Bu toplu iş sözleşmesiyle, ilave birtakım hak ve menfaatler elde edebilmektedir.

Söz konusu bu hak ve menfaatlerden, kural olarak taraf sendikaya üye olarak aidat ödeyen veya dayanışma aidatı ödeyen işçiler yararlanmaktadır.

Toplu sözleşme hukuku, bu temel yaklaşım üzerine oturmaktadır.

Peki sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilerin mali ve sosyal hakları nasıl belirlenecektir?

Bir diğer ifadeyle işveren, sendika üyesi olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilere, Toplu İş Sözleşmesinde tanımlanan hakları verebilir mi?

Bu durumda sendikanın ve sendikalı işçinin tazminat talep hakkı doğar mı? 

İşverenin, toplu iş sözleşmesinden gelen hakları sendikalı işçilerin ve dayanışma aidatı ödeyen işçilerin dışındaki diğer işçilere de aynen yansıtması, sendikaya üye olup aidat ödeyenler ile üye olmadığı için aidat ödemesi de gerekmeyen işçilerin hepsinin aynı olanaklara sahip olması sonucunu doğuracağı için genelde uygun görülmez.

Böyle bir durumda, işçi sendikası işverene karşı bir tazminat davası açarak mahrum kaldığı dayanışma aidatını talep edebilecektir. 

Diğer yandan işveren böyle bir uygulamayla sendikalı ve sendikasız işçiler arasında haksız şekilde ayrım yapmış olacağı için 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin 2. fıkrasını ihlal etmiş olur. Sendika üyesi işçiler, işverenden maddenin 4. fıkrası uyarınca tazminat talep edebilirler. (Oğuzman, Hukuki Yönden, sf. 77; Ü. Narmanlıoğlu, Toplu İş İlişkileri, 2. Baskı, İstanbul 2013, sf. 451 ve dn. 460, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bu noktada karşımıza şu soru çıkmaktadır:

Acaba işveren işçiye toplu iş sözleşmesindeki parasal haklardan hepsini değil de sadece birini ya da bazıları sağladığında, bu da toplu iş sözleşmeden yararlandırma sayılacak mıdır?

İşveren böyle durumda da tazminat ödemekle yükümlü olabilecek midir?

Bu konuda öne sürülen bir görüşe göre, kanunda “kısmen-tamamen yararlanma” ayrımı yapılmamıştır. Dolayısıyla, işverenin sözleşme serbestisine dayanarak, haklı nedenler dışında, taraf sendikaya üye olmayan bir işçiye toplu iş sözleşmesi ile sağlananların bazılarını ya da tümünü vermesi, hele hele bunların üstünde haklar sağlaması olanağı yoktur.  (Çelik/Caniklioğlu/Canbolat, sf. 900-901, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Ne var ki, Yüksek Yargı aynı görüşte değildir. Yargıtay bu konuda 2003 yılında verdiği bir kararda, sendikanın yoksun kaldığı dayanışma aidatı talebine ilişkin davayı, işverenin sendika üyesi olmayan işçilere toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerini uygulamamış olması nedeniyle reddetmiştir. (Yarg. 9. HD, 04.03.2003 t. ve E. 2002/16415, K. 2828; Tekstil İşveren Dergisi, Mayıs 2003).

Yargıtay bu görüşünü daha sonra verdiği bir kararda da aynen sürdürmüştür. (Yarg. 9. HD, 07.11.2006, E. 29470, K. 29402; F. Şahlanan, İşveren Sendika Üyesi Olmayan İşçilere Yaptığı Bazı Ödemelerin Toplu Sözleşmeden Yararlandırma Açısından Değerlendirilmesi, Sicil Dergisi, Eylül 2011, S. 23, sf. 141 ve 142, dn. 2, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bu konuda önemli bir ölçüt de, işverenin toplu iş sözleşmesi hükümlerini sendika üyesi olmayan işçilere uygularken ne gibi bir amaçla hareket ettiğidir.

Şayet, işverenin amacı işçileri sendikasızlaştırma, dolayısıyla sendikayı güçsüzleştirme değil ise sendikanın tazminat talebi reddedilmelidir. 

Aynı şekilde sendika üyesi işçinin üye olmayan işçiye yapılan zammın kendisine de uygulanması yolundaki bir talebi kabul edilmez. 

Yargıtay bir kararında bu hususu şu sözlerle vurgulamıştır: “ …davalının, iki işçinin ücretine zam yapmakla güttüğü amaç, işçiler arasında eşitsizlik yaratmak ve toplu iş sözleşmesini akdeden işçi kuruluşunu zayıflatmak olmayıp, daha ziyade iki uzman işçiyi işyerinde tutmak ve işletmenin çalışmasını sürdürmektedir… Bu bakımdan, davacı (sendika üyesi işçi) anılan iki işçiye açıklanan maksatla yapılan zammın kendisine de uygulanmasını isteyemez. Bu konuda açılan davanın reddi gerekir.” (Yarg. 9. HD, 30.03.1973, E. 37337, K. 8164; K. Oğuzman, İşçi İşveren İlişkileri, Olaylar-Kararlar, 2. Bası, İstanbul 1877, sf. 175). 

Yüksek Yargı daha sonra, 2001 yılında verdiği kararda da, “işverenin işçileri sendikasızlaştırma gibi bir kötü niyetle hareket” etmediği gerekçesiyle verilen yerel mahkeme kararını onamıştır. (akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bütün bunlara göre denilebilir ki, işveren sendika üyesi olmayan işçileri toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerinden ya da önemli sayılabilecek hükümlerinden yararlandırıyor ise bu uygulama genelde hukuken korunamaz. Buna karşılık, işverenin sendika üyesi olmayan işçilere toplu iş sözleşmesinin bir veya birkaç hükmünü uygulamış ise bu uygulama toplu iş sözleşmesinden yararlandırma olarak değerlendirilemez. (Tunçomağ/Centel, sf. 379, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Özetleyecek olursak, Prof. Dr. Savaş Taşkent Hocamızın, “İşverenin Sendika Üyesi Olmayan İşçiyi Toplu İş Sözleşmesinden Yararlandırması” başlıklı makalesinde detaylı olarak anlattığı üzere; toplu iş sözleşmesiyle sağlanan kazanımlardan kural olarak taraf sendikanın üyeleri yararlanır.

İşverenin toplu iş sözleşmesi ile sağlanan hakların bütününü ya da sözleşmenin önemli sayılabilecek hükümlerini sendika üyesi olmayan işçilere de uygulaması durumunda, hem sendika üyesi işçiler ve hem de sendika birtakım haklı taleplerde bulunabilirler.

Buna karşılık, yöneticilerin yaptığı objektif değerlendirmeler sonucunda, sendika üyesi olmayan işçilere düşük ya da aynı oranda zam verilmesi, toplu iş sözleşmesinden yararlandırma anlamına gelmez. Böyle bir uygulamanın hukuka uygun olduğu, özellikle bu konudaki Yüksek Yargı kararları da dikkate alındığında ifade edilebilir. Öte yandan toplu iş sözleşmesinde “yararlandırmama, ayrım yapma veya farkın korunması” gibi bir koşul öngörülmüşse, sendika üyesi işçi ücret farkı talebinde bulunabilir.

Sonuç olarak İş Hukukunun önemli isimlerinin yukarıda yer verdiğimiz değerlendirmeleri ışığında ifade edecek olursak;

– Öncelikli kural, toplu iş sözleşmesiyle sağlanan kazanımlardan taraf sendikaya üye işçiler ile dayanışma aidatı ödeyen işçilerin yararlanmasıdır.

– Toplu iş sözleşmesi ile sağlanan hakların bütününü ya da önemli sayılabilecek hükümlerinin sendika üyesi olmayan işçilere uygulanması, doğru bir yöntem değildir ve işveren açısından çeşitli sorumluluklar doğurur.

– İşveren, sendika üyesi olmayan işçileri toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerinden ya da önemli sayılabilecek hükümlerinden yararlandırıyor ise bu uygulama hukuken korunamaz.

– Buna karşılık, yöneticilerinin yaptığı objektif değerlendirmeler sonucunda, sendika üyesi olmayan işçilere, sendika üyesi işçilere göre daha düşük ya da aynı oranda zam verilebilir.

– İdareler tarafından, sendika üyesi olmayan işçilere verilecek hakların hukuki dayanağı bulunmalı, idare bu yönde bir inisiyatif kullanıyorsa sendika üyesi olmayan işçilere verilecek haklar bireysel iş sözleşmelerine dayanmalıdır.

– Toplu sözleşmeden gelen bütün hakların sendika üyesi olmayan işçilere de aynen uygulanması, sendikalı işçilere ve sendikaya tazminat hakkı doğurabilecektir.

Bakanlığın yazısına istinaden kamu kurum ve kuruluşları, ek protokol yaparak sürekli işçilerin 2021 Kamu Çerçeve Protokolündeki haklardan yararlanmalarını temin etmekle yükümlüler.    

Peki sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanan işçi, ek protokolden de yararlanır mı?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, yayınladığı görüş yazısı ile Kamu Çerçeve Protokolüne uyum için düzenlenecek Ek Protokolden kimlerin yararlanacağını açıklığa kavuşturdu.  

Öz Sağlık İş Sendikası’nın 01.03. 2022 tarih ve 23796 sayılı yazısı ile görüş sorduğu Bakanlık, yayınladığı görüş yazısı ile uygulamada birlik sağlanması yönünde uyarıda bulundu.

Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan görüşte, 6356 Sayılı Kanun’un 39. Maddesine atıfta bulunularak, “ Sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanan işçi, ek protokolden de yararlanır” denildi.

Böylece mevcut toplu sözleşmeden üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek yaralanan işçilerin, söz konusu sözleşmelerin 2021 Kamu Çerçeve Protokolüne uyum amacıyla düzenlenecek Ek Protokol ile değiştirilmesi durumunda, ortaya çıkacak yeni hükümlerden de sendikaya üye olan veya dayanışma aidatı ödeyen işçilerin yararlanmaya devam edeceği açıklığa kavuşmuş oldu.

15 Mart’ta başlayan başvuru süreci, 21 Mart Pazartesi günü sona erecek.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında yapılacak sürekli işçi alımında, pek çok merak edilen husus söz konusu.

Öncelikle adayların doğru bilgiye dayalı olarak şartlarını taşıdığı pozisyonlara başvurmaları gerekiyor.

Aksi halde; yanlış, yanıltıcı veya yalan beyanda bulunan adaylar, yerleştirmeden doğan tüm haklarını kaybedecektir.

Sağlık Bakanlığı’nın 10 bin kişilik 2022 sürekli işçi alımına başvurular, İŞKUR üzerinden 15/03/2022 – 21/03/2022 tarihleri arasında online olarak yapabilecek.

İşçi alımı, meslek türlerine göre il düzeyinde karşılanacak.

Başvurularda, kişilerin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde kayıtlı olan adresleri dikkate alınacak.

Yani işçi adayları, kendi ilindeki açık pozisyonlara başvuru yapabilecekler.

Her aday, ilan edilen kadrolardan yalnızca bir işyeri ve bir mesleğe başvuru yapabilecektir.

Daha önce kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili disiplin mevzuatı uyarınca görevinden veya meslekten ihraç edilenler ile kamu haklarından mahrum olanlar, ilan edilen kadrolara müracaat edemeyecekler.

Bu durumda olup da başvurmuş olan kişilerin ise atamaları yapılmayacak.

10 bin kişilik sürekli işçi alım süreci ise şöyle ilerleyecek:

İlan edilen kadrolara başvuran adaylar, İŞKUR tarafından Sağlık Bakanlığına bildirilecek.

İşe alınacak sürekli işçiler, İŞKUR tarafından bildirilen başvuru sahipleri arasından asıl ve asıl sayı kadar da yedek olmak üzere her hangi bir sınava tabi tutulmaksızın noter kurası ile belirlenecek.

Kura bilgileri, başvuru sürecinin ardından duyurulacak.  

YEDEK ADAYLARIN ATANMA ŞANSI VAR MI?

Sağlık Bakanlığı tarafından ilan edilen kadrolara asıl aday olarak atamaya hak kazananların atamaya esas belgeleri kontrol edilecek.

Atama için öngörülen niteliklere sahip olmayan adaylar ile yanlış, yanıltıcı veya yalan beyanda bulunmuş olup tercihlerine yerleşenlerin atama işlemleri yapılmayacak. Sehven yapılsa dahi atama işlemleri iptal edilecek. Yerleştirildiği kadroların nitelik ve şartlarını taşıdığı halde istenen belgeleri süresi içerisinde teslim etmeyen adaylar göreve başlatılmayacak

Noter kurası sonucu asıl olarak yerleştirme işlemi yapılanlardan;

–          istenen belgeleri süresi içerisinde teslim etmeyen adaylar

–          süresi içerisinde başvuru yapıp da başvuru şartlarını taşımayanlar

–          ataması yapılıp uygun görülen süre içerisinde göreve başlamayanlar

–          atanma şartlarını taşımadığı sonradan anlaşılarak göreve başlatılmayanlar

–          göreve başlatılıp da sonradan atama şartlarını taşımadığı anlaşılanlar

–          İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 15. maddesi gereğince bir aylık deneme süresi içerisinde sözleşmesi feshedilenlerin,

yerine yedek listenin ilk sırasındaki kişiden başlamak suretiyle aranan şartları haiz olanlardan atama yapılabilecek.

HALEN SAĞLIK BAKANLIĞINDA ÇALIŞAN SÜREKLİ İŞÇİLER, MESLEK DEĞİŞTİRMEK İÇİN YENİ ATAMAYA BAŞVURABİLECEK Mİ?

Bakanlığın duyurusunda şu ifadelere yer verildi: “Branş veya meslek değişikliği olanlar hariç olmak üzere, Sağlık Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında sürekli işçi kadrosunda halihazırda görev yapanlar, ilan edilen kadrolara müracaat yapmamaları gerekmektedir. Mevzuat gereği bu durumda olanların atamaları yapılmayacaktır.”

Buna göre hali hazırda çalışan sürekli işçilerin, branş veya meslek değişikliği için yeni alımlara başvurması mümkün. Örneğin temizlik görevlisi olarak çalışan sürekli işçi, gerekli şartları taşıyorsa şoför kadrosuna başvurabilecek.

YENİ BAŞLAYAN İŞÇİLERİN MAAŞLARI NE KADAR OLACAK? TİS’TEN YARARLANACAKLAR MI?

Emekli olanların da ilan edilen kadrolara müracaat yapmamaları gerekiyor. Mevzuat gereği bu durumda olanların atamaları yapılmayacak.

Kura sonucunda atanarak göreve başlayan işçilerin başlangıç ücretleri, asgari ücret olacak.

Ancak bu işçilerin Sağlık Bakanlığı’nda uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına üye olarak ya da dayanışma aidatı ödeyerek mevcut TİS’ten, toplu sözleşme hükümleri çerçevesinde yararlanabilmesi mümkün olacak.  

Böylece toplu iş sözleşmeden gelen sosyal yardımlardan ve ücret artışlarından yararlanabilecekler.

SÜREKLİ İŞÇİ ADAYLARINDA HANGİ ŞARTLAR ARANACAK!

–          2527 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydı ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (1), (4), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartlarını taşımak.

–          Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre; affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.

–          Kamu kurum ve kuruluşlarının özel kanunlarında yer alan özel şartları taşımak.

–          18 yaşını tamamlamış olmak.

–          İlan tarihi itibariyle 40 yaşını doldurmamış olmak (15 Mart 1982 ve daha sonraki doğumlular başvuru yapabilecektir).

–          Başvurulan meslek için belirlenen bir okuldan (bölümden/programdan) son başvuru tarihi itibariyle mezun olmak ve istenilen diğer sertifika/belgelere son başvuru tarihi itibariyle sahip olmak.

–          Görevini devamlı yapmasına engel olacak bedenen, aklen ve ruhen sağlık problemi olmadığını belgelemek (Atanmaya hak kazanan adaylardan istenecektir).

–          İşe göndermede öncelik hakkına sahip olan adaylardan anılan Yönetmeliğin 5. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen öncelikli durumlarını gösterir belgeye sahip olmak.

–          7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu hükümleri gereğince arşiv araştırması sonucuna göre atama işlemi yönünden bir engeli bulunmamak.

–          Güvenlik görevlisi (silahsız) olarak istihdam edilecekler için, yukarıda belirtilen şartlara ilave olarak, 5188 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (1), (2) ve (3) alt bendindeki şartlar ile (g) ve (h) bendindeki şartları taşımak.

10 BRAŞTA YAPILACAK ALIMLARDA ARANAN DİĞER ÖZEL ŞARTLAR İSE ŞÖYLE:

Toplu sözleşmeden yararlanmanın şartları, 6356 sayılı Kanun’un 39. Maddesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

Toplu sözleşmeden yararlanma şartlarını özetleyecek olursak;

• Toplu sözleşmenin imza tarihinde taraf sendikaya üye olanlar, toplu sözleşmenin yürürlük (başlangıç) tarihinden itibaren bütün haklardan yararlanırlar.
• Toplu sözleşmenin imza tarihinden sonra üye olanlar ise geriyi dönük bir fark alamazlar. Toplu sözleşmenin ileriye dönük hükümlerinden yararlanırlar.
• Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren sendika üyesi işçiler, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanırlar.
• Dayanışma aidatı ile yararlanacak olanlar ise; dayanışma aidatı dilekçesinin verildiği tarihten ileri dönük olarak toplu iş sözleşmesinden yararlanırlar.

Bu hükümler açık olmasına rağmen, sendikaya yeni üye olan ya da dayanışma aidatı ödeyerek toplu sözleşmeden yararlanan işçilerin hangi yevmiyeden başlayacağı hususunda zaman zaman tereddüt yaşandığı görülmektedir.

Peki sendikaya yeni üye olan ya da dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyen işçilerin yevmiyesi ne kadar olmalıdır?

Bir diğer ifadeyle sendikaya yeni üye olan veya dayanışma aidatı dilekçesi veren işçinin yevmiyesi ile toplu sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren yararlanan işçinin yevmiyesi aynı olur mu?

Yine toplu sözleşmede bir taban ücret belirlenmişse, bu taban ücret yeni üye olan ya da dayanışma aidatı ödeyerek yararlananlar için geçerli midir?

Kamu kurumlarındaki toplu sözleşmelerin önemli bir bölümünü sonuçlandıran ve kamunun tek işveren sendikası durumunda olan TÜHİS, bir görüş yazısı ile bu konuya açıklık getirdi.

İşte TÜHİS’in o yazısı!

 “ Genel Müdürlüğünüzde yürürlükte bulunan işletme toplu iş sözleşmesinin “Ücret Zammı” başlıklı 31. Maddesi ile ilgili toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden sonra taraf işçi sendikası … Sendikasına üye olan veya dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesi haklarından faydalanmak isteyenlere taban ücret kısmındaki günlük brüt çıplak ücret olan 136,67 TL’nin ödenip ödenmeyeceği, bu ücretin ödenmemesi durumunda aynı maddenin ikinci fıkrasının (e) bendindeki hükme bağlı olarak, Kurumunuzda işe yeni başlayacak olan personelin aylık ücret tutarları emsali kıdemli personelin ücretinden yüksek olacağından bahisle ilgili maddenin uygulanmasında tereddüt yaşandığına dair ilgi yazınız üzerine konu incelenerek sendikamız görüşü aşağıda belirtilmiştir.

Bilindiği üzere, toplu iş sözleşmesinden yararlanma konusu 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş sözleşmesi Kanunu’nun 39. Maddesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. ‘Toplu iş sözleşmesinden yararlanma’ başlıklı 39. Maddesinde, “Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır. Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır. Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır. Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Buna göre ilgili yazınıza konu işçilerden, imza tarihinde işçi sendikasına üye olmayanlar yürürlük tarihinden  itibaren oluşan ücret farklarından yararlanamayacak olup, imza tarihinden sonra üye olmaları durumunda üyeliklerinin … Sendikasınca, işverenliğinize bildirildiği tarihten itibaren ileriye doğru, imza tarihinden sonra dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanma isteğinde bulunanlar için ise talep tarihinden itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlandırılması gerekmektedir.

Öte yandan meri 15.01. 2021 -14.01.2023 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin “Kapsam ve Yararlanma” başlıklı 3. Maddesinin (b) fıkrasında “Bu toplu iş sözleşmesinden taraf sendika üyesi işçiler yararlanırlar” denilmektedir. Bahse konu toplu iş sözleşmesinin 31. Maddesinin II. Fıkrasının (a) bendinde ise “15.01.2021 tarihinde işyerinde çalışmakta olan işçilerin ücretleri (I.) fıkradaki taban ücrete çekildikten sonra 15.01.2021 tarihindeki günlük brüt çıplak ücretlerine, 15.01.2021 tarihinden geçerli olmak üzere birinci altı ay için %12 (On iki) oranında zam yapılacaktır.” hükmüne yer verilerek taban ücret ile ücret zammı arasında bağ kurulmuştur. Bu düzenlemelerden açıkça anlaşılacağı üzere söz konusu taban ücret uygulamasından sadece, 6356 sayılı Kanun’un 39. Maddesi çerçevesinde yürürlük süresinin başlangıcından itibaren yararlananlar faydalanacaktır.

Diğer yandan “Ücret Zammı” maddesinin II. Fıkrasında (e) bendinde geçen “emsali kıdemli işçiler” ibaresindeki emsal işçi; mevzuat ve toplu iş sözleşmesi özerkliği ve düzeni ilkesi çerçevesinde yürürlük süresinin başlangıç tarihinden itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlanan işçidir. Kaldı ki diğer durumda imza tarihinden sonra üye olan ya da dayanışma aidatı ile faydalanmayı talep edip kendi iradesi ile toplu iş sözleşmesiyle sağlanan geçmiş haklardan feragat eden işçi ile ilgili mevzuata dayanarak yürürlük süresinin başından itibaren yararlanan işçi arasında kanuni manada eşiklik bozulacaktır. Dolayısıyla işe yeni alınacak işçilerin ücretleri; toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihinden yararlanan emsal işçilerin ücretlerini geçmemek üzere, asgari ücretle işe başlatılıp, deneme sürelerini başarı ile tamamlamaları kaydıyla, sendikaca üyeliklerinin işverene bildirildiği tarihi takip eden aybaşından geçerli olmak üzere meri toplu iş sözleşmesinin “İş Primi” başlıklı 37.maddesindeki gruplar esas alınmak kaydıyla işe giriş ücretlerine yükseltilmesiyle belirlenir.

Bu itibarla, bahse konu yazınız ile ilgili olarak yukarıda bahsedilen açıklamalar çerçevesinde uygulama yapılmasının uygun olacağı mütalaa edilmektedir.”

TÜHİS’in bu görüş yazısını özetleyecek olursak;

• Toplu sözleşmenin imza tarihinde işçi sendikasına üye olmayanlar yürürlük tarihinden itibaren oluşan ücret farklarından yararlanamayacaktır.
• İşçilerin imza tarihinden sonra üye olmaları durumunda, üyeliklerinin sendika tarafından işverene bildirildiği tarihten itibaren ileriye doğru toplu sözleşme hükümlerinden yararlanmaları mümkündür.
• Toplu sözleşmenin imza tarihinden sonra dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanma isteğinde bulunan işçilerin ise talep tarihinden itibaren toplu iş sözleşmesinden yararlandırılması gerekmektedir.
• Toplu sözleşmede, yararlanmayı düzenleyen maddelerle zam artışı ve taban ücret zammı maddeleri arasında bağ kurulmuş olup, bu nedenle taban ücret uygulamasından sadece, 6356 sayılı Kanun’un 39. Maddesi çerçevesinde yürürlük süresinin başlangıcından itibaren yararlananlar faydalanacaktır.
• Bu nedenle toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden sonra sendikaya yeni üye olan ya da dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyen işçiler, toplu sözleşmedeki taban ücret zammından yararlanamayacaktır.
• Ayrıca sendikaya yeni üye olan veya dayanışma aidatı dilekçesi veren işçinin yevmiyesinin, toplu sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren yararlanan işçi ile aynı olması söz konusu değildir.
• Sendikaya yeni üye olan ya da dayanışma aidatı dilekçesi veren işçi, mevcut yevmiyesiyle toplu sözleşme kapsamına girerek yüzdelik zamlardan ileriye doğru yaralanacaktır. Geçmişe ilişkin yüzdelik zam, sosyal yardım farkı ya da taban ücret zammı gibi hiçbir haktan yararlanması mümkün olmayacaktır.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

• Giriş
• İşçi, Sendikaya Üye Olmak Zorunda mıdır?
• İşçi, Birden Çok Sendikaya Üye Olabilir mi?
• Üyelik ve Dayanışma Aidatı Ödemek Zorunlu mu?
• İşçi, Sendika Üyeliğinden Ayrılabilir mi?
• İdare (İşveren) Sendika Üyesi Olmayan İşçilere Farklı İşlem Yapabilir mi?
• Toplu İş Sözleşmesi – Bireysel İş Sözleşmesi İlişkisi
• Toplu İş Sözleşmesinden Kimler ve Nasıl Yararlanır? Anayasa Mahkemesi Kararı Neler Getiriyor?
• Sendika Üyesi Olmayan İşçilerin Mali ve Sosyal Hakları Nasıl Belirlenir?
• Değerlendirme ve Sonuç

Giriş

Bu çalışmamızda özellikle idarelerimizden gelen; “İşyerinde çalışan ancak sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilerin mali ve sosyal hakları nasıl belirlenecektir? Toplu sözleşmeden yararlanması mümkün olmayan bu işçilere hangi mevzuat hükümler uygulanmalıdır? Bu işçilerin maaş artışı nasıl belirlenir? İşveren, sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilere belirli mali ve sosyal hakları verebilir mi? Bu durumda sendikaların ve sendikalı işçilerin itiraz ve tazminat hakkı nedir? İşveren, sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilere vermek istediği hakları iş sözleşmesinde tanımlamak/göstermek zorunda mıdır? Toplu sözleşme uygulanan işyerinde/işletmede; sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilere verilecek mali ve sosyal haklarda kamu zararı tehlikesi söz konusu mudur?” şeklindeki sorularını içerek şekilde bir değerlendirmede bulunacağız.

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız 

İşçi, Sendikaya Üye Olmak Zorunda mıdır?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 17’nci maddesine göre işçiler istediği işçi sendikasına üye olabilirler. Sendikaya üye olup olmaması serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz.

İşçi, Birden Çok Sendikaya Üye Olabilir mi?

6356 sayılı Kanunun 17’nci maddesine göre; işçiler aynı işkolunda ve aynı zamanda birden çok sendikaya üye olamaz.

Üyelik ve Dayanışma Aidatı Ödemek Zorunlu mu?

6356 sayılı Kanunun 18’inci maddesine göre; üyelik aidatının miktarı sendika ve konfederasyonların tüzüklerinde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir.

Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili sendikaya ödenir. Ödenmesi gereken aidatı kesmeyen veya kesmesine rağmen 1 ay içinde ilgili işçi sendikasına ödemeyen işveren, bildirim şartı aranmaksızın aidat miktarını bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür.

İşçi, Sendika Üyeliğinden Ayrılabilir mi?

6356 sayılı Kanunun 19’uncu maddesine göre; işçi sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. Her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunmak suretiyle üyelikten çekilebilir.

Anayasa’nın 51’inci maddesinde güvenceye bağlanan sendika hakkı, izin almaksızın üye olma haklarıyla (olumlu sendika hakkı) devlete ve işverene karşı koruduğu gibi istediklerinde sendika üyeliğinden ayrılma ve isterlerse hiçbir sendikaya üye olmama haklarıyla (olumsuz sendika hakkı) sendikalara karşı da korumaktadır.

İdare (İşveren) Sendika Üyesi Olmayan İşçilere Farklı İşlem Yapabilir mi?

6356 sayılı Kanunun “sendika özgürlüğünün güvencesi” başlıklı 25’inci maddesine göre; işveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.

İşçiler, sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.

İşverenin buna aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin 1 yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

Sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi hâlinde işçi, 4857 sayılı Kanunun 20 ve 21’inci madde hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi hâlinde, 4857 sayılı Kanunun 21’inci maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir. Ancak işçinin işe başlatılmaması hâlinde, ayrıca 4857 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen tazminata hükmedilmez. İşçinin 4857 sayılı Kanunun 20 ve 21’inci maddelerine göre dava açmaması ayrıca sendikal tazminat talebini engellemez.

İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiası ile açılacak davada, feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi, feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.

Fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur.

Bu düzenlemelere aykırı olan toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmesi hükümleri geçersizdir.

İşçinin iş kanunları ve diğer kanunlara göre sahip olduğu hakları saklıdır.

Toplu İş Sözleşmesi – Bireysel İş Sözleşmesi İlişkisi

6356 sayılı Kanunun 36’ncı maddesine göre; toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz.

İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır.

Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir.

Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

Toplu İş Sözleşmesinden Kimler ve Nasıl Yararlanır? Anayasa Mahkemesi Kararı Neler Getiriyor?

6356 sayılı Kanunun 39’uncu maddesine göre; toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.

Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibariyle hüküm doğurur (Bu altı çizili düzenleme Anayasa Mahkemesi’nin 30.12.2020 tarihli kararıyla –Esas:2020/57-Karar:2020/83-Resmi Gazete Yayım Tarihi Sayısı:03.03.2021-31412- oyçokluğuyla Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir.).

Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.

Dayanışma aidatı ödeyen işçiler ile taraf sendika üyeleri arasında sözleşmenin uygulanması bakımından herhangi bir ayrım bulunmamaktadır. Aradaki tek fark dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanmanın talep tarihi itibariyle geçerli olmasıdır.

Bu nedenle dayanışma aidatı ödemek koşuluyla taraf işçi sendikasına üye olmayan işçilerin de talep tarihi itibariyle yapılan ödemelerden ve verilen haklardan yararlandırılması gerekmektedir.

Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma talep tarihi itibariyle başlar ve toplu iş sözleşmesinin bitiş tarihi ile sona erer, bu nedenle işçilerin yeni imzalanacak olan toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmek için imza tarihinden sonra yeniden talepte bulunmaları gerekir. Dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanacak olan işçiler, imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında toplu iş sözleşmesinden doğan ücret farklarını alamazlar iken Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı sonrası alabilecek hale gelmiştir.

Anayasa Mahkemesi kararında aşağıdaki hususlar özellikle vurgulanmıştır.

• Sendika üyesi olan işçilerle olmayan işçiler arasında bir fark oluşturularak toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi olan işçi sendikasına katılımın teşvik edildiğinin anlaşıldığı.
• Söz konusu sınırlama ile toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasının üye sayısının ve toplu iş sözleşmesindeki pazarlık gücünün artacağı gözetildiğinde sendika ve toplu iş sözleşmesi haklarına getirilen bu sınırlamanın güçlü işçi desteğini sağlamak suretiyle toplu iş sözleşmesi yapma hakkının etkili biçimde kullanılmasına amacına yönelik olduğu.
• Dayanışma aidatıyla yararlanmada taraf sendikanın onayı aranmayarak sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında bir eşitlik ve denge sağlandığı, ancak yetki alma ve toplu iş sözleşmesinin hazırlık, müzakere ve pazarlık süreçlerinin devam ettiği dönemlerde sendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödemesi itiraz konusu kuralla engellendiği.
• Kuralın toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihte taraf sendika üyesi olan işçiler lehine bir sonuç doğurduğu, bu nedenle sendikalaşma yarışında taraf sendika lehine bir avantaj oluşturduğu.
• Taraf sendika üyesi olmayıp sözleşmeden yararlanmaya ilişkin diğer şartları haiz olan işçilerin toplu iş sözleşmesinin geriye dönük hak bahşeden parasal hükümlerden mahrum bırakılmalarının bu kapsamdaki işçileri sendikaya üye olmaya zorlayacağı.
• Kuralın sendikalar arası rekabeti taraf sendika lehine haksız şekilde bozduğu anlaşıldığından demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir sınırlamanın varlığından söz edilemeyeceği.
• Sendika üyeleri herhangi bir işlem ya da müracaata gerek kalmaksızın toplu iş sözleşmesinden yararlanırken taraf sendika üyesi olmayan işçiler için talepte bulunma ve taraf sendikaya dayanışma aidatı ödenmesi koşulunun öngörüldüğü, bu sayede sendika üyesi olmayan işçilerin de bir kısım külfete katlanmak suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmelerinin mümkün kılındığı.
• Bu nedenlerle kuralla getirilen sınırlamanın Anayasa’nın 13, 51 ve 53’üncü maddelerine aykırı olduğu.

Sendika Üyesi Olmayan İşçilerin Mali ve Sosyal Hakları Nasıl Belirlenir?

İşyerinde/işletmede toplu iş sözleşmesi yapmak için yetki alan sendika, uzun ve zorlu bir toplu pazarlık sürecinden geçerek toplu iş sözleşmesi imzalamakta ve bu sözleşme ile birtakım hak ve menfaatler elde edebilmektedir. Sözü edilen hak ve menfaatlerden, kural olarak taraf sendikaya üye olarak aidat ödeyen veya dayanışma aidatı ödeyen işçiler yararlanacaktır.

İşverenin bunları diğer işçilere de aynen yansıtması, sendikaya üye olup aidat ödeyenler ile üye olmadığı için aidat ödemesi de gerekmeyen işçilerin hepsinin aynı olanaklara sahip olması sonucunu doğuracağı için genelde uygun görülmez. Böyle bir durumda, işçi sendikası işverene karşı bir tazminat davası açarak mahrum kaldığı dayanışma aidatını talep edebilir. (K. Oğuzman, Hukuki Yönden İşçi-İşveren İlişkileri, C. 1, 4. Bası, İstanbul 1987, sf. 77-78; N. Çelik/N. Caniklioğlu/T. Canpolat, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 30. Bası, İstanbul 2017. Sf. 900; F. Şahlanan, Toplu İş Sözleşmesi, İstanbul 1992, sf. 152-153, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Ayrıca, işveren böyle bir uygulamayla sendikalı ve sendikasız işçiler arasında haksız şekilde ayrım yapmış olacağı için 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin 2. fıkrasını ihlal etmiş olur. Sendika üyesi işçiler işverenden maddenin 4. fıkrası uyarınca tazminat talep edebilirler. (Oğuzman, Hukuki Yönden, sf. 77; Ü. Narmanlıoğlu, Toplu İş İlişkileri, 2. Baskı, İstanbul 2013, sf. 451 ve dn. 460, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bu noktada karşımıza şu soru çıkmaktadır.

Acaba işveren işçiye toplu iş sözleşmesindeki parasal haklardan hepsini değil de sadece birini ya da bazıları sağladığında, bu da toplu iş sözleşmeden yararlandırma sayılacak mıdır? İşveren böyle durumda da tazminat ödemekle yükümlü olabilecek midir?

Bu konuda öne sürülen bir görüşe göre, kanunda “kısmen-tamamen yararlanma” ayrımı yapılmamıştır. Dolayısıyla, işverenin sözleşme serbestisine dayanarak, haklı nedenler dışında, taraf sendikaya üye olmayan bir işçiye toplu iş sözleşmesi ile sağlananların bazılarını ya da tümünü vermesi, hele hele bunların üstünde haklar sağlaması olanağı yoktur.  (Çelik/Caniklioğlu/Canbolat, sf. 900-901, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Ne var ki, Yüksek Yargı aynı görüşte değildir. Yargıtay bu konuda 2003 yılında verdiği bir kararda, sendikanın yoksun kaldığı dayanışma aidatı talebine ilişkin davayı, işverenin sendika üyesi olmayan işçilere toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerini uygulamamış olması nedeniyle reddetmiştir. (Yarg. 9. HD, 04.03.2003 t. ve E. 2002/16415, K. 2828; Tekstil İşveren Dergisi, Mayıs 2003). Yargıtay bu görüşünü daha sonra verdiği bir kararda da aynen sürdürmüştür. (Yarg. 9. HD, 07.11.2006, E. 29470, K. 29402; F. Şahlanan, İşveren Sendika Üyesi Olmayan İşçilere Yaptığı Bazı Ödemelerin Toplu Sözleşmeden Yararlandırma Açısından Değerlendirilmesi, Sicil Dergisi, Eylül 2011, S. 23, sf. 141 ve 142, dn. 2, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bu konuda önemli bir ölçüt de, işverenin toplu iş sözleşmesi hükümlerini sendika üyesi olmayan işçilere uygularken ne gibi bir amaçla hareket ettiğidir. Şayet, işverenin amacı işçileri sendikasızlaştırma, dolayısıyla sendikayı güçsüzleştirme değil ise, sendikanın tazminat talebi reddedilmelidir. Aynı şekilde sendika üyesi işçinin üye olmayan işçiye yapılan zammın kendisine de uygulanması yolundaki bir talebi kabul edilmez. Yargıtay bir kararında bu hususu şu sözlerle vurgulamıştır: “ …davalının, iki işçinin ücretine zam yapmakla güttüğü amaç, işçiler arasında eşitsizlik yaratmak ve toplu iş sözleşmesini akdeden işçi kuruluşunu zayıflatmak olmayıp, daha ziyade iki uzman işçiyi işyerinde tutmak ve işletmenin çalışmasını sürdürmektedir… Bu bakımdan, davacı (sendika üyesi işçi) anılan iki işçiye açıklanan maksatla yapılan zammın kendisine de uygulanmasını isteyemez. Bu konuda açılan davanın reddi gerekir.” (Yarg. 9. HD, 30.03.1973, E. 37337, K. 8164; K. Oğuzman, İşçi İşveren İlişkileri, Olaylar-Kararlar, 2. Bası, İstanbul 1877, sf. 175). Yüksek Yargı daha sonra, 2001 yılında verdiği kararda da, “işverenin işçileri sendikasızlaştırma gibi bir kötü niyetle hareket” etmediği gerekçesiyle verilen yerel mahkeme kararını onamıştır. (akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Bütün bunlara göre denilebilir ki, işveren sendika üyesi olmayan işçileri toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerinden ya da önemli sayılabilecek hükümlerinden yararlandırıyor ise bu uygulama genelde hukuken korunamaz. Buna karşılık, işverenin sendika üyesi olmayan işçilere toplu iş sözleşmesinin bir veya birkaç hükmünü uygulamış ise bu uygulama toplu iş sözleşmesinden yararlandırma olarak değerlendirilemez. (Tunçomağ/Centel, sf. 379, akt. Taşkent, Savaş, Kamu-İş; C: 14, S:3/2019)

Özetleyecek olursak, Prof. Dr. Savaş Taşkent Hocamızın, “İşverenin Sendika Üyesi Olmayan İşçiyi Toplu İş Sözleşmesinden Yararlandırması” başlıklı makalesinde detaylı olarak anlattığı üzere; toplu iş sözleşmesiyle sağlanan kazanımlardan kural olarak taraf sendikanın üyeleri yararlanır.

İşverenin toplu iş sözleşmesi ile sağlanan hakların bütününü ya da sözleşmenin önemli sayılabilecek hükümlerini sendika üyesi olmayan işçilere de uygulaması durumunda, hem sendika üyesi işçiler ve hem de sendika birtakım haklı taleplerde bulunabilirler.

Buna karşılık, yöneticilerin yaptığı objektif değerlendirmeler sonucunda, sendika üyesi olmayan işçilere düşük ya da aynı oranda zam verilmesi, toplu iş sözleşmesinden yararlandırma anlamına gelmez. Böyle bir uygulamanın hukuka uygun olduğu, özellikle bu konudaki Yüksek Yargı kararları da dikkate alındığında ifade edilebilir. Öte yandan toplu iş sözleşmesinde “yararlandırmama, ayrım yapma veya farkın korunması” gibi bir koşul öngörülmüşse, sendika üyesi işçi ücret farkı talebinde bulunabilir.

Sonuç olarak İş Hukukunun önemli isimlerinin yukarıda yer verdiğimiz değerlendirmeleri ışığında ifade edecek olursak;

• Öncelikli kural, toplu iş sözleşmesiyle sağlanan kazanımlardan taraf sendikaya üye işçiler ile dayanışma aidatı ödeyen işçilerin yararlanmasıdır.
• Toplu iş sözleşmesi ile sağlanan hakların bütününü ya da önemli sayılabilecek hükümlerinin sendika üyesi olmayan işçilere uygulanması, doğru bir yöntem değildir ve işveren açısından çeşitli sorumluluklar doğurur.
• İşveren, sendika üyesi olmayan işçileri toplu iş sözleşmesinin tüm hükümlerinden ya da önemli sayılabilecek hükümlerinden yararlandırıyor ise bu uygulama hukuken korunamaz.
• Buna karşılık, yöneticilerinin yaptığı objektif değerlendirmeler sonucunda, sendika üyesi olmayan işçilere, sendika üyesi işçilere göre daha düşük ya da aynı oranda zam verilebilir.
• İdareler tarafından, sendika üyesi olmayan işçilere verilecek hakların hukuki dayanağı bulunmalı, idari bu yönde bir inisiyatif kullanıyorsa sendika üyesi olmayan işçilere verilecek haklar bireysel iş sözleşmelerine dayanmalıdır.

Değerlendirme ve Sonuç

Yukarıda açıklandığı üzere, idareler ve şirketlerinde çalışan işçilerin mali ve sosyal hakları genel olarak imzalanan toplu iş sözleşmeleri ile belirlenmektedir. Toplu iş sözleşmelerinden yararlanabilmek için toplu iş sözleşmesine taraf olan işçi sendikasına üye olmak veya dayanışma aidatı ödemek zorunludur.

Taraf işçi sendikasına üye olmayan veya dayanışma aidatı ödemek istemeyen işçiler çok nadir de olsa bulunmaktadır. Bu durumda, idareler bu işçilerin mali ve sosyal haklarını nasıl belirlemelidir? sorusu gündeme gelmektedir.

Anayasa’nın 51’inci maddesinde yer alan sendika kurma hakkı bir anayasal hak olduğu, 53’üncü maddesinde ise işçiler ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahip oldukları düzenlenmiştir.

Yapılan toplu iş sözleşmelerinde özellikle “sözleşmenin güvencesi” adı altında işverenlerin gerek takım sözleşmesi gerekse ferdi iş sözleşmeleriyle mevcut toplu iş sözleşmesini kısmen ve tamamen, doğrudan doğruya veya dolaylı yollarla toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikası üyesi olmayanlara, sendikasız veya başka bir sendikanın üyelerine uygulanamayacağı şeklinde düzenleme yaptıkları görülmektedir. Bunun yanında “sözleşmeden yararlanma” adı altında ise bu toplu iş sözleşmesinden taraf sendika üyesi işçilerin yararlanacağı, üye olmayanların ise sözleşmeden yararlanmaları konusunda kanun hükümlerinin uygulanacağı şeklinde düzenleme yaptıkları belirlenmektedir.

Bu çerçevede 6356 sayılı Kanunun “sendika özgürlüğünün güvencesi” başlıklı 25’inci maddesinde; işçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartına bağlı tutulamayacağı, işverenin bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamayacağı, ancak ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümlerinin saklı tutulacağı düzenlenmişse de aynı Kanunun “toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39’uncu maddesinde; toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyelerinin yararlanacağı denildikten sonra hemen akabinde toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmelerinin toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlı olduğu, bunun için işçi sendikasının onayının aranmayacağı düzenlemesi ile çeliştiği söylenebilir.

Bu bağlamda ister taraf sendikaya üye olsun isterse de dayanışma aidatı ödeyen olsun toplu iş sözleşmesinden aynen yararlandırılmaları, sadece ve sadece sendikal faaliyetler, yönetici ve temsilcilerin faaliyetleri, sendikal izinler gibi hususlarda taraf sendika üyelerine özel düzenlemeler yapılacağı açık ve nettir.

Ancak, ne üyelik ne de dayanışma aidatı ödemek istemeyen işçilerin mali ve sosyal hakları için, idareler toplu iş sözleşmeleri dışında hali hazırda mevcut olan bireysel iş sözleşmelerine mali ve sosyal haklar koyarak düzenleme yapmalıdır. Yapılacak düzenleme toplu iş sözleşmesi kapsamında yararlanan işçiler düzeyinde olmamalı, bunun üzerinde olmamalı, mümkün mertebe bu getirilen düzenlemenin tabiri caizse bir tık altında olmalıdır.

Özetleyecek olursak kısaca; işyerinde çalışan ancak sendikaya üye olmayan ve dayanışma aidatı da ödemeyen işçilerin mali ve sosyal hakları mevcut bireysel iş sözleşmelerine konulacak düzenlemeler ile belirlenmesi, bu işçilerin maaş artışının ne şekilde olacağı konusunda iş sözleşmelerinde düzenleme yapılması, mevcut toplu iş sözleşmesi hükümleri ile aynı veya bunun üzerinde mali ve sosyal hakların belirlenmesi durumunda elbette hem sendikaların hem de sendika üyesi işçilerin dava açma haklarının bulunduğu, sendika özgürlüğü çerçevesinde bu durumda olan sendika ve sendikalı işçilerin lehine pozitif bir sonuç ortaya çıkmasının muhtemel bir gelişme olabileceği, mevcut toplu iş sözleşmesi üzerinde bireysel iş sözleşmeleri ile mali ve sosyal hakların verilmesi durumunda idarelerin 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi çerçevesinde kamu zararı ile karşı karşıya kalabileceği değerlendirilmektedir.

YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

Böylece dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten yararlanmak isteyen işçiler, talep tarihinden itibaren geçerli olmak üzere geriye dönük olarak TİS hükümlerinden faydalanabilecekler.

 6356 sayılı Sendikalar Ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39. Maddesinin dördüncü fıkrası şu şekildeydi:

“(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.”

Bu maddenin son cümlesindeki “İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmüyle, dayanışma aidatı ile TİS’ten yararlanma sınırlandırılmış, taraf sendikaya üye olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten en erken imza tarihi itibariyle yararlanmasına izin verilmişti. Böylece sendika üyesi işçiler lehine bir düzenleme yapılarak sendika üyeliği teşvik edilmekteydi.

Bakırköy 16. İş Mahkemesi, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’ndaki “İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmünü Anayasa’ya aykırı bularak iptal talebinde bulundu.

Mahkemenin başvuru gerekçesinde, itiraz konusu kuralla, toplu iş sözleşmesinden faydalanmaya ilişkin talebin sendikaya üye olmayan işçiler bakımından geçerlilik tarihinin toplu iş sözleşmesinin imza tarihi olarak belirlendiği, bu suretle işçilerin toplu iş sözleşmesini akdeden sendikaya üye olmaya zorlandıkları belirtilerek kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürüldü.

Anayasa Mahkemesi, 3 Mart 2021 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan kararı ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 39. Maddesinin dördüncü fıkrasındaki “İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” cümlesini Anayasa aykırı bularak iptal etti. Böylece dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten yararlanmak isteyenler için sınırlama kaldırmış oldu. Bu işçiler de artık TİS’ten talep tarihi itibariyle yararlanabilecekler.

Anayasa Mahkemesi iptal kararında özetle şu değerlendirme yer verdi:

“Toplu iş sözleşmesine taraf sendika üyesi olan işçi, talebi gerekmeksizin üye aidatı ödeyerek üye olmayan işçi ise talebi üzerine dayanışma aidatı ödemek suretiyle sözleşmenin parasal hükümlerinden yararlanmaktadır. Ancak yetki alma ve toplu iş sözleşmesinin hazırlık, müzakere ve pazarlık süreçlerinin devam ettiği dönemlerde sendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödemesi itiraz konusu kuralla engellenmektedir. Kuralın toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihte taraf sendika üyesi olan işçiler lehine bir sonuç doğurduğu, bu nedenle sendikalaşma yarışında taraf sendika lehine bir avantaj yarattığı açıktır. Bu durum ise sendikalar arasındaki yarışın ve dolayısıyla çoğulculuğun zedelenmesine neden olabilecektir.

Taraf sendika üyesi olmayıp sözleşmeden yararlanmaya ilişkin diğer şartları haiz olan işçilerin toplu iş sözleşmesinin hükümlerinden mahrum bırakılmalarının, bu kapsamdaki işçileri sendikaya üye olmaya zorlayacağı açıktır.

İtiraz konusu kuralla, taraf sendika üyesi olmayan işçilerin toplu iş sözleşmesinin toplu görüşme ve pazarlık sürecinin uzaması nedeniyle öngörülecek geçmişe yönelik parasal hükümlerden yararlanmaları engellenmek suretiyle güçlü sendika ile toplu iş sözleşmesi hakkı arasındaki denge bozulmuştur.

Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca sendika ve toplu sözleşme haklarına getirilen sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması gerekir. Bu itibarla kuralla getirilen sınırlamanın Anayasa’nın 51. ve 53. maddeleri kapsamında bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığı, aksine demokratik bir toplumda bulunması gereken çoğulculuğa zarar verdiği, sendikalar arası rekabeti taraf sendika lehine haksız şekilde bozduğu anlaşılmaktadır.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.”

Anayasa Mahkamesi’nin kararına ulaşmak için tıklayınız

Bakanlığın görüş yazısında; TÜHİS’in 07.01.2021 tarihli ve 2021/284 sayılı yazısı ilgi tutularak,

• Yürürlük süresi 31.12.2020 tarihinde sona eren TİS’ten dayanışma aidatı ile yararlanan işçilerin, süresi sona eren toplu iş sözleşmesi ile sağlanan mali ve sosyal haklardan iş sözleşmesi hükmü olarak yararlanmaya devam edecekleri, ancak 01.01.2021 tarihinden itibaren bu işçilerden dayanışma aidatı kesilmemesi gerektiği belirtildi.

Yani işçinin dayanışma aidatı ödeyerek yararlandığı bir TİS var ise ve bu TİS’in süresi sona ermişse; işçi söz konusu toplu iş sözleşmesi ile sağlanan mali ve sosyal hakları iş sözleşmesi hükmü olarak ve dayanışma aidatı ödemeden almaya devam eder.

• 01.2021 tarihi ile yeni dönem imzalanacak olan işletme toplu iş sözleşmesi imza tarihi arasında dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak için dilekçe veren işçilere ise kanun hükmü gereği yeni dönem toplu iş sözleşmesinin imzalanacağı tarihten sonra ileriye doğru dayanışma aidatı kesilmeye başlanması ve yeni dönem işletme toplu iş sözleşmesi imza altına alınıncaya kadar da taleplerine herhangi bir işlem tesis edilmemesi gerektiği belirtildi.

Buna göre de TİS’ten dayanışma aidatı ödeyerek yararlanabilmek ancak TİS imza tarihi itibariyle ve ‘ileriye doğru’ mümkün olacağından henüz imzalanmamış bir TİS’ten yararlanmak için dayanışma aidatı dilekçesi veren işçilere ilişkin bir işlem yapılmaması; bu kişilerden yeni dönem toplu iş sözleşmesi imzalandıktan sonra dayanışma aidatı kesilmeye başlanması gerekiyor.

İşte Bakanlığın o Yazısı:  

 

T.C.

SAĞLIK BAKANLIĞI

Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Sayı: 88642023

Konu: Sürekli İşçilerin Dayanışma Aidatı                                                                ÇOK ACELE

DAĞITIM YERLERİNE

İlgi: Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası’nın 07.01.2021 tarihli ve 2021/284 sayılı yazısı.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun Üyelik aidatı başlıklı 18 ınci maddesinin ikinci fıkrasında, “Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili sendikaya ödenir.” hükmüne yer verilmiştir. Ayrıca aynı Kanunun 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “…Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmüne yer verilmiştir.

6356 sayılı Kanunun 36 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında “… Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.” hükmüne, 2019 -2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesi 4 üncü maddesinin (c) fıkrasında, “Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.” hükmüne yer verilmiştir.

Ayrıca, ilgi yazıda “toplu iş sözleşmesi yürürlükte iken işçinin yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinin yürürlük süresinin bitimine kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanan işçilerin, yeni dönem toplu iş sözleşmesi imzalanıncaya kadar süresi sona eren toplu iş sözleşmesi ile sağlanan mali ve sosyal haklardan iş sözleşmesi hükmü olarak yararlanmaya devam etmeleri gerekmekte olup, ayrıca Bakanlığımız için yeni dönem toplu iş sözleşmesi imzalanmadığından yetkili işçi sendikasına üye olmayan işçilerden 01.01.2021 tarihinden itibaren dayanışma aidatının kesilmemesi, 01.01.2021 tarihi ile yeni dönem imzalanacak olan işletme toplu iş sözleşmesinin imza tarihi arasında dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden ilk defa yararlanmak için başvuran işçilerden ise kanun hükmü gereği yeni dönem toplu iş sözleşmesinin imzalanacağı tarihten ileriye doğru dayanışma aidatı kesilmesi gerektiği hususları mütalaa edilmektedir.” şeklinde bildirilmiştir.

Bu itibarla, Genel Müdürlüğünüzde / Müdürlüğünüzde / Müdürlüğünüze bağlı hizmet birimlerinde / sağlık tesislerinde görev yapan işçiler için;

1. 31.12.2020 tarihi ve öncesinde 2019 – 2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesi dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak için dilekçe veren işçilerin, süresi sona eren toplu iş sözleşmesi ile sağlanan mali ve sosyal haklardan iş sözleşmesi hükmü olarak yararlanmaya devam etmeleri, ancak 01.01.2021 tarihinden itibaren işçilerin ücretlerinden kaynaktan dayanışma aidatı kesilmemesi,
2. 01.2021 tarihi ile yeni dönem imzalanacak olan işletme toplu iş sözleşmesi imza tarihi arasında dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak için dilekçe veren işçilere ise kanun hükmü gereği yeni dönem toplu iş sözleşmesinin imzalanacağı tarihten sonra ileriye doğru dayanışma aidatı kesilmeye başlanması ve yeni dönem işletme toplu iş sözleşmesi imza altına alınıncaya kadar da taleplerine herhangi bir işlem tesis edilmemesi,

hususlarında,

Bilgi ve gereğini önemle arz ve rica ederim.

Mehmet İSLAMOĞLU

Bakan a.

Genel Müdür

 

 

Genel Müdürlüğün görüş yazısında; “Kurumumuz Merkez ve Taşra teşkilatında sürekli işçi olarak görev yapan personelin mali ve sosyal hakları hususunda Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanmış ve süresi en son sona eren toplu iş sözleşmesi hükümlerinin, yenisi yürürlüğe girinceye kadar yürürlükte olacağı anlaşılmaktadır.” ifadelerine yer verildi.

Dolayısıyla 696 KHK’lı 4-D sürekli işçiler için; süresi sona eren Toplu İş Sözleşmesi’nin hükümleri, yeni TİS imzalanıncaya kadar uygulanacaktır.

İşte İŞKUR’un o yazısı;

TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Personel Dairesi Başkanlığı

İşçi Personel Şube Müdürlüğü

 

Sayı: 37213943-900

Konu: Sürekli İşçilerin Mali ve Sosyal Hakları Hk.

 

DAĞITIM YERLERİNE

 

Kurumumuz Merkez ve Taşra Teşkilatında Personel Çalıştırılmasına Dayalı hizmet alımı kapsamında 696 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 23 üncü madde uyarınca sürekli işçi statüsüne geçirilen personelin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak, Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin yürürlük süresi 31/10/2020 tarihinde sone ermiş olup; Kurumumuz merkez ve taşra teşkilatında sürekli işçi olarak görev yapan personelin anılan tarihten sonraki mali ve sosyal hakları ile ilgili uygulamanın nasıl yapılacağı ve konu ile ilgili yapılacak işleme esas olmak üzere 13/10/2020 tarih ve 00006932388 sayılı yazımızla Çalışma Genel Müdürlüğüne sorulmuş olup, adı geçen Genel Müdürlükten alınan 13/11/2020 tarih ve 00007188186 sayılı cevabi yazıda, “696 Sayılı KHK Kapsamındaki İşçi İşçilerin Bildirimleri” konulu bilgilendirme metnini ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına gönderilmiş olduğu ve 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası, “bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır.” hükmüne amir olduğundan 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilen sürekli işçi statüsündeki personelin, yetkili sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek 31/10/2020 tarihinden sonra işyerinde yürürlükte olan toplu iş sözleşmesinden yararlanabilecekleri değerlendirilmektedir.”

Ayrıca; 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun Toplu İş Sözleşmesinin Hükmü başlıklı 36. ncı maddesinin 2 inci fıkrasında;

“Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.”… denilmektedir.

Yukarıda yer alan açıklamalar doğrultusunda; Kurumumuz Merkez ve Taşra Teşkilatında sürekli işçi olarak görev yapan personelin mali ve sosyal hakları hususunda Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanmış ve süresi en son sona eren toplu iş sözleşmesi hükümlerinin, yenisi yürürlüğe girinceye kadar yürürlükte olacağı anlaşılmaktadır.

Bilgi edinilmesi ve gereğinin bu doğrultuda yapılmasını rica ederim.

İrfan ERDOĞMUŞ

Genel Müdür a.

Daire Başkanı

 

 

696 KHK ile kadroya geçen 4 D sürekli işçiler için yeni bir dönem başlarken bu işçilerin Sosyal Güvenlik Kurumuna asıl iş kolundan bildirimleri, 01/11/2020 tarihi itibariyle yapıldı.

Peki merkezi kurumlardaki 696 KHK’lı işçiler, 1 Kasım 2020’den sonra hangi TİS hükümlerin tabi olacaklar?

İşyerinde/işletmede mevcut bir TİS varsa, bu TİS 696 KHK ile kadroya geçen işçilere uygulanır mı? 

Mevcut TİS’in 696 KHK’lı işçilere uygulanmasında nelere dikkat edilmelidir?

Ücret artışı ve sosyal yardımlar nasıl uygulanacaktır?

696 KHK’lı işçilerin günlük ücreti yükseltilecek mi?

696 KHK kapsamındaki hangi işçilerin günlük ücretlerine zam gelecek?

TİS sosyal haklar 696 KHK’lı işçilere nasıl uygulanacak?  

Tarım ve Orman Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü bir yazı yayınlayarak bu hususları açıklığa kavuşturdu.

Buna göre;

• İşyerinde/işletmede süresi devam eden mevcut bir Toplu İş Sözleşmesi varsa; 696 KHK ile kadroya geçen işçilerin, yetkili sendikalara üye olmaları veya dayanışma aidatı ödemeleri suretiyle yürürlükteki Toplu İş Sözleşmelerinden yararlandırılmaları gerekmektedir.

Sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacak işçilerin ücretleriyle ilgili olarak ise;

• Yürürlükteki Toplu İş Sözleşmesiyle günlük bir taban ücret belirlenmişse, 696 KHK’lı işçilerin günlük ücretlerinin de bu taban ücrete yükseltilmesi,
• Bir taban ücret belirlenmemişse veya 696 KHK’lı işçilerin günlük ücreti, belirlenen taban ücretin üzerindeyse aynı yevmiyelerin ödenmesine devam edilmesi,
• Diğer mali ve sosyal hakların da dahil olunan TİS’teki sözleşme hükümleri gereğince ödenmesi gerekmektedir.

Bu Yazının PDF formatına ulaşmak için tıklayınız 

İşte Bakanlığın o yazısı;

T.C.

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI

Personel Genel Müdürlüğü

Sayı: E-24522897-010.06.01-3123882                                                                                06.11.2020

Konu: 696 Sayılı KHK ile Sürekli İşçi Kadrolarına Geçişleri Yapılan İşçiler Hk.

DAĞITIM YERLERİNE

Bilindiği üzere; 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü madde gereğince sürekli işçi kadrolarına geçiş işlemleri yapılan sürekli/geçici işçi personelin, ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesine ilişkin esaslar, Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanmış ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri Mülga Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca 12.04.2018 tarihinde ilan edilmiş olup, bu hükümlerin Geçici 23 üncü madde kapsamındaki idareler için 31.10.2020 tarihine kadar uygulanması kararlaştırılmıştır.

Aynı KHK’nın 113 üncü maddesi ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa eklenen Geçici 7. Madde ile aynı Kanun’un 4. Maddesinin “… (2) Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır” hükmü gereği, ataması yapılan işçiler Bakanlığımız işyerlerinin bağlı bulunduğu 01-Avcılık, Balıkçılık, Tarım ve Ormancılık işkoluna geçişleri yapılmış ve Sosyal Güvenlik Kurumuna giriş bildirgeleri verilmiş olup, iş kolu değişikliğinden sonra ilgili personelin 01.11.2020 tarihinden itibaren sendikalar üye olabilme ve Toplu İş Sözleşmelerinden yararlanma hakları doğmuştur.

6356 sayılı Kanunun “Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması” başlıklı 17 inci maddesinin beşinci fıkrasında, “Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanacak elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile e-Devlet kapısı üzerinden kazanılır…” denilmekte olup, “Üyelik aidatı” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında da “Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili sendikaya ödenir.” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

Bu nedenle, bahse konu işçilerin Bakanlığımızda yetkili bulunan sendikalara üye olmaları veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle dilekçelerinin alınarak yürürlükte bulunan Toplu İş Sözleşmelerinden yararlandırılmaları gerekmektedir.

Söz konusu üyelik işlemleriyle ilgili olarak; 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39. Maddesinde;

“(1) Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.

(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.

(3) Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır.

(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmü yer almaktadır.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen açıklamalar doğrultusunda üyelik aidatı veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacak işçilerin ücretleriyle ilgili olarak;

Bakanlığımızın üyesi bulunduğu Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası ( TÜHİS ) ile Bakanlığımız bünyesinde yetkili olan Sendikalar (TARIM-İŞ/ÖZ ORMAN-İŞ) arasında imzalanan 01.03 2019-28.02 2021 yürürlük süreli Toplu İş Sözleşmelerinin gündelik ücret skalasının V. Grubundu yer alan taban ücretlerine intibaklarının yapılması, taban ücreti üzerinde bulunanların ise aynı yevmiyelerinin ödenmesine devam edilmesi ile diğer mali ve sosyal hakların da sözleşme hükümleri gereğince ödenmesi, ayrıca yapılacak maaş hesaplamalarında Bakanlığımız Personel Genel Müdürlüğünce uygulanmakta olan ve konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin yapıldığı işçi personel maaş programının kullanılması hususlarında;

Bilgi ve gereğini rica ederim.

Mustafa SÖNMEZ

Bakan a.

Genel Müdür Yardımcısı

Bakanlığın yazısında; işyerinde/işletmede uygulanmakta olan TİS’in 696 KHK’lı işçilere de uygulanması gerektiği belirtilerek;

1. Yararlanma hükümlerinin uygulanmasına ilişkin olarak;

a) 01.11.2020 tarihinden önce yetkili işçi sendikasına üye olanlara, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin 01.11.2020 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanması,

b) 01.11.2020 tarihi ve sonrasında yetkili işçi sendikasına üye olanlara, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin üyeliklerinin yetkili işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren geçerli olmak üzere uygulanmaya başlanması,

c) Yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödeyerek İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmak amacıyla 01.11.2020 tarihinde ve öncesinde dilekçe veren işçilere, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin 01.11.2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanması,

d) 01.11.2020 tarihinden sonra İşletme Toplu İş Sözleşmesinden dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak isteyen işçiler için, dilekçelerine göre işlem yapılması, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin dilekçe/talep tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanmaya başlanması,

Bakanlığın yazısında, işyerindeki/işletmedeki mevcut TİS’ten üyelik aidatı veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanacakların ücretlerine ilişkin olarak şu hükümlere yer verildi:

a) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü maddesi kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçişleri yapılan ve halen görev yapan işçilerin 31.10.2020 tarihi itibariyle almakta oldukları günlük brüt çıplak ücretlerine (yevmiyelerine) herhangi bir ücret zammı uygulanmaması

b) 31.10.2020 tarihi itibariyle almakta oldukları günlük brüt çıplak ücretleri (yevmiyeleri) üzerinden ücretlerinin hesaplanmasına devam edilmesi,

c) İşletme Toplu İş Sözleşmesi kapsamında öngörülen ücret ve ücret zammı hariç diğer hakların, işçinin üyelik tarihi/dayanışma aidatı ile yararlanma talep tarihine bağlı olarak ödenmesi,

d) Yetkili işçi sendikasına üye olmayanlar ile yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemek suretiyle işletme toplu iş sözleşmesinden yararlanmak istemeyenlere, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan 375 Sayılı KHK’nın Geçici 23. Maddesi Uyarınca İdarelerce Sürekli İşçi Kadrolarına Geçirilen İşçilerin Ücret İle Diğer Mali ve Sosyal Haklarının Belirlenmesinde Esas Alınacak Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinin uygulanmaya devam edilmesi (01.01.2019 – 31.12.2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesi haklarından hiçbir şekilde faydalandırılmamaları),

Bakanlığın yazısının PDF formatı için tıklayınız 

T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Sayı : 88642023
Konu : 696 sayılı KHK İle Sürekli İşçi ACELE
Kadrolarına Geçişleri Yapılan
İşçiler Hakkında

Kadro ve Terfi Dairesi Başkanlığı – Üst Öğrenim ve Ödüllendirme İşlemleri Birimi Ayrıntılı bilgi için irtibat : Melih ÖZAYDIN İstatistikçi Üniversiteler Mah. Dumlupınar Bulvarı 6001. Cadde No :9 6008 Çankaya / ANKARA Telefon:0312 585 19 95

DAĞITIM YERLERİNE

696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü maddesi kapsamında Bakanlığımız sürekli işçi kadrolarına geçişleri yapılan işçilerin Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesi 31.10.2020 tarihi itibariyle sonlanmıştır.

Diğer taraftan, Bakanlığımızın üyesi bulunduğu Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası ( TÜHİS) ile Bakanlığımız işyerlerinde görevli işçiler için işletme toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili Öz Sağlık ve Sosyal Hizmet İşçileri Sendikası (Öz-Sağlık İş) arasında yapılan görüşmeler neticesinde, Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilatlarında 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca istihdam edilen işçilere ilişkin 01.01.2019 – 31.12.2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesi 10.08.2020 tarihinde imzalanmıştır.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun “Sendika üyeliği ve üyeliğin kazanılması” başlıklı 17 nci maddesinin beşinci fıkrasında, “Sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanacak elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden üyelik başvurusunda bulunulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile e-Devlet kapısı üzerinden kazanılır…” hükmüne, “Üyelik aidatı” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili sendikaya ödenir.” hükmüne ve “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39 uncu maddesinde, “Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır. Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır… Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükümlerine yer verilmiştir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa dayanılarak hazırlanan ve 09.07.2013 tarihli ve 28702 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Sendika Üyeliğinin Kazanılması ve Sona Ermesi İle Üyelik Aidatının Tahsili Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Üyelik, yetkili organın e-Devlet kapısı üzerinden otuz gün içerisinde başvuruyu kabulü ile kazanılır. Üyeliğin başlangıç tarihi, yetkili organ tarafından üyelik başvurusunun e-Devlet kapısı üzerinden kabul edildiği tarihtir…” hükümlerine yer verilmiştir.

Ayrıca, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü maddesi kapsamında Bakanlığımız sürekli işçi kadrolarına geçişleri yapılan işçilere uygulanan Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümleri 31.10.2020 tarihinde sona ermesiyle birlikte söz konusu işçilerin, Bakanlığımızın taraf olduğu ve Bakanlığımızca uygulanmakta olan 01.01.2019 – 31.12.2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanıp yararlanamayacağı hususuna ilişkin olarak Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından alınan 23.10.2020 tarihli ve E. 2418040 sayılı görüş yazısında, “… 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası “bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır” hükmüne amir olup Bakanlığımızca ilan edilen toplu iş sözleşmesi hükümlerinin yürürlük süresinin 31/10/2020 tarihinde sona ermesiyle birlikte, 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilen sürekli işçi statüsündeki işçilerin, yetkili sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek anılan toplu iş sözleşmesinden yararlanabilecekleri değerlendirilmektedir.” şeklinde mütalaa edilmiştir.

Bu çerçevede; Genel Müdürlüğümüz emrinde, Müdürlüğünüz emrinde ve Müdürlüğünüze bağlı tüm sağlık tesislerinde 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü maddesi kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçişleri yapılan ve halen görev yapan işçilerin 01.01.2019 – 31.12.2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanma işlemleri aşağıda belirtilen hususlara göre yürütülecektir.

1. Yararlanma hükümlerinin uygulanmasına ilişkin olarak;

a) 01.11.2020 tarihinden önce yetkili işçi sendikasına üye olanlara, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin 01.11.2020 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanması,

b) 01.11.2020 tarihi ve sonrasında yetkili işçi sendikasına üye olanlara, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin üyeliklerinin yetkili işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren geçerli olmak üzere uygulanmaya başlanması,

c) Yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödeyerek İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmak amacıyla 01.11.2020 tarihinde ve öncesinde dilekçe veren işçilere, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin 01.11.2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanması,

d) 01.11.2020 tarihinden sonra İşletme Toplu İş Sözleşmesinden dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak isteyen işçiler için, dilekçelerine göre işlem yapılması, İşletme Toplu İş Sözleşmesinde yer alan haklara ilişkin hükümlerin dilekçe/talep tarihinden itibaren geçerli olmak üzere uygulanmaya başlanması,

2. Üyelik aidatı veya dayanışma aidatı ödemek suretiyle İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanacakların ücretlerine ilişkin olarak;

a) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen geçici 23 üncü maddesi kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçişleri yapılan ve halen görev yapan işçilerin 31.10.2020 tarihi itibariyle almakta oldukları günlük brüt çıplak ücretlerine (yevmiyelerine) herhangi bir ücret zammı uygulanmaması

b) 31.10.2020 tarihi itibariyle almakta oldukları günlük brüt çıplak ücretleri (yevmiyeleri) üzerinden ücretlerinin hesaplanmasına devam edilmesi,

c) İşletme Toplu İş Sözleşmesi kapsamında öngörülen ücret ve ücret zammı hariç diğer hakların, işçinin üyelik tarihi/dayanışma aidatı ile yararlanma talep tarihine bağlı olarak
ödenmesi,

d) Yetkili işçi sendikasına üye olmayanlar ile yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemek suretiyle işletme toplu iş sözleşmesinden yararlanmak istemeyenlere, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan 375 Sayılı KHK’nın Geçici 23. Maddesi Uyarınca İdarelerce Sürekli İşçi Kadrolarına Geçirilen İşçilerin Ücret İle Diğer Mali ve Sosyal Haklarının Belirlenmesinde Esas Alınacak Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinin uygulanmaya devam edilmesi (01.01.2019 – 31.12.2020 yürürlük süreli İşletme Toplu İş Sözleşmesi haklarından hiçbir şekilde faydalandırılmamaları),

3. Yetkili işçi sendikasına üyelik aidatlarının kesilmesine yönelik olarak;

a) 01.11.2020 tarihinden önce yetkili işçi sendikasına üye olanlar için 01.11.2020 tarihinden itibaren sendika üyelik aidatlarının, İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Sendikal Aidatlar” başlıklı 13 üncü maddesi uyarınca yetkili işçi sendikasının ekli yazısında belirtilen hesabına yatırılması ve yetkili işçi sendikasına ilgili madde kapsamında listelerin gönderilmesi,

b) 01.11.2020 tarihinden sonra yetkili işçi sendikasına üye olanlar için sendika üyelik tarihinden itibaren sendika üyelik aidatlarının, İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Sendikal Aidatlar” başlıklı 13 üncü maddesi uyarınca yetkili işçi sendikasının ekli yazısında belirtilen hesabına yatırılması ve yetkili işçi sendikasına ilgili madde kapsamında listelerin gönderilmesi,

c) Yetkili işçi sendikasına dayanışma aidatı ödeyerek İşletme Toplu İş Sözleşmesinden yararlanmak amacıyla 01.11.2020 tarihinde ve öncesinde dilekçe veren işçilerin 01.11.2020 tarihinden itibaren dayanışma aidatlarının, İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Sendikal Aidatlar” başlıklı 13 üncü maddesi uyarınca yetkili işçi sendikasının ekli yazısında belirtilen hesabına yatırılması ve yetkili işçi sendikasına ilgili madde kapsamında listelerin gönderilmesi,

d) 01.11.2020 tarihinden sonra İşletme Toplu İş Sözleşmesinden dayanışma aidatı ödemek suretiyle yararlanmak isteyen işçiler için, İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Sendikal Aidatlar” başlıklı 13 üncü maddesi uyarınca dayanışma aidatlarının, dilekçe/talep tarihi itibariyle yetkili işçi sendikasının ekli yazısında belirtilen hesabına yatırılması ve yetkili işçi sendikasına ilgili madde kapsamında listelerin gönderilmesi,

e) Yetkili işçi sendikasına üye olan işçiler için yetkili işçi sendikasının, sendika üyelik aidatının ödenmesi hakkında 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 18 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü kapsamında Genel Müdürlüğümüze, Müdürlüğünüze veya sağlık tesisine doğrudan müracaat etmesi durumunda, işçilerin üyelik kabul tarihlerinin kontrol edilerek İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Sendikal Aidatlar” başlıklı 13 üncü maddesi hükümlerinin uygulanması,

f) Yetkili işçi sendikasına üyelik tarihinin kontrolünde, yukarıda anılan mevzuat kapsamında işçinin üyelik talebinin e-Devlet kapısı üzerinden yetkili işçi sendikası tarafından kabul edildiği tarihin esas alınması,

4. İlgili mevzuat gereği Sosyal Güvenlik Kurumuna gerekli bildirimlerin yapılması,

5. Yazımızda belirtilen açıklamaların Müdürlüğünüze bağlı tüm sağlık tesislerine bildirilmesi, hususlarında;

Bilgilerinizi ve yukarıda belirtilen hizmetleri yürütmekle görevli personele tebliği ile gereğini önemle arz ve rica ederim.

Mehmet İSLAMOĞLU
Bakan a.
Genel Müdür

Hali hazırda 696 KHK’lı işçilere uygulanmakta olan bu TİS’in yürürlük süresi, merkezi kurumlar için 31 Ekim 2020’de doluyor.

Bu tarihler sonrası için taşerondan kadroya geçen işçilerin durumuna ilişkin yer yer kafa karışıklığı yaşandığı görülüyor.

Peki merkezi kurumlardaki 696 KHK’lı işçiler, 31 Ekim 2020’den sonra hangi TİS hükümlerin tabi olacaklar?

696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçiler, 31.10.2020 tarihinden sonra sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek işyeri/işletmede uygulanan toplu iş sözleşmesinden yararlanabilecekler mi?

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, TES İŞ Sendikası’nın talebi üzerine verdiği cevabi yazıda, bu hususları açıklığa kavuşturdu.

Buna göre 696 sayılı KHK kapsamında kadroya geçen sürekli işçiler, 31/10/2020 tarihinden sonra yetkili sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek, işyerinde/ işletmede uygulanmakta olan Toplu İş Sözleşmesinden yararlanabilirler.

Bakanlığın yazısı şöyle:

T.C.

AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI

Çalışma Genel Müdürlüğü

Sayı: 98425987-045.02. 2211981                                                                              02.10.2020

Konu: Hukuki

TÜRKİYE ENERJİ, SU VE GAZ İŞÇİLERİ SENDİKASINA

İlgi: 15.09.2020 tarihli ve 15727/2-A sayılı yazınız.

 

Sendikanız faaliyet sahası içerisinde yer alan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve bağlı işyerlerinde, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) gereğince sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin, 31/10/2020 tarihinden sonra sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek işyeri/işletmede uygulanan toplu iş sözleşmesinden yararlanıp yararlanamayacağına ilişkin ilgide kayıtlı yazınız incelenmiştir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Geçici 7. Maddesinde;

(1) 5018 sayılı Kanuna ekli (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı listede yer alan idareler ile birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler, anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü ve geçici 24 üncü maddeleri uyarınca sürekli işçi kadrolarına, geçici işçi pozisyonlarına veya işçi statüsüne geçirilen işçilerinden; geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği işkolu mevcut işyerinin girdiği işkolu ile aynı olanları o işkolundaki mevcut işyerinden, farklı olanları ise geçişten önce işçinin çalıştığı alt işveren işyerinin girdiği işkolunda yeni tescil edilecek işyerlerinden Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirileceği,

(2) Birinci fıkra kapsamındaki işyerlerinin her biri bu Kanunun uygulanması bakımından bağımsız bir işyeri sayılacağı,

(3) Birinci fıkra kapsamında yeni tescil edilen işyerlerinden bildirilen işçiler, bu madde kapsamındaki idarelerde geçiş işleminden önce alt işveren işçileri için Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve en son sona erecek olan toplu iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte 4 üncü maddeye uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirileceği,

(4) Bu maddenin uygulanmasında bu Kanunun bu maddeye aykırı diğer hükümleri uygulanmayacağı, hüküm altına alınmıştır.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 23 üncü maddesinin altıncı fıkrasında da, “Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki idarelerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” ifadesi hüküm altına alınmıştır.

Bu bağlamda, 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası, “bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır.” hükmüne amir olup 6356 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilen sürekli işçi statüsündeki işçilerin, yetkili sendikaya üye olarak veya dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanabilecekleri, ancak 31/10/2020 tarihine kadar mali ve sosyal hakların geçişten önce o işkolunda alt işveren işçilerini kapsayan,  Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin mali ve sosyal haklarından fazla olamayacağı değerlendirilmektedir.

Bilgilerinizi rica ederim.

Nurcan ÖNDER

Bakan a.

Genel Müdür

Bu Yazının PDF formatına ulaşmak için tıklayınız

Söz konusu bu TİS’in yürürlük süresi, belediye şirketlerine geçirilen taşeron işçiler açısından 30 Haziran 2020 tarihinde sona ermiştir.

1 Temmuz 2020 tarihi itibariyle, Belediye şirket işçilerine uygulanacak mali ve sosyal haklar konusunda kafa karışıklığı yaşanmaktadır.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, Türkiye Demiryolu İşçileri Sendikasının talebi üzerine verdiği görüş yazısıyla konuyu kısmen açıklığa kavuşturmuştur.

Bakanlığın yazısında; kurumlarda, 696 sayılı KHK kapsamında olmayan işçileri kapsayan ve uygulanmakta olan bir Toplu İş Sözleşmesi varsa, bu TİS’in 01.07.2020 tarihinden itibaren 696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçişleri yapılan işçileri de kapsayacağı, bu işçilerin sendika üyesi olmaları veya dayanışma aidatı ödemeleri durumunda yürürlükteki TİS’ten faydalanabilecekleri belirtildi.

T.C.

AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI

Çalışma Genel Müdürlüğü

 

Sayı: 98425987-045.02.E.1629233 20.07.2020

Konu: Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma Hk.

 

 

TÜRKİYE DEMİRYOLU İŞÇİLERİ SENDİKASINA

Necatibey Cad. Sezenler Sok. No:5 ANKARA

 

 

İlgi: Türkiye Demiryolu İşçileri Sendikası’nın 06.07.2020 tarihli ve 2999 sayılı yazısı

İlgide kayıtlı yazınızda 696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçişleri yapılan işçilerin 30/06/2020 tarihinden itibaren çalıştıkları işyerinde yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmelerinden yararlanıp yararlanamayacaklarına dair görüş yazınız incelenmiştir.

Bilindiği üzere 696 sayılı KHK’nın 127 nci maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 24 üncü madde gereğince il özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarıdan fazlası il özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibariyle çalıştırılmakta olanların kadroya geçiş işlemleri yapılmıştır.

696 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 24. Maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanmış ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri Bakanlığımızca 12/04/2018 tarihinde ilan edilmiş olup bu hükümlerin Geçici 24 üncü Madde kapsamındaki idareler için 30/06/2020 tarihine kadar uygulanması kararlaştırılmıştır.

Bu itibarla 696 sayılı KHK kapsamındaki idarelerde daha önce kadrolu çalışan ve 696 sayılı KHK kapsamında olmayan işçileri kapsayan ve uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesi varsa, 696 sayılı KHK kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçişleri yapılan ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 4. Maddesine uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimleri yapılan işçilerin sendika üyesi olmaları veya dayanışma aidatı ödemeleri durumunda yürürlükteki toplu iş sözleşmesinden faydalanabilecekleri mütalaa edilmiştir.

Bilgilerinizi rica ederim.