Halihazırda 375 sayılı KHK kapsamı dışında kalan, başka bir ifadeyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında “personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı” ihalesine devam edecek olan aşağıdaki kurumlar açısından;

• Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ)
• Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR)
• Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ)
• Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO)
• Elektrik Üretim A.Ş (EÜAŞ)
• Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğü (ESK)
• ETİ Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü
• Kıyı Emniyet Genel Müdürlüğü
• Makine ve Kimya Endüstri Kurumu (MKEK)
• Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM)
• Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO)
• Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü (TCDD)
• Türkiye Elektrik İletim A.Ş (TEİAŞ)
• Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş (TETAŞ)
• Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ)
• Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)
• Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)
• Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ)
• Türkiye Elektromekanik Sanayi A.Ş. (TEMSAN)
• Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.Ş
• Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş
• Türkiye Vagon Sanayii A.Ş
• TCDD Taşımacılık A.Ş

Asgari ücretten kaynaklı fiyat farkı hesaplamaları 31.08.2013 tarih 28751 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar uyarınca uygulanacaktır.

2021 yılı asgari ücrete göre personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde uygulanacak asgari ücret fiyat farkı hesaplarına ilişkin rakamsal örnekleri (Normal İşçi, Engelli İşçi) aşağıda bulabilirsiniz.

Engelli İşçi Fiyat Farkı Tutarı Neden Düşük Çıkar?

4857 Sayılı Kanunun 30’ncu maddesi kapsamında çalışan engelli işçilerin prime esas kazanç alt sınırı üzerinden (yani asgari ücretten) hesaplanan işveren hisselerinin tamamı hazine tarafından karşılanır.

Bu nedenle engelli işçilerin fiyat farkı normal işçilere göre biraz daha düşük çıkar. Hazine tarafından karşılanan işveren primleri asgari ücretle sınırlıdır. Yani asgari ücretin fazlası ve nakdi olarak ödenen yemek ve yol ücretleri normal işçi gibi hesaplanır.

Ayrıca SGK’nın 2008/77 sayılı genelgesi uyarınca, % 2 işveren işsizlik primi payı, teşvik kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bu nedenle asgari ücrete kadar olan kısım için % 2 işveren işsizlik priminin fiyat farkı hesabında dikkate alınması gerekir.

Asgari Ücret Fiyat Farkı ve Personel Hizmet Alımı Hakediş Yazılımı

Yukarıdaki hesaplar asgari ücretin %0 fazlasını alan normal ve engelli işçiler için yapılmıştır. Asgari ücretin yüzde % fazlasını alan veya nakdi yemek ücreti ödenen işçiler için hesaplama değişecektir. Bu konu hakkında daha detaylı bilgi ve tüm işlemlerin otomatik yapıldığı Kamutech KABİS Personel Hizmet Alımları Hakediş Yazılımı için www.kamutech.com veya (312) 484 31 00’dan bizlere ulaşabilirsiniz.

Sayıştay’ın tespitlerinden bazıları şöyle:

Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Ayrılmaması

Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uyarınca kamu idarelerinin, kıdem tazminatı alma hakkı bulunan personele ödenmesi muhtemel kıdem tazminatı tutarları için karşılık ayırmaları ve ayırdıkları bu karşılıkları 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı ve 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabını kullanarak muhasebe kayıtlarında izlemeleri, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem tazminatı karşılığı hesabında kayıtlı tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kısmını dönem sonunda 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına kaydetmeleri gerekmektedir.

Denetimlerde, bazı kamu idarelerinin gerek kendi personeli, gerekse hizmet alımı suretiyle çalıştırdıkları personel için kıdem tazminatı karşılığı ayırmadığı, kıdem tazminatlarının karşılık hesapları kullanılmadan doğrudan giderleştirildiği ve kıdem tazminatı karşılıklarının muhasebeleştirilmesinde dönemsellik ilkesine uyulmadığı tespit edilmiştir.

Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Suretiyle Çalıştırılan İşçilerin Kadroya Alınması Sürecine İlişkin Tespitler

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 127’nci maddesiyle eklenen Geçici 23 ve Geçici 24’üncü maddelerde, belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4.12.2017 tarihi itibarıyla çalıştırılanların sürekli işçi kadrolarına geçirilmesine hükmedilmiştir.

696 sayılı KHK’nın 83’üncü maddesiyle değiştirilen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı, yaklaşık maliyetinin en az %70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu ve niteliği gereği süreklilik arz eden işlere ilişkin hizmet alımları şeklinde ifade edilmiştir. Yine aynı bentte, bentte sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamayacağı belirtilmiştir.

375 sayılı KHK’nın Geçici 23 ve Geçici 24’üncü maddelerinde kapsamdaki personelin kadroya geçirilmesi için herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olma şartı getirilmiştir.

Denetimlerde;

• Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamına girmeyen işlerde çalışma, emekliliğe hak kazanma, kapsam dışındaki kamu kurumlarında çalışma ya da 04.12.2017 tarihi itibarıyla çalışma şartını karşılayamama gibi sebeplerle sürekli işçi kadrosuna geçme şartını taşımayanların kadrolara geçirildiği,
• Kapsamdaki kamu kurum ve kuruluşlarından bazılarının personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alımlar yaptığı tespit edilmiştir.

Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırların Üzerinde Olması

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinde belediyenin yıllık toplam personel giderlerinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamayacağı, nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oranın yüzde kırk olarak uygulanacağı, yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamayacağı hükmüne yer verilmiştir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden 09/04/2018 tarih ve 11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kabul edilen “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar” 28/04/2018 tarihli 30405 sayılı Resmi Gazete’de yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda; mahalli idarelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerinin gördürüleceği şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin hususlar belirlenmiştir. Usul ve Esaslar’ın “Personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınır” başlıklı 5’inci maddesine göre; idarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacak, bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanacaktır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacaktır.

Denetimlerde, bazı belediyelerde şirket personeli hariç yıllık toplam personel giderlerinin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Kanun’a göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu, şirket personeli dahil olmak üzere yıllık toplam personel giderlerinin ise yüzde kırkını aştığı tespit edilmiştir.

Fiyat Farkı Ödemeleri ile İş Artışları Neticesinde Alınması Gereken Ek Kesin Teminatların Alınmaması

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Ek kesin teminat” başlıklı 12’nci maddesinde; fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi halinde ise bu artış tutarının % 6’sı oranında teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda, fiyat farkı ödenmesi öngörülen ihalelerde fiyat farkı ödemesi veya sözleşme bedelinde meydana gelen artış tutarı üzerinden %6 oranında ek kesin teminat istenmesi gerekmektedir.

Denetimlerde, fiyat farkı ödemelerinden veya sözleşme bedelinde ortaya çıkan artış tutarı üzerinden ek kesin teminat alınmadığı tespit edilmiştir.

Kurum Bütçesinden Ödenen Çeşitli Ceza, Faiz, Tazminat ve Benzeri Ödemelere İlişkin Sorumlu Kişilere Rücu İşlemlerinin Başlatılmaması

4857 sayılı İş Kanunu’nun asıl işveren-alt işveren ilişkisini tanımlayan 2’nci maddesinin altıncı fıkrasında, bu ilişkide asıl işverenin, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanun’dan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumlu olduğu ifade edilmiş olup 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun müteselsil sorumluluğa ilişkin olan 61 ve 62’nci maddelerine istinaden asıl işverenin alt işverene rücu etme hakkı saklı tutulmuştur.

Denetimlerde, bazı idarelerde kamu idaresi bütçesinden ödenen çeşitli ceza, faiz, tazminat ve benzeri ödemelere ilişkin sorumlu kişilere rücu edilmediği tespit edilmiştir.

Bu yazının PDF formatına ulaşmak için tıklayınız

Ayrıca Başkanlığın görüş yazısına göre; söz konusu tazminat ödemelerinin:

• 696 sayılı KHK’da açıkça tazminat olarak nitelendirilmesi
• Ödenecek tutarın yüklenicilerin yapmış olduğu gerçek gider, harcama ve zarar dikkate alınmadan belirlenmesine dayanarak herhangi bir teslim veya hizmetin karşılığını teşkil etmemesi gibi sebeplerle KDV’ye tabi olmadığı açıklanmıştır.

İlgili görüş yazısı aşağıdaki gibidir;

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı

Gelir Kanunları KDV-ÖTV Grup Müdürlüğü

Sayı: 39044742-130( Özelge)-E506153

Konu: Sözleşmenin feshi nedeniyle ödenen bedelin KDV’ye tabi olup olmadığı

29.05.2018

İlgi: 26/04/2018 tarih ve 1435247 evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz.

İlgide kayıtlı özelge formunda, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince sürekli işçi kadrosuna geçirileceklerin istihdam edilmesine esas hizmet alımı sözleşmelerinin feshi nedeniyle, idare tarafından yükleniciye, sözleşmenin yürütülmesine ilişkin her türlü zarara karşılık her türlü fiyat farkı hariç sözleşme bedelinin %80’i ile yapılan işin tutarı arasındaki bedel farkının %5’inin, fesih tarihindeki fiyatlar dikkate alınarak (vergi, resim, harç ve paylar dahil olmak üzere tüm giderler ve mahrum kaldığı kar karşılığı olmak üzere) ödenecek tazminat bedellerinin katma değer vergisine tabi olup olmadığı hususlarında Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun;

-1/1 inci maddesinde, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu,

-4/1 inci maddesinde, hizmetin teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemler olduğu ve bu işlemlerin bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebileceği,

hüküm altına alınmıştır.

Öte yandan, konu ile ilgili olarak 60 No.lu KDV Sirkülerinin ‘’1.2. Tazminatlar’’ başlıklı bölümünde;

‘’1.2.1. Herhangi bir teslim veya hizmetin karşılığı olarak ortaya çıkmayan tazminat ve benzeri ödemeler prensip olarak KDV’nin konusuna girmemektedir.

Bu kapsamda, işin sözleşme şartlarına uygun yapılmaması, işin verilen süre içerisinde tamamlanmaması, sözleşmenin feshedilmesi gibi nedenlerle tazminat, cayma bedeli v.b. adlarla yapılan cezai şart mahiyetindeki ödemeler herhangi bir teslim veya hizmetin karşılığı olmadığından KDV’nin konusuna girmemektedir.’’

açıklamalarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen geçici 23 üncü maddesinin (ç) bendinde; sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin istihdam edilmesine esas hizmet alım sözleşmelerinin, birinci fıkrada öngörülen geçiş işleminin yapıldığı tarih itibarıyla feshedilmiş sayılacağı, feshedilmiş sayılan sözleşmelerden, sadece yapılan işin tutarı, her türlü fiyat farkı hariç sözleşme bedelinin %80’ini aşmayanlar için yükleniciye, sözleşmenin yürütülmesine ilişkin her türlü zarara karşılık her türlü fiyat farkı hariç sözleşme bedelinin %80’i ile yapılan işin tutarı arasındaki bedel farkının %5’inin fesih tarihindeki fiyatlar dikkate alınarak sözleşmeyi yürüten idare tarafından, yapmış olduğu vergi, resim, harç ve paylar dahil olmak üzere tüm giderler ve mahrum kaldığı kar karşılığı olmak üzere tazminat olarak ödeneceği ve başkaca bir ödeme yapılmayacağı ve yüklenicinin başka bir hak talebinde bulunamayacağı belirtilmiştir.

Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince sürekli işçi kadrosuna geçirileceklerin istihdam edilmesine esas hizmet alımı sözleşmelerinin feshi nedeniyle, idare tarafından yükleniciye yapılacak ödemeler, söz konusu ödemelerin anılan Kararnamede açıkça tazminat olarak nitelendirildiği, ödenecek tutarın yüklenicilerin yapmış olduğu gerçek gider, harcama ve zarar dikkate alınmadan belirlendiği dikkate alındığında herhangi bir teslim veya hizmetin karşılığını teşkil etmediğinden KDV’ye tabi bulunmamaktadır.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

Görüş yazısının orijinal görünümüne ulaşmak için tıklayınız.sayfa1–sayfa2

• 1. GİRİŞ
• 2. YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARININ İDARELERCE UYGULANMASI ZORUNLULUĞU
• 3. YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARINDAKİ BAZI MADDELERİN İHALE SÖZLEŞMESİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
• 4. FAZLA ÇALIŞMA, ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL GÜNÜ ÖDEMELERİNDE KAMU ZARARI RİSKİNE DİKKAT!

Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

1. GİRİŞ

Bilindiği üzere kamuda personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları kapsamında çalışan taşeron işçilerin sendikalaşma ve toplu iş sözleşmesi imzalama oranı hızla artıyor. Binlerce ihale sözleşmesi için Yüksek Hakem Kurulu tarafından toplu iş sözleşme kararları verildi ve verilmeye devam ediyor.

2015 yılından bugüne artarak devam eden toplu iş sözleşmesi fiyat farkı ödemeleri, daha şimdiden İdare bütçelerinde önemli bir gider kalemi olarak yerini aldı. Yapılan ödemelerin büyüklüğü ve konuyla ilgili mevzuatın ise henüz tam oturmamış olması ise Sayıştay denetimleri karşısında İdareleri bazı kamu zararı riskleriyle karşı karşıya bırakabiliyor.

Henüz bir Daire kararı olmamakla birlikte denetçi raporlarından hareket ederek söz konusu riskli uygulamaların neler olduğunu ve bunların düzeltilmesine yönelik tespitlerimizi şimdiden İdarelerimizle paylaşıyoruz.

Makalenin PDF halini indirmek için buraya tıklayınız.

2. YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARININ İDARELERCE UYGULANMASI ZORUNLULUĞU

11.09.2014 tarihli 6552 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir:

(Ek fıkra: 11/09/2014-6552-13 md.) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez, 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Ayrıca yukarıdaki Kanun düzenlemesine müteakip 22.01.2015 tarihinde Maliye Bakanlığınca “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik” yayınlanmıştır.

Buna göre Kanun ve Yönetmelik düzenlemesinde belirtildiği üzere kamu işveren sendikası tarafından yürütülen ve sonuçlandırılan toplu iş sözleşmeleri kapsamında ilgili ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar İdarelerce yüklenicilere fiyat farkı ödemesi yapılmaktadır.

Bugüne kadar kamu işveren sendikalarının (KAMU-İŞ ve TÜHİS) işçi sendikaları ile toplu görüşmelere katılmaması neticesinde çıkan uyuşmazlıklar, Yüksek Hakem Kurulu kararı ile neticeye bağlanmıştır.

İdarelere ulaşan Yüksek Hakem Kurulu kararlarının uygulanmasına ilişkin olarak 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 51’nci maddesinde “Yüksek Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir” denilmektedir.

Yüksek Hakem Kurulunca verilen kararları incelediğimizde ise toplu iş sözleşmesine konu olan ihalelerin sözleşme ve şartnamelerinin detaylarına inilmeden genellikle birbiriyle çok benzer veya aynı içerikte kararlar verildiğini görmekteyiz.

Bu sebeple İdarelerce Yüksek Hakem Kurulu kararları uygulanırken, ihale sözleşmesi ve eklerinin detaylıca incelenmesi, işyerinde uygulanan/uygulanmayan hususların tespit edilmesi ve Yüksek Hakem Kurulu kararında yazan maddelerinin hangilerinin bu çerçevede İdareyi ilgilendirdiğinin doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.

3. YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARINDAKİ BAZI MADDELERİN İHALE SÖZLEŞMESİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yukarıda da belirtildiği gibi Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerinde, ihale sözleşmesinin ayrıntısına girilmeden ve işyerindeki uygulamalar araştırılmadan, genellikle işin niteliğine göre (temizlik, güvenlik, sağlık hizmetleri… gibi) hazır metinler üzerinden kararlar yazıldığını görmekteyiz.

Bu açıdan Yüksek Hakem Kurulu kararları uygulanırken ihale sözleşmesi ve eklerinin ve işyerinde yapılan uygulamaların titizlikle incelenmesi ve buna göre bazı maddeler açısından yersiz veya mükerrer ödeme neticesi doğuracak işlemler yapılmaması gerekir.
Özellikle dikkat edilmesi gereken bazı maddeleri inceleyecek olursak:

4. FAZLA ÇALIŞMA, ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL GÜNÜ ÖDEMELERİNDE KAMU ZARARI RİSKİNE DİKKAT!

Bir önceki maddedeki tabloda gösterildiği gibi İdarelerce ihale dokümanında ve eki birim fiyat teklif cetvelinde “Fazla Çalışma” ve “Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerinde Çalışma” yaptırılması öngörülmemişse, toplu iş sözleşmesi kapsamında işçilere fazla çalışma veya ulusal bayram genel tatil günü çalışması yaptırılamaz ve bedeli fiyat farkı olarak ödenemez.

Aksi durumda İdare, ihalede öngörülmeyen ve sözleşme kapsamında yer verilmeyen işleri Yükleniciye yaptırmış ve sözleşme dışına çıkarak bunların ücretini Yükleniciye ödemiş olacaktır.

Şayet işin devamı sırasında fazla çalışma veya ulusal bayram genel tatil günü çalışması yaptırılmasına gerçekten ihtiyaç duyulmuşsa, Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 37’nci maddesi uyarınca yeni birim fiyat tespiti ve 4735 sayılı Kanunun 24’üncü maddesi ve Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 53’ncü maddesi uyarınca sözleşme bedelinin %20’sini aşmamak suretiyle iş artışı yapılması gerekir.

Yani başka bir ifadeyle sözleşmede yer verilmeyen bu işlerin Yükleniciye yaptırılabilmesi için öncelikle bu işlerin yapılmasının ilgili mevzuat çerçevesinde yasal hale getirilmesi gereklidir. Ardından yapılacak olan işlem ise toplu iş sözleşmesinde belirtilen ücret farklarının (iş artışı karar tarihinden itibaren gerçekleştirilen fazla çalışmalar için saatlik ücretin %50’si yerine %60 fazlası veya ulusal bayram genel tatil günü çalışmaları için toplam 2 yevmiye yerine 3 yevmiye ödenmesi) Yükleniciye fiyat farkı olarak ödenmesidir.

(1)Sayıştay 4. Daire Kararı, Karar No:123, İlam No:121, 26.01.2016 (Konu hakkında yazılmış makale için tıklayınız)

Makalenin PDF halini indirmek için buraya tıklayınız.

• 1. ÖZETİ
• 2. SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ NEDİR? KİMDEN KESİLİR?
• 3. SAYIŞTAY TEMYİZ KURULU KARARI NE DİYOR?
• 4. SAYIŞTAY’IN VERDİĞİ KAMU ZARARI KARARI DOĞRU MU?
• 5. İDARELER BU KARARI NASIL UYGULAYACAKLAR?
  • Kesinti Hesabı İçin Rakamsal Örnek:

Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

1. ÖZETİ

Sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayıp, emeklilik ve yaşlılık aylığı bağlanan sigortalılarda -yaşlılık aylığı kesilmeden- hizmet akdine tabi olarak (SSK 4/a kapsamında) çalışmaya devam edenler işçilerden Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kesilmektedir.

Toplamda %30 oranındaki SGDP’nin ¼’ü (%7,5’u) işçiden, ¾’ü (%22,5’u) işverenden kesilir. Ayrıca işverenden %2 oranında Kısa Vadeli Sigorta Kolları Primi de kesilir. Böylece emekli bir işçi için SGK’ya toplamda %32 oranında prim yatırılmış olur.

Normal işçiler için ise %15 işçi payı ve %22,5 işveren payı olmak üzere SGK’ya toplamda %37,5 oranında prim yatırılmaktadır.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

Sayıştay Temyiz Kurulunun 21.06.2016 tarih 42104 no.lu kararında; ihaleye çıkılırken emekli-normal işçi ayrımının yapılmadığı, çalıştırılacak her personel için SGK’ya toplamda %37,5 oranında prim yatırılması öngörüldüğü, emekli işçiler için SGK’ya %5,5 oranında eksik prim yatırıldığı, buna göre SGK’ya % 5,5 oranında eksik yatırılan prim farklarının yükleniciden fiyat farkı kesintisi olarak tahsil edilmemiş olmasının kamu zararına sebebiyet verdiğine hükmedilmiştir.

Makalede, söz konusu Sayıştay Temyiz Kurulu kararının detaylarını ve sorunun çözümüne yönelik önerilerimizi bulabilirsiniz.

2. SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ NEDİR? KİMDEN KESİLİR?

SGDP uygulaması ilk olarak 06/05/1986 tarihinden itibaren hayatımıza girmiştir. Buna göre 06/05/1986 tarihinden sonra yaşlılık aylığı bağlanan SSK sigortalılarının, emekli aylıklarını almakta iken 4/a kapsamında SGDP ödeyerek çalışmalarına imkan tanınmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81’nci maddesinin yürürlük tarihinden önce (01/10/2008) sigortalı olan ve bu Kanun maddesinin yürürlük tarihinden önce veya sonra yaşlılık aylığı bağlanıp da yaşlılık aylığı kesilmeden hizmet akdine tabi olarak (5510 – 4/a kapsamında) çalışmaya devam eden işçilerden Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kesilmektedir.

Bunun haricinde (4/b) (Bağ-Kur) sigortalılarından emekli olduktan sonra Bağ-Kur kapsamında çalışması olanlara 08/09/1999 tarihinden itibaren uygulanan SGDP kesintisi ve SSK, Emekli Sandığı ya da banka sandıklarına göre aylık alıp (4/b) kapsamında çalışmaya başlayanlardan ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, başka bir ifadeyle kendi adına çalışan, şirket kuran, şirket ortağı olan… yani vergi mükellefi olan emeklilerin yaşlılık aylığından yapılan SGDP kesintisi önce 5510 sayılı Kanunla %15’den %10’a düşürülmüş ve son olarak 6663 sayılı Kanun ile 29.02.2016 tarihi itibariyle tamamen kaldırılmıştır.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri kapsamındaki çalışan emekli taşeron işçiler, hizmet akdine tabi olarak 4/a kapsamında çalıştıklarından dolayı yukarıda bahsedilen %30 oranındaki SGDP prim ödemeleri bu işçilere yönelik uygulanmaktadır.

3. SAYIŞTAY TEMYİZ KURULU KARARI NE DİYOR?

Kamu kurumlarınca personel hizmet alımı ihalesi kapsamında çalıştırılan işçiler arasında emekli işçiler de çalışabilmektedir. Kamu İhale Kanunu ve ilgili mevzuatta da emekli işçi çalıştırılamayacağına yönelik bir hüküm yoktur. Bu açıdan ihaleli işlerde emekli işçi çalıştırılmasının İdareler açısından bir sorun teşkil etmediğini rahatlıkla ifade edebiliriz.

Ancak 21/06/2016 tarihli Sayıştay Temyiz Kurulu kararı, emekli işçi çalıştıran İdareleri yakından ilgilendirmektedir.

Kararın tam metnini görüntülemek için buraya tıklayınız.

Kararda özetle Sosyal Güvenlik Kurumuna, normal işçiyle kıyaslandığında emekli işçi adına % 5,5 oranında eksik prim yatırıldığı ve bu prim farklarının yükleniciden tahsil edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Normal işçi ile SGDP kesilen emekli işçinin prim oranları şu şekildedir:

Prim oranları incelendiğinde emekli işçinin işveren payının, normal işçiye göre 2 puan fazla olduğu görülmektedir. Başka bir ifadeyle emekli işçi çalıştırmak, işveren açısından daha maliyetlidir.

Sayıştay kararında vurgu yapılan %5,5 oranındaki fark işçi payından kaynaklanmaktadır. Bu durumda emekli işçiye ödenen NET ücret, aynı durumdaki normal işçiye ödenen net ücretten daha fazla olmalıdır.

Bu durumu rakamsal olarak örnekleyelim. Örnek olarak asgari ücretin %25 fazlasını alan bir emekli işçi ile normal bir işçinin brüt ve net ücretleri aşağıdaki gibidir;

Örnek hesaplamada görüleceği üzere emekli işçinin net ücreti 1.603,06 TL iken, normal işçinin net ücreti 1.471,81 TL’dir.

Normal işçiden 308,82 TL SGK primi kesilirken, emekli işçiden 154,41 TL prim kesilmektedir.

Normal işçi 138,96 TL vergi öderken, emekli işçi 162,12 TL vergi ödemektedir.

İşveren tarafından ödenen SGK primlerine baktığımızda ise tablo değişmektedir. Buna göre normal işçi için işveren 463,22 TL prim öderken, emekli işçi için ise 504,39 TL ödemektedir.

Bu durumda işverenin cebinden emekli işçi için SGK’ya 41,17 TL daha fazla prim çıkmaktadır.

4. SAYIŞTAY’IN VERDİĞİ KAMU ZARARI KARARI DOĞRU MU?

Sayıştay Temyiz Kurulu Kararında şu hususlar yer almaktadır;

İdarelerin ihaleye çıkarken, ihale dokümanında “şu sayıda emekli çalıştırılacaktır” şeklinde bir düzenleme yapması mümkündür. Ancak tekliflerin eşit şartlarda değerlendirilebilmesi için emekli olan işçilerin normal işçilere göre 2 puan fazla olan işveren paylarının, asgari işçilik hesabında dikkate alınması mümkün değildir. Bu konuda Kamu İhale Genel Tebliğinde şöyle bir düzenleme yapılmıştır;

“78.7. (Değişik: 20/8/2011-28031 R.G./ 28.md.; Değişik: 07/06/2014-29023 R.G./ 41. md.) İdarelerce yaptırılacak işin niteliği dikkate alınarak, çalıştırılacak personel için brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası ücret belirlenebilecek; ancak “brüt asgari ücretin işverene maliyetinin (%) fazlası” şeklinde bir belirleme yapılmayacaktır. Tekliflerin eşit şartlarda değerlendirilmesi amacıyla, istekliler tarafından yaşlılık aylığı veya emekli aylığı bağlanmış olan personel çalıştırılacağı belirtilmiş olsa dahi işveren paylarının hesabında bu hususlar dikkate alınmaz”

Bu madde uyarınca İdarelerce ihaleye çıkılırken, emekli işçilerle ilgili teklif cetvelinde ayrı bir birim fiyat kalemi açması, yani normal işçi için ayrı, emekli işçi için ayrı birim fiyat öngörmesi ve bu işçiler arasında bir ayrım yapabilmesi mümkün değildir.

Kamu İhale Genel Tebliğ 78.7 maddesi uyarınca, İdarelerin ihale öncesi emekli personel çalıştıracağına ilişkin bir karar alması ve söz konusu prim farklarını asgari işçilik hesabına yansıtması da mümkün değildir.

Kamu İhale Genel Tebliğ 79.3.3 maddesinde “Kurumca hazırlanan “İşçilik Hesaplama Modülü” ne (www.ihale.gov.tr) adresinden ulaşılabilecek olup, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde tekliflerin değerlendirilmesi bağlamında sözleşme ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyeti hesabında işçilik hesaplama modülünün kullanılması zorunludur” denmektedir.

Kullanımı zorunlu KİK İşçilik modülü üzerinden hesaplama yapan İdareler, normal işçi ve engelli işçiler için ihale öncesinde asgari işçilik maliyetlerini hesaplayabilirken, emekli işçiler için böyle bir hesaplama seçeneği sunulmamaktadır.

Kamu zararı gerekçesinde, yüklenicinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapacağı prim ödemeleri, sadece işveren payı üzerinden değil, işçi ve işveren payı dahil Sosyal Güvenlik Kurumu’na yatırılan toplam prim oranı üzerinden kıyaslanmıştır. Buna göre normal işçi ile emekli işçiler arasında oluşan 5,5 puanlık farkın Yükleniciye haksız ödendiğine hükmedilmiştir.

Kanaatimizce bu değerlendirme hatalıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81’nci maddesine göre Yüklenicinin, kendi adına %22,5 ve emekli işçi adına %7,5 oranında SGDP payını SGK’ya yatırması gerekmektedir.

İşveren payı açısından baktığımızda, kamu zararı bir kenara, 2 puanlık Kısa Vadeli Sigorta Kolları da eklendiğinde emekli çalıştıran işveren tarafından SGK’ya % 24,5 prim ödemesi yapılmaktadır.

İşçi adına yatırılan primler ise işçinin elde ettiği BRÜT ücretinden kesilmek suretiyle SGK’ya yatırılmaktadır. Yani SGK’nın emekli işçiden daha az prim talep etmesi Yüklenicinin bir kusuru değildir. Aradaki %5,5 oranındaki fark emekli işçiye ödenmektedir. Bu durumda Yüklenicinin haksız iktisap elde etmesi söz konusu değildir.

Şu durumda kamu zararına konu olan husus, işçiler arasındaki net ücret farkları ile yani bordrolar ile alakalıdır. Yani Yüklenicinin emekli işçiye ve normal işçiye yaptığı net ödeme tutarlarına bakılmalıdır. Somut örnekte Yüklenicinin emekli işçiye yaptığı net ücret ödemesinin normal işçiden fazla olduğu ve yasal mevzuata uygun olarak hesaplandığı gözükmektedir.

NET Ücretler Üzerinden Yapılan Değerlendirmeler Hatalıdır!

Kamu İhale Genel Tebliğ 78.7 maddesine göre, çalıştırılacak personel için brüt asgari ücret veya brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası şeklinde belirleme yapılması gerekmektedir.

Asgari işçilik maliyetinin dağılımı şu şekildedir:

Yüklenici ile imzalanan sözleşme konusu işte, işçilik giderleri Brüt Asgari Ücretin % Fazlası + Nakdi Yemek Yol Giderleri (Varsa) + SGK İşveren Payı + %4 Sözleşme Giderleri üzerinden hesap edilmektedir.

Yani işverenin, işçiler adına Sosyal Güvenlik Kurumuna yatıracağı SGK primi ayrıca gelir vergisi, damga vergisi… gibi ödemeler ihaleye çıkılırken Brüt Asgari Ücret ve % Fazlasının içinde kabul edilmiştir. İşçiler arasındaki net ücretlerin farklı olması sözleşme birim fiyatlarına etki etmemektedir.

Eğer NET ücretler üzerinden değerlendirme yapılacaksa, aşağıdaki durumların da kamu zararı yönünden incelenmesi gerekir:

1) Çocuk sayısı fazla olan işçilerin AGİ tutarının fazla olması nedeniyle, yüklenicitarafından devlete “daha az yatırılan” gelir vergileri kamu zararı olabilir mi?
2) İşçiye nakdi olarak ödenen yemek ücretlerinden dolayı işçinin SGK prim matrahından istisna edilen tutarlar da kamu zararı olabilir mi?
3) Özel şahıs sigortası vb. durumlarda işçilere uygulanan vergi ve SGK prim istisnaları da kamu zararı olabilir mi?

Görüleceği üzere net ücretler üzerinden bir değerlendirmeye gidildiğinde, birçokişçinin net ücretinin farklı olabileceği ve işçi adına devlete iletilen prim ve vergilerin defarklılık gösterdiği açıktır.

SGK’ya iletilecek primlerin İşveren Payı üzerinden değerlendirilmesi gerektiği konusu fiyat farkı esaslarında da vurgulanmaktadır;

4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesinde “İhale dokümanında personelsayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5 inci madde uygulanmaksızın ödenir veya kesilir.

(2) İhale dokümanında sözleşme kapsamında çalıştırılacak personele brüt asgari ücretin belli bir yüzde fazlası oranında ücret ödenmesi öngörülmüş ise, uygulama ayında fiilen ödenen ücret üzerinden fiyat farkına esas olacak brüt maliyet bulunur ve fiyat farkı, bu maliyete asgari ücretteki brüt artış oranı uygulanarak hesaplanır”

Kamu İhale Genel Tebliğ 83.1 maddesinde,

“31/8/2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar kapsamında işçilik maliyetlerine ilişkin geçen brüt maliyet, ihale dokümanında yer alan düzenlemeler çerçevesinde hesaplanan asgari ücret veya idari şartnamede asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil) ve ilgili sosyal güvenlik mevzuatı gereği işveren tarafından karşılanması gereken primler toplamından oluşmaktadır”

Sonuç itibariyle Sayıştay Temyiz Kurulunun, emekli işçi çalıştırılması nedeniyle yüklenici tarafından yasal hükümler çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumuna 5,5 puan eksik prim yatırıldığı ve bundan dolayı yüklenicinin haksız iktisap elde ettiği yönündeki kararının hatalı olduğu kanaatindeyiz.

5. İDARELER BU KARARI NASIL UYGULAYACAKLAR?

Emekli işçi çalıştırılan İdarelerin kamu zararı riski almamak adına, söz konusu karar doğrultusunda Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların 6’ncı maddesine göre fiyat farkı hesaplarını kontrol etmeleri ve kararda belirtilen kesintileri uygulamaları doğru olacaktır.

Fiyat farkı ödemesinden yapılacak kesintiler, fiyat farkı hesabına esas olmak üzere hesap edilen SGK Primi İşveren Matrahı üzerinden %5,5 oranında kesinti hesaplanmak suretiyle yapılacaktır.

Kesinti Hesabı İçin Rakamsal Örnek:

Örneğin brüt asgari ücretin %25 fazlası ücret ödenen ve 22 gün x 9 TL=198 TL nakdi yemek, 22 gün x 6 TL=132 TL nakdi yol ödenen bir ihalede SGK Primi İşveren Matrahı üzerinden yapılacak %5,5 kesinti şöyle hesap edilir:

Brüt Asgari Ücret = 1.647,00 TL
% 20 Fazlası = 2.058,75 TL
Yemek Bedeli = 198 TL
Yemek İstisna Tutarı = 72,38 TL
Yol Bedeli = 132 TL
SGK Primi İşveren Matrahı = (2.058,75+198+132) – 72,38 = 2.316,37 TL
Kesinti Yapılacak Tutar = 2.316,37 * %5,5 = 127,40 TL (Bir Emekli İşçi İçin Bir Aylık Kesinti Tutarı)

Devam etmekte olan hakedişlerde, yukarıdaki örneğe göre hesaplanan kesinti tutarı, Yükleniciye yapılan fiyat farkı ödemesinden düşülecektir.

İdarenin geriye dönük olarak hesaplayacağı kesinti tutarları ise hakediş tahakkuk tutarından sonra yani Hakediş Raporu sayfası “Kesintiler ve Mahsuplar” bölümünden yapılacaktır.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

• 1. GİRİŞ
  • İLAVE ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİNDEN KİMLER, NE ORANDA FAYDALANACAKTIR?
• YOL, YEMEK, FAZLA MESAİ GİBİ ÜCRETLER DİKKATE ALINACAK MI?
• İLAVE AGİ ÜCRETLERİ İÇİN YÜKLENİCİYE FİYAT FARKI ÖDEMESİ YAPILACAK MIDIR?
• SONUÇ

1. GİRİŞ

Bilindiği üzere 2016 yılı Ekim-Kasım-Aralık ayında vergi diliminden dolayı asgari ücretlinin eline geçen net ücretin 1.300,99 TL’nin altına düşmesi söz konusuydu.

Ancak 26/10/2016 tarihli ve 6753 sayılı Kanunla 193 sayılı Kanuna eklenen geçici 86 ncı madde ile 1.300,99 TL ile bunun altına düşen ücret arasındaki farkın işçiye “İlave Asgari Geçim İndirimi” şeklinde ödenmesi suretiyle bu durum telafi edilmiş oldu.

Söz konusu düzenlemenin detaylarını ve personel hizmet alımlarına yansımasının ne şekilde olacağını, bu yazımızda bulabilirsiniz.

İLAVE ASGARİ GEÇİM İNDİRİMİNDEN KİMLER, NE ORANDA FAYDALANACAKTIR?

2016 yılı Ekim-Kasım-Aralık aylarında brüt kazancı 1647,00 TL ile 1.751,10 TL arasında olanlara ilave asgari geçim indirimi ödenecektir.

Yukarıdaki tablodan anlaşılacağı üzere 2016 yılı Ekim, Kasım ve Aralık aylarında işçinin eline geçen NET ücret 1.300,99 TL’nin altına düşmüyorsa, (ihaleli işlerde asgari ücretin yaklaşık %6’sından daha fazla ücret ödeniyorsa) ilave AGİ ödemesi yapılmayacaktır.

YOL, YEMEK, FAZLA MESAİ GİBİ ÜCRETLER DİKKATE ALINACAK MI?

Evet, işçiye o ay ödenen nakdi yemek ve yol ücretleri, fazla çalışmalar, resmi tatil günlerinde yapılan çalışmalar gibi ücretler, brüt kazanca dahil edilmektedir. Bu durum işçinin net ücretinde artışa neden olmaktadır.

Yapılan düzenleme işçinin o ay eline geçen net ücrete yönelik olduğu için işçinin ilgili aydaki net ücreti 1.300,99 TL’nin altına düşmediği takdirde ilave AGİ ücreti ödenmesi de söz konusu olmayacaktır.

İLAVE AGİ ÜCRETLERİ İÇİN YÜKLENİCİYE FİYAT FARKI ÖDEMESİ YAPILACAK MIDIR?

AGİ (Asgari Geçim İndirimi) 193 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde şöyle tanımlanmıştır:

“Asgarî geçim indirimi

Madde 32 – Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgarî geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5, üçüncü çocuk için % 10, diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır. Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır. Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.

İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları, “eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.

İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.

Ücretlerin vergilendirilmesinde asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra, varsa teşvik amaçlı diğer indirim ve istisnalar dikkate alınır.

Bakanlar Kurulu, indirim konusu yapılacak toplam tutarın asgarî ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması şartıyla ikinci fıkrada belirtilen asgarî geçim indirimi oranlarını artırmaya veya kanunî oranına kadar indirmeye yetkilidir.

Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup şekli ile diğer hususlara ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.”

Görüleceği üzere, Asgari Geçim İndirimi işçiye yapılan bir ücret ödemesi veya sosyal yardım ödemesi olmayıp, işçiden kesilen gelir vergisinin bir kısmının işçiye iade edilmesinden ibarettir. Yani başka bir ifadeyle devletin işçiden alacağı gelir vergisinin bir bölümünden vazgeçmesi ve işçiye tekrar iade etmesidir.

Konuyu personel hizmet alımı ihaleleri açısından değerlendirecek olursak, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği 10’ncu maddesi uyarınca İdarelerce ihaleye çıkılırken işçilik maliyetleri BRÜT ücret üzerinden hesaplanmaktadır.

Buna göre KİK İşçilik Modülü üzerinden hesaplanan asgari işçilik maliyeti ve sözleşmeye esas birim fiyatlar da brüt ücret üzerinden hesaplanmıştır.

Hizmet Alımları Fiyat Farkı Esaslarının 6’ncı maddesinde “İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca çalıştırılan işçinin idari şartnameye göre ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5 inci madde uygulanmaksızın ödenir veya kesilir” denmiştir.

Yükleniciye fiyat farkı hesaplanabilmesi için ihale tarihi ile uygulama ayında işçinin işverene olan brüt maliyetinde fark meydana gelmiş olması gerekir.

SONUÇ

26/10/2016 tarih ve 6753 sayılı Kanunla 193 sayılı Kanuna eklenen geçici 86 ncı madde ile asgari geçim indiriminde yapılan bu düzenleme, işçilerin brüt ücretlerinde ya da işverene olan brüt maliyetlerde herhangi bir değişikliğe sebebiyet vermemektedir.

Bu nedenle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları hakediş ödemelerinde, işçilere ilave AGİ ödenmesi gerekçe gösterilerek, Yükleniciye fiyat farkı hesaplanması söz konusu olmayacaktır.

• 1. GİRİŞ
• 2. HANGİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ YASA KAPSAMINDADIR?
• 3. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANMASINA KADAR HANGİ SÜREÇLER GERÇEKLEŞİR?
  • 3.1.İşçi Sendikasının İdareden “İhale Sözleşmesi” Hakkında Yazılı Bilgi Talep Etmesi
  • 3.2. İşçi Sendikasının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına Yetki Tespit Başvurusunu Yapması
  • 3.3.Bakanlıkça İşçi Sendikasına Yetki Verilmesi ve Taraflara Bildirilmesi
  • 3.4.Alt İşverenin (Taşeron Firmanın) Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Yetkilerini Kamu İşveren Sendikasına Devretmesi
  • 3.5. Toplu İş Sözleşmesi Tarafları, Görüşmeler ve Uyuşmazlık Hali
  • 3.6. Toplu İş Sözleşmesi Kararlarının Uygulanması
• 4. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI FİYAT FARKLARININ HESAPLANMASI VE ÖDENMESİ

Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

1. GİRİŞ

Bilindiği üzere 11/09/2014 tarihli 6552 sayılı torba yasa ile taşeron işçilerin sendika ve toplu iş sözleşmesi haklarına yönelik önemli düzenlemeler yapılmıştı.

Torba yasa ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesine eklenen fıkrada; hizmet alımı ihaleleri kapsamında çalışan taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ek ücretlerinin, çalıştıkları kurumun bütçesinden “fiyat farkı” olarak ödenmesinin önü açılmıştı.

Yasanın yürürlüğe girdiği günden bugüne özellikle “hizmet” ve “güvenlik” kollarında faaliyet gösteren işçi sendikaları, taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesi haklarını kazanmasına yönelik olarak yoğun bir çalışmaya girişmiş ve neticesinde bugüne kadar binlerce taşeron işçiyi sevindiren çok sayıda toplu iş sözleşmesinin imzalanmasını sağlamıştır.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

Bu makalemizde sayısı giderek artan ve Türkiye genelinde yaygınlaşan hizmet alımları ihalelerinde çalışan taşeron işçilerin, toplu iş sözleşmesi konusunu ele alıyoruz. Özellikle İdarelere bakar tarafıyla; İşçi Sendikası, İşveren Sendikası, Kamu İşveren Sendikası, Yüksek Hakem Kurulu, Toplu İş Sözleşmesi imzalanması süreçlerine ilişkin hususlara yer veriyoruz.

2. HANGİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ YASA KAPSAMINDADIR?

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesinde;

“4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez, 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir” denmiştir.

Buna göre toplu iş sözleşmesinden kaynaklı ücret farklarının İdarelerce fiyat farkı olarak ödenmesi için aşağıdaki 4 koşulun bir arada olması gereklidir;

1. Söz konusu hizmet işinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesi “e” bendi kapsamında Personel Çalıştırılmasına Dayalı(1) bir hizmet alımı olması gerekiyor.
2. Hizmet işinin İdarenin kendi işyerinde ve Asıl İşveren-Alt İşveren (Kamu Kurumu-Taşeron Firma) ilişkisi çerçevesinde yürütülüyor olması gerekiyor.
3. Toplu İş Sözleşmesinin bir tarafı “İşçi Sendikası” iken diğer tarafın da alt işverenin yetki vermesi şartıyla “Kamu İşveren Sendikası” olması gerekiyor.
4. Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin “Kamu İşveren Sendikası” tarafından 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülmesi ve sonuçlandırılması gerekiyor.

Yukarıdaki şartlarda sonuçlandırılan Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ücret artışları, İdare tarafından Yükleniciye fiyat farkı olarak ödenir ve Yüklenici de bu ücretleri işçi hesaplarına yatırır.

3. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANMASINA KADAR HANGİ SÜREÇLER GERÇEKLEŞİR?

Toplu iş sözleşmesi imzalanması ve yasa kapsamında taşeron işçilere ücret farklarının ödenebilmesi için çeşitli süreçlerin tamamlanması gerekmektedir.

3.1.İşçi Sendikasının İdareden “İhale Sözleşmesi” Hakkında Yazılı Bilgi Talep Etmesi

Taşeron işçiler adına toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikasının, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına “Yetki Tespit Başvurusu” yapması gerekir. Yetki tespit başvurusunun ekine de İdareden temin edilecek ve aşağıdaki bilgileri içeren yazının eklenmesi gereklidir;

a) İhale konusu işin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında olduğu,
b) Alt işverenin unvanı,
c) İşin niteliği,
d) Sözleşme kapsamındaki işyeri/işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarası/numaraları,
e) Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri,
f) … (Diğer bilgiler)

İşçi sendikasının yukarıdaki bilgileri talep eden başvurusunu, ihale sözleşmesini yürüten idareye vermesi durumunda, idarenin bu yazıya en geç 10 (On) gün içinde cevap vermesi gerekir.

Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 2’nci fıkrasında; “…Yetki tespit başvurusuna; ihale sözleşmesini yürüten idareden temin edilecek sözleşme konusu işin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında olduğunu, alt işverenin unvanını, işin niteliğini, sözleşme kapsamındaki işyeri/işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarası/numaralarını, sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek diğer bilgileri ihtiva eden resmi yazı eklenir. İhale sözleşmesini yürüten kamu kurum ve kuruluşu, talep tarihinden itibaren en geç on gün içinde bu bilgileri işçi sendikasına vermek zorundadır” şeklinde ifade edilmiştir.

3.2. İşçi Sendikasının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına Yetki Tespit Başvurusunu Yapması

İşçi sendikası, ihale sözleşmesi kapsamında işyeri veya işletme düzeyinde yukarıda belirtilen yazılarla birlikte Bakanlığa yetki tespiti başvurusunu yapar. Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 2’nci fıkrasında;

“…Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılacak yetki tespit işlemlerinde, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde iş alan alt işverenin; aynı ihale sözleşmesi kapsamında tek bir işyerinin bulunması halinde işyeri düzeyinde, birden fazla işyerinin bulunması halinde ise işletme düzeyinde yetki tespiti verilir. Aynı ihale sözleşmesi kapsamında birden fazla işkolunda işyerinin bulunması halinde, her bir işkolundaki işyeri/işyerleri ayrı ayrı değerlendirilir.” şeklinde ifade edilmiştir.

3.3.Bakanlıkça İşçi Sendikasına Yetki Verilmesi ve Taraflara Bildirilmesi

İşçi sendikası tarafından yapılan yetki tespit başvurusu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 41’nci maddesinde belirtilen kriterlere göre değerlendirilir.

Değerlendirme sonucunda Bakanlık tarafından yetkili olduğu tespit edilen sendikaya 6356 sayılı Kanunun 44’ncü maddesine göre bir “Yetki Belgesi” verilir.

Bakanlık tarafından düzenlenen yetki belgesi aynı zamanda ihale konusu işin “Alt İşverenine” (taşeron firmaya) tebliğ edilir.

3.4.Alt İşverenin (Taşeron Firmanın) Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Yetkilerini Kamu İşveren Sendikasına Devretmesi

Öncelikle şunu ifade etmek gerekir ki; taşeron işçilerle imzalanacak toplu iş sözleşmesinden hem İdare (Asıl İşveren) hem de Yüklenici (Alt İşveren) birlikte sorumludur. Bu husus 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2’nci maddesinde “… Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur”şeklinde ifade edilmiştir.

Ancak toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacakların, tamamını veya bir kısmını alt işveren tarafından ödemesini beklemek de (ihale şartları ve teklif fiyata dahil giderler açısından) çok gerçekçi olmayacaktır. İşte bu nedenle yazının en başında belirttiğimiz 11/09/2014 tarihli 6552 sayılı yasa ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesinde yapılan düzenleme ile bu ücretlerin İdare bütçesinden ödenmesinin önü açılmıştır.

Buna göre alt işveren tarafından, asıl işverene (İdarenin) üye olduğu “Kamu İşveren Sendikasına” yetki verilmesi gereklidir. Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 3’ncü fıkrasında;

“Alt işveren, 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince merkezi yönetim kapsamındaki kamu kuruluşlarının üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisini yetkilendirebilir. Bu yetkilendirmenin 6356 sayılı Kanunun 44 üncü maddesine göre verilen yetki belgesinin alt işverene tebliği tarihinden itibaren (Değişik ibare:RG-17/3/2015-29298) on gün içerisinde yapılması zorunludur. Bu süre içinde yetkilendirme yapılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülmez ve sonuçlandırılmaz” şeklinde ifade edilmiştir.

Kamu kuruluşlarının üye olduğu iki adet kamu işveren sendikası vardır:

1) KAMU-İŞ (Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası) http://www.kamu-is.org.tr/
2) TÜHİS (Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası) http://www.tuhis.org.tr/

Eğer İdare hâlihazırda bu iki kamu işveren sendikasından birine üye değilse, alt işveren bu sendikalardan birini yetkilendirebilir.

Alt işveren, Kamu İşveren Sendikasına vereceği “Yetkilendirme Yazısı” ekinde Bakanlık tarafından tebliğ edilen yetki belgesi ve tebligatın yapıldığı tarihi gösteren belgeyi, ihale sözleşmesini, toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçilere ait iş akdi örneği ve işçilerin unvan ve ücretlerini gösterir tabloyu… ve varsa diğer istenen belgeleri 10 (on) gün içinde teslim eder.

Alt işverenin yukarıda belirtildiği şekilde ve süresi içinde kamu işveren sendikasını yetkilendirmesi durumunda, kamu işveren sendikası 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre toplu iş sözleşmesi görüşmelerine başlar.

3.5. Toplu İş Sözleşmesi Tarafları, Görüşmeler ve Uyuşmazlık Hali

Toplu iş sözleşmesi masasına İşçi Sendikası ve alt işveren tarafından yetkilendirilen Kamu İşveren Sendikası oturur. Burada asıl işveren yani İdare görüşmelere müdahil değildir.

Kamu işveren sendikası tarafından yürütülen toplu iş sözleşmesi görüşmeleri neticesinde taraflar genellikle bir anlaşmaya varamazlar.

Bu tip hallerde son kararı Yüksek Hakem Kurulu(2) verir. Yüksek Hakem Kurulu tarafından verilen uyuşmazlık kararları, 6356 sayılı Kanunun 51’nci maddesi uyarınca kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Yüksek Hakem Kurulunun verdiği uyuşmazlık kararları asıl işveren (İdare) açısından da bağlayıcıdır. “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 1’nci fıkrasında;

“…Kamu işveren sendikalarınca yürütülen toplu iş sözleşmeleri için bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda bu uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılması halinde de fiyat farkı ödenir” şeklinde ifade edilmiştir.

3.6. Toplu İş Sözleşmesi Kararlarının Uygulanması

İmzalanan toplu iş sözleşmesi ihale konusu hizmet alımı işi ile sınırlıdır. İş bittiğinde toplu iş sözleşmesi de sona erer. Bu nedenle toplu iş sözleşmesinin ihale konusu işin süresinden daha uzun olamaz.

Toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından itibaren altı iş günü içinde toplu iş sözleşmesinin onaylı bir sureti kamu işveren sendikası tarafından, uyuşmazlık halinde ise Yüksek Hakem Kurulu tarafından İdare ve alt işverene gönderilir.

Yukarıda ayrıntılı olarak ifade edildiği üzere kamu işveren sendikası tarafından yürütülen ve sonuçlandırılan toplu iş sözleşmeleri için İdarelerce fiyat farkı ödenir. Diğer hallerde ise fiyat farkı ödenmez.

4. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI FİYAT FARKLARININ HESAPLANMASI VE ÖDENMESİ

Yukarıda belirtilen süreçlerin tamamlanmasının ardından sıra toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ücret farklarının hesaplanması ve fiyat farkı olarak ödenmesine gelir.

Fiyat farkı hesaplarının detaylı olması sebebiyle konuyu ayrı bir makalede ele alıyoruz. “Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklı Fiyat Farklarının Hesaplanması ve Ödenmesi” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

(1) Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı ve yaklaşık maliyetinin en az % 70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu hizmetlerdir. Kamu İhale Genel Tebliği, Madde 78.1

(2) 6356 sayılı Kanunun 57’nci maddesine istinaden kurulmuş ve toplu iş sözleşmelerinin sonuçlandırılmasında mutlak yetkili olan ve çalışma esasları “Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği”nde belirtilmiş yetkili kuruldur.