Diğer yandan çocuk yardımından yararlanabilmek için işçi ve memurların doğum hadisesini takiben bu durumu çalışmakta oldukları kuruma bildirmeleri gerekmektedir. Ancak zaman zaman bu bildirimin vaktinde yapılmadığı, doğum olayının üzerinden belirli, bazen de uzun bir süre geçtikten sonra bu bildirimin yapıldığı görülmektedir.

Bu durumda nasıl işlem yapılmalıdır? İşçi ve memurlara geçmişe dönük aile ve/veya çocuk yardımı ödemesi yapılabilir mi?

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) bu konuda işçi ve memurları sevindirecek bir karar verdi.

KDK’nın 2022/6344-S.22.9680 Sayı ve 17/05/2022 Tarihli Kararına konu olan olayda; Karaisalı Belediyesi Zabıta Müdürlüğünde zabıta memuru olarak görev yapan çalışan,  04.04.2019 tarihinde çocuğunun dünyaya geldiğini belirterek geriye dönük çocuk yardımı talebinde bulunmuştur.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun kararında özetle şöyle denilmiştir:

“Konunun, aile yardım bildiriminin verilmesinin herhangi bir süre şartına tabi olup olmadığı yönünden değerlendirilmesinde ise; yukarıda yer verilen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun ilgili maddelerinde, hakkın hangi şartlarda kazanılıp kaybedileceği, ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça düzenlenmiş olmakla beraber geriye dönük talep edilip edilemeyeceği ve bildirim süresine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla söz konusu bildirim için herhangi bir süre şartı getirilmediği anlaşıldığından hak sahiplerince verilen bildirimlere istinaden geriye dönük olarak aile yardımı talep edilmesinin önünde de yasal bir engel bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Şikâyet konusuyla benzer nitelikteki taleplerle ilgili Aksaray İdare Mahkemesinin 24/07/2013 tarihli ve E:2013/367, K:2013/675 sayılı kararı ile Manisa İdare Mahkemesinin 25/11/2014 tarihli ve E:2014/367, K. 2014/798 sayılı kararında aile yardımı ödeneğinin geriye dönük ödenebileceği, buna dayanak olarakta ilgili kararlarda “Dava dosyasının, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile bir arada değerlendirilmesinden, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara aile yardımının ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça hükme bağlanmış olmakla beraber geriye dönük olarak talep edilemeyeceği yönünde bir düzenlemenin bulunmadığı (bu yönde bir hükme yer verilmediği) anlaşılmaktadır.” hususunun gösterildiği tespit edilmiştir.

Ayrıca, Anayasanın Ücrette adalet sağlanması başlıklı 55 inci maddesinde ” Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır” hükmü düzenlenmiş olup, bu kapsamda da bir sosyal yardım olan çocuk yardımının ilgili idare tarafından başvuran kişiye ödenmesi aynı zamanda sosyal devlet ilkesinin de bir sonucudur. 13.2. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun aile yardımı ödeneğine hak kazanılması başlıklı 204 üncü maddesinde ‘çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından’ aile yardımının ödeneceği düzenlemesine göre kamu görevlisinin çocuk yardımı alması için öncelikle doğum olgusunun gerçekleşmesinin yeterli olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda doğum olayının ilgili idareye bildirilmesi veya bildirilme şeklinin yardımı almak için kurucu bir unsur olmadığı, gerçekleşen doğum olgunun bildirilmesinden ibaret olduğu, kaldı ki günümüz şartlarında nüfus kayıtlarından doğum olayının tespit edilmesinin son derece kolay olduğu da göz ardı edilmemelidir.

Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarenin aile yardımını ödememek için ileri sürdüğü gerekçenin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı, bu sebeplerle (ve özellikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202 ve devamı maddelerine uygun olarak) başvuranın çocuğu için talep ettiği aile (çocuk) yardımı ödeneğinin, bildirimin hangi tarihte verildiğine bakılmaksızın bu şartı taşıdığı tarihi takip eden aybaşından itibaren ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.”

Sonuç olarak KDK’nın kararında, belediyede çalışan memur için ödenmeyen çocuk yardımının, çocuğun doğumu esas alınarak ödenmesine karar verilmiştir. Bu karar, kamu kurumlarında çalışan sürekli işçiler için de emsal teşkil edecek niteliktedir.

Sayıştay, belediye çalışanlarının hatalı beyanı nedeniyle kendilerine fazla ödenen aile yardımı ve asgari geçim indiriminden dolayı ortaya çıkan kamu zararından, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulamayacağına karar verdi.

Sayıştay 3. Dairesi’nin kararında, söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiğine dikkat çekilerek ortaya çıkan kamu zararının beyan sahibi personelden tahsil edilmesine hükmedildi. 

Sayıştay 3. Dairesi’nin 24.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 400 Numaralı Kararında şöyle denildi; 

“Bu bağlamda, çalışan eş için aile yardımı ödenmesi ve asgari geçim indirimi hesaplanması her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte söz konusu durumda, Diğer Sorumlu sıfatıyla beyan sahibi kişilerin kamu görevlisi hüviyeti taşıması ve bu kişilerin gerçek dışı beyanları üzerine yapılan ödemeler sonucu kamu kaynağında eksilmeye sebebiyet verilmesi nedeniyle 5018 Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde oluşan söz konusu kamu zararından, ödemeye dayanak teşkil eden gerçek dışı beyanın sahibi konumundaki personelin sorumlu tutulması gerekmektedir.”

Sayıştay’ın bu kararının, kamu kurumlarında çalışan sürekli işçiler açısından da “kamu çalışanı” olarak kabul edilmeleri nedeniyle emsal teşkil edeceğini; dolayısıyla işçilerin hatalı ya da kasıtlı beyanlarıyla yersiz aile ve çocuk yardımı veya diğer bir sosyal yardımın ödenmesine sebebiyet vererek kamu zararı yol açmaları durumunda, oluşacak bu kamu zararından söz konusu işçilerden tahsil edilmesi gerektiğini değerlendiriyoruz.  

İşte O Sayıştay Kararı!

“Aile Yardımı Ödeneği ve Asgari Geçim İndirimi

………… Belediyesinde görevli memurlar ………… ve …………’a, eşleri menfaat karşılığı çalıştığı halde aile yardımı ödeneği verilmesi ve gelir vergilerine uygulanan asgari geçim indiriminin fazla hesaplanması sonucu ………… TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.

14.07.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Aile yardımı ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde;

“Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir.

Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir. Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

….”

denilmekte olup, 01.09.2019 tarihli ve 30875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 28.08.2019 tarihli ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının 45 inci maddesinde ise aile yardımı ödeneği gösterge rakamı 2273 olarak belirlenmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükmünden de açıkça anlaşılacağı üzere; devlet memurunun eş için öngörülen ve 2273 gösterge rakamı üzerinden hesaplanan aile yardımı ödeneğine hak kazanabilmesi için eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması gerekmektedir.

31.12.1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Asgari geçim indirimi” başlıklı 32 nci maddesinde de;

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgari geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için % 5’idir. …”

hükmüne yer verilmiş ve böylelikle eş için asgari geçim indirimi tutarının hesaplanabilmesi için 657 sayılı Kanunda öngörülen aile yardımı ödeneğine hak kazanmada olduğu gibi eşin çalışmaması ve herhangi bir gelirinin olmaması koşulu getirilmiş olup, eşi çalışan personel için asgari geçim indirimi oranı %50 olarak hesaplanırken, eşi çalışmayan personel için %60 olarak hesaplanacaktır.

Dolayısıyla, Belediye personeli ………… ve …………’ın çalışan eşleri için aile yardımı ödeneği alması ve asgari geçim indirimlerinin de %50 yerine %60 olarak hesaplanması suretiyle 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Ayrıca 5018 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde de; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır. ” denilmek suretiyle Sayıştaya karşı hesap verme sorumluluğu olan kamu görevlileri; kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili kişiler olarak öngörülmüştür.

Bu bağlamda, çalışan eş için aile yardımı ödenmesi ve asgari geçim indirimi hesaplanması her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte söz konusu durumda, Diğer Sorumlu sıfatıyla beyan sahibi kişilerin kamu görevlisi hüviyeti taşıması ve bu kişilerin gerçek dışı beyanları üzerine yapılan ödemeler sonucu kamu kaynağında eksilmeye sebebiyet verilmesi nedeniyle 5018 Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde oluşan söz konusu kamu zararından, ödemeye dayanak teşkil eden gerçek dışı beyanın sahibi konumundaki personelin sorumlu tutulması gerekmektedir.

Ancak toplam ………… TL tutarındaki kamu zararının;

– ………… TL’sinin Ahiz …………’den ………… tarihli ve ………… nolu Muhasebe İşlem Fişi ile,

– ………… TL’sinin Ahiz …………’dan ………… tarihli ve ………… nolu Muhasebe İşlem Fişi ile

tahsil edildiği anlaşıldığından söz konusu tutar için ilişilecek husus kalmadığına ve yapılan tahsilatın ilamda gösterilmesine 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye …………’ün karşı oy gerekçesi;

“Belediyede görevli personelin çalışan eşleri için gerek aile yardımı ödenmesi gerekse asgari geçim indirimi hesaplanması açıkça mevzuata aykırılık teşkil etmekte ve kamu kaynağında yersiz bir azalmaya sebebiyet vermektedir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararının varlığı için sadece kamu kaynağında bir azalmanın varlığı yeterli olmayıp, bu azalmanın kamu görevlisinin kasıt, kusur veya ihmalinden kaynaklanması gerekmektedir. Ayrıca, aynı Kanunun 8 inci maddesinde de; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır. ” denilmek suretiyle Sayıştaya karşı hesap verme sorumluluğu olan kamu görevlileri; kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili kişiler olarak öngörülmektedir.

Dolayısıyla rapora konu husus, her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, illiyet bağı kurulabilecek kamu görevlilerinin bulunmaması nedeniyle 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı olarak nitelendirilemeyecek olan fazla ödemenin, yanlış beyanlardan kaynaklandığı dikkate alındığında; 657 sayılı Kanunun “Kişisel sorumluluk ve zarar” başlıklı 12 nci maddesindeki;

Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.

Zararların ödettirilmesinde bu konudaki genel hükümler uygulanır. …”

hükmü çerçevesinde ilgili personelden tahsil edilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, rapora konu hususla ilgili olarak …………, ………… ve ………… nolu Ödeme Emri Belgelerini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan …………’ın aynı zamanda söz konusu ödemelere esas teşkil eden beyannameyi veren Ahiz olduğu, dolayısıyla da anılan belgeler için hesaplanan tutarın kamu zararı niteliği taşıdığı ve bu zarardan adı geçen personelin yukarıda yer verilen mevzuat gereği illiyet bağı kurulabilecek kamu görevlisi niteliğini haiz olması nedeniyle Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulması gerektiği anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, Rapor konusu hususla ilgili olarak tespit edilen ………… TL’nin tamamının tahsil edildiği görülmüştür.

Sonuç olarak, rapora konu edilen ve tamamı tahsil edilen tutarın;

– …………, ………… ve ………… nolu Ödeme Emri Belgeleri için hesaplanan ve kamu zararı niteliğinde olan kısmı için ilişilecek husus kalmadığına,

– İlliyet bağı kurulabilecek kamu görevlilerinin bulunmaması nedeniyle kamu zararı niteliği taşımayan kısmı için ise yapılacak işlem bulunmadığına,

karar verilmesi gerekmektedir.”

İdarelerin ve kurumların, TİS ile belirlenen çocuk yardımlarını aşacak şekilde bir ödeme yapması kamu zararını yol açacaktır.    

Sayıştay 6. Dairesi, 12.4. 2022 Tutanak Tarihli ve 864 Numaralı kararıyla, belediye şirket işçilerine TİS’te belirlenen rakamın üzerinde bir çocuk yardımı ödenmesini kamu zararı saymıştır.

Sayıştay’ın kararında şöyle denilmiştir: 

“Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.”

İşte O Karar 

“Çocuk Yardımı

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 24’üncü maddesinde yer alan düzenlemeler doğrultusunda alt işverene bağlı olarak çalışmakta iken Belediye Şirketi kadrosuna geçirilen işçilere çocuk yardımının fazla ödendiği görülmüştür.

375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, “Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.” denilerek geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin, anılan madde kapsamında yer alan şirketlerce işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacağı düzenlenmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla, kamu zararı tutarı … TL’nin,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Mali Hizmetler Müdürü) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Teknikeri) … … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Mühendisi) … … …’e,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

İşçilere yapılan bu ödemlerin SGK’ya bildirimi, ödeme türüne göre değişiklik göstermektedir.

Bu ödemelerin bir bölümü tamamen veya kısmen SGK priminden muaf tutulmuştur. Ayrıca bu ödemelerin bazıları ücret, bazıları ise prim ikramiye olarak SGK’ya bildirilmelidir.

SGK bir açıklama yaparak hem prim istisnası kapsamında olan ödemeleri hem de hangi ödemelerin ‘ücret’, hangilerinin ‘prim ikramiye’ kapsamında bildirilmesi gerektiğini açıklığa kavuşturmuştur.

SGK tarafından yapılan açıklama ve bu açıklamaya göre hazırlanan tablo aşağıdaki şekildedir.

“AYLIK PRİM VE HİZMET BELGESİNDE  “HAK EDİLEN ÜCRET” VE “PRİM, İKRAMİYE VE BU NİTELİKTEKİ İSTİHKAK’IN” AYRI GÖSTERİLMESİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

“5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara verilecek ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük kazancın hesabında prim, ikramiye ve bu nitelikteki arızi ödemeler dikkate alınmış ise ödenek ve gelire esas alınacak günlük kazancın, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, %50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamayacağı düzenlenmiştir.

Bu itibarla, 12/5/2010 tarihli, 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 102 nci maddesinde yapılan düzenlemeyle, aylık prim ve hizmet belgesinin “Sigorta Primine Esas Kazanç” bölümü “Hak Edilen Ücret” ve “Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki İstihkak” olmak üzere iki ayrı bölüme ayrılmış olup, aynı Yönetmeliğin geçici 23 üncü maddesi uyarınca uygulama 2010/Temmuz ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinden başlamak üzere “e-Sigorta” sistemi üzerinden 5/8/2010 tarihi itibariyle işletime açılmış bulunmaktadır.

Bu bağlamda, sigorta primine tabi olan kazançlardan;

– Sigortalının çalışmasının karşılığı olarak zamana göre, götürü, yüzde usulüne göre veya bahşiş şeklinde yapılan ya da sigortalıya tam bir çalışma karşılığı olmadan kanundan dolayı işverenin yanında çalıştığı süre ile bağlantılı olarak (yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve tatil günlerinde ödenen ücretler gibi) yapılan ödemeler ile kıdem zammı, vardiya zammı, gece zammı, yıpranma zammı, eleman teminindeki güçlük zammı, makam tazminatı, özel hizmet tazminatı, iş riski zammı, ek görev ücreti, meslek tazminatı gibi işçinin çalışmasının karşılığı olarak çeşitli adlar altında yapılan ödemeler, “ücret”,

– Sigortalının daha verimli çalışmasını ve işyerindeki üretimin arttırılmasını sağlamak için sigortalının gösterdiği başarıya göre yapılan ödemeler, “prim”,

– İşverenin sigortalılardan duyduğu memnuniyeti belirtmek ya da işyerine olan aidiyet duygusunu artırmak amacıyla sigortalıların başarısına ve verimliliğe bağlı olmaksızın yılbaşı, bayram, işyerinin kuruluş yıl dönümü, işçilerin evlenmesi gibi durumlara göre, yapılan ödemeler, “ikramiye”,

olarak değerlendirilerek, Kuruma bildirilecektir.

Ücretler ödenip ödenmediğine bakılmaksızın hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulacaktır. Prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkaklar ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilecek ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilerek prime tabi tutulacaktır.

Sigortalılara çeşitli adlar altında yapılan ödemelerin, prime esas kazanca dahil edilip edilmeyeceğine, ücret ya da prim, ikramiye ve bu nitelikteki istihkak olup olmadığı ile hangi ayda prime tabi tutulacağına dair örnek tablo aşağıda yer almaktadır.

İşverenlerimize önemle duyurulur.”

Aşağıdaki PDF dokümanına tıklayarak ya da tablodan hangi kazançların ücret, hangilerinin prim ikramiyeden bildirileceğini görüntüleyebilirsiniz!    

 sgk-prim-ikramiye.pdf

Asgari Geçim İndirimi ile Çocuk Yardımı arasındaki ayrımı daha da netleştirecek olursak; daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz üzere ayrı ayrı iki kavramın niteliğine bakmamız gerekecektir.

Asgari Geçim İndirimi;

Asgari Geçim İndirimi Avrupa Birliği’ne üye ve aday bazı ülkelerin uyguladığı ve ekonomik globalleşme kapsamında tüm dünya ülkelerinde uygulanması amaçlanan; çalışanın kendisinin ve ailesinin hayatını asgari düzeyde sürdürmesine yetecek kadar gelirin vergilendirilmemesi anlamına gelen bir uygulamadır.

AGİ; işçilere medeni durumları ve çocuk sayıları göz önünde bulundurularak belirlenen ve 16 yaşından büyük tüm çalışanların asgari geçimini sağlayacak tutarın toplam gelirinden çıkarılmasıyla vergi dışında bırakılmasıdır. AGİ, kamu işçilerine idare tarafından devlet adına ödenir.

Asgari Geçim İndirimi, kanunda belirtilerek hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Ayrıca rahatlıkla, AGİ iade edilen Gelir Vergisidir diyebiliriz.

Tüm bunların yanında AGİ 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 265 Sayılı Gelir Vergisi Tebliği kapsamında düzenlenmiş bir indirimdir. Yani yalnızca 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçileri değil 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa tabi tüm çalışanları ilgilendiren bir kavramdır.

Çocuk Yardımı ise;

Toplu iş sözleşmesinden faydalanan işçilere yine toplu iş sözleşmesi kapsamında belirlenen miktar ve tutara göre aylık olarak ödenen bir sosyal yardımdır. Buradan anlamaktayız ki çocuk yardımı işçilere çocukları karşılığında ödenir. İşçilere yapılacak çocuk yardımına ilişkin tutar toplu iş sözleşmesince belirlenir, belirtilen miktarın üstündeki çocuklar için çocuk yardımı hesaplanmaz.

Taşerondan kadroya geçen tüm işçileri ilgilendiren 12 Nisan tarihli YHK kararlarında çocuk yardımının nasıl belirlendiğine bakacak olursak;

”Çocuk Yardımı: İşçilere, üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00(yirmibeş)TL/Ay çocuk yardımı yapılır.” hükmünü görmekteyiz.

İşçilere ödenecek çocuk yardımı tutarından yapılacak SGK ve vergi kesintilerine bakacak olursak; eğer çocuk yardımı tutarı istisna tutarını geçiyorsa SGK kesintisi olacaktır. Vergi kesintisi için de aynı durum söz konusudur. Yani diyebiliriz ki işçilere yapılan çocuk yardımları kanunda belirtilen miktar/tutar kadar SGK Priminden ve Gelir Vergisi’nden istisna tutulur.

Açıkça görmekteyiz ki Asgari Geçim İndirimi ve Çocuk Yardımı oldukça farklı kavramlardır. AGİ, bir gelir vergisi indirimi iken çocuk yardımı işçilere nakdi oranda ödenip, belli miktarı aşan tutarları SGK/Vergi kesintisine tabi bir sosyal yardımdır.

Esas konumuza gelecek olursak; daha önce paylaştığımız bir yazımızda çalışan eşlerde çocuk yardımının her iki eşe ödenip ödenemeyeceği konusunda birtakım bilgiler vermiştik.

Bu konuya istinaden geçtiğimiz günlerde Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan mütalaa yazısında (bkz. sayfa 1–sayfa2) Asgari Geçim İndirimine atıfta bulunularak; çocuğu olan eşlerden her ikisinin de çalışması durumunda çocuk yardımının yalnızca eşlerden birinin alması gerektiği konusunda mütalaa verilmiştir.

Ancak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ise; Toplu İş Sözleşmesinin uygulanması hakkında yayımladığı bir görüş yazısında; Toplu iş sözleşmesinde; işçilere ödenmesi gereken çocuk yardımı ve öğrenim yardımına ilişkin olarak, her iki eşin de aynı iş yerinde çalışması ve taraf sendikaya üye olması halinde bu yardımların eşlerden yalnızca birisine ödeneceğine ilişkin herhangi bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle, söz konusu yardımların her iki eşe de ödenmesinin gerektiğinin değerlendirildiği konusunda bir görüş yayımlamıştır.

Görüldüğü üzere konu ile ilgili iki farklı görüş ortaya çıkması, idarelerde ciddi bir kafa karışıklığına sebep olmuştur. Bu sebeple Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından konu ile ilgili karışıklıkları giderecek daha net bir düzenleme beklenmektedir.

Konu hakkındaki son düzenleme için tıklayınız.

2 Nisan itibarıyla taşerondan kadroya geçiş süreci tamamlanarak, 696 sayılı KHK gereği belediye şirketlerine ve 4D daimi işçi statüsüne geçirilen işçiler için; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanmış süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri açıklandı.

696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 375 sayılı KHK’nın geçici 23. maddesi kapsamında bulunan genel ve katma bütçeli idareler (kamu kurum ve kuruluşları) ile geçici 24. madde kapsamında bulunan mahalli idare şirketlerine 2 Nisan itibarıyla geçişi yapılan taşeron işçiler için referans kabul edilecek toplu iş sözleşmesi hükümleri;

Belediye şirketlerine geçen işçiler için; 30.06.2020 tarihine kadar uygulanacak

Kamu Kurum ve Kuruluşlarında sürekli işçi statüsüne geçirilen işçiler için; 30.10.2020 tarihine kadar uygulanacaktır. Ayrıca bahsi geçen işçilere ilişkin ücret mali ve sosyal haklar bu hükümler kapsamında değerlendirilecektir.

Yazı başlığımızda yer alan;

Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar dahilinde bulunan;

Çocuk Yardımı, İşçilere, üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00(yirmibeş)TL/Ay tutarında yapılacaktır.
Bunun yanında;

Yıllık Ödenen Sosyal Yardımlar kapsamında bulunan;

Öğrenim yardımı, İşveren, işçinin öğrenimdeki her çocuğu için belge ibraz etmek şartı ile yılda bir kez Eylül ayında ödenmek üzere; İlkokul için 100,00(yüz)TL. Ortaokullar için 110,00(yüzon)TL. Lise ve dengi okullar için 120,00(yüzyirmi)TL. Yüksekokullar ve üniversite için (okulun normal eğitim süresi artı bir yıl süreyle sınırlı olmak üzere) 140,00(yüzkırk)TL. tutarında ödenecektir.

Gerek çocuk yardımının gerekse öğrenim yardımının ödemesi konusunda; her ikisi de kadrolu işçi olan anne ve babalara ödemenin nasıl yapılacağı konusunda idareler tereddüde düşmektedir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan düzenleme kapsamında; yani ilgili Yüksek Hakem Kurulu kararlarına baktığımızda çocuk yardımı ve eğitim yardımlarının eşlerden birisine yapılması konusunda herhangi bir yasaklayıcı hüküm bulunmamaktadır.

Yani her ikisi de kamu kurum ve kuruluşlarında ya da mahalli idare şirketlerinde çalışan ebeveyn işçilerin ayrı ayrı çocuk yardımı ve eğitim yardımı almalarının önünde engel bir durum bulunmamaktadır. İdarelerin bu hususa dikkat etmeleri gerekmektedir.