Aynı Kanun’un 63. maddesinde ise, “Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir” şeklinde kurala yer verilmiştir.

Haftalık iş süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlenmesi mümkündür.

Bu durumda haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar ise 4857 sayılı Yasanın 41. maddesinin üçüncü fıkrasında, “ fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılmıştır.

Fazla sürelerle çalışma halinde denkleştirmeye gidilip gidilemeyeceği Kanunda açıkça düzenlenmemiştir.

Bununla birlikte denkleştirme esasının kabul edildiği 63. maddede “haftalık normal çalışma” süresinden söz edildiğine göre, tarafların 45 saatin altında haftalık çalışma süresi belirlemeleri halinde, denkleştirmenin kararlaştırılan haftalık çalışma süresine göre yapılması gerekecektir.

Günlük çalışma süresinin 11 saatten fazla olamayacağı Kanunda emredici şekilde düzenlendiğinden, tespit edilen fazla sürelerin denkleştirmeye tabi tutulmaması, 11 saati aşan çalışmalar için zamlı ücret ödenmesi gerekir.

Yine işçilerin gece çalışmaları Yasanın 69. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca günde 7,5 saati geçemez. Yasada belirtilen bu süre günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın bir sınırını oluşturur. Gece çalışmaları yönünden haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa dahi, günde 7,5 saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir. ( Yargıtay 9.HD. 23.6.2009 gün 2007/40862 E, 2009/17766 K).

Fazla çalışma yönünden diğer bir yasal sınırlama da, 4857 sayılı Kanunun 41. maddesinde belirtilen, fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı şeklindeki hükümdür. Ancak bu sınırlamaya rağmen işçinin daha fazla çalıştırılması halinde, bu çalışmalarının karşılığı olan fazla mesai ücretinin de ödenmesi gerektiği açıktır. Yasadaki sınırlama esasen işçiyi korumaya yönelik olup, Yargıtay’ın kökleşmiş uygulaması da bu yöndedir. (Yargıtay 9.HD. 18.11.2008 gün 2007/32717 E, 2008/31210 K.)

Denkleştirme ise işverenin mevsim, kampanya, yoğun sipariş gibi nedenlerle 2 aylık bir dönem içinde yoğunlaştırılmış iş haftaları uygulaması demektir. Bu 2 aylık süre, toplu sözleşmelerle 4 aya kadar uzatılabilir. 2016 yılında yapılan düzenlemeyle turizmi sektöründe denkleştirme süresinin, toplu iş sözleşmeleriyle 6 aya kadar uzatılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Hem çalışma süreleri hem de denkleştirme hususu, 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 63. Madde ile şu şekilde düzenlenmiştir;

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek
uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle: 4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. (Ek cümle: 6/5/2016- 6715/3 md.) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir.

İş Kanunu’nda denkleştirme çalışmasının esaslarının da Yönetmelikle tespit edilmesi gerektiği belirtilmiştir. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği’nde denkleştirme çalışmasına ilişkin esaslar şöyle tespit edilmiştir;

Denkleştirme Esasına Göre Çalışma

Madde 5 —Tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde onbir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az sürelerle çalıştırılması suretiyle, toplam çalışma süresi, çalışması gereken toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirilir.

Denkleştirme iki aylık süre içinde tamamlanacak, bu süre toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilecektir. (Ek cümle:RG-25/8/2017-30165) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir.

Parça başına, akort veya götürü gibi yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde de bu Yönetmeliğin denkleştirmeye ilişkin hükümleri uygulanır.

Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme süresi uygulamasının başlangıç ve bitiş tarihleri işverence belirlenir.

Görüleceği gibi denkleştirme çalışması, hem kanun hem de yönetmelikle belirlenmiştir. Denkleştirme için esas olan, işçinin bu uygulamayı kabul etmesidir. Ayrıca çalışmanın yapıldığı haftalarda dahi günlük çalışma süresi 11 saatten fazla olamaz. Denkleştirme yapılan sürede (2, 4 veya 6 aylık süre) işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Buna göre iş yoğunluğu nedeniyle haftalık çalışma süresinin 45 saati aşması durumunda, sonraki haftalarda işçi daha az çalıştırılarak denkleştirme sağlanır.

Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme uygulamasının ne zaman başlayıp ne zaman biteceği, işveren tarafından belirlenir.

Sonuç itibariyle denkleştirme, iş yoğunluğu döneminde işçinin daha fazla çalıştırılmasını sağlayan mekanizmadır. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 63. Maddesinde tanımlanmıştır. Yoğunlaştırılmış iş haftasında, günlük 11 saat üzerinden haftalık toplamda 66 saat mesai yapılabilir. Bu durum bir yada bir kaç hafta devam edebilir. Böylece işveren, mesai ücreti ödemeden fazla mesai yaptırabilir. Ancak bu fazla çalışmanın, takip eden haftalarda işçi daha az çalıştırılarak ortalama 45 saate denkleştirilmesi zorunludur.

Bakanlığın yazısında;

Haftalık çalışma süresinin haftada en çok 45 saat olduğu,

Aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı,

45 saatlik çalışma süresinin günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabileceği belirtiliyor.

İşte O Yazı 

T.C.

ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

YEREL YÖNETİMLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Sayı : E-53773008-622.02-2264091

Tarih: 25.11. 2021

Konu : 4857 sayılı Kanuna tabi işçilerin mesai saatleri hakkında.

BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

İlgi : ….tarihli ve ….. sayılı yazınız.

Belediyenizde çalışmakta olan 4857 sayılı İş Kanununa tabi işçileri ile Belediyeniz bünyesinde faaliyet gösteren …………… Anonim Şirketinde çalışan işçilerin mesai saatlerine ilişkin ilgi yazı incelenmiştir.

Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/D maddesinde, “(A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24 üncü maddesinde, “İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde hizmet alım sözleşmesini yapan idareye veya şirkete, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde çalıştırılmak üzere yazılı olarak başvurabilirler….

Sınavlarda başarılı olanlar, varsa bu fıkranın (c) bendinde öngörülen davalardan feragat ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu alacaktan feragat ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz etmek, bu fıkranın (ç) bendinde öngörülen sulh sözleşmesini ibraz etmek ve aynı fıkrada öngörülen şartları taşımaya devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının kesinleşmesini müteakip, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır…” hükmü yer almaktadır.

Görüldüğü üzere, belediyeler ile bağlı kuruluşları, belediyelerin üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarının doğrudan doğruya veya dolaylı olarak birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı suretiyle çalışanların 375 sayılı KHK çerçevesinde kurulacak şirketlerde işçi statüsünde istihdam edilecektir.

375 sayılı KHK’daki özel hükümler ile 28.04.2018 tarihli ve 30405 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 09.04.2018 tarihli ve 2018/11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar”da belirtilen hususlara riayet edilmek kaydıyla, bu personel hakkında 22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin uygulanacağı açıktır.

4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde, “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir. İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddî olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir…” hükmü, 63 üncü maddesinde, “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle: 4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.

Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. (Ek cümle: 6/5/2016-6715/3 md.) Turizm sektöründe dört aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz; denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile altı aya kadar artırılabilir.

Çalışma sürelerinin yukarıdaki esaslar çerçevesinde uygulama şekilleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir düzenlenir.” hükmü yönetmelikle yer almaktadır.

06.04.2004 tarihli ve 25425 tarihli ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği ile çalışma sürelerinin uygulanmasına ilişkin esaslar düzlenmiştir.

Ayrıca, 06.04.2004 tarihli ve 25425 tarihli ve 25425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği ile ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle 4857 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık normal çalışma süresinin dışında yapılacak fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaya ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Bilgilerini rica ederim.

Denkleştirme ise işverenin mevsim, kampanya, yoğun sipariş gibi nedenlerle 2 aylık bir dönem içinde yoğunlaştırılmış iş haftaları uygulaması demektir. Bu 2 aylık süre, toplu sözleşmelerle 4 aya kadar uzatılabilir. 2016 yılında yapılan düzenlemeyle turizmi sektöründe denkleştirme süresinin, toplu iş sözleşmeleriyle 6 aya kadar uzatılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Denkleştirme için esas olan, işçinin bu uygulamayı kabul etmesidir. Ayrıca çalışmanın yapıldığı haftalarda dahi günlük çalışma süresi 11 saatten fazla olamaz. Denkleştirme yapılan sürede (2, 4 veya 6 aylık süre) işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Buna göre iş yoğunluğu nedeniyle haftalık çalışma süresinin 45 saati aşması durumunda, sonraki haftalarda işçi daha az çalıştırılarak denkleştirme sağlanır.

Denkleştirme dönemi içinde günlük ve haftalık çalışma süreleri ile denkleştirme uygulamasının ne zaman başlayıp ne zaman biteceği, işveren tarafından belirlenir.

Sonuç itibariyle denkleştirme, iş yoğunluğu döneminde işçinin daha fazla çalıştırılmasını sağlayan mekanizmadır. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 63. Maddesinde tanımlanmıştır. Yoğunlaştırılmış iş haftasında, günlük 11 saat üzerinden haftalık toplamda 66 saat mesai yapılabilir. Bu durum bir yada bir kaç hafta devam edebilir. Böylece işveren, mesai ücreti ödemeden fazla mesai yaptırabilir. Ancak bu fazla çalışmanın, takip eden haftalarda işçi daha az çalıştırılarak ortalama 45 saate denkleştirilmesi zorunludur.