İşsiz sayısı 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 62 bin kişi azalarak 3 milyon 483 bin kişi oldu.

İşgücü İstatistikleri, I. Çeyrek: Ocak-Mart, 2023 

Hanehalkı İşgücü Araştırması I. çeyrek anket uygulaması, ülkemizde yaşanan deprem felaketi nedeniyle Adıyaman, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya ve Osmaniye illerinde yapılamamıştır. Bu illerdeki örnek hane sayısının örneklem içerisindeki payı %4,1’dir. Haber bülteninde yer alan sonuçlar anket uygulaması gerçekleştirilebilen iller üzerinden Türkiye bazında tahmin verecek şekilde ağırlıklandırma yapılarak hesaplanmıştır. Yapılan geçici yöntemsel değişiklik ile ilgili açıklamalar metaveri bölümünde sunulmuştur. Belirtilen illerde uygulama gerçekleştirilemediği için, depremin etkisi göstergelere yansıtılamamış olup ilerleyen dönemde alan uygulamasına başlanabilmesi ile birlikte geçmiş dönemlere ait deprem etkisinin ölçülmesi ile ilgili çalışmaların yapılması planlanmaktadır.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %9,9 seviyesinde gerçekleşti

Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 62 bin kişi azalarak 3 milyon 483 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise 0,3 puanlık azalış ile %9,9 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %8,2, kadınlarda %13,4 olarak tahmin edildi.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %48,4 oldu

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki çeyreğe göre 0,9 puanlık artış ile %19,9 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde %15,6, kadınlarda ise %27,6 olarak tahmin edildi.

İstihdam edilenlerin sayısı 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 195 bin kişi artarak 31 milyon 558 bin kişi, istihdam oranı ise 0,2 puanlık artış ile %48,4 oldu. Bu oran erkeklerde %66,0 iken kadınlarda %31,2 olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı %53,7 olarak gerçekleşti

İşgücü 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 132 bin kişi artarak 35 milyon 40 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise değişim göstermeyerek %53,7 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde %71,8, kadınlarda ise %36,0 oldu.

Genç nüfusta mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %19,9 oldu

Mevsim etkisinden arındırılmış temel işgücü göstergeleri, 15+ yaş, I. Çeyrek: Ocak-Mart, 2023

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdamın %57,4’ü hizmet sektöründe yer aldı

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre tarım sektöründe 115 bin kişi azalırken, sanayi sektöründe 51 bin kişi, inşaat sektöründe 60 bin kişi, hizmet sektöründe 198 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin %14,9’u tarım, %21,5’i sanayi, %6,3’ü inşaat, %57,4’ü ise hizmet sektöründe yer aldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 44,7 saat oldu

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0,7 saat artarak 44,7 saat olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmış atıl işgücü oranı %22,4 oldu

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2023 yılı I. çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 1,6 puanlık artış ile %22,4 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı %15,5 iken potansiyel işgücü ve işsizlerin bütünleşik oranı %17,3 olarak tahmin edildi.

Buna göre; Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Malatya, Kilis, Osmaniye, Gaziantep ve Şanlıurfa illeri ile Adana ilinin Çukurova, Ceyhan, Seyhan, Kozan ve Yüreğir ilçeleri, Diyarbakır ilinin Bağlar, Bismil, Çermik, Kayapınar, Sur ve Yenişehir ilçeleri, Elazığ ilinin merkez, Baskil, Karakoçan, Kovancılar, Maden ve Palu ilçelerinde sürekli görevle fiilen çalışan, Devlet Memurları Kanunu, Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, Uzman Jandarma Kanunu, Uzman Erbaş Kanunu, Hakimler ve Savcılar Kanunu ile Yükseköğretim Personel Kanunu’na tabi personele, kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli ve geçici işçi olarak çalıştırılan personele, kanun hükmünde kararname (KHK) ve diğer mevzuat uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılan personele, ilgili mevzuatı uyarınca istihdam edilen diğer personele 2 Şubat’tan itibaren 6 ay süreyle 2 bin 59 lira 99 kuruş tazminat ödenecek.

Geçici görevle gidenler de faydalanabilecek

Söz konusu tazminat, depremle ilgili bir görevin ifası amacıyla karar kapsamındaki yerlerde geçici olarak görevlendirilenlere de verilecek.

Tazminattan, eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanması durumunda her bir eşe bu tutarın yüzde 75’i ödenecek.

Tazminat, fiilen görev yapılan süreyle orantılı olarak ay sonunda yatırılacak ve damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmayacak.

Fazla çalışma da karşılıksız bırakılmadı

Ayrıca söz konusu yerlerde deprem nedeniyle fiilen fazla çalışma yaptırılan Devlet Memurları Kanunu’na tabi personele Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, 6 Şubat’tan itibaren 6 ay süreyle ve ayda 90 saati geçmemek üzere saat başına yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda belirtilen fazla çalışma ücretinin 2 katı, fazla çalışma ücreti olarak ödenecek.

Fazla çalışma ücreti ile geçici olarak görev yapan personele ödenecek tazminat, AFAD ile ilgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un ilgili maddesi çerçevesinde ve ilgili valiliklerce açılan özel hesaptan karşılanacak.

Buna göre; Depremden kendisi, eşi, çocuğu veya anne ve babası etkilenen hizmet erbabına, işverenler tarafından 6 Şubat-31 Temmuz 2023 tarihlerinde mevcut ücret, prim, ikramiye gibi ödemelerine ilave olarak yapılan ayni yardımlar ile 50 bin lirayı geçmeyen nakdi yardımlar prime esas kazanca dahil edilmeyecek. Bu yardımlar üzerinden gelir vergisi ve damga vergisi alınmayacak.

Depremde vefat edenlerin mirasçılarına, sigorta ve emeklilik şirketlerince ve Bireysel Emeklilik Sistemi’nden (BES) yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılmayacak.

Depremde ölenlerin mirasçılarına veraset yoluyla intikal eden mallar ile bunların eşine, çocuklarına, anne ve babasına işverenlerce yapılan yardımlar, veraset ve intikal vergisinden istisna tutulacak. Bu şekilde gerçekleşen intikaller nedeniyle veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmeyecek, ilişik kesme belgesi aranmayacak.

Kamu çalışanlarına, özellikle emekliliklerinde fayda sağlayacak 3600 ek gösterge düzenlemesiyle yeni haklar verdiklerini anımsatan Bilgin, sözleşmeli kamu personelinin de kadroya geçirildiğini kaydetti.

Asgari ücreti vergi dışı bırakarak tarihsel bir adım attıklarını ifade eden Bilgin, şöyle konuştu:

“Bununla sadece asgari ücret alan işçilerin ücretleri vergi dışında kalmadı, bütün çalışanların asgari ücret kadar olan ücretlerine de bunu uyguladık. Dolayısıyla emekçiler, asgari ücret kadar olan gelirlerinden vergi alınmayan bir dönemi yaşamaya başladı. Bu onların hakkıydı, bu hakkı onlara teslim ettik. Kamuda geçici işçiler sorunu vardı. Geçici işçiler sorununu çözmek üzere önemli bir adım attık. Onu Meclis’e intikal ettirdik. Kamu işçileriyle ilgili sürdürdüğümüz toplu iş sözleşmesi çerçeve protokolü çalışmamız başlamıştı. Deprem nedeniyle onu askıya aldık ama hiçbir hak kaybı olmayacak şekilde bunu da gerçekleştireceğiz.”

“Toplum Yararına Çalışma Programı’nı 50 bin kişiye kadar çıkartmayı planlıyoruz”

Enflasyonun tahribatını en fazla ücretlilerin hissettiğini dile getiren Bilgin, şunları kaydetti:

“Ücretlileri ve emekçileri korumak için sosyal politika tedbirleri ortaya koymak bizim bu süreçlerde birincil görevimiz. Bu tedbirler arasında da ilk sıralarda, toplu iş sözleşmesi ve asgari ücret mekanizması geliyor. Depremin ardından da aynı şekilde sosyal politika uygulamalarını arka arkaya devreye soktuk. Önce kısa çalışma ödeneğini bir kalkan olarak uygulamaya başladık. Kısa çalışma ödeneğine şartları tutmayanlar için nakdi ücret desteği imkanını başlattık. Yine bölgede işsiz olan ailelerin çalışmak isteyen bireylerine asgari ücret düzeyinde bir gelir sağlayan Toplum Yararına Çalışma Programı’nı (TYP) uygulamaya koyduk. Bir ay içerisinde yaklaşık 25 bin kişi kapsayan bu uygulamayı 50 bin aileye kadar çıkartmayı planlıyoruz. Bunu program haline getirdik.”

 “Taşeron işçilerin kadro beklentisi devam ediyor”

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay da geçici işçilerin kadroya alınmasıyla ilgili yasal sürecin başlamasından memnuniyet duyduklarını söyledi.

Kapsam dışında kalan taşeron işçilerin kadro sorunun devam ettiğini belirten Atalay, “Çalışma hayatıyla ilgili taleplerimizin tamamına yakını halloldu. KİT’lerdeki taşeronlar ile kamuda kapsam dışında kalan taşeron işçilerin kadro beklentisi devam ediyor.” dedi.

İşçi, işsiz ve emeklilerin toplumun yaklaşık yüzde 60’ını oluşturduğuna dikkati çeken Atalay, “TÜRK-İŞ’in üye sayısı birçok partinin üye sayısında fazla ama kimse bize bir şey sormuyor. Bunun kabahati, işçiler olarak bizde. Biz sorunlarımızı çözmek için hep ağlayacak mıyız? Biz toplumun yüzde 60’ıyız ama Mecliste üç tane işçi yok. Bunun kabahatlisi de biziz. Biz, emeğimizden yana olmak durumundayız. Biz bunu yapamazsak ağlamaya devam ederiz.”

TÜRK-İŞ’in verilerine göre “mutfak enflasyonu”ndaki değişim Şubat 2023’te şu şekildedir:

Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin “gıda için” yapması gereken asgari harcama tutarındaki artış bir önceki aya göre % 6,32 oranında gerçekleşti.

İki aylık değişim oranı % 15,92 tespit edildi.

Son on iki ay itibariyle değişim oranı  % 107,02 oldu.

On iki aylık ortalamalara göre değişim oranı % 112,87 olarak hesaplandı.

TÜRK-İŞ’in bu araştırması Aralık 1987’den bu yana kesintisiz olarak her ay düzenli olarak yayımlanmıştır. Verilerde süreç kesintisi yaşanmaması amacıyla, “asrın felaketi” diye nitelendirilen bu deprem döneminde de çalışma yapılmıştır.

Türk İş Araştırmasının Şubat 2023 ayı sonucuna göre:

Dört kişilik bir ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması tutarı (açlık sınırı)  9.425,15 TL’ye, Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamalarının toplam tutarı (yoksulluk sınırı) 30.700,83 TL’ye

Bekâr bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 12.265,88 TL’ye yükseldi.

Türk İş’in araştırmasının geniş metnine aşağıdan ulaşabilirsiniz.

EYT’de prim gün sayısı, çalışma yılı gibi koşullarda bir değişiklik olmayacak. Ancak EYT’li olarak çalışmak isteyenlerin işe başlaması için tanınan 10 günlük sürenin uzatılması gündemde. İşveren tarafı bu sürenin 3 aya çıkarılmasını talep ediyor.

Gözler yasa tasarısı için Meclis’e çevrilirken düzenlemeye ilişkin önemli bir iddia gündeme geldi. HaberGlobal’in haberine göre; depremde hayatını kaybedenler için de harekete geçildi.

AK Parti kurmaylarına göre EYT’liyken depremde hayatını kaybedenlerin aileleri de bu düzenlemeden yararlanabilecek. EYT’liler gerekli prim gün sayısı ve yılı dolduran ancak yaşının dolmasını bekleyenlerden oluştuğu için herhangi bir yasal düzenlemeye gerek kalmaksızın vefatın kesinleştirilmesinin ardından SGK‘da yapılacak işlemler sonucunda yasal hak sahiplerine emekli maaşı bağlanabilecek.

Karara göre, deprem felaketi sonrası 8 Şubat tarihinde ilan edilen OHAL kapsamındaki illerde deprem nedeniyle yıkık, acil yıkılacak, ağır veya orta hasarlı olduğu belgelenen işyerlerinde kısa çalışma uygulamasına gidilecek. Hasar durumunu belgeleyen işverenlerin başvurusu doğrultusunda kısa çalışma ödeneği verilecek.

Kısa çalışma ödeneği üç aya kadar sürecek. Gerekirse bu süre Cumhurbaşkanı kararı ile uzatılabilecek.

İŞTEN ÇIKARMA YASAĞI

Olağanüstü hal ilan edilen deprem bölgesindeki illerde işten çıkarma yasağı uygulanacak. Her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, olağanüstü hal süresince sadece 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerde, işyerinin kapanması, işin sona ermesi hallerinde feshedilebilecek.

Yasağa aykırı şekilde iş akdini fesheden işverene, her ay için bir aylık asgari ücret tutarında ceza verilecek.

NAKDİ ÜCRET DESTEĞİ

İşyerinde kısa çalışma ödeneği veya işsizlik ödeneği koşullarını yerine getiremeyen depremzede işçilere nakdi ücret desteği sağlanacak.

Deprem illerinde 6 Şubat 2023 tarihi itibarıyla sigortalı çalışmakta olan işçilerden, kısa çalışma ödeneği ve işsizlik ödeneği için yeni bir hak sahipliği oluşmayanlara İşsizlik Fonu’ndan günlük 133.44 TL nakdi ücret desteği verilecek. Aylık destek tutarı 4 bin lira olacak.

Nakdi ücret desteği alanlar, genel sağlık sigortası kapsamında sağlık hizmetlerinden yararlanabilecekler.

SÜRELERE İLİŞKİN TEDBİRLER

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki sendikaların yetki tespitlerinin verilmesi, toplu iş sözleşmesi yapılması, toplu iş uyuşmazlıklarının çözüm ile grev ve lokavta ilişkin süreler OHAL ilan edilen illerde 06/02/2023 tarihinde itibaren OHAL süresince uzatılmıştır.
 
OHAL ilan edilen illerde, işverenlerin toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dahilinde işçilere verdikleri ücret kesme cezalarına ilişkin tutarların 1 ay içerisinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı banka hesabına yatırılmasına ilişkin süre OHAL süresince uzatılmıştır.

Buna göre, söz konusu illerde 6 Şubat’tan önce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçları ile 2023 yılı ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, aylarına ait prim borçları, gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaksızın 31 Ağustos’a kadar ertelendi.

10 İL İÇİN MÜCBİR SEBEP HALİ İLAN EDİLDİ

Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illeri için mücbir sebep hali ilan edildiği belirtilen açıklamada, SGK tarafından bazı tedbirler alındığı ihtiyaç duyulması halinde ivedi olarak yeni tedbirler alınacağı belirtildi.

Açıklamaya göre, Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerinde faaliyet gösteren iş yerleri ile bu illerde çalışan veya ikamet eden sigortalıların 6 Şubat 2023 ila 31 Temmuz 2023 tarihleri arasında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “afet ve diğer mücbir sebep hâllerinde belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi”ne ilişkin 91’inci maddesi kapsamına alındı.

Buna göre mücbir sebep kapsamına alınan yerler için;

a) 06/02/2023 ila 30/04/2023 tarihleri arasında, 5510 sayılı Kanuna göre vermekle yükümlü olunan her türlü bilgi, belge ve beyannamelerin (iş kazaları ile meslek hastalıkları bildirimleri dahil) 26/05/2023 tarihine kadar (bu tarih dahil) Kuruma verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş sayılacaktır.

b) 06/02/2023 tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut prim borçları ile 2023 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, aylarına ait prim borçları 5510 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinde belirtilen gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaksızın 31/08/2023 tarihine (bu tarih dahil) kadar ertelenecektir.

c) Ödeme vadesi geçmiş borçları çeşitli kanunlar uyarınca yeniden yapılandırılmış veya 6183 sayılı Kanun uyarınca tecil ve taksitlendirilmiş olup, kapsama alınan illerdeki yerler için 06/02/2023 tarihi itibarıyla yapılandırma/taksitlendirme işlemleri bozma koşuluna girmemiş işveren, sigortalı ve hak sahiplerinin ödeme işlemleri bozma koşuluna girmemiş işveren, sigortalı ve hak sahiplerinin ödeme vadesi 06/02/2023 ila 31/07/2023 tarihleri arasında sona eren taksitlerini 31/08/2023 kadar ödemeleri halinde yasal süresi içinde ödenmiş sayılacaktır

d) Borçlanma ve ihya kapsamındaki borçlardan son ödeme tarihi 06/02/2023 ila 31/08/2023 tarihleri arasında olanlar için son ödeme tarihi 31/08/2023 olarak dikkate alınacaktır.

e) Kontrol muayenesine tabi olanlardan kontrol muayene tarihleri 01/02/2023 ila 31/08/2023 tarihleri arasında olanların, kontrol muayene tarihleri 31/08/2023 olarak belirlenmiştir.

f) Fazla veya Yersiz Ödemeler ve Kamu Zararlarından Kaynaklanan Kurum Alacaklarından 06/02/2023 tarihi itibarıyla yapılandırma/taksitlendirme işlemleri bozma koşuluna girmemiş ve ödeme süresi dolmuş mevcut alacaklar ile 31/08/2023 tarihine kadar tahakkuk edecek olan alacakların son ödeme tarihi ilgili mevzuatı gereği gecikme zammı uygulanmaksızın 31/08/2023 tarihine (bu tarih dahil) ertelenecektir.”

Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, aylıklarını personel kanunlarına göre almakta olanlara 15 Şubat’ta ödenmesi gereken tüm hak edişlerin, Devlet Memurları Kanunu‘nun 164’üncü ve ek 24’üncü maddeleri uyarınca 11/02/2023 tarihinde ödeneceği bildirildi.

Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’nin imzasını taşıyan genelgede, kamu kuruluşlarında çalışan sözleşmeli personel, işçi ve diğer personel hakkında da aynı şekilde işlem yapılacağının belirtildiği bilgisine yer verilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Ödenecek aylıklar yasal kesintiler yapılmak suretiyle muhasebeleştirilecektir. Banka hesaplarına aktarılan aylıkların ilgili bankalarca personele zamanında ödenmesi sağlanacaktır. Aylıklardan yapılan kesintiler önceki aylarda olduğu gibi yasal süresinde gönderilecektir.

İl dahilindeki mahalli idare birimleri dahil tüm ilgili birimlere gerekli duyurunun yapılması ve herhangi bir aksamaya meydan verilmemesi hususunda ilgili birimlerce bütün tedbirlerin alınması gerekmektedir.”

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan genelgeye aşağıdan ulaşabilirsiniz.