“Fen İşleri Müdürlüğünde çalışmakta iken emekli olan işçiye kullanılmayan yıllık izin ücretinin fazla ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

4857 sayılı İş Kanunu’nun “ Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde; iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği ifade edilmiştir.

Buna göre; emekli olan işçinin kullanılmamış yıllık izin ücretinin, ilgili kesintiler yapıldıktan sonra mevzuat çerçevesinde ödenmesi gerekmektedir.

Yapılan incelemede, kullanılmamış yıllık izin ücret ödemesinde yanlış hesaplama sonucunda 31.449,03 TL ödenmesi gerekirken 50.900,64 TL ödenerek 19.451,61 TL kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.” denilmiştir.

Bilindiği üzere Kamu kurumlarında 4/d kapsamında çalışan sürekli işçilerin ve 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen ve mahalli idare şirketlerinde taşeron olarak çalışan işçilerin, hak ettikleri yıllık izinlerinin tamamını takip eden yılda kullanmaları 4857 sayılı Kanunun ve ilgili mevzuat kapsamında yasal zorunluluk haline getirilmiştir.

Daha önceki haberlerimizde, bu konuya ilişkin olarak rutin Sayıştay denetimlerinde kamu kurumlarına işçilerin yıllık izinlerin biriktirilmemesi konusunda uyarılarda bulunduğunu ifade etmiştik. (İlgili haberler: Sayıştay’dan Yine Yıllık İzin Uyarısı, 30.09.2022; Sayıştay’dan Yıllık İzin Uyarısı, 28.01.2021)

Ancak halen birçok kamu kurumunda işçilerin geçmiş yıllardan biriken yıllık izinlerinin olduğu bilinmektedir. Bu durumda emekli olan ya da iş akdi sona eren işçilere kullanmadıkları yıllık izin ücretlerinin ödenmesi gerekmektedir.

En Son Alınan Zamlı Ücret Esas Alınmalı

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’ncu maddesinde “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.” denmiştir.

Sözleşmenin sona erdiği günde veya öncesinde kamu işçisinin maaşına zam gelmişse, ( asgari ücret artışı veya sendika zammı gibi) işçinin en son gelen zam neticesinde ortaya çıkan son günlük ücreti dikkate alınmalıdır.

Brüt Ücret mi? Net Ücret mi? Çıplak Ücret mi? Giydirilmiş Ücret mi?

Sayıştay kamu zararı kararına konu edilen husus da kullanılmayan yıllık izin ücretinin tespitinde hangi ücretin dikkate alınacağı konusunda verilmiştir.

Malum kamu kurumlarında toplu iş sözleşmelerinden gelen çeşitli çeşitli mali haklar da göz önüne alındığında günlük ücretin tespitinde zorluk çekilmektedir. Zira işçi alacaklarına yönelik hesaplamalarda Brüt Ücret, Net Ücret, Çıplak Ücret, Giydirilmiş Ücret gibi kavramlar soru işareti yaratmaktadır.

Kamu işçilerinin kullanılmayan yıllık izin ücretinin hesabında, Günlük Çıplak Ücret (Asıl Ücret) dikkate alınır. Çıplak ücret, İş Kanunu’nun 50’nci maddesinde belirtildiği üzere fazla mesai ücretleri, primler ve sosyal yardımların hesaba katılmadığı ücrettir.

Dolayısıyla fazla mesai ücretleri ve Toplu İş Sözleşmesi ile elden edilen sosyal yardımlar (çocuk yardımı, yemek yardımı, yol yardımı, yakacak yardımı…. vs.) günlük çıplak ücret hesabına katılmaz.

Kamuda işçi maaşları, “brüt ücret” üzerinden ödendiği için günlük çıplak ücretin brüt tutarı ile kullanılmayan toplam yıllık izin gün sayısı çarpılır ve tutardan SGK primleri, Gelir vergisi ve Damga vergisi kesintileri düşüldükten sonra kalan net tutarı işçiye ödenir.

Ücret kesme cezası; işverenin, toplu  iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilen sebeplere (disiplin suçları) dayanarak, işçi ücretlerinden ceza olarak yaptığı kesintileri ifade eder.

İş Kanununa göre işveren, toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.

Buna göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.

İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde işçiye ücret kesme cezası verilmesini öngören hususlar açıkça yer almalıdır.

Dolayısıyla işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olan sebeplerin gerçekleşmesi durumunda işçiye ücret kesme cezası verebilir.

İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda 2 günlük yevmiyelerinden fazla olamaz.

İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintiler, sebepleriyle birlikte işçiye bildirilmelidir.

Ücret kesme cezası ile oluşan paralar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının hesabına bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını da tutmak zorundadır.

Ücret kesme cezasıyla ilgili en çok sorulan sorulardan biri, bu cezanın brüt mü net mi olarak kesileceğidir?

İşçinin ücretinden kanunen yapılması gereken vergi, sigorta vb. gibi yasal kesintiler yapıldıktan sonra işçiye ödenmesi gereken net ücret ilgili banka hesabına yatırılır. Ücret kesme cezası işçinin sigorta prim ödeme gün sayısında herhangi bir değişikliğe yol açmaz. Çünkü işçi işyerine gelerek çalışmasına devam etmiştir.

Sonuç olarak işçinin ücretinden kanunen yapılması gereken vergi, sigorta vb. gibi yasal kesintiler yapıldıktan sonra işçiye ödenmesi gereken net ücret Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ilgili banka hesabına yatırılır.

Dolayısıyla ücret kesinti cezasının uygulandığı durumlarda işçiye ödenecek ücrette eksilme olacak, ancak sigorta gün sayısında bir eksilme yapılmayacaktır. Zira işçi belirtilen günlerde tam olarak çalışmış, sadece mevzuat hükümlerine, iş sözleşmesinde belirtilen düzenlemelere uymaması nedeni ile cezalandırma yoluna gidilmiştir.

İş ilişkisinin temeli bu iki unsun üzerine kuruludur.

İş Kanunu’nda ücret; bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. (4857 Sayılı Kanun/ 32. Maddesi)

Gelir Vergisi Kanunu’nda ücret; İşverene tabi belirli bir işyerine bağlı

olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve

para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. (193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu/61. Maddesi)

Çıplak ücret, işçinin günlük veya aylık yevmiyesinin karşılığı olan brüt kazancı ifade eder.

Giydirilmiş ücret (geniş anlamda ücret) ise iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya kanundan doğan para ve para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerin dar anlamda ücrete eklenmesi suretiyle bulunan ücrettir.

Bu para ve para ile ölçülmesi mümkün menfaatler; ikramiye, prim, ilave tediye vb. ile nakdi ve  ayni sosyal yardımlardır.

Daha açık bir ifade ile giydirilmiş ücret, işçilerin asıl ücretlerine ilaveten aldıkları (ücret ekleri), ücrete bağlı ödemeler, ücret benzeri ödemeler ile ayni ve nakdi sosyal yardımlardan oluşmaktadır.

Giydirilmiş ücret, kıdem tazminatına esas alınacak olan ücretin tespitinde dikkate alınır. Böylece asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur.

Peki işçilerin ücret ödemelerinde nelere dikkat edilmelidir?

İşçilerin ücret ödemelerinde dikkat etmeleri gereken hususları, sizler için 12 Soruda özetledik.  

(Foto haberin devamı için lütfen alt bölümdeki sayfa linklerine tıklayınız.)