ASKERLİK BORÇLANMASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Askerlik borçlanmasına daha detaylı bakacak olursak; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre erkek sigortalılar, er veya erbaş olarak silah altında geçirdikleri süreleri ve yedek subay okulundaki süreleri borçlanabilmektedirler.

Bilindiği gibi sigortalılık başlangıç tarihi, emeklilik tarihini belirleyen temel husustur. Emeklilikte kademeli geçiş uygulandığı için, işçilerin sigorta başlangıç tarihine göre ödemesi gereken prim ve emeklilik yaşı değişmektedir.

Sigortalı olmadan önce askere gidenler, askerlik borçlanması yaparsa, ilk kez sigortalı olduğu tarih borçlanma süresi kadar geriye gider. Bu durumda olup, 550 gün askerlik borçlanması yapan sigortalının işe giriş tarihi de 550 gün ileri gider. Örneğin ilk kez 01.01.1992 tarihinde sigortalı olan bir kişi, bu tarihten önce askerliğini yapmış olursa ve askerliğini borçlanırsa, sigorta başlangıç tarihi 30.06.1990 olacaktır. Dolayısıyla ödemesi gereken prim gün sayısı ve emeklilik yaşı da değişir. Bu kişi 53 yaşında ve 5600 gün ile emekli olabilecekken askerlik borçlanmasını yaptırınca 52 yaşında ve 5525 prim günü ile emekli olabilecektir.

Önce çalışmaya başlayıp sonra askere giden kişi ise askerlik borçlanması ile prim gün kazanabilecektir. Çalışma hayatında sigortalılığın kesintiye uğradığı, emeklilik için bazen ihtiyaç duyulan prim gününün önemli olduğu dikkate alındığında askerlik borçlanması kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanması, borçlanılacak sürelerin primlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ödenmesiyle gerçekleşir. Askerlik borçlanması yapacak kişi borçlanacağı süreleri kendisi belirler. Yani askerliğin tamamını borçlanmak zorunluluğu yoktur. İhtiyaç duyduğu kadar süreyi borçlanabilir.

DOĞUM BORÇLANMASI KİMLER İÇİN KRİTİK ÖNEME SAHİPTİR?

Doğum borçlanması, kadınlar için 1 Ekim 2008 itibariyle geçerli olan bir uygulamadır. Doğum yaptığı için iş hayatına ara vermek zorunda olan kadın işçilere, 3 çocukla sınırlı olmak üzere, her çocuk için 2 yıl (720 gün) borçlanma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla toplamda 6 yıl ve 2160 gün borçlanma hakkı söz konusudur.

Ancak doğum borçlanması, sigortalının yalnızca sigorta başlangıç tarihinden sonraki doğumları için geçerlidir. Yani ilk sigortalılık tarihinden önceki doğumlar için borçlanma hakkı yoktur.

Ayrıca doğum yaptıktan sonraki iki yıllık sürede çalışmamış veya prim ödememiş olunması gerekir. Çocuğun sağ doğmuş ve yaşamış olması da diğer bir şarttır. Örneğin doğumu takip eden 2 yılı tamamlamadan vefat eden çocuk için, hayatta kaldığı süre borçlanılır.

Doğum borçlanması, emeklilik için prim gününe ihtiyaç duyan annelerin imdadına yetişecek bir düzenlemedir.

YENİ ASGARİ ÜCRET BORÇLANMAYI NASIL ETKİLEYECEK?

Doğum ve askerlik borçlanması, brüt asgari ücrete göre belirlenir. Taban ve tavan rakamlar arasındaki bir tutardan borçlanma yapılabilir.

Yeni asgari ücretin 1 Ocak 2023 tarihi itibariyle zamlanacak olması, askerlik ve doğum borçlanmasının da önemli ölçüde artmasına yol açacaktır.

Dolayısıyla askerlik ve doğum borçlanması yapacak olanların, yeni yıla girmeden borçlanma başvurularını yapmaları lehlerine olacaktır.   

4/B Kapsamındaki kadın sigortalılar 3 defaya mahsus olmak üzere her doğum için doğum tarihinden itibaren geçen en fazla 2 yıllık süreleri bu sürede Uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocukların yaşaması şartıyla borçlanabilmektedirler.

Borçlanmak istedikleri sürelere ait prim tutarı sigortalıların veya hak sahiplerinin talepte bulundukları tarihte Kanunu 82. Maddesine göre ; Prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak üzere kendilerince belirlenen günlük kazancın %32’si oranında hesaplanmaktadır.

Borçlanma Talep Dilekçesi ile Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine, Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüklerine şahsen veya posta yoluyla başvuru yapılabileceği gibi e-Devlet üzerinden de talepte bulunmak mümkündür.

Doğum yaptığı için iş hayatına ara vermek zorunda olan kadın işçilere, 3 çocukla sınırlı olmak üzere, her çocuk için 2 yıl (720 gün) borçlanma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla toplamda 6 yıl ve 2160 gün borçlanma hakkı söz konusudur.

Doğum borçlanması, emeklilik için prim gününe ihtiyaç duyan annelerin imdadına yetişecek bir düzenlemedir.

Gelir Vergisi Kanunu, doğum borçlanması amacıyla SGK’ya yapılan ödemelerin, vergi matrahından indirilmesine imkan tanımaktadır.

Peki işçinin eşi adına ödediği doğum borçlanması primi de vergi indirimine konu yapılabilir mi?  

Bu konuda Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Özelgesi şu şekildedir: 

T.C.

ORDU VALİLİĞİ

Defterdarlık Gelir Müdürlüğü

Sayı: B.07.4.DEF.0.52.10.00-002-24/ 13/09/2011
Konu: Eş adına Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenen doğum borçlanmasının vergide indirim konusu.

İlgide kayıtlı özelge talep formu ve eklerinde, İlimiz … İlköğretim Okulunda öğretmen olarak görev yaptığınızı ve eşiniz adına Sosyal Güvenlik Kurumuna doğum borçlanması için ödemiş olduğunuz primlerin, ücretinizin safi tutarının tespitinde indirim konusu yapılıp yapılmayacağı hususunda görüşümüzü talep ettiğiniz anlaşılmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde ücretin tanımı yapılmış olup, 63 üncü maddesinde ise, ücretin gerçek safi değerinin işveren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aynı maddede 5 bent halinde sayılan indirimler yapıldıktan sonra kalan miktar olduğu hüküm altına alınmıştır.

Gelir Vergisi Kanununun 63/2 numaralı bendinde ise, Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primlerin gayrisafi ücretten indirilebileceği belirtilmiş ve 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir.

Buna göre, kanunla kurulun emekli sandıkları ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre kurulmuş sandıklara ödenen prim ve aidatların ücretin gayrisafi tutarından indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Ancak, söz konusu madde hükmü ücretlinin eşi, çocukları veya bakmakla yükümlü olan kimseler adına ödenen aidat ve primleri kapsamamaktadır. Bu nedenle, eşiniz adına Sosyal Güvenlik Kurumuna doğum borçlanması için ödediğiniz primin gayrisafi ücretinizden indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Sonuç olarak  Gelir İdaresi Başkanlığı, SGK’ya ödenen prim ve aidatların gelir vergisinde indirim konusu yapılmasının mümkün olduğunu, ancak, söz konusu düzenlemenin işçinin eşi, çocukları veya bakmakla yükümlü olan kimseler adına ödenen aidat ve primleri kapsamadığını belirtmiştir. Bu nedenle, işçinin eşi adına Sosyal Güvenlik Kurumuna doğum borçlanması için ödediği primlerin Gelir Vergisinden indirimi mümkün değildir. 

4/A Kapsamındaki kadın sigortalılar 3 defaya mahsus olmak üzere her doğum için doğum tarihinden itibaren geçen en fazla iki yıllık süreleri bu sürelerde Uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocukların yaşaması şartıyla borçlanabilmektedirler.

Borçlanmak istedikleri sürelere ait prim tutarı sigortalıların veya hak sahiplerinin talepte bulundukları tarihte Kanunun 82 ci maddesine göre prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak üzere kendilerince belirlenen günlük kazancın %32’si oranında hesaplanmaktadır.
Borçlanma Talep Dilekçesi ile Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerine , Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüklerine şahsen yada posta yolu ile başvuru yapılabileceği gibi e-Devlet üzerinden de talepte bulunmak mümkündür.

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 2008 yılı Ekim ayı başı doğum borçlanması hayatımıza girmiştir.

Peki hangi hallerde doğuma dayalı borçlanma imkânı vardır? Borçlanma şartları nelerdir? İlk sigortalılık başlangıcından önce meydana gelen doğum olayları için doğum borçlanması yapılabilir mi?

Sigortalılıkların askıda olduğu dönemin prim gününe sayılabilmesi için kanun koyucu tarafından borçlanma imkânı getirilmiştir.

Sigortalıların borçlanabileceği süreler, 5510 sayılı Kanunun 41. maddesinde tek tek sayılarak belirlenmiştir. Bunlar;

– ücretsiz doğum süreleri,
– analık izni süreleri,
– doğumdan sonra geçen süreler,
– askerlik süreleri,
– aylıksız izin süreleri,
– doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri,
– avukatlık staj süreleri,
– tutuklulukta veya gözaltında geçen süreler,
– grev ve lokavtta geçen süreler,
– hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri ve
– seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden aybaşına kadar açıkta geçirdikleri sürelerdir.

Söz konusu borçlanma türlerinin bazıları 4/1-a, 4/1-b, 4/1-c sigortalıları için uygulanmakta ve bazıları da müşterek olarak her üç sigortalılık hali için geçerli olabilmektedir.  Bu çalışmamızda 4/1-a, 4/1-b ve 4/1-c kapsamındaki sigortalılar için geçerli olan doğuma dayalı borçlanma değerlendirilecektir.

5510 sayılı Kanunun “sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre;

(Değişik: 10/9/2014-6552/43 md.) Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, 3 defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra 2 yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri..

Bu borçlanma türünün getiriliş amacı, kanun tasarısının gerekçesinde, “kadın çalışanların doğum ve çocuk bakımı gibi özel bir durum nedeniyle izin kullandığı, bunun sonucunda doğum yapan kadının sosyal güvenlik alanındaki bir hakkı kullanmasından dolayı emeklilikle ilgili sürelerini tamamlamak için ortaya çıkan bir maliyete katlanmak zorunda kalacağı, oysa çocuk bakımının aynı zamanda toplumsal olarak devletin de üstlenmesi gereken bir sorumluluk olduğu…”  şeklinde açıklanmıştır.

4/1-a kapsamındaki kadın sigortalılar tabi oldukları iş kanunları gereğince verilen ücretsiz doğum ya da analık izin sürelerini borçlanacakları gibi, doğumdan sonra sigortasız geçirdikleri belli süreleri de borçlanabileceklerdir. Doğuma dayalı borçlanma ile doğum nedeniyle çalıştığı işinden ayrılmak zorunda kalan kadın sigortalılara doğumdan sonra sigortasız geçirdikleri belli süreleri borçlanarak hizmet olarak değerlenme imkânı sağlanmıştır.

Hangi Hallerde Doğuma Dayalı Borçlanma İmkânı Vardır?

Doğuma dayalı borçlanmada aşağıdaki alternatifli doğum olayları için de sigortalı kadının borçlanma imkânı bulunmaktadır:

– Kadın sigortalının doğumdan sonra 2 yıldan daha az bir süreyi çalışmadan geçirmiş ise bu süreler,

– Sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra ilk doğumunu yapan ve 2 yıllık süre dolmadan ve sigortalı olarak tekrar çalışmaya başlamadan 2. doğumunu yapan kadın sigortalı, ilk doğumdan 2. doğuma kadar geçen süre ile 2. doğum için borçlanabileceği 2 yıllık sürenin toplamı kadar geçen süre,

– Birinci doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 2 yıllık süre geçtikten sonra ve sigortalı olarak tekrar çalışmaya başlamadan 2. doğumunu yapan kadın sigortalı 1. doğum nedeniyle çalışmadan geçirdiği 2 yıllık süre (ancak ikinci doğum için iki yıllık süre hariç).

Örneğin; 18.06.1991-30.04.1999 tarihleri arasında mülga 506 sayılı Kanuna tabi çalışan sigortalı (SSK), 12.08.2001 tarihinde doğum yapmıştır. 10.10.2014 tarihinde doğumdan sonra geçen sürelerini borçlanmak için talepte bulunmuştur. 07.01.2002-30.06.2002 tarihleri arasında mülga 506 sayılı Kanun kapsamında çalıştığı tespit edilen (SSK) sigortalının çalıştığı süreler 2 yıllık süreden düşüldükten sonra, kalan 12.08.2001-06.01.2002 süresi ile 01.07.2002-12.08.2003 süresi 4/1-a statüsünde borçlandırılacaktır (22.02.2013 tarihli 2013/11 sayılı SGK Genelgesi)

Borçlanma Şartları Nelerdir? İlk Sigortalılık Başlangıcından Önce Meydana Gelen Doğum Olayları İçin Doğum Borçlanması Yapılabilir mi?

Doğum borçlanmalarında, 5510 sayılı Kanun veya mülga sosyal güvenlik kanunlarına göre (4/1-a, 4/1-b, 4/1-c) tescil edilmiş (staj ve çıraklık süresi dâhil- SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Bağımsız ve Hizmet Akdiyle Çalışanlar Tescil ve Daire Başkanlığı’nın 17.05.2018 tarih E. 4486772 sayılı yazısı gereği.) ve adına kısa veya uzun vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş/tahakkuk etmiş olması gerekir (staj yaptıkları döneme ait kısa vade sigorta kollarına tabi dönem bordrosu ile bu süreye ilişkin prim bildirilmiş veya ödenme şartı aranmayacaktır).

Sigortalının kendisi tarafından yapılan başvurularda borçlanma talep tarihinde, hak sahiplerince yapılan başvurularda ise sigortalının ölüm tarihinde fiilen sigortalı olma şartı aranmaz.

4/1-a kapsamındaki kadın sigortalıların doğum sonrası borçlanma yapabilmeleri için, doğum olayının ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladıkları tarihten sonra meydana gelmiş olması gerekmektedir. Sigortalı kadının, doğum ta­rihinden sonra 2 yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanabilmesi için, hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun ya­şaması şartlarının dışında, başkaca bir şart aranmaz.

5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden (01.10.2008) önce meydana gelmiş doğum olaylarına da doğumdan sonra borçlanma hükümleri uygulanabilecektir. Bu doğrultuda Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin (16.06.2011 T., 2011/270 E., 2011/8973 K) kararı mevcut olup, kararda;

“ Sosyal güvenlik hukukunun özel ve kamusal niteliği itibariyle ve 5510 sayılı Kanunda, anılan hükümle getirilen, sigortalıların lehine olan bu borçlanma hakkının, kanunun yürürlüğünden önceki doğum olaylarına uygulanmasını engelleyen bir düzenlemenin olmaması da gözetildiğinde, 5510 sayılı Kanundan önce meydana gelmiş doğum olaylarına da uygulanabileceğini kabul etmek gerekir. Mahkemenin bu konudaki takdiri isabetsiz görülmüştür.

Doğuma dayalı borçlanma hakkından yararlanabilmek için doğum sırasında aktif sigortalı olma şartının aranıp aranmayacağı hususunda ise; geçmişte hizmet akdine dayalı olarak zorunlu sigortalılık tescilinin yapılmış olması, bu haktan yararlanabilmesi için yeterli sayılmalıdır. Kadının fiziksel yapısı doğurganlık işlevi, aile yükümlülükleri ile çalışma yaşamındaki konumu yanında, doğum borçlanmasıyla amaçlanan sonucun tam olarak elde edilebilmesi için, bu tip borçlanmalarda aranan doğum öncesi sigortalılık, herhangi bir süre sınırına tabi tutulmamalıdır. Aksine bir yorum, kanunda bu yönde bir sınırlamanın olmadığı da gözetildiğinde, sosyal güvenlik hakkına aykırılık oluşturacaktır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.05.2011 gün ve 2011/10-311 Esas, 2011/322 Karar sayılı ilamı da bu doğrultudadır.”

şeklinde hüküm tesis edilmiştir.

4/1-a kapsamındaki kadın sigortalılardan doğum borçlanması talebinde bulunanlar için T.C. vatandaşı olma şartı aranmaz.

Sonuç

Sosyal güvenlik hukukumuz, kadın sigortalılara tabi oldukları personel kanunları gereğince ücretsiz doğum sürelerini, analık izin sürelerini ve doğum sonrası sürelerini borçlanma imkânı tanıyarak çalışamadıkları bu süreleri borçlanma yapmak suretiyle hizmetlerine dâhil etme fırsatı sunmuştur. Bu tür borçlanmalarda, sigortalı olarak tescil edilmiş olmak yeterli olup, borçlanma talep tarihinde fiilen sigortalı olma şartı aranmamaktadır. Bu çalışmamızda özellikle 4/1-a kapsamındaki kadın sigortalıların doğum sonrası borçlanma yapabilmeleri üzerinde durulmuş olup, sigortalı kadının, doğum ta­rihinden sonraki 2 yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanabilmesi için, hizmet akdine istinaden işyerinde çalışmaması ve çocuğunun ya­şaması gerekmektedir.

Doğum borçlanması yapılan süreler (3 çocuk için 2 yıldan toplam 6 yıl 2160 gün) prim ödeme gün sayısına ilave edilir, sigortalılık tescilinden sonra borçlanma yapıldığı için sigortalılık başlangıç tarihini geriye götürmesi söz konusu olmaz.

Bu bağlamda kadın işçilere doğum öncesi ve doğum sonrasına yönelik bazı haklar tanınmıştır.

Doğum borçlanması da bunlardan biridir.

Zira doğum yapan kadın işçi doğum yaptığı süreçte çalışamadığı için iş hayatından uzak kalır. Bu sebeple emekli olmak için gereken gün sayısını doldurmakta sorun yaşamaktadır.

Doğum borçlanması tam da bu ihtiyaç kapsamında yapılan bir düzenlemedir.

Bu hak; doğum nedeniyle çalışamayan kadın işçilere, geriye dönük ödeme yaparak sigorta prim gün sayılarını artırma imkanı tanır.

KİMLER DOĞUM BORÇLANMASI YAPABİLİR?

Kadın işçiler hizmet akdi kapsamında çalıştıklarından, 5510 sayılı Kanunun 4/a bendi kapsamında sigortalı sayılırlar. Bu kapsamda olan kadın işçiler doğum borçlanması hakkından faydalanabilirler.

Fakat doğum borçlanması hakkından yararlanabilmek için başka şartların da olması gerekmektedir. Bu şartlar;

1)Doğum borçlanması, kadın işçinin ilk sigortalı olduğu tarihten (sigorta girişi yapıldığı tarihten) sonra doğan çocuğu için yapılabilir.

Staj için yapılan sigorta girişi de bu kapsamdadır.

2)Doğan çocuğun sağ olması, yani çocuğun kadın işçinin doğum borçlanması yapacağı süre boyunca yaşamış olması  gerekir.

3)Doğum borçlanması yapılacak süre boyunca, kadın işçinin adına prim yatırılmamış olması gerekmektedir. Yani doğum borçlanması, kadın işçinin doğumundan sonraki 2 yıl içinde prim yatmayan süreler için yapılır. İşçinin doğum yaptığı tarihten itibaren primi ödenmiş çalışma süreleri var ise bunlar doğum borçlanması hesabında dikkate alınmaz. İki yıllık süreden düşülür.

Doğum borçlanması en çok 2 yıl/720 gün için yapılabilir. Yani doğum yapan ve sonrasında çalışmayan kadın işçi, en çok 2 yıllık doğum borçlanması yapabilmektedir. Fakat belirttiğimiz üzere bu koyulan üst sınırdır. Kadın işçi isterse, bu sürenin daha az bir kısmını da borçlanabilir.

Kadın işçi en çok 3 çocuk için doğum borçlanması yapabilmektedir. Yani işçi her çocuk için en fazla 720 gün olmak üzere, 2.160 gün doğum borçlanması yapabilmektedir.

DOĞUM BORÇLANMASI BAŞVURUSU NEREYE YAPILIR?

Doğum borçlanması başvurusu kadın işçinin  en son çalıştığı kurumun bulunduğu Sosyal Güvenlik Merkezine/Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne yapılacaktır. Kadın işçilerin borçlanma talep dilekçesini doldurmaları ve kimlik fotokopileri ile başvurmaları gerekmektedir.

Doğum borçlanması kadın işçinin işe başlama tarihini geriye çekmez yalnızca prim günü toplamında dikkate alınan bir husustur.

SONUÇ

Doğum borçlanması kadın işçinin ilk sigortalı olduğu tarihten (sigorta girişi yapıldığı tarihten) sonra doğan ve yaşayan çocuğu için yapılır. Kadın işçinin bu süre içerisinde prim yatırmamış olması gerekir. Eğer işçi adına yatırılan prim varsa; çalışılan bu süreler 2 yıldan düşülerek kalan süre kadar borçlanılabilir. Doğum borçlanması hakkı, işçinin ilk sigortalılık süresini geriye çekmez, yalnızca işçinin prim gün sayısını artırır.

Kadın işçi en çok 3 doğum için ve her bir doğum için en çok 2 yıl/360 gün için doğum borçlanması yapabilir.

Doğum ve askerlik borçlanmasına ilişkin vergi indirimi konusundaki detaylar da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çeşitli tarihlerde yayınlanan Özelgeler ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre; SGK’ya ödenen borçlanma primleri, ödemenin yapıldığı aydan başlayarak Gelir Vergisi matrahının tespitinde gider olarak gösterilebiliyor.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için çalışanın, borçlanmaya ilişkin ödeme belgesini işverene vermesi gerekiyor.

Belge işverene verildiği aydan başlayarak, takvim yılı sınırlaması olmaksızın, SGK’ya ödenen prim tutarının tamamı, vergiden indirilebiliyor.

Dolayısıyla SGK’ya yapılan borçlanma tutarı, bu rakam tamamlanıncaya kadar işçinin vergi matrahından indirilecektir.

Böylece  işçi, o aya ilişkin vergi ödemeyecek ve vergi olarak kesilecek işçinin cebine girecektir. 

Doğum borçlanması daha uzun süreler için yapıldığından, doğum borçlanması yapan işçilerin vergi indirimi avantajı daha yüksek rakamlara ulaşacaktır.

Askerlik ve doğum borçlanmasında vergi indiriminden yararlanabilmek için borçlanmanın çalışırken yapılması gerekmektedir.

Askerlik ve doğum borçlanması yapanların, vergi indirimi konusundan habersiz olması veya bu haktan sonradan bilgi sahibi olmalara sık karşılaşılan bir durumdur.

Peki vergi indirim hakkından sonradan haberdar olanların yapabileceği bir şey var mıdır?

Gelir İdaresi Başkanlığı; 16.07.2019 tarihli Özelge ile konuyu şu şekilde açıklığa kavuşturmuştur:

“Bu hüküm ve açıklamalara göre, 2013 yılında borçlanmak suretiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna toptan ödediğiniz askerlik hizmeti süresince ödenmeyen aidat ve primlerin, ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı 2013 yılının ilgili ayından başlamak üzere, söz konusu tutarın tamamı indirim konusu yapılana kadar, safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Dolayısıyla, 2013 yılında toptan ödenen söz konusu primlerin; çalışıyor olmanız nedeniyle ödendiği yılın ilgili ayından itibaren safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün olup, 2018 yılında ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle 2018 yılından itibaren indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili düzeltme zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabileceği tabiidir.”

Buna göre; askerlik ve doğum borçlanmasının vergiden indirilebilmesi için; SGK’ya yapılan ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı aydan başlamak üzere indirim konusu yapılması mümkündür.

Bu nedenle geçmiş yıllarda yapılan ödemelerin, cari yılda ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle cari dönemde indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili olarak 5 yıllık zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabilecektir.

Buna göre; ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 5 yıllık zaman aşımı süresi kaçırılmamışsa, geçmiş yıllarda yapılan askerlik ve borçlanması ödemesi için, “fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde” bulunulması ve bu yolla işçiyi vergi indirimden yararlandırmak mümkündür.

İşte O Özgelge!

“T.C. 

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığı

(Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü)

Sayı: 50426076-120[63-2018/20-685]-E.52727- 16.07.2019
Konu: Toptan olarak yapılan askerlik borçlanması ödemelerinin ücretin safi tutarının tespitinde gelir vergisi matrahından indirilip indirilemeyeceği

İlgi:09.04.2018 tarih ve 82235 evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, 2002 yılından itibaren … bünyesinde çalıştığınız, askerlik süresince ödenmeyen prim ve aidat ödemelerini, Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı gereği borçlanarak 2013 yılında toptan ödeyerek emekli olduğunuz, emekli olduktan sonra aynı firmada çalışmaya devam ettiğiniz belirtilerek, 2013 yılında yaptığınız söz konusu prim ödemelerinin, 2018 yılında talep etmeniz halinde talep tarihinden itibaren gelir vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılıp yapılamayacağı hususunda Başkanlığımız görüşü sorulmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde ücretin tarifi yapılmış olup, 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendi ile Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primlerin ücretin safi değerinin tespitinde indirim konusu yapılacağı hükme bağlanmıştır.

Konuyla ilgili olarak yayımlanan 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin “Emekli Sandığı Ve Sosyal Sigorta Kurumlarına Ödenen Borçlanma Aidat ve Primleri” başlıklı bölümünde;

“Belli şartları taşıyan kimselerin sosyal güvenliklerini sağlamak amacıyla, kanunla kurulan ve tüzel kişiliği haiz Emekli Sandıkları ve Sosyal Sigorta Kurumlarına, ödenen paralara aidat ve prim denilmekte ve bunlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesindeki şartlarla, ücretin gerçek safi tutarının hesabında, gider olarak indirilmektedir.,

Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarından, kanunla kurulmuş olanların üyelerine çeşitli kanunlarla, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlanma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilme hakkı tanınmaktadır. Bunun için, kanunlarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin, üyelerce ödenmesi zorunludur.

Bu ödemeler de Gelir Vergisi Kanununun 63/2 maddesinde sayılan aidat ve primler niteliğindedir ve bunların da ücretin gerçek safi tutarının hesaplanması sırasında gider olarak indirilmesi, Gelir Vergisi Kanununun lafzına ve ruhuna uygun görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

A – Emeklilik aidatı ve sosyal sigorta primlerinin gider olarak indirilmesi kanunen kabul edilmiş bulunan kurumlara, kanunlarında öngörülen şekilde ücretten kesilmek suretiyle ödenen borçlanma aidat ve primlerinin miktarına ve nispetine bakılmaksızın, kesildiği aya ait gelir vergisi matrahının tespitinde gider olarak nazara alınması;

B – Aidat toptan ödenmişse, ödenen tutara ulaşılıncaya kadar bu miktarın ücretlerin, vergiye tâbi tutarından indirilmesi;

C – Ücretlerinin gerçek ve safi tutarlarının hesabında gider olarak indirilmek suretiyle vergi dışı bırakılmış olan aidat ve primlerini, türlü nedenlerle geri alan ve kendilerine toptan ödeme yapılanların, yeniden iştirakçi durumuna girmeleri nedeniyle ilgili kuruma peşin ya da borçlanma suretiyle iade ettikleri aidat ve primlerin tekrar gider olarak indirilmemesi, gerekmektedir.”

açıklamalarına yer verilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalara göre, 2013 yılında borçlanmak suretiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna toptan ödediğiniz askerlik hizmeti süresince ödenmeyen aidat ve primlerin, ödeme belgesinin işverene ibraz edilmek suretiyle, ödemenin yapıldığı 2013 yılının ilgili ayından başlamak üzere, söz konusu tutarın tamamı indirim konusu yapılana kadar, safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Dolayısıyla, 2013 yılında toptan ödenen söz konusu primlerin; çalışıyor olmanız nedeniyle ödendiği yılın ilgili ayından itibaren safi ücretinizin tespitinde gider olarak indirim konusu yapılması mümkün olup, 2018 yılında ödeme belgesi ibraz edilmek suretiyle 2018 yılından itibaren indirim konusu yapılması mümkün değildir.

Diğer taraftan, ilgili yıllarda indirim konusu yapılamayan primlerle ilgili düzeltme zamanaşımı süresince, fazla ve yersiz tahsil edilen vergiler kapsamında işverence düzeltme talebinde bulunulabileceği tabiidir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.”

Askerlik ve doğum borçlanması, emeklilikte kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanmasıyla sigorta başlangıç tarihini öne çekerek daha erken emekli olma ve prim gün sayısı kazanabilme mümkündür.

Doğum borçlanması ise sigorta başlangıç tarihini öne çekmezken prim günü kazandırmakta; dolayısıyla prim günü eksik olduğu için emekli olamayan sigortalılar için emeklilik fırsatı sunmaktadır.

ASKERLİK BORÇLANMASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre er veya erbaş olarak silah altında geçirilen süreler ve yedek subay okulundaki süreler için askerlik  borçlanması yapılabilmektedir.

Bilindiği gibi sigortalılık başlangıç tarihi, emeklilik tarihini belirleyen temel husustur.

Emeklilikte kademeli geçiş uygulandığı için işçilerin sigorta başlangıç tarihine göre ödemesi gereken prim ve emeklilik yaşı değişmektedir.

Sigortalı olmadan önce askere gidenler, askerlik borçlanması yaparsa, ilk kez sigortalı olduğu tarih borçlanma süresi kadar geriye gider. Bu durumda olup, 550 gün askerlik borçlanması yapan sigortalının işe giriş tarihi de 550 gün ileri gider.

Örneğin ilk kez 01.01.1992 tarihinde sigortalı olan bir kişi, bu tarihten önce askerliğini yapmış olursa ve askerliğini borçlanırsa, sigorta başlangıç tarihi 30.06.1990 olacaktır. Dolayısıyla ödemesi gereken prim gün sayısı ve emeklilik yaşı da değişir. Bu kişi 53 yaşında ve 5600 gün ile emekli olabilecekken askerlik borçlanmasını yaptırınca 52 yaşında ve 5525 prim günü ile emekli olabilecektir.

Önce çalışmaya başlayıp sonra askere giden kişi ise askerlik borçlanması ile prim gün kazanabilecektir. Çalışma hayatında sigortalılığın kesintiye uğradığı, emeklilik için bazen ihtiyaç duyulan prim gününün önemli olduğu dikkate alındığında askerlik borçlanması kritik öneme sahiptir.

Askerlik borçlanması, borçlanılacak sürelerin primlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na ( SGK) ödenmesiyle gerçekleşir. Askerlik borçlanması yapacak kişi borçlanacağı süreleri kendisi belirler. Yani askerliğin tamamını borçlanmak zorunluluğu yoktur. İhtiyaç duyduğu kadar süreyi borçlanabilir.

DOĞUM BORÇLANMASI KİMLER İÇİN KRİTİK ÖNEME SAHİPTİR?

Doğum borçlanması, kadın çalışanlar için 1 Ekim 2008 itibariyle geçerli olan bir uygulamadır. Doğum yaptığı için iş hayatına ara vermek zorunda olan kadın işçilere, 3 çocukla sınırlı olmak üzere, her çocuk için 2 yıl (720 gün) borçlanma hakkı tanınmıştır. Dolayısıyla toplamda 6 yıl ve 2160 gün borçlanma hakkı söz konusudur.

Ancak doğum borçlanması, sigortalının yalnızca sigorta başlangıç tarihinden sonraki doğumları için geçerlidir. Yani ilk sigortalılık tarihinden önceki doğumlar için borçlanma hakkı yoktur.

Ayrıca doğum yaptıktan sonraki iki yıllık sürede çalışmamış veya prim ödememiş olunması gerekir. Çocuğun sağ doğmuş ve yaşamış olması da diğer bir şarttır. Örneğin doğumu takip eden 2 yılı tamamlamadan vefat eden çocuk için, hayatta kaldığı süre borçlanılır.

Doğum borçlanması, emeklilik için prim gününe ihtiyaç duyan annelerin imdadına yetişecek bir düzenlemedir.

ASKERLİK VE DOĞUM BORÇLANMASI İÇİN YAPILAR ÖDEMELER VERGİDEN İNDİRİLİR Mİ?

Gelir Vergisi Kanunu, askerlik ve doğum emeklilik borçlanması amacıyla SGK’ya yapılan ödemelerin, vergi matrahından indirilmesine imkan tanımaktadır.

Konuyla ilgili olarak yayımlanan 111 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin ” Emekli Sandığı Ve Sosyal Sigorta Kurumlarına Ödenen Borçlanma Aidat ve Primleri” başlıklı bölümünde de;

“Belli şartları taşıyan kimselerin sosyal güvenliklerini sağlamak amacıyla, kanunla kurulan ve tüzel kişiliği haiz Emekli Sandıkları ve Sosyal Sigorta Kurumlarına, ödenen paralara aidat ve prim denilmekte ve bunlar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesindeki şartlarla, ücretin gerçek safi tutarının hesabında, gider olarak indirilmektedir.

Emekli Sandığı ve Sosyal Sigorta Kurumlarından, kanunla kurulmuş olanların üyelerine çeşitli kanunlarla, daha önceki dönemlerde ödenmemiş bulunan aidat veya primleri borçlanma suretiyle ödeme ve dolayısıyla emekliliğe esas alınacak hizmet sürelerini uzatabilme hakkı tanınmaktadır. Bunun için, kanunlarla belli edilen koşullar altında borçlanılan aidat ve primlerin, üyelerce ödenmesi zorunludur.

Bu ödemeler de Gelir Vergisi Kanununun 63/2 maddesinde sayılan aidat ve primler niteliğindedir ve bunların da ücretin gerçek safi tutarının hesaplanması sırasında gider olarak indirilmesi, Gelir Vergisi Kanununun lafzına ve ruhuna uygun görülmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

A – Emeklilik aidatı ve sosyal sigorta primlerinin gider olarak indirilmesi kanunen kabul edilmiş bulunan kurumlara, kanunlarında öngörülen şekilde ücretten kesilmek suretiyle ödenen borçlanma aidat ve primlerinin miktarına ve nispetine bakılmaksızın, kesildiği aya ait gelir vergisi matrahının tespitinde gider olarak nazara alınması;

B – Aidat toptan ödenmişse, ödenen tutara ulaşılıncaya kadar bu miktarın ücretlerin, vergiye tâbi tutarından indirilmesi;

C – Ücretlerinin gerçek ve safi tutarlarının hesabında gider olarak indirilmek suretiyle vergi dışı bırakılmış olan aidat ve primlerini, türlü nedenlerle geri alan ve kendilerine toptan ödeme yapılanların, yeniden iştirakçi durumuna girmeleri nedeniyle ilgili kuruma peşin ya da borçlanma suretiyle iade ettikleri aidat ve primlerin tekrar gider olarak indirilmemesi, gerekmektedir.” denilmektedir.

Doğum ve askerlik borçlanmasına ilişkin vergi indirimi konusundaki detaylar da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çeşitli tarihlerde yayınlanan Özelgeler ile açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre; SGK’ya ödenen borçlanma primleri, ödemenin yapıldığı aydan başlayarak Gelir Vergisi matrahının tespitinde gider olarak gösterilebiliyor.

Vergi indiriminden yararlanabilmek için çalışanın, borçlanmaya ilişkin ödeme belgesini işverene vermesi gerekiyor.

Belge işverene verildiği aydan başlayarak, takvim yılı sınırlaması olmaksızın, SGK’ya ödenen prim tutarının tamamı, vergiden indirilebiliyor.

Dolayısıyla SGK’ya yapılan borçlanma tutarı, bu rakam tamamlanıncaya kadar işçinin vergi matrahından indirilecektir. Böylece işçi, o aya ilişkin vergi ödemeyecek ve vergi olarak kesilecek işçinin cebine girecektir. 

Doğum borçlanması daha uzun süreler için yapıldığından, doğum borçlanması yapan işçilerin vergi indirimi avantajı daha yüksek rakamlara ulaşacaktır.

Askerlik ve doğum borçlanmasında vergi indiriminden yararlanabilmek için borçlanmanın çalışırken yapılması gerekmektedir.

Bu Kanun’un 13. maddesine göre kısmi zamanlı çalışma, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumudur.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesine göre de “İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmî süreli çalışmadır”.

Yönetmelikte üçte iki oranına kadar yapılan çalışmalar kısmî çalışma sayılmıştır. Bu durumda 45 saat olarak belirlenen normal çalışmanın 30 saat ve daha altında kararlaştırılması halinde, kısmî süreli çalışma söz konusudur.

Peki kısmi süreli çalışan işçilerin, çalışmadıkları süreleri borçlanarak emekliliğe saydırma imkanı söz konusu mudur?

Bilindiği gibi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 41. maddesine eklenen (i) bendi ile 25/2/2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait “eksik kalan sürelerini” borçlanmalarına imkan sağlanmıştır. Bu bent uyarınca yapılacak borçlanmalar Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.

Yani 5510 sayılı Kanun ile 25/02/2012 tarihinden sonraki kısmi süreli çalışmalar için tıpkı askerlik ve doğum borçlanması gibi borçlanma hakkı tanınmıştır. Bu borçlanma, kısmi süreli çalışanın ay içindeki “eksik kalan sürelerine” ilişkindir. Örneğin kısmi süreli çalışan işçi ayda 10 gün çalışıyorsa, diğer 20 gün için borçlanma hakkına sahiptir. Yapılacak borçlanmalar, işçinin 4-a (SSK) hizmet süresine eklenecektir.

SGK, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelgeyi işleyerek güncellediği 2013/11 Sayılı Genelge ile kısmi süreli çalışanların borçlanmasına ilişkin hususları açıklığa kavuşturmuştur.

Buna göre 25/2/2011 tarihinden itibaren kamu ve özel sektörde çalışanlar ile ev hizmetlerinde 30 günden az çalışanlardan aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirilen eksik gün nedeni (06) (kısmi istihdam) ve (17) (ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma) olan sigortalılar ay içinde zorunlu sigortalılık dışındaki sürelerini borçlanabileceklerdir.

Ay içinde 30 günden az çalışmış oldukları halde eksik gün nedeni (12) (Birden fazla) ve (13) (Diğer) olarak işaretlenenlerin işverenlerce, SGK’ya her ay bildirilen “Eksik Gün Bildirim Formu” ekinde verilen eksik gün nedenleri incelenecek, eksik gün nedeninin (06) (Kısmi istihdam) ve (17) (Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma) olduğunun tespit edilmesi halinde bu süreler de borçlandırılacak ve sigortalılardan ayrıca belge istenmeyecektir.

4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik sürelerinin borçlandırılmasında sigortalılar ay içinde 30 günden az çalıştıkları süreleri 30 güne tamamlayarak borçlanma yapacaklarından, 28, 29 ve 31 gün çeken aylardaki borçlanılacak süreler 30 güne tamamlanarak borçlanma süresi belirlenecektir.

BORÇLANMA NASIL YAPILIR, HANGİ FAYDAYI SAĞLAR? 

Kısmi süreli çalışan işçinin, çalışmadığı süreyi borçlanması, tıpkı askerlik ve doğum borçlanması gibi emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını doldurmasına katkı sağlayacaktır. Böylece emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını daha erken doldurarak emekli olabilme imkanları söz konusu olacaktır.

İşçilerin borçlanma işlemlerinin çalıştıkları şirket ya da kurumla ilgisi bulunmamakta, işçi tarafından SGK’ya müracaat edilerek yapılmaktadır.