükümleri yer aldığından, belediye şirketlerince kurulan şirketler, kamu ihale mevzuatına ve aynı zamanda Sayıştay denetimine tabidirler.

Son olarak, Ticaret Bakanlığınca yayımlanan ve kamuoyunda halen tartışılmaya devam eden 15 Mayıs 2019 tarihli Genelgeye göre belediyelerin ortak olduğu şirketlerin genel kurullarında belediyeyi temsil edecek kişinin belediye meclisi kararıyla belirlenmesi zorunlu iken, belediye şirketlerince kurulan şirketlerin genel kurullarına katılacak kişilerin ise belediye şirketinin yönetim organı tarafından belirlenmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak;

– Personel şirketleri de dahil olmak üzere belediye şirketleri tarafından anonim ve limited şirket şeklinde başka şirketler kurulabilir.

– Bu şirketlerin kuruluşu aşamasında, belediye meclisinin karar alması ve kuruluş için Cumhurbaşkanından izin alınması gerekmez. Kuruluş işlemleri ise genel hükümlere göre yapılır.

 – Ancak, 696 sayılı KHK kapsamına giren işçilerin belediye şirketlerince kurulan şirketlerde istihdam edilemeyeceği ve belediyelerin personel çalıştırmaya dayalı hizmetlerini doğrudan hizmet alımı suretiyle bu şirketlere gördüremeyeceği değerlendirilmektedir. Söz konusu şirketler, bunların dışındaki alanlarda faaliyet gösterebilir. 

– Belediye şirketlerinin ortağı olduğu şirketler, aynı zamanda kamu ihale mevzuatına ve Sayıştay denetimine tabidir.

 Sinan Gürhan Alsanç

İdarelerin ve kurumların, TİS ile belirlenen çocuk yardımlarını aşacak şekilde bir ödeme yapması kamu zararını yol açacaktır.    

Sayıştay 6. Dairesi, 12.4. 2022 Tutanak Tarihli ve 864 Numaralı kararıyla, belediye şirket işçilerine TİS’te belirlenen rakamın üzerinde bir çocuk yardımı ödenmesini kamu zararı saymıştır.

Sayıştay’ın kararında şöyle denilmiştir: 

“Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.”

İşte O Karar 

“Çocuk Yardımı

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 24’üncü maddesinde yer alan düzenlemeler doğrultusunda alt işverene bağlı olarak çalışmakta iken Belediye Şirketi kadrosuna geçirilen işçilere çocuk yardımının fazla ödendiği görülmüştür.

375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, “Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.” denilerek geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin, anılan madde kapsamında yer alan şirketlerce işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacağı düzenlenmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla, kamu zararı tutarı … TL’nin,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Mali Hizmetler Müdürü) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Teknikeri) … … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Mühendisi) … … …’e,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmesinden önce her anonim şirkette ve ortak sayısı 20’den fazla olan limited şirketlerde en az bir denetçinin (murakıbın) bulunması zorunluydu. Ancak, bu denetçilerin herhangi bir uzmanlık bilgisine sahip olması gerekli olmadığı gibi uygulamada da denetçiler şirketlerin hesap ve işlemlerini gereği gibi denetlememekte, sadece yılda bir defa genel kurula kısa bir rapor sunmaktaydı. Deyim yerindeyse, denetçilerin huzur hakkı alma dışında bir fonksiyonu bulunmamaktaydı.

Yeni Türk Ticaret Kanununda ise “bağımsız denetim” uygulamasına geçilmiştir. Bağımsız denetim esasen, şirketlerin finansal tablolarının, ilgili standartlara uygunluğu ve doğruluğu noktasında defter, kayıt ve belgeler üzerinden yetkin kişilerce denetlenmesi ve rapora bağlanmasıdır.

Ancak, anılan Kanunda bağımsız denetim her şirket için değil, sadece Cumhurbaşkanınca (daha önce Bakanlar Kurulu idi) belirlenen şirketler için öngörülmüştür. Bu kapsamda, Bakanlar Kurulunca ilk belirleme 2013 yılında yapılmış, 2018 yılında da söz konusu belirleme güncellenmiştir.

Peki, belediye şirketlerinden hangileri bağımsız denetime tabidir?

Hali hazırda yürürlükte olan düzenlemeye göre, sermayesinin en az %50’si belediyelere ait olan anonim ve limited şirketlerden;

– Aktif toplamı 30 milyon Türk Lirası,

– Yıllık net satış hasılatı 40 milyon Türk Lirası,

– Çalışan sayısı 125 kişi,

şeklindeki üç ölçütten en az ikisini art arda iki hesap döneminde aşan belediye şirketleri bağımsız denetime tabidir. İfade edelim ki, diğer şirketler için bu ölçütler daha yüksek belirlenmişken, belediye şirketleri için daha düşük şekilde tespit edilmiştir.

Söz konusu ölçütlerin aşılıp aşılmadığının belirlenmesinde, aktif toplam ve yıllık net satış hasılatı bakımından belediye şirketinin son iki yıla ait finansal tabloları (bilanço ve gelir tablosu), çalışan sayısı bakımından ise son iki yıla ait ortalama çalışan sayısı esas alınır. Eğer ki, belediye şirketinin ortağı olduğu şirketler var ise hesaplamada bu şirketlerin hasılat ve çalışan sayıları da dikkate alınır.

Bu arada önemle belirtmek gerekir ki, bir belediye şirketinin bağımsız denetime tabi olması için sermayesinin en az yarısının bir ya da birden fazla belediyeye ait olması şarttır. Aksi takdirde, şirketin bağımsız denetime tabi olma ölçütleri değişecektir.

Ayrıca, ilgili Bakanlar Kurulu kararında sadece gerekli şartları sağlayan belediye şirketlerinin bağımsız denetime tabi olması zorunluluğu getirilmiş; il özel idarelerinin ortağı olduğu şirketler ise bu denetimden muaf tutulmuştur.

Bağımsız denetime tabi belediye şirketlerinin yükümlülükleri nelerdir?

Bağımsız denetime tabi olan belediye şirketlerinin yerine getirmesi gereken yükümlülükler şunlardır:

– Bu şirketler, genel kurul kararıyla bir bağımsız denetçi seçer ve bu denetçiyi ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. Bağımsız denetçi, Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yetkilendirilen yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da bu kişilerce kurulan bir bağımsız denetim kuruluşu olabilir.

– Bağımsız denetime tabi şirketler, kuruluşlarının ticaret siciline tescili tarihinden itibaren 3 ay içinde bir internet sitesi kurmak ve bu sitenin belirli bir bölümünü gerekli ilanların yayımlanmasına özgülemek zorundadır. Aksi takdirde, söz konusu şirketlerin yönetim organı üyeleri (anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kurulu üyeleri, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde ise müdürler) adli para cezasıyla cezalandırılır. Ayrıca, internet sitesi yükümlülüğüne uyulmaması, ilgili kararların iptal edilmesinin sebebini oluşturur, kanuna aykırılığın tüm sonuçlarının doğmasına yol açar ve kusuru bulunan belediye şirketi yöneticilerinin sorumluluğuna neden olur.

– Son olarak, anılan şirketlerin finansal tablolarını (bilanço ve gelir tablosunu), Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yayımlanan Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardına (BOBİ FRS’ye) göre düzenlemesi zorunludur.

Bağımsız denetim yaptırmamanın sonuçları nelerdir?

Bağımsız denetime tabi olup da, finansal tablolarını denetlettirmeyen belediye şirketlerin anılan tabloları ile yönetim organının yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Başka bir deyişle, söz konusu tablo ve raporlar hükümsüzdür.

Bu durumda, bahsi geçen tablolara dayanılarak genel kurulca alınan kararlar da hükümsüz olur. Dolayısıyla, düzenlenmemiş kabul edilen finansal tablolara istinaden belediye şirketinin genel kurulunca kar dağıtımı kararı alınamaz, sermaye artırımı yapılamaz ve yönetim organı üyeleri ibra edilemez. Ayrıca, bundan dolayı şirketin zarara uğraması halinde oluşan zararın tahsili için yönetim organı üyelerinin hukuki sorumluluğuna gidilebilir.

Ayrıca, bağımsız denetimin yaptırılmaması halinde belediye şirketleri, bankalardan kredi kullanırken ciddi sıkıntılar yaşayabilir.

Sonuç olarak;

– Sermayesinin en az % 50’si belediyelere ait olan şirketlerden; aktif toplamı 30 milyon TL, yıllık net satış hasılatı 40 milyon TL ve çalışan sayısı 125 kişi şeklindeki üç ölçütten en az ikisini art arda iki hesap döneminde aşan belediye şirketleri bağımsız denetime tabidir.

– Bağımsız denetime tabi olan belediye şirketleri; bağımsız denetçi seçmek, bilanço ve gelir tablosunu Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardına göre düzenlemek ve ayrıca internet sitesi açmakla yükümlüdür.

– Bağımsız denetime tabi olduğu halde bu denetimi yaptırmayan belediye şirketlerinin finansal tabloları ve yönetim organı yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Dolayısıyla, söz konusu tablo ve raporlara istinaden genel kurulca herhangi bir karar alınamaz, alınsa dahi bu kararlar hükümsüz olur.

 Sinan Gürhan Alsanç