İşçinin devamsızlığının haklı bir mazerete dayanması halinde bu devamsızlığın haklı fesih nedeni teşkil etmeyeceği açıktır. Zira İş Kanunu m. 25/II-g’de haklı nedenle fesih hakkı tanıyan düzenleme; işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü işine devam etmemesine ilişkindir. Bu doğrultuda işçinin devamsızlığı haklı bir mazeretten doğmuşsa burada işverene haklı nedenle fesih hakkı tanınmayacaktır.

Mazeretin işverene bildirilmemesinin hukuki sonucu ne olacaktır?

  Mazeret örnekleri çoğu zaman için olağan akışa uygun olmakla birlikte işçiyi bu geçici süre zarfında sorumluluklarından muaf kılmaz. Zira işçinin mazeretli dahi olsa, bu mazeretini işverene bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Kanunda bu bildirime ilişkin süre ve şekil ayrı bir düzenlemede yer almasa da, iş ilişkisinin doğası gereği işçinin, işyerinde işin düzenli ve aksamadan icra edilmesi için işverenin mazeretten haberdar olması gerekecektir. Özellikle vardiyalı çalışma düzeninde, işçinin mazeretli olup işe gelmemesi ve durumuna yönelik haber vermemesi diğer işçilerin olağandan fazla çalışmasına, üretim bandının büyük oranda aksamasına ve hatta durmasına neden olabilir.

  Yargıtay; 2019 tarihli bir kararında işçinin mazeretli olmasına rağmen bu mazeretini işverene bildirmeden devamsızlık yapması ve daha önce de benzer nedenlerle uyarılmış olması doğrultusunda feshin geçerli nedene dayandığı yönünde hüküm kurmuştur. Anılı kararda; devamsızlığın mazerete dayalı olmasının işverene bu mazeretin bildirilmemesi hakkını içermediği ve bu durumun işyerinde olumsuzluğa sebebiyet verdiği yönünde yer alan değerlendirmeyi sunmakta fayda görüyoruz:

“…Somut uyuşmazlıkta davacının 12.3.2016, 17.3.2016 ve 21.3.2016 tarihlerinde vardiyasına gelmediği ve işyerine bu konuda haber vermediği gerekçesiyle iş akdi feshedilmiş olup , davacının daha önceki tarihlerde de mazereti olmakla birlikte mazeretini işyerine bildirmeden işe gelmeme eylemi nedeniyle 04.02.2016 tarihinde ve borçları nedeniyle işyerine ulaşan haciz ihbarnameleri nedeniyle de 18.02.2016 tarihinde yazılı olarak uyarıldığı görülmektedir; ancak davacı işçinin 12.3.2016, 17.3.2016,21.3.2016 tarihlerinde yine işverene bildirimde bulunmadan hastaneye gittiği ve işverenin bu durumdan sonradan haberdar olduğu dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşılmaktadır.

İşçinin devamsızlığının mazerete dayalı olması bu mazeretin işverene bildirilmemesi hakkını içermez, işyerinde işin düzenli ve aksamadan icrası için işverenin mazeretten haberdar olması gerekir. Davacı işçinin bu konuda uyarılmış olmasına rağmen işvereni bildirmeden mazerete dayalı devamsızlık yaptığı anlaşılmakla bu durum işverene haklı fesih hakkı tanımasa da işyerinde olumsuzluğa yol açtığı sabit olmakla feshin geçerli nedene dayandığı kabul edilerek…” (Yarg. 9.HD. E.2019/2687 K.2019/18483 T.21.10.2019)

  Nihayetinde; işçi mazeret dahilinde devamsızlıkta bulunsa dahi, bu mazereti işyerine bildirmemesi ve öncesinde bu konuda uyarılmış olmasına karşın tekrarlayan davranışlarda bulunması iş organizasyonunu olumsuz etkileyen ve iş ilişkisinin sürdürülmesini işveren açısından makul ölçülerde beklenemez hale getiren bir davranış olarak kabul edilmektedir. Bu davranış ise 25. maddede sayılan nedenler yanında, bu nitelikte olmamakla birlikte, işyerinde işin görülmesini önemli ölçüde olumsuz etkilemesinden bahisle geçerli nedenle feshe konudur.

 Önemine binaen şu ayrım hatırlatılmalıdır ki; iş akdinin işverence haklı nedenle derhal feshedilmesinde işçi kıdem (istisnalar harici) ve ihbar tazminatına hak kazanamayacakken, geçerli nedenle fesihte işçinin kıdem ve ihbar tazminatı hakları saklı kalmaktadır.

1475 sayılı Yasanın 14. üncü maddesine göre; kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin işverene ait iş yerinde en az 1 yıl çalışması gerekir.

İş sözleşmesinin imza tarihi yerine, fiilen iş ilişkisinin kurulduğu tarihin, kıdem tazminatına hak kazanma ve hesap yönünden dikkate alınması gerekir.

İşçinin çıraklık ilişkisinde geçirdiği süreler de kıdem tazminatına esas alınmayacak, buna karşın deneme süresi kıdemine eklenecektir.

İşçinin iş yerinde çalıştığı sırada aldığı istirahat raporlarının kıdem süresine eklenmesi gerekir. İşçinin çalıştığı sırada bir defada ihbar önelini 6 hafta aşan istirahat raporu süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınamayacağı, kararlılık kazanmış Yargıtay uygulamasıdır.

İşçinin iş sözleşmesinin askıda olduğu süreler kıdem süresinden sayılmamalıdır. Örneğin ücretsiz izinde geçen süreler kıdem tazminatına esas süre bakımından dikkate alınmaz.

Grev ve lokavtta geçen süreler de kıdem süresine eklenemez.

Tutukluluk ve hükümlülükte geçen süreler de kıdem tazminatına esas sürede dikkate alınamaz.

İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için iş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazanmaya uygun şekilde sona ermesi de zorunludur.

1475 sayılı İş Kanunu‘nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesi uyarınca işçilerin iş sözleşmelerinin hangi şekilde sona ermesi halinde kıdem tazminatı ödeneceği açıklanmıştır. Buna göre;

– İşveren tarafından bu Kanunun 17. maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında(4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II),

– İşçi tarafından bu Kanunun 16. maddesi uyarınca (4857 sayılı İş Kanunu’nun 24),

– Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,

– Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla,

– Yaş dışında diğer emeklilik koşullarını yerine getiren işçinin talebi halinde,

– Kadının evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içerisinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde

– İşçinin ölümü sebebiyle iş sözleşmesinin son bulması hallerinde kıdem tazminatı ödenir.

Görüldüğü üzere; işçi sadece iş sözleşmesinin işveren tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II maddesinde belirtilen sebeplerle feshedilmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanmaz.

Öte yandan gözaltı ve tutukluluk nedeniyle iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda kıdem tazminatının ödenip ödenmeyeceği ya da hangi durumda ödeneceği açıklığa kavuşturulması gereken bir husustur.

Gözaltı ve tutukluluk nedeniyle iş sözleşmesinin feshinde kıdem tazminatına hak kazanma halleri, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2020/5440 E, 2021/7876 Sayılı Kararı ile açıklığa kavuşturulmuştur.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II. fıkrasında “Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller Ve Benzerleri” düzenlenmiştir.

İlgili hükmün “f” alt bendine göre, “işçinin işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi” işveren yönünden, kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyen haklı bir fesih sebebidir.

Kanunun 25. maddesinin IV. fıkrasında ise, “işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17. maddedeki bildirim süresini aşması” hali,

25. maddesinin III. fıkrasında ise “işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması hali” ayrı birer fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.

İşveren, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/I, 25/III ve 25/IV maddesindeki sebeplere dayalı olarak iş sözleşmesini sonlandırırsa haklı bir sebep olsa bile kıdem tazminatı ödemelidir.

Belirtmek gerekir ki; işyeri dışında ve işyeri ile ilgisiz bir suçtan dolayı kesinleşen hükmün infazı çerçevesinde cezaevine girilmesi hali, İş Kanunu 25/IV kapsamında değildir. Mahkumiyet hali işçiden kaynaklanmakta olup bir haftayı aştığı takdirde işçiyi çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı neden vardır. Zira, işyeri dışında işyeri ile ilgisiz suçun infazı için işe devamsızlık sözkonusu olup devamsızlık iradi değildir. İşçinin iş sözleşmesinin zorlayıcı nedenlerle 25/III bendi uyarınca feshi halinde, işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamaktadır. Derhal fesih hakkı vardır. Ancak, az yukarıda açıklandığı üzere mülga 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatının ödenmesi gerekir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2020/5440 E, 2021/7876 K,.)

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 371/1-a bendine göre hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanması bozma sebebidir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; somut uyuşmazlıkta, davacının iş sözleşmesinin işyeri dışında işlediği suçlar sebebiyle hüküm giymesi sebebiyle 19.02.2016 tarihinde sonlandırıldığı, işçinin cezaevine giriş tarihi 16.08.2015 olup toplam mahkumiyet süresinin 6 yıl 4 ay olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/III maddesi uyarınca işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıktığının kabulü gerektiği, bu durumda işverenin derhal fesih hakkının olduğu ancak kıdem tazminatının ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır.

Davalı işverence; feshe dayanak yapılan 15 ve 16. dönem Toplu İş Sözleşmelerine göre işçinin yüz kızartıcı suçlardan mahkumiyeti halinde işe yeniden başlatılamayacağı bu sebeple yapılan fesih sebebiyle kıdem tazminatı ödenmesi gerekmediği savunulmuş ise de; toplu iş sözleşmelerindeki konuya ilişkin düzenlemelerin fesih ve yeniden işe başlatma ile ilgili olduğu ve sözleşmelerde işçiye kıdem tazminatı ödenmeyeceğine yönelik bir hükme yer verilmediği görülmektedir.

Kaldı ki; toplu iş sözleşmelerine konulacak hükümlerin kanunların mutlak emredici hükümlerine aykırı olamayacağı, sadece nispi emredici hükümlerin yani işçi lehine konulan hükümlerin aksinin toplu iş sözleşmesi ile işçi lehine değiştirilmesinin mümkün olduğu dikkate alındığında; işyeri dışında gerçekleşen bir suç sebebiyle hüküm giyilmesi halinde kıdem tazminatı ödenmeyeceğine dair bir toplu iş sözleşmesi hükmü kanunun mutlak emredici hükmüne aykırı olacağından geçersizdir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2020/5440 E, 2021/7876 K,.)

İşte O Yargıtay Kararı!

T.C
YARGITAY
9. HUKUK DAİRESİ

Esas No. 2020/5440
Karar No. 2021/7876
Tarihi: 08/04/2021

DAVA: Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:
Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili; Devlet Su işleri Genel Müdürlüğü 10. Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Havza Yönetimi İzleme ve Tahsisler Şube Müdürlüğü bünyesinde çalışan davacının iş sözleşmesinin Bölge Müdürlük Makamının 19/02/2016 tarihli oluru ile kesinleşen ceza sebebiyle feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.
Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili; iş sözleşmesinin davacının hırsızlık sebebiyle mahkum olması ve cezaevine girmesi sebebiyle kıdem tazminatı ödenmeksizin feshedildiğini, 16. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin 56/6 maddesinde yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenlerin iş sözleşmelerinin feshedileceğinin belirtildiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:
Mahkemece, iş sözleşmesinin 4857 sayılı Kanunun 25. maddesi dayanak gösterilerek feshedildiği, feshin haklı sebebe dayandığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, davacının istinaf kanun yoluna başvurusu üzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 8. HD’nin 20/11/2018 tarih ve 201472947 esas, 2018/1850 karar sayılı ilamı ile “…mahkeme gerekçesinde tarafların iddia ve savunmalarının hukuki nitelendirilmesinin, hangi hukuki kuralların uygulanacağının tespitinin yapılmadığı, delillerin ve hangi delile ne sebeple üstünlük tanındığının tartışılmadığı, reddine karar verilen alacakların ulaşılan hangi kanuni ve hukuki sonuca dayandırıldığının yazılı olmadığı” gerekçesiyle Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-a-6. maddesi kapsamında hükmün kaldırılarak Mahkemesine iadesine karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesince, davalının dosya arasındaki 19/02/2016 tarihli yazısında; davacının Diyarbakır 4. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 07/07/2011 tarihli, Diyarbakır 8. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 20/10/2014 tarihli, Diyarbakır 7. Asliye Ceza Mahkemesinin 04/04/2013 tarihli kesinleşen mahkumiyet kararları sebebi ile İş Kanunu 25/II-e maddesi gereğince iş akdinin haklı sebeple feshedildiğini bildirdiği, bahsi geçen maddede, işçinin işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak.. gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarından bahsedildiği, burada bahsedilen eylemlerin örnekleme yoluyla sayıldığı, her ne kadar hırsızlık sebebiyle işçinin iş sözleşmesinin haklı sebeple feshi için, yerleşik içtihatlar gereğince işçinin işyerinden hırsızlık yapması gerektiği kabul edilse de; davacı hakkında aynı nitelikte suçlardan kesinleşen birden fazla mahkumiyet kararı ile yargılaması devam eden davalar bulunduğu, davacının halen cezaevinde bulunduğu, yasa maddesinde de belirtildiği üzere işverene karşı doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışların örnekleme yoluyla sayıldığı, davacının yaptığı işin “nivocu” olarak geçtiği ve davacının teknik eleman olması sebebiyle yapmış olduğu iş de dikkate alınarak işçi eylemlerinin işverene karşı doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlardan sayılacağı gerekçesiyle fesih haklı kabul edilerek davanın reddine karar verilmiştir.
İstinaf Başvurusu:
İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davacı taraf istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti :
Bölge Adliye Mahkemesince, davacı vekilince sunulan süre tutum dilekçesinde açık bir sebep belirtilmediği, yapılan yargılama ve karar ile ilgili davacı yönünden kamu düzenine ilişkin hukuka aykırı bir yönün olmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
Temyiz:
Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı, davacı vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.
Gerekçe:
1-Dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesiyle yapılan inceleme sonucunda, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, Bölge Adliye Mahkemesi kararının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan yönleri usul ve kanuna uygun görülmüştür.
2-Taraflar arasında iş sözleşmesinin kıdem tazminatı gerektirecek şekilde son bulup bulmadığı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesi uyarınca işçilerin iş sözleşmelerinin,
1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında(4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II),
2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca (4857 sayılı İş Kanunu’nun 24),
3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,
4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
5. (Ek: 25/8/1999 -4447/45 md.) 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde; işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.
Görüldüğü üzere; işçi sadece iş sözleşmesinin işveren tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II maddesinde belirtilen sebeplerle feshedilmesi halinde kıdem tazminatına hak kazanmaz.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II. fıkrasında “Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller Ve Benzerleri” düzenlenmiştir. İlgili hükmün “f” alt bendine göre, “işçinin işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi” işveren yönünden, kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyen haklı bir fesih sebebidir.
Kanunun 25. maddesinin IV. fıkrasında ise, “işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim süresini aşması” hali, 25. maddesinin III. fıkrasında ise “işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması hali” ayrı birer fesih sebebi olarak düzenlenmiştir.
İşveren 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/I, 25/III ve 25/IV maddesindeki sebeplere dayalı olarak iş sözleşmesini sonlandırırsa haklı bir sebep olsa bile kıdem tazminatı ödemelidir.
Belirtmek gerekir ki; işyeri dışında ve işyeri ile ilgisiz bir suçtan dolayı kesinleşen hükmün infazı çerçevesinde cezaevine girilmesi hali, İş Kanunu 25/IV kapsamında değildir. Mahkumiyet hali işçiden kaynaklanmakta olup bir haftayı aştığı takdirde işçiyi çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı neden vardır. Zira, işyeri dışında işyeri ile ilgisiz suçun infazı için işe devamsızlık sözkonusu olup devamsızlık iradi değildir. İşçinin iş sözleşmesinin zorlayıcı nedenlerle 25/III bendi uyarınca feshi halinde, işverenin bildirim şartına uyma ya da ihbar tazminatı yükümlülükleri bulunmamaktadır. Derhal fesih hakkı vardır. Ancak, az yukarıda açıklandığı üzere mülga 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesi uyarınca kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 371/1-a bendine göre hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanması bozma sebebidir. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; somut uyuşmazlıkta, davacının iş sözleşmesinin işyeri dışında işlediği suçlar sebebiyle hüküm giymesi sebebiyle 19.02.2016 tarihinde sonlandırıldığı, işçinin cezaevine giriş tarihi 16.08.2015 olup toplam mahkumiyet süresinin 6 yıl 4 ay olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/III maddesi uyarınca işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıktığının kabulü gerektiği, bu durumda işverenin derhal fesih hakkının olduğu ancak kıdem tazminatının ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Davalı işverence; feshe dayanak yapılan 15 ve 16. dönem Toplu İş Sözleşmelerine göre işçinin yüz kızartıcı suçlardan mahkumiyeti halinde işe yeniden başlatılamayacağı bu sebeple yapılan fesih sebebiyle kıdem tazminatı ödenmesi gerekmediği savunulmuş ise de; toplu iş sözleşmelerindeki konuya ilişkin düzenlemelerin fesih ve yeniden işe başlatma ile ilgili olduğu ve sözleşmelerde işçiye kıdem tazminatı ödenmeyeceğine yönelik bir hükme yer verilmediği görülmektedir. Kaldı ki; toplu iş sözleşmelerine konulacak hükümlerin kanunların mutlak emredici hükümlerine aykırı olamayacağı, sadece nispi emredici hükümlerin yani işçi lehine konulan hükümlerin aksinin toplu iş sözleşmesi ile işçi lehine değiştirilmesinin mümkün olduğu dikkate alındığında; işyeri dışında gerçekleşen bir suç sebebiyle hüküm giyilmesi halinde kıdem tazminatı ödenmeyeceğine dair bir toplu iş sözleşmesi hükmü kanunun mutlak emredici hükmüne aykırı olacağından geçersizdir.
Somut uyuşmazlık bakımından fesih sebebi ile bağlılık ilkesi de gözetilerek değerlendirme yapıldığında, fesih konusu yapılan eylemin doğruluk ve bağlılığa aykırılık ya da sadakat borcunun ihlali kapsamında ele alınması mümkün değildir.
Açıklanan sebeplerle, 26.10.1989-16.08.2015 tarihleri arasında davalıya ait işyerinde geçen çalışması sebebiyle kıdem tazminatı ödenmesi gerekirken bu hususun gözetilmemesi kanunun açık hükmüne aykırı olduğundan kıdem tazminatının hüküm altına alınması için hükmün bozulması gerekmiştir.
Sonuç: Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 08.04.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

İşçinin işe devamsızlığı, her durumda işverene haklı fesih imkanı vermez.

Devamsızlığın haklı bir nedene dayanması halinde, işverenin derhal ve haklı nedenle fesih imkanı bulunmamaktadır.

İşçinin hastalığı, aile fertlerinden birinin ya da yakınlarının ölümü veya hastalığı, işçinin tanıklık ve bilirkişilik yapması gibi haller, işe devamsızlığı haklı kılan nedenlerdir.

Mazeretin ispatı noktasında, sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece özel sağlık kuruluşlarından alınan raporlara da değer verilmelidir.

Devamsızlık süresi, ardı ardına iki iş günü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü olmadıkça, işverenin haklı fesih imkanı yoktur.

Belirtilen iş günlerinde hiç çalışmamış olunması gerekir.

Devamsızlık saatlerinin toplanması suretiyle belli bir gün sayısına ulaşılmasıyla işverenin haklı fesih imkanı doğmaz.

Devamsızlık, işçinin işine devam etmemesi halidir.

İşçinin yapmakla yükümlü olduğu ödevleri hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi ayrı bir fesih nedeni olup, bu durumda 4857 sayılı Yasanın 25/II-h maddesi uyarınca değerlendirme yapılmalıdır.

Peki işçi, Kanundan doğan mazeret hakkını işverene haber vermeksizin kullanabilir mi?

İşçinin evlilik nedeniyle devamsızlığı geçerli bir mazeret olarak değerlendirilebilir mi?

Bu konuda Yargıtay 9. Hukuk Dairesi çarpıcı bir karara imza atmıştır.

9. Hukuk Dairesi’nin 2015/28743 E., 2018/23360 sayılı Kararı şöyledir:

“Somut uyuşmazlıkta; davacının 2013 Kasım ayının 7,8,9,11 ve 12’nci günleri olmak üzere peş peşe 5 iş günü işe gelmediğine dair mümziileri bölüm şefi Ünal, bölüm müdürü İlker ve personel işleri uzmanı Nesrin’in davalı … olarak dinlendiği tutanaklar ile işverence devamsızlık nedeniyle iş akdinin feshedildiğinin davacıya bildirildiği … 40. Noterliği’nin 12.11.2013 tarih ve 27230 yevmiye numaralı ihtarnamesi dosyada mevcuttur. Davacı taraf belirtilen günler evlilik nedeniyle işverenin bilgisi dahilinde işyerine gelmediğini, bir nevi izin kullandığını savunmaktadır. Ancak davalı tanıkları, davacının evleneceğini bildiklerini fakat davacının izinli olmayıp haber vermeden işyerine gelmediğini, davacının devamsızlık yaptığı süre içinde kendisine ulaşamadıklarını, farklı kişilerden davacının nişanlısını bırakıp başka biri ile kaçtığını öğrendiklerini, iş akdi feshedildikten sonra davacının işyerine gelerek evlilik cüzdanını gösterip gelmediği sürelerde izinli sayılmayı talep ettiğini beyan etmişlerdir. Davacıya evlilik nedeniyle izin verilip peşinden devamsızlık nedeniyle işten çıkarıldığını duyduklarını beyan eden davacı tanıkları Melehat ve Ertuğrul’un ise davacının iş akdi sona erdiğinde işyerinde bulunmadıkları kendi ifadeleri ile sabit olup bu tanıklar davacıdan duyduklarını aktarmaktadır. Bu sebeplerle fesih tarihinde işyerinde bulunan, her biri davacının silsile ile amiri konumundaki davalı tanıklarının beyanlarına üstünlük tanınıp iş akdinin işverence devamsızlık nedeni ile haklı olarak feshedildiği kabul edilerek kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddi gerekirken kabulü bozmayı gerektirmiştir.”

Sonuç olarak Yargıtay; işverenden izin almaksızın 5 gün işe gelmeyen işçinin bu tarihlerde yaptığı evliliğe rağmen devamsızlığını geçerli bir mazeret olarak görmemiş ve daha önceki kararlarında devamsızlığın geçerli bir mazerete dayanması halinde işçiyi haklı bulan içtihatlarından ayrılarak somut olayda işçinin ihbar ve kıdem tazminatı alamayacağına hükmetmiştir.  

Hafta tatili, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46.maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre; Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşuluyla, 7 günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir.

İş Kanunu’nun bu maddesi şu şekildedir:

“Madde 46 – Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.

Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

Şu kadar ki;

a) Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,

b) (Değişik: 4/4/2015-6645/35 md.) Ek 2 nci maddede sayılan izin süreleri,

c) Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri, Çalışılmış günler gibi hesaba katılır.”

İŞÇİ HAFTA TATİLİNE NASIL HAK KAZANIR? 

Kanunda da ifade edildiği üzere hafta tatili, işçiye 7 günlük zaman dilimi içinde, 1 gün (kesintisiz olarak en az 24 saat) verilen dinlenme süresidir. Hafta tatili ücreti ise işveren tarafından, o gün bir iş karşılığı olmaksızın tam olarak ödenir.

İşçinin hafta tatilini hak etmesi için hafta tatili gününden önceki iş günlerinde çalışmış olması ve haftalık çalışma süresi olan 45 saatlik çalışmayı tamamlaması gerekir.

Yargıtay kararlarında; işçinin hafta tatiline hak kazanması, tatil gününden önce belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olma koşuluna bağlanmıştır.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2016/9612 E., 2019/7353 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“4857 sayılı İş Kanununun 46 ncı maddesinde, işçinin tatil gününden önce aynı Yasanın 63 üncü maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmidört saat dinlenme hakkının bulunduğu belirtilmiş, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46 ncı maddenin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır.”

Ayrıca, hafta tatiline hak kazanabilmek için haftalık çalışma süresi olan 45 saatin tamamlanması gerektiği de yine Yargıtay içtihatlarıyla sabittir.

Bu husus, pek çok Yargıtay kararında şu şekilde hüküm altına alınmıştır:  

“Mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinde, hafta tatiline hak kazanabilmek için önceki altı günde günlük iş sürelerine göre çalışmış olmak şartı bulunmaktaydı. 4857 sayılı Kanunda ise, haftalık iş süreleri çalışılan günlere farklı şekilde dağıtılabileceğinden, hafta tatili tanımı değişmiş, işçinin 63. maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışılmış olması kaydıyla, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz yirmidört saat dinlenme hakkı öngörülmüştür. 63. maddede, genel bakımdan iş süresinin haftalık en çok kırkbeş saat olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle 4857 sayılı Kanun’un uygulandığı dönemde, haftalık çalışma süresi kırkbeş saati bulamayacağından, kısmî süreli iş ilişkisinde işçinin hafta tatiline hak kazanması mümkün olmaz.” (22. Hukuk Dairesi 2015/27257 E., 2017/9278 K.)

Dolayısıyla 45 saatlik haftalık çalışma süresini tamamlamayan işçi, hafta tatiline hak kazanamaz. Çalışma süresi, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle 45 saatin altında belirlendiği durumlar bu kuralın istisnasıdır. Örneğin haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmişse, bu durumda işçi 40 saatlik çalışmayı tamamlanmasının ardından hafta tatiline hak kazanır.

DEVAMSIZLIK YAPAN İŞÇİ HAFTA TATİLİNE HAK KAZANIR MI?

Yukarıda yer verdiğimiz Kanun hükümleri ve Yargıtay kararları çerçevesinde baktığımızda, işe devamsızlık yapan ya da haftalık çalışma süresini doldurmayan işçi hafta tatiline hak kazanamaz. Ayrıca işçinin bu eylemine karşı disiplin hükümleri de uygulanacaktır.

Keyfi olarak işe gelmeyen işçi, gelmediği günün yevmiyesini alamaz. Ayrıca o hafta için hafta tatiline hak kazanamaz. Yine haftalık çalışma süresini hafta içi 5 günde tamamladığından dolayı Cumartesi gününde de izinli sayılan işçi, devamsızlık durumunda Cumartesi İznine de hak kazanamaz. Dolayısıyla 1 gün keyfi olarak devamsızlık yapan işçi, gelmediği günün yevmiyesini alamayacağı gibi Cumartesi İznine ve Pazar Hafta Tatiline hak kazanamaz ve toplamda 3 yevmiyesi kesilir.

Ayrıca Disiplin Cezası öngörülmüşse, ilave olarak 1 yevmiye de Ücret Kesme Cezası uygulanır. Örneğin Disiplin Ceza Cetvelinde, “bir gün göreve gelmememin” cezası 1 yevmiye kesintisi olarak tanımlanmışsa, bu işçiden ceza olarak bir yevmiye daha kesilir. Sonuç olarak 1 gün keyfi olarak devamsızlık yapan işçi, 4 yevmiye kaybı ile karşı karşıya kalabilir.

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan hususların başında, işçinin çeşitli nedenlerle yaptığı işe devamsızlıklar ve buna karşı işverenin iş sözleşmesinin feshine kadar uygulayabildiği yaptırımlar gelmektedir.

Zaman zaman işçiler, kullanmaya hak kazandıkları yıllık izinlerini kullandığını iddia ederek de devamsızlık yapabilmektedir.

İş mahkemelerinin en önemli iş yükünü oluşturan hususlardan biri de, devamsızlık sonuç ortaya çıkan fesihlere ilişkin davalardır.

Peki işveren hangi devamsızlık durumunda fesih hakkına sahiptir?

Her devamsızlık, işverene fesih imkanı verir mi?

İşçinin yıllık izin kullandığı iddiasıyla işe gelmemesi, işveren açısından haklı fesih sebebi midir?

Bütün bu hususlar, Yargıtay içtihatlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

Öncelikle, devamsızlıkla işe başladığı halde görevini yerine getirmeme durumunu birbirinden ayırmak gerekmektedir.

Devamsızlık, işçinin işine devam etmemesi halidir.

İşyerine gittiği halde iş görme borcunu ifaya hiç başlamayan (çalışmaya hiç başlamayan) bir işçi devamsızlıkta bulunmuş sayılmamalıdır. İşçinin yapmakla yükümlü olduğu ödevleri hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi ayrı bir fesih nedeni olup, bu durumda 4857 sayılı Yasanın 25/II-h maddesi uyarınca değerlendirme yapılmalıdır. (9. Hukuk Dairesi, 2017/1009 E. , 2020/19865 K.)

HANGİ DURUMDA İŞVERENİN FESİH HAKKI DOĞAR?

4857 sayılı İş Kanununun 25. maddesinin (II) numaralı bendinin (g) alt bendinde, “işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi” halinde, işverenin haklı fesih imkanının bulunduğu kurala bağlanmıştır.

DEVAMSIZLIKTA 1 AY HESABI NASIL YAPILMALIDIR?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. Maddesinde geçen “bir ay” ifadesi takvim ayını değil ilk devamsızlıktan sonra geçecek olan bir ayı ifade eder. İlk devamsızlığın yapıldığı gün, ayın kaçıncı günüyse takip eden ayın aynı günü 1 aylık süre sona erer. Son ayda ilk devamsızlığının gerçekleştiği günün bulunmaması halinde son ayın son günü bir aylık süre dolmuş olur. Sonraki devamsızlıklar ise takip eden aylık dönemler içinde değerlendirilir. (9. Hukuk Dairesi,  2021/1158 E., 2021/4708 K.)

GENEL TATİLDE İŞE GELMEYEN İŞÇİ İŞTEN ÇIKARILABİLİR Mİ?

Kafalara takılan diğer bir konu olan Genel Tatil gününde işçinin işe devamsızlık hakkının bulunup bulunmadığı da Yargıtay tarafından açıklığa kavuşturulmuş olan bir husustur.

İşgünü, işçi bakımından çalışılması gereken gün olarak anlaşılmalıdır.

İş sözleşmesinde, Genel Tatil günlerinde çalışılacağına dair bir kural mevcutsa, bu taktirde söz konusu günlerde çalışılmaması da işverene haklı fesih imkanı tanır. (9. Hukuk Dairesi, 2017/1009 E. , 2020/19865 K.)

İşyerinde Cumartesi günü iş günü ise belirtilen günde devamsızlık da diğer koşulların varlığı halinde haklı fesih nedenini oluşturabilir. (Yargıtay 9.HD. 5.10.2009 gün, 2008/43280 E, 2009/25721 K).

YILLIK İZNE ÇIKTIĞINI İDDİA EDEREK İŞE GELMEYEN İŞÇİ, İŞTEN ÇIKARILABİLİR Mİ?

İşverenin ücretli ya da ücretsiz olarak izin verdiği bir işçinin, izin süresince işyerine gitmesi beklenemeyeceğinden bu durumda bir devamsızlıktan söz edilemez.

Ancak yıllık izin zamanını belirlemek işverenin yönetim hakkı kapsamında olduğundan, işçinin kendiliğinden ayrılması söz konusu olamaz. İşçinin yıllık iznini kullandığını belirterek işyerine gelmemesi, işverence izinli sayılmadığı sürece devamsızlık halini oluşturur. (Yargıtay 9.HD. 1.7.2008 gün 2007/21656 E, 2008/18647 K.).

DEVAMSIZLIK HANGİ DURUMLARDA İŞVERENE HAKLI FESİH İMKANI VERMEZ?

İşçinin işe devamsızlığı, her durumda işverene haklı fesih imkanı vermez. Devamsızlığın haklı bir nedene dayanması halinde, işverenin derhal ve haklı nedenle fesih imkanı bulunmamaktadır. (Yargıtay 9.HD. 9.5.2008 gün, 2007/16956 E, 2008/11983 K). 

İşçinin hastalığı, aile fertlerinden birinin ya da yakınlarının ölümü veya hastalığı, işçinin tanıklık ve bilirkişilik yapması gibi haller, işe devamsızlığı haklı kılan nedenlerdir. Mazeretin ispatı noktasında, sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece özel sağlık kuruluşlarından alınan raporlara da değer verilmelidir. (9. Hukuk Dairesi, 2021/1158 E., 2021/4708 K.)

Devamsızlık süresi, ardı ardına 2 işgünü veya 1 ay içinde 2 defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da 1 ayda 3 işgünü olmadıkça, işverenin haklı fesih imkanı yoktur. Belirtilen işgünlerinde hiç çalışmamış olunması gerekir. Devamsızlık saatlerinin toplanması suretiyle belli bir gün sayısına ulaşılmasıyla işverenin haklı fesih imkanı doğmaz. (9.Hukuk Dairesi, 2017/1009 E., 2020/19865 K.)

İş sözleşmesinin askıya alınması durumunda, işçinin çalışması gereken günde işe başlamaması da devamsızlık olarak değerlendirilmelidir. (Yargıtay 9.HD. 25.4.2008 gün, 2007/15152 E, 2008/10326 K.)

 SONUÇ

 İşçinin;

– Ardı ardına 2 işgünü,

– Veya 1 ay içinde 2 defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü,

– Ya da 1 ayda 3 işgünü işe gelmemesi,

4857 sayılı İş Kanunu’na göre işverene haklı fesih imkanı sunmaktadır.

Bu sürelerden daha kısa devamsızlıkların işverene haklı fesih imkanı vermeyeceği açıktır.

Ayrıca haklı fesih yapılabilmesi, yani işçinin işten çıkarabilmesi için belirtilen sürelerde mazeretsiz olarak işe gelmemiş olması gerekir.

Hangi mazeretlerin devamsızlık için geçerli neden oluşturacağı Yargıtay içtihatlarıyla sabittir. Buna göre;

• İşçinin hastalığı,
• Aile fertlerinden birinin ya da yakınlarının ölümü veya hastalığı,
• İşçinin tanıklık ve bilirkişilik yapması gibi haller işe devamsızlığı haklı kılan nedenlerdir.

Ancak böyle bir mazeret ileri süren işçi, bu mazeretini ispatlamakla yükümlüdür.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. Maddesinde geçen “bir ay” ifadesi de takvim ayını değil ilk devamsızlıktan sonra geçecek olan bir ayı ifade eder. Yani ilk devamsızlığın yapıldığı gün, ayın kaçıncı günüyse takip eden ayın aynı günü 1 aylık süre sona erer.

İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde Genel Tatil günlerinde çalışılacağına dair bir kural varsa, bu durumda işçinin çalışması gereken Genel Tatil gününde işe gelmemesi devamsızlık halini oluşturur.

Yıllık iznin ne zaman kullanılacağını belirleme yetkisi, yönetim hakkı kapsamında işverende olduğu için işçinin yıllık izin kullandığını iddia ederek işe gelmemesi de devamsızlık halini oluşturur.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız 

SGK’dan yapılan açıklamada; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin, ‘görevin kasten ve sürekli ihmali’, ‘mazeretsiz işe gelmemek’ gibi maddelerin yanı sıra ‘cinsel taciz’, ‘küfür’, ‘hırsızlık’, ‘uyuşturucu madde kullanmak’ gibi halleri de içerdiği hatırlatılarak bu hallerin tamamında 29 nolu kodun kullanıldığı belirtildi.

Birbirinden farklı fesih nedenlerinin tamamının aynı kod (Kod-29) ile bildirilmesinin çalışma hayatında belirsizliklere yol açtığını ifade eden SGK, Genelgede yapılan değişiklikle ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodların belirlendiği ifade edildi.

SGK’nın konuya ilişkin açıklaması şöyle:

“Koronavirüs salgınının istihdam üzerindeki olumsuz etkilerinden çalışanlarımızı korumak için 16.04.2020 tarihinden itibaren fesih kısıtı uygulaması getirilmiştir.

İş Kanunu’nunda yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller fesih kısıtı uygulamasının istisnaları arasında sayılmıştır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller görevin kasten ve sürekli ihmali, mazeretsiz işe gelmemek gibi maddelerin yanı sıra cinsel taciz, küfür, hırsızlık, uyuşturucu madde kullanmak gibi halleri de içermektedir. Bu hallerin tamamında iş akdinin feshi durumunda işten ayrılış işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimleri “29 nolu kod” üzerinden yapılmaktadır. Birbirinden farklı fesih nedenlerinin tamamının aynı kod (Kod-29) ile bildiriminin çalışma hayatında belirsizliklere yol açtığının görülmesi üzerine SGK genelgesinde yapılan değişiklik ile ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodlar belirlenmiştir. Böylelikle mazeretsiz devamsızlık hali ile hırsızlık gibi birbirinden farklı fesih sebeplerinin farklı bildirim kodları ile yapılması sağlanarak, olası sorunların önüne geçilecektir.

Ayrıca, 16.04.2020 tarihinden itibaren uygulanan fesih kısıtını delmek amacıyla, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışı olmaksızın “Kod-29” kullanılarak çok sayıda çalışanın işten çıkarıldığı yönünde iddialar bulunmaktadır.

Geçmiş dönem SGK verilerine göre işten ayrılış nedeni “Kod-29” olarak belirtilen çalışan sayısı yıllara göre;

2018: 233.430

2019: 194.524

2020: 176.662’dir.

Fesih kısıtından önceki dönemde aylık ortalama 17 bin çalışanın işten ayrılış nedeni “Kod-29” olarak bildirilmiş iken fesih kısıtından sonraki dönemde bu sayı daha düşük olup aylık ortalama 15 bin kişidir.”

İlave tediye ödemesi işçinin sağlık raporu alarak yani hastalık izni kullanarak, yasal ve idari izin kullanarak, işe gelmediği zaman dilimleri dikkate alınmadan hesaplanır. Yani ilgili zaman dilimlerinde işçi çalışmış gibi sayılır. 6772 sayılı kanunda “işçinin bu tediyelere esas olacak çalışma süresinin hesaplanmasında iş veya hizmet akdinin devamı müddetine rastlayan kanuni ve idari izinlerle hastalık izinleri, hafta tatili ve genel tatil günleri çalışılmış gibi hesaba katılır. Münavebeli işçilerin münavebe sebebiyle çalıştırılmadıkları günler çalışmış gibi sayılır.” denilerek konuya açıklık getirilmiştir. Eğer işçi iş sözleşmesinin devam ettiği süre zarfı içinde yasal ve idari izin, raporlu hastalık izni, hafta tatili izni, ulusal bayram izni ve genel tatil günlerinde izin kullanıyorsa, işçinin bu tarihlerde yapmış olduğu devamsızlık, ilave tediye için hesaplanan çalışma günü sayısından indirilmez. İşçi çalışılmış kabul edilir.

İLAVE TEDİYE ÜCRETİ İŞÇİYE SON ÇALIŞTIĞI YERDE Mİ ÖDENİR?

Kanunda belirtilen bir diğer husus ise ; ‘’İlave tediye alacağı, ödeme tarihinde işçinin işinden ayrılmış olup olmadığına bakılmaksızın hak edilen yıl içinde o yerde veya aynı idare, teşekkül ve müesseseye ait muhtelif yerlerde geçmiş olan hizmetlerinin toplamı oranında ve son çalıştığı yerde ödenir. İşçi tam yıl çalışmamış ise, ilave tediye o yıl için kıstelyevm esasına göre hesaplanıp ödenecektir.’’ Yani işçinin ilave tediye hakkı hesaplanırken, ilave tediyeye hak kazanılan yıl itibariyle son çalıştığı kurum dikkate alınacaktır. İlgili kurumda çalıştığı yıllar toplanıp gene o kurumda tediye ödemesi yapılacaktır. İşçi 1 tam yıldan fazla çalışacaksa kalan zaman dilimleri için, işçiye verilecek aylık ücrete göre kararlaştırılan ücret üzerinden artan süreler varsa kıstelyevm hesabı kullanılacaktır.

ÜCRETSİZ DOĞUM İZNİNE AYRILAN İŞÇİ İLAVE TEDİYEDEN YARARLANABİLECEK Mİ?

Kadın işçinin ücretsiz doğum iznine ayrıldığı sürenin ilave tediye hesaplamasında dikkate alınıp alınmayacağı da önemli bir konudur. Doğum sonrası verilen ücretsiz izin süreleri;

– Hizmet süresinden sayılmaz,

– Bu süre için kıdem tazminatı ödenmesi söz konusu değildir.

– Yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz

– Bu süreye, ilave tediye veya varsa akdi ikramiye ödenmez. Çünkü ilave tediye prime esas kazançlara dahil bir ücret eklentisidir. Bu sebeple ücretsiz izinler hesaba dahil edilmez.

İŞ SÖZLEŞMESİNİN ASKIDA OLDUĞU SÜRELER İLAVE TEDİYE HESAPLAMASINDA DİKKATE ALINIR MI?

Tıpkı ücretsiz doğum izni gibi iş sözleşmesinin askıya alındığı diğer durumlar için ilave tediye hesabının nasıl yapılacağına ilişkin bilgi verecek olursak öncelikle iş sözleşmesinin hangi sebeplerle askıya alınacağına bakmamız gerekecektir. İşçi; askerlik, hastalık (mesleğini icra edemeyecek derecede hasta olup işe gelemediği süreler) grev, lokavt, gözaltına alınması veya tutuklanması gibi iş görmesini engelleyen haller nedeniyle iş görme yükümlülüğünü geçici olarak durdurur. Bu durumlarda 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. Maddesindeki bildirim sürelerini aşması veya işçi ve işletme için zorlayıcı nedenler bulunması gibi durumlarda, iş sözleşmeleri sona ermeyip askıya alınır ve bu engeller ortadan kalktığında da iş sözleşmeleri normale döner. Ama askı süresi içerisinde iş sözleşmesinin gerektirdiği hükümler yok sayılır. Demek oluyor ki işçi ücret talep edemez, işveren de hizmet talep edemez. İş sözleşmelerinin askıya alınmaları hâlinde, sözleşmenin her iki tarafa yüklediği borçlar (ücret ödeme, işi ifa gibi) askıya alınmış sayılır. Bu sebeple bu zaman dilimleri içinde ilave tediye hakkı da askıya alınır ve ödenmez. Bu süreler dikkate alınmaktadır. Fakat kanunun çizdiği sınırlar kapsamında hizmet akdinin devamına rast gelen hastalık izinleri buna dahil değildir. Ayırıcı husus kanunun da kapsadığı şekliyle, ‘’iş ve hizmet akdinin devamı müddeti’’ dir.

Somut bir örnek üzerinden anlatacak olursak;

Taşerondan kadroya geçen bir işçinin 2 Nisan tarihinden sonra 20 gün ücretsiz izin kullandığını farz edersek; bu işçiye ödenecek ilave tediye (20×52)/365=2.84 yani 3 gün eksik olacaktır. Bu işçilere 13 gün yerine 10 gün ilave tediye ödemesi yapılacaktır.

SONUÇ

Ücretsiz doğum izninde olan işçilere (analık izni sonrası alınan ücretsiz izin), ücretsiz mazeret izni alan işçilere, askere giden işçilere, emekliliğe sevk edilen işçilere ödenecek ilave tediye hesabı yapılırken işçilerin eksik çalıştığı gün kadar ilave tediyesi eksik ödenecektir. Hastalık (sağlık) raporu, ücretli yıllık izin, yasal izinler, ve diğer ücretli izinlerde işçi çalışmış gibi sayılacağından bu süreler için ilave tediye ödemesi yapılacaktır. İdarelerin bu hususa dikkat etmesi gerekir.