İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmeleri sona erdirilmeden önce, fesih iradesini açıklayan tarafın diğer tarafa belirli bir süre önceden bildirimde bulunma yükümlülüğüne karşılık gelir. Bu sürenin temel amacı, iş sözleşmesinin ani biçimde sona ermesinin taraflar üzerinde doğurabileceği olumsuz etkileri azaltmak, hem işçi hem de işveren yönünden yeni koşullara uyum sağlayabilmeleri adına makul bir hazırlık ve geçiş imkânı tanımaktır. Bildirim sürelerini düzenleyen hüküm 4857 sayılı İş Kanunu m.17’de yer almakta olup hemen belirtilmesi lazım gelir ki madde metninde yer verilen süreler asgari sürelerdir ve nispi emredicilik hasebiyle işçi aleyhine durum yaratılmaması kaydıyla bu süreler sözleşmeler ile artırılabilecektir. Gerçekten de sözleşmenin feshinden önce bildirim sürelerinden söz ediyor olmak gerek işçi yönünden yeni iş arama imkanı yaratılması, işveren yönünden iş organizasyonunun devamlılığının sağlanması gerek hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik adına önem arz etmektedir.

  Yıllık izin ise her şeyden önce Anayasa’nın 50. maddesinde düzenlenen dinlenme hakkının bir tezahürüdür. İş Kanunu m.53 ise işçiye işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi dahil olmak üzere en az bir yıl çalışması durumunda yıllık ücretli izin verileceğini öngörmektedir. Yıllık izin; iş hayatının getirdiği yorgunluğun ve stresin gözetilerek işçinin bedensel ve ruhsal bakımdan dinlenmesine yönelen, verimliliğin artırılmasını, iş gücünün tekrar sağlanmasını hedefleyen bir haktır. Yıllık iznin hukuki karakteri boyutunda ise anayasal bir hak olduğu, vazgeçilemezlik niteliği, paraya dönüştürülemeyeceği ve bölünemezlik ilkesi vurgulanmalıdır. (Yıllık iznin bölümler halinde kullanımına ilişkin detaylı değerlendirme için tıklayınız)

  Görüldüğü üzere yıllık izin ve ihbar süresi; hukuki dayanakları, uygulama işlevleri yönünden farklı hukuki müesseselerdir. Kaldı ki İş Kanununun 59. maddesinde işverence iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda 17 nci maddede belirtilen bildirim süresiyle, 27 nci madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinlerinin yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremeyeceğine ilişkin emredici düzenleme söz konusudur.

   Uygulamada ise bahsi geçen 59. maddenin açık hükmü karşısında işçiye ihbar önelinde yıllık izin kullandırıldığı görülmektedir. Bildirim sürelerinin ve yeni iş arama izinlerinin yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremeyeceği 59. madde ile sabit olmakla beraber bu husus yargı kararları ile de pekişmektedir. Nitekim Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 31.10.2016 tarihli kararında ihbar süresinin son iki haftalık kısmında yıllık izin kullandırılması ile ihbar önelinin bölünmezliği ilkesinin ihlal edildiğinden bahisle ihbar tazminatı talebinin kabulü yerinde bulunmuştur.

“…Ancak işveren diğer taraftan davacıya ihbar önelinin son kısmına denk gelecek şekilde 15/11/2013-30/11/2013 tarihleri arasında yıllık izin kullandırmıştır. Yıllık izin ile ihbar öneli iç içe geçemeyeceğinden yıllık izinin ihbar önelinden önce kullandırılması asıl olup hiçbir şekilde ihbar öneli ile yıllık izin iç içe girmemelidir. Davalının ihbar önelinin son iki haftalık kısmında yıllık izin kullandırması sebebiyle ihbar önelinin bölünmezliği ilkesi ihlal edildiğinden ihbar tazminatı talebinin kabulü yerindedir. Ancak bilirkişi ihbar öneli ve yıllık izin iç içe geçemeyeceğinden 14 günlük yıllık izin süresini kullanılmamış sayarak hesaplamaya dahil etmiştir. Yıllık izin ile ihbar önelinin iç içe girmesi yıllık izini değil ihbar önelini geçersiz kılar…” (Yarg. 7. HD. E.2016/17771 K.2016/ 17890 T.31.10.2016)

Kararda değinilen önemli bir husus da yıllık izin ile ihbar önelinin iç içe girmesi durumunda yıllık iznin değil ihbar önelinin geçersiz kılınacağıdır.

  59. maddenin ikinci fıkrasına bakıldığında “işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde” ibaresine yer verildiği görülmektedir. O halde kanunun lafzı esas alınarak burada dikkat çekilmesi gereken nüans bildirim önelleri ve iş arama izinlerinin yıllık ücretli izin süresi ile iç içe giremeyeceği kuralının iş akdinin işveren tarafından feshedilmesi kapsamında olduğudur. Bu doğrultuda iş sözleşmesi işçi tarafından bildirimli feshedildiğinde 59. madde bu hususa ilişkin herhangi bir kısıtlayıcı düzenlemeye yer vermediğinden ötürü talep doğrultusunda işçiye ihbar öneli içinde yıllık izin kullandırılabilecektir. Bu husus, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2015/1506 Esas sayılı kararında “…Kanundaki bu düzenleme karşısında, işçi tarafından ihbar önelli fesih halinde bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmelidir.” şeklinde değerlendirilmiştir.

Ancak zaman zaman bu durumun istismar edildiği; işçilerin çok sık rapor alarak işe devam etmedikleri de çalışma hayatında işveren tarafından şikayete konu olan bir realitedir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’nun 19.10.2018 tarihli, Esas No:2017/9 Karar No: 2018/10 sayılı kararında, “İşçinin sağlık nedenleriyle bekleme süresini aşan işe devamsızlığının bildirim süresine eklenecek altı haftayı aşması, işveren tarafından iş sözleşmesinin haklı nedenle derhal feshi için yeterlidir. Dolayısıyla 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince almış olduğu sağlık raporları nedeniyle derhal fesihlerde, işçiden savunma alınması gerekmemektedir.” denilmektedir.

Yine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 08.07.2013 tarihli, Esas No:2013/18075 Karar No:2013/16856 sayılı kararında, “Dosya içeriğine göre, davalı işyerinde 31.12.2004-09.01.2012 tarihleri arasında satış memuru olarak çalışan davacının rahatsızlığı sebebiyle sık sık rapor aldığı anlaşılmaktadır. Dairemizin yerleşik uygulamasına göre sık sık rapor alınması halinin iş sözleşmesinin feshi için geçerli sebep olarak kabul edilmektedir. Davacının anılan çalışma süresi içinde sık sık rapor alması iş akışını, planlamasını ve işleyişini olumsuz yönde etkileyici nitelikte olduğundan iş sözleşmesinin feshinin geçerli sebebe dayandığı kabul edilerek davanın reddi yerine yazılı şekilde davacının işe iadesine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” hükmüne yer verilmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 10.12.2018 tarihli ve Esas No:2018/3958 Karar No:2018/22732 kararında da, “İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanan sebepler ancak işyerinde olumsuzluklara yol açması halinde fesih için geçerli sebep olabilirler. İş ilişkisinin sürdürülmesinin işveren açısından önemli ve makul ölçüler içinde beklenemeyeceği durumlarda, feshin geçerli sebeplere dayandığı kabul edilmelidir. İş Kanunu’nun gerekçesinde hangi hallerin işçinin yetersizliği nedeniyle geçerli fesih hakkı bahşedeceği örnek kabilinden sayılmış olup bunlardan biri de sık sık hastalanarak rapor almadır. Sık sık rapor alma halinde, işveren aralıklı da olsa işçinin iş görme ediminden faydalanamayacaktır. Sık sık hastalanan ve rapor alan işçinin, bu nedenle devamsızlığının işyerinde olumsuzluklara yol açacağı açık bir olgudur. İş Kanunu’nun gerekçesinde sık sık hastalanmanın yeterlilikten kaynaklanan neden olarak örnek kabilinden sayılması, işyerinde olumsuzluklara yol açtığının kabul edilmesindendir. İşveren 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18/3. f maddesi uyarınca aynı kanunun 25/I.b maddesi uyarınca önele ilaveten altı haftalık bekleme süresi içinde işçinin iş sözleşmesini feshedemez. Ancak işçinin aralıklı olmak üzere sık sık rapor alması bu kapsama girmez. Sık sık rapor alması durumunda toplam raporlu olduğu süre, bekleme süresi içinde kalsa bile, sık sık rapor alması işyerinde olumsuzluklara yol açmış ise, işçinin iş sözleşmesi bildirimli veya süreli olarak feshedilebilir. Bu durumda fesih geçerli nedene dayanmaktadır.” hükmü öngörülmüştür.

Bu kararlardan anlaşılacağı üzere Yargıtay’ın sağlık raporları konusunda iki ayrı içtihadı vardır.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, işçinin aldığı raporun tek seferde ihbar süresi + 6 haftayı aşması halinde; bu durumun 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince işverene, iş sözleşmesini haklı nedenle feshi hakkı tanıyacağını hükme bağlamıştır. Yargıtay, bu durumda işçiden savunma alınmasını da gerekli görmemektedir.

Yargıtay’ın ikinci içtihadı ise ihbar süresi + 6 haftayı aşmasa da işçinin yıl içinde sık sık rapor almasının geçerli fesih sebebi olacağı yönündedir. 9. Hukuk Dairesi, iş ilişkisinin işveren açısından sürdürülmesinin beklenemeyeceği durumlarda, feshin geçerli sebeplere dayandığını, işçinin sık sık rapor alması halinde bu nedenle devamsızlığının işyerinde olumsuzluklara yol açacağını, bu durumda işçinin iş sözleşmesinin geçerli fesih kapsamında sonlandırabileceğini kabul etmektedir.

İş Kanunu’na göre, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

Yani iş sözleşmesini sona erdirecek olan taraf, bu durumu önceden karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimin ne kadar önceden yapılacağı da Kanunda, işçinin çalışma süresiyle orantılı olarak tespit edilmiştir.

İş Kanunu’na göre ihbar süreleri;

6 aydan az çalışılmışsa, 2 hafta
6 aydan 1,5 yıla kadar çalışılmışsa 4 hafta
1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışılmışsa 6 hafta,
3 yıldan fazla çalışılmışsa 8 haftadır.

İş Kanunu ile belirlenen ihbar süreleri asgari süreler olup, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile bu süreler artırılabilir. Kadroya geçen taşeron işçilerin ihbar süreleri de 12 Nisan 2018 tarihli Toplu İş Sözleşmesi ile 1 hafta artırılmıştır. Buna göre;

6 aydan az çalışılmışsa 3 hafta
6 ay ile 1,5 arasında çalışılmışsa 5 hafta
1,5 yıl ile 3 yıl arasında çalışılmışsa 7 hafta
3 yıldan fazla çalışılmışsa 9 hafta ihbar süresi söz konusudur.

Öte yandan bildirimli fesih, belirsiz süreli iş sözleşmeleri için söz konusudur. Başka bir anlatımla belirli süreli iş sözleşmelerinde fesheden tarafın karşı tarafa bildirimde bulunarak önel tanıması gerekmez. (9. Hukuk Dairesi 2017/15110 E. , 2020/2319 K.)

İHBAR SÜRESİ NE KADAR ARTIRILABİLİR? 

Bildirim sürelerine ilişkin 4857 sayılı Yasanın 17 nci maddesindeki kurallar nispî emredici niteliktedir. Taraflarca bildirim süreleri ortadan kaldırılamaz ya da azaltılamaz. Ancak, sürelerin sözleşme ile arttırılabileceği Kanunda düzenlenmiştir. Ancak, bildirim önellerinin arttırılabileceği belirtilmiş olmakla birlikte, Yasada bir üst sınır öngörülmemiştir. Dairemiz tarafından, üst sınırın hâkim tarafından belirlenmesi ve en fazla ihbar ve kötüniyet tazminatlarının toplamı kadar olması gerektiği kabul edilmektedir ( Yargıtay 9.HD. 21.3.2006 gün 2006/109 E. 200 6/7052 K., 14.7.2008 gün 2007/24490 E, 2008/20203 K.).

EMEKLİLİK, ASKERLİK VE EVLİLİK GİBİ NEDENLERLE İŞ SÖZLEŞMESİNİ FESHEDEN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI İSTEYEBİLİR Mİ?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır. Buna göre, öncelikle iş sözleşmesinin Kanunun 24 ve 25. maddelerinde yazılı olan nedenlere dayanmaksızın feshedilmiş olması ve 17. maddesinde belirtilen şekilde usulüne uygun olarak ihbar öneli tanınmamış olması halinde ihbar tazminatı ödenmelidir. Yine haklı fesih nedeni bulunmakla birlikte, işçi ya da işverenin 26. maddede öngörülen hak düşürücü süre geçtikten sonra fesih yoluna gitmeleri durumunda, karşı tarafa ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğar.

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olması nedeniyle, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz.

İşçinin 1475 sayılı Yasanın 14. maddesi hükümleri uyarınca emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi nedenlerle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır. Anılan fesihlerde işveren de ihbar tazminatı talep edemez.

Peki, İhbar Tazminatı Bölünebilir mi? İşveren, İhbar Tazminatını Eksik Öderse, Hiç Ödenmemiş Sayılır mı?

Bu konu, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından 2017/15110 Esas., 2020/2319 sayılı Kararla açıklığa kavuşturulmuştur.

Söz konusu Karar’da şu hükme varılmıştır:

“Somut uyuşmazlıkta, davalı işyerinde çalışmakta olan işçinin iş akdinin feshedileceği Diyarbakır 5. Noterliğinin 16/07/2014 tarih ve 172289 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile bildirilmiş olup davacının 14 gün ihbar öneli bulunduğu belirtilmiştir. Davacı bunun üzerine uyulmayan ihbar öneli için davalıdan ihbar tazminatı talep etmiştir. Mahkemece hesaplamanın ihbar süresinin tamamı için yapılması gerekirken ihbar önelinin bölünmezliği kuralı ihlal edilerek 14 gün ihbar öneli düşülerek bakiyesi için ihbar tazminatı hesap edilip sonuca gidilmiştir.
Yukarıda da açıklandığı üzere ihbar önelinin bölünmesi yasal olmadığından işçinin kıdemine göre tabi olduğu sekiz haftalık ihbar tazminatının hesaplanıp buna göre karar vermesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.”

Sonuç olarak Yargıtay, ihbar süresi bölünerek ödenen ihbar tazminatını hiç ödenmemiş gibi saymış, ihbar süresinin bölünmesi yasal olmadığından işçinin ihbar tazminatının önceki ödemeyi dikkate alınmaksızın 8 hafta üzerinden yeniden hesaplanmasına hükmetmiştir.  

İşte O Yargıtay Kararı! 

9. Hukuk Dairesi         2017/15110 E.  ,  2020/2319 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı vekili ile davalılardan T.C. … Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı vekili tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili, müvekkilinin davalı işyerinde çalışmaya başladığı Eylül/2006 yılından iş sözleşmesinin işverence feshedildiği tarihe kadar davalı T.C. … Büyükşehir Belediye Başkanlığında belirsiz süreli iş sözleşmesi ile sürekli işçi olarak çalıştığını, davacının en son çalıştığı diğer davalı, …Organizasyon Turizm Ltd. Şti işçisi olduğunu 04/09/2014 tarihli bildirim ile iş akdinin feshedildiğini, kıdem tazminatına ve ihbar tazminatına hak kazandığını, açıklanan nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile, 1.000,00 TL kıdem tazminatı ve 2.000,00 TL ihbar tazminatı alacağı olmak üzere toplam 3.000,00 TL alacağının tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı … vekili davanın müvekkil idare aleyhine değil, yalnızca yükleniciler aleyhine ikame etmesinin hakkaniyete uygun olacağını, 5393 sayılı yasanın 67. Maddesi gereği 4734 sayılı yasa kapsamında ihale edilen işe ilişkin olarak yüklenicilerin müvekkil idare ile hizmet ilişkisi bulunduğunu, bu süreler içerisinde davacının yüklenicilerin emir ve talimatı altında işçi olarak çalıştığını, Belediyenin davacının işvereni olmadığını, davacı ile idare arasında 4847 sayılı İş Yasası’nın 8. Maddesindeki hükümler çerçevesinde, hiçbir şekilde iş akdi kurulmadığını, davacının Eylül 2006 – 04/09/2014 dönemleri arasında diğer davalı ile dava dışı yüklenici firmalarda çalıştığını herhangi bir alacağı da kalmadığını, davacının iş akdinin yüklenici tarafından haklı sebeple feshedildiğini, iş akdinin işveren tarafından haklı sebeple sona erdirilmesinin işçinin kıdem ve ihbar tazminatı hak kazanmasına yasal bir engel olduğunu ve davacının belirli süreli iş akdiyle çalışmasından dolayı kıdem ve ihbar tazminatını hak etmediğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.

Davalı şirket vekili , davacının müvekkili şirkette 01/03/2014 tarihinde çalışmaya başladığını ve 29/09/2014 tarihinde iş akdine diğer davalı T.C. … Büyükşehir Belediyesinin iş eksilişine gitmesi ve talebi doğrultusunda bildirimli olarak son verildiğini, davalı yana ihbar öneli fesih bildirimi Diyarbakır 5. Noterliğinin 16/07/2014 tarih ve 172289 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile gönderildiğini, 04/09/2014 tarihinde tebliğ edildiğini, akabinde ihbar öneli olan 14 günlük sürenin dolmasıyla 29/09/2014 tarihinde iş akdine son verildiğini, çalışma süresinin bir yıldan az olduğunu, bu sebeple kıdem tazminatı hakkı olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davacının ihbar tazminatı alacakları yönünden bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, davalı şirketin gönderdiği ihtarnameyle akdin feshedileceğini belirterek davacının 14 günlük ihbar önelinin olduğunu, günlük 2 saat iş arama izninin olduğunu bildirdiği, davacının çalışma süresine göre ihbar önelinin 8 hafta olması gerektiği, davacıya 2 hafta ihbar öneli kullandırıldığı anlaşıldığından davacının ihbar tazminatına hak kazandığı, bilirkişi tarafından ihbar önelinin 2 haftasının verildiği bu nedenle 6 hafta eksik ihbar öneli verildiği belirtilerek 6 haftalık ihbar önelini hesaplanıp davacının ihbar tazminatı alacağının net 2.542,26 TL olduğunun belirtildiği, bilirkişinin 12/06/2015 havale tarihli raporunun gerekçeli ve denetime elverişli olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:
Kararı davacı vekili ile davalılardan T.C. … Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:
1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının tüm, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.
2- İhbar önelleri ve ihbar tazminatı yönlerinden taraflar arasında uyuşmazlık söz konusudur.
İş sözleşmesi taraflara sürekli olarak borç yükleyen bir özel hukuk sözleşmesi olsa da, taraflardan herhangi birinin iş sözleşmesini bozmak için karşı tarafa yönelttiği irade açıklamasıyla ilişkiyi sona erdirmesi mümkündür.
Fesih hakkı iş sözleşmesini derhal veya belirli bir sürenin geçmesiyle ortadan kaldırabilme yetkisi veren bozucu yenilik doğuran ve karşı tarafa yöneltilmesi gereken bir haktır.
Maddede düzenlenen bildirimli fesih, belirsiz süreli iş sözleşmeleri için söz konusudur. Başka bir anlatımla belirli süreli iş sözleşmelerinde fesheden tarafın karşı tarafa bildirimde bulunarak önel tanıması gerekmez.
Fesih bildirimi bir yenilik doğuran hak niteliğini taşıdığından ve karşı tarafın hukukî alanını etkilediğinden, açık ve belirgin biçimde yapılmalıdır. Yine aynı nedenle kural olarak şarta bağlı fesih bildirimi geçerli değildir.
Fesih bildiriminde “fesih” sözcüğünün bulunması gerekmez. Fesih iradesini ortaya koyan ifadelerle eylemli olarak işe devam etmeme hali birleşirse bunun fesih anlamına geldiği kabul edilmelidir. Bazen fesih işverenin olumsuz bir eylemi şeklinde de ortaya çıkabilir. İşçinin işe alınmaması, otomatik geçiş kartına el konulması buna örnek olarak verilebilir. Dairemizce, işverenin tek taraflı olarak ücretsiz izin uygulamasına gitmesi halinde, bunu kabul etmeyen işçi yönünden “işverenin feshi” olarak değerlendirilmektedir. Fesih bildiriminin yazılı olarak yapılması, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 109. maddesinin bir sonucudur. Ancak yazılı şekil şartı, geçerlilik koşulu olmayıp ispat şartıdır.
Fesih bildirimi karşı tarafa ulaştığı anda sonuçlarını doğurur. Ulaşma, muhatabın hâkimiyet alanına girdiği andır.

Bildirim sürelerine ilişkin 4857 sayılı Yasanın 17 nci maddesindeki kurallar nispî emredici niteliktedir. Taraflarca bildirim süreleri ortadan kaldırılamaz ya da azaltılamaz. Ancak, sürelerin sözleşme ile arttırılabileceği Kanunda düzenlenmiştir. Ancak, bildirim önellerinin arttırılabileceği belirtilmiş olmakla birlikte, Yasada bir üst sınır öngörülmemiştir. Dairemiz tarafından, üst sınırın hâkim tarafından belirlenmesi ve en fazla ihbar ve kötüniyet tazminatlarının toplamı kadar olması gerektiği kabul edilmektedir (Yargıtay 9.HD. 21.3.2006 gün 2006/109 E. 200 6/7052 K., 14.7.2008 gün 2007/24490 E, 2008/20203 K.)

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır. Buna göre, öncelikle iş sözleşmesinin Kanunun 24 ve 25 inci maddelerinde yazılı olan nedenlere dayanmaksızın feshedilmiş olması ve 17 nci maddesinde belirtilen şekilde usulüne uygun olarak ihbar öneli tanınmamış olması halinde ihbar tazminatı ödenmelidir. Yine haklı fesih nedeni bulunmakla birlikte, işçi ya da işverenin 26 ncı maddede öngörülen hak düşürücü süre geçtikten sonra fesih yoluna gitmeleri durumunda, karşı tarafa ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğar.
İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olması nedeniyle, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz. İşçinin 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi nedenlerle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır. Anılan fesihlerde işveren de ihbar tazminatı talep edemez.
Somut uyuşmazlık da davalı işyerinde çalışmakta olan işçinin iş akdinin feshedileceği Diyarbakır 5. Noterliğinin 16/07/2014 tarih ve 172289 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile bildirilmiş olup davacının 14 gün ihbar öneli bulunduğu belirtilmiştir.
Davacı bunun üzerine uyulmayan ihbar öneli için davalıdan ihbar tazminatı talep etmiştir. Mahkemece hesaplamanın ihbar süresinin tamamı için yapılması gerekirken ihbar önelinin bölünmezliği kuralı ihlal edilerek 14 gün ihbar öneli düşülerek bakiyesi için ihbar tazminatı hesap edilip sonuca gidilmiştir.
Yukarıda da açıklandığı üzere ihbar önelinin bölünmesi yasal olmadığından işçinin kıdemine göre tabi olduğu sekiz haftalık ihbar tazminatının hesaplanıp buna göre karar vermesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.
F) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 17.02.2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

İşçinin ihbar süresine uyarak fesih yapması, İş Kanunu’nun 17. maddesinde ele alınmıştır.

Bunun dışında Yasada işçinin istifası özel olarak düzenlenmiş değildir.

İşçinin haklı bir nedene dayanmadan ve ihbar süresi tanımaksızın iş sözleşmesini feshi, istifa olarak değerlendirilmelidir.

İstifa iradesinin karşı tarafa ulaşmasıyla birlikte iş ilişkisi sona erer.

İşçinin istifasının hangi durumda geçerli olacağı, hangi durumda istifanın geçersiz sayılacağı Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2015/26859 E., 2018/84 sayılı Kararıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre istifanın işverence kabulü zorunlu değildir. Ancak işverence dilekçenin işleme konulmamış olması ve işçinin de işyerinde çalışmaya devam etmesi halinde gerçek bir istifadan söz edilemez.

Bununla birlikte istifaya rağmen tarafların belirli bir süre daha çalışma yönünde iradelerinin birleşmesi halinde, kararlaştırılan sürenin sonunda iş sözleşmesinin ikale yoluyla sona erdiği kabul edilmelidir.

Şarta bağlı istifa ise kural olarak geçerli değildir.

Uygulamada en çok karşılaşılan şekliyle, işçinin ihbar ve kıdem tazminatı haklarının ödenmesi şartıyla ayrılma talebi istifa olarak değil, ikale (bozma sözleşmesi) yapma yönünde bir icap olarak değerlendirilmelidir.

İşçinin istifa dilekçesindeki iradesinin fesada uğratılması da sıkça karşılaşılan bir durumdur. İşverenin tazminatların derhal ödeneceği sözünü vermek ve benzeri baskılarla işçiden yazılı istifa dilekçesi vermesini talep etmesi ve işçinin buna uyması halinde, gerçek bir istifa iradesinden söz edilemez. Bu halde feshin işverence gerçekleştirildiği kabul edilmelidir.

İşverenin baskı uygulaması sonucu düzenlenen istifa dilekçesine değer verilemez. Bu gibi hallerde feshin işverence gerçekleştirildiği, bununla birlikte işveren feshinin haklı olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Yargıtay 9.HD. 3.7.2007 gün 2007/14407 E, 2007/21552 K.).

İşçinin haklı nedenle derhal fesih nedenleri mevcut olduğu ve buna uygun biçimde bir fesih yoluna gideceği sırada, iradesi fesada uğratılarak işverence istifa dilekçesi alınması durumunda da istifaya geçerlilik tanınması doğru olmaz. Bu durumda işçinin haklı olarak sözleşmeyi feshettiği sonucuna varılmalıdır.

İstifa belgesine dayanılmakla birlikte, işçiye ihbar ve kıdem tazminatlarının ödenmiş olması, yapılan bildirimde işveren feshinden söz edilmesi gibi çelişkili durumlarda, her bir somut olay yönünden bu çelişkinin istifanın geçerliliğine etkisinin değerlendirilmesi gerekir.

İstifa belgesindeki ifadenin genel bir içerik taşıması durumunda, işçinin dava dilekçesinde somut sebepleri belirtmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır. Bu halde de istifanın ardındaki gerçek durum araştırılmalıdır.

İş sözleşmesinin istifa ile sona ermesi halinde, işçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanması mümkün olmadığı gibi, ihbar ve kıdem tazminatlarına da hak kazanamaz. İstifa durumunda işçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi yükümü ortaya çıkabileceğinden, istifa türündeki belgelerin titizlikle ele alınması gerekir. İmzaya itiraz ya da metin kısmına ilaveler yapıldığı itirazı mutlak olarak teknik yönden incelenmelidir. İstifa halinde dahi işçiye kıdem tazminatı ödeneceğini öngören sözleşme hükümleri ile işyeri uygulamaları, 4857 sayılı Yasaya göre geçerli olup, bu halde kıdem tazminatı 1475 sayılı Yasanın 14’üncü maddesine göre hesaplanmalı ve anılan maddedeki kıdem tazminatı tavanı gözetilmelidir.

Zaman zaman işçilerinden, “Hastalığım sebebiyle uzun süre rapor kullanmak zorunda kaldım, bu durum yıllık izin hakkımı nasıl etkilenir?” şeklinde sorular almaktayız.  

Bu sorunun kısa cevabı şu şekildedir: İhbar süresi+6 haftayı aşan sağlık raporları yıllık izin hesabında çalışılmış olarak kabul edilmez.

Buna göre işçinin, o tarihteki hizmet süresine göre hesaplanacak ihbar süresine 6 hafta daha eklenir ve eğer raporlu olduğu süre bu şekilde hesaplanacak süreden daha fazla ise, fazla olan kısım yıllık ücretli iznin hesaplanmasında değerlendirmeye alınmaz.

Örneğin; işyerinde 2 yıllık bir çalışmanız varken, kaza geçirdiğinizi ve 5 ay rapor kullandığınızı düşünelim. 2 yıllık hizmeti olan bir işçi için ihbar süresi 6 hafta olacağından, bu süreye bir 6 hafta daha eklenecek ve bulunacak 12 hafta süreli raporunuz yıllık izin hakkınız hesaplanırken çalışılmış gibi sayılacaktır. Bu örnekte 12 haftayı aşan rapor ise yıllık izin hesabında değerlendirmeye alınmayacaktır.

Başka bir deyişle 2 yıllık kıdemi olan ve 01.02. 2021 tarihinde yıllık izne hak kazanan, ancak 01.05.2021- 01.10.2021 tarihleri arasında ise 5 ay raporlu olan bir işçi, bir sonraki yıllık iznine 01.02. 2022 tarihinde değil 01.04.2022 tarihinde hak kazanacaktır. Zira 5 aylık rapor süresinin 12 haftası çalışılmış, kalan süre çalışılmamış sayıldığından yıllık izne hak kazanma süresi 2 ay ötelenecektir.

Bilindiği gibi, eğer işveren işçiyi işten çıkarıyorsa çalışanın kıdemine göre belirli bir süre öncesinden ihbar bildiriminde bulunması gerekir. Yani işveren, işçiye işten çıkarılacağını önceden haber vermekle yükümlüdür.

İhbar süreleri, İş Kanunu’na göre;

6 aydan az çalışılmışsa, 2 hafta
6 aydan 1,5 yıla kadar çalışılmışsa 4 hafta
1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışılmışsa 6 hafta,
3 yıldan fazla çalışılmışsa 8 haftadır.
Bu ihbar süreleri, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilmektedir.

İşverenin bir diğer yükümlülüğü, bu ihbar süreleri içerisinde işçiye, yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini vermesidir.

İş arama izni, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. Maddesiyle düzenlenmiştir. Bu izin mesai saatleri içinde ve ücret kesintisi yapılmadan verilir. İş arama izninin süresi, günde 2 saatten az olamaz.

İŞÇİ ÇALIŞIRSA YÜZDE 100 ZAMLI ÜCRET ALIR!

İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa, o süreye ilişkin ücreti işçiye öder. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırırsa, işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde 100 zamlı öder.

İş hukukundan önemli bir yeri olan yeni iş arama izin, işçiyi mevcut işinden ayrılmadan yeni iş hayatına hazırlama amacına dönüktür. Böylece ihbar süresi sonunda işten ayrılacağını bilen işçi, bu süre içinde başka bir iş yeri ile anlaşabilecek, mevcut işinden ayrıldıktan sonra boşta kalmayacaktır.

İŞ ARAMA İZNİ, İŞ SÖZLEŞMESİ İLE ORTADAN KALDIRILAMAZ

Zira kişilerin işsiz kalmasının etkisi, yalnızca kendi hayatlarıyla sınırlı değildir. Bireylerin çalışma hayatından koparak işsiz kalması, aile hayatını, sosyal hayatı, sosyal güvenlik kurumlarını ve nihayetinde ekonominin genelini etkilemektedir.

Bu nedenle Yargıtay içtihatlarında, ihbar süresi içinde işçiye verilmesi gereken iş arama izni, kamu düzenini ilgilendiren nitelikte kabul edilmiştir. Bu yönüyle de işverenin, bu yükümlüğünü azaltan ya da tamamen ortadan kaldıran sözleşme hükümlerinin geçersiz olacağı kabul edilmiştir.

İŞ ARMA İZNİ EN AZ GÜNDE 2 SAATTİR!

Yeni iş arama süresinin günde 2 saatten az olamayacağı kurala bağlanmışken bu süre asgarî olup, işverence daha fazla verilmesi mümkündür. İş sözleşmesi yada toplu iş sözleşmesiyle de daha fazla iş arama süresi kararlaştırılabilir.

İş arama izni, ancak işçinin isteği ile toplu olarak kullandırılabilir. İşçinin bu konudaki talebini işverene önceden bildirmesi ve iş arama izni toplamını işten ayrılacağı günden önceki günlere karşılık gelecek şekilde ayarlaması şarttır. İşçinin usulüne uygun toplu kullanma talebini işverenin kabulü zorunludur.

İŞ ARAMA İZNİNİN KULLANILMA SAATİNİ İŞVEREN BELİRLER!

İş arama izninin ne zaman kullanılacağını ise işveren belirler. İşçinin kendiliğinden bu izni kullandığını belirterek ayrılması doğru değildir. Yani işçi, mesai saatinin herhangi bir diliminde, “ben iş arama iznimi kullanıyorum ya da iş aramaya gidiyorum” diyerek işyerini terk edemez. Çünkü ihbar süresi içinde işçinin iş görme borcu eksiksiz devam etmektedir.

Yasal düzenlemenin amacına bakıldığında; işten ayrılacak olan işçiye “yeni iş bulması için” fırsat sağlamak olduğu açıktır. İş arama izni, dinlenme hakkı değildir. Bu hakkını kullanmayan işçi, işten ayrıldıktan sonra hak iddia edemez.

Ayrıca İş Kanunu’nun 17. maddesine göre işveren, ihbar süresine ait ücreti peşin vererek iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin iş sözleşmesinin ihbar ücretinin peşin ödenerek feshedilmesi halinde, yeni iş arama izin ücreti istenemez. Zira iş arama izni, ihbar süresinin bir parçasıdır.

Ayrıca ihbar sürelerine uyulmadan iş sözleşmenin işverence usulsüz feshedilmesi halinde de işçi, iş arama izni veya ücretini isteyemez. İhbar süresi kullandırılmamışsa, ihbar tazminatı hakkı saklıdır ancak ayrıca iş arama izin ücreti talep edilemez.

Bir diğer ifadeyle, işyerinde işlediği bir suçtan dolayı gözaltına alınan ya da tutuklanan işçi bu nedenlerle işe devamsızlığı, ihbar süresini aşarsa işverenin işçiyi işten çıkarma hakkı vardı.

Peki bu durumda işverenin işçiye kıdem tazminatı ödemesi gerekir mi? İşyeri dışındaki bir suçtan tutuklanan işçiyi ihbar süresi sonunda işten çıkaran işveren, ihbar tazminatı öder mi?

Bu hususların açıklığa kavuşturulduğu Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/10971 E, 2019/7242 sayılı Kararına konu olan somut olay şöyle gelişmiştir:

1997 yılında Tıp Fakültesinde ihaleyi alan değişik şirketlere bağlı olarak hasta bakıcı ve temizlik elemanı olarak asgari ücretle işe başlayan işçi, 23.11.1998 – 25.07.2000 yılları arası askerlik hizmeti hariç kesintisiz olarak 14.10.2011 tarihine kadar çalışmış, işyeri ile alakası olmayan bir suçtan dolayı 14.10.2011 tarihinde tutuklanmıştır. İşçi, 26.01.2012 tarihinde tahliye edilirken 12.12.2011 tarihinde de çıkışının verildiğini, tahliye edildikten sonra işyerine geldiğini ancak tutuklu kaldığı süre nedeniyle işe alınmadığını ve tazminatsız olarak iş adinin feshedildiğini iddia ederek kıdem tazminatı talebiyle dava açmıştır.

Konuyu değerlendiren Yargıtay, şu hükme varmıştır:

“4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin (IV) numaralı bendinde işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması üzerine devamsızlığın aynı Kanunun 17. maddesinde sözü edilen bildirim süresini aşması durumunda, işverenin derhal fesih hakkı olduğu hükme bağlanmıştır. İş akdini Kanunun değinilen 25/IV maddesi uyarınca fesheden işverenin, kıdem tazminatı ödemesi gerekir ise de işverenin bu durumda bildirim şartına uyma ve ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Madde düzenlemesinden amaç, işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması üzerine önel içinde tahliye olması halinde mazerete dayanan bu durum nedeni ile iş ilişkisinin devamının sağlanmasıdır. Ancak tutukluluk bildirim süresini geçmiş ise işverene derhal fesih hakkı vermektedir. 

Somut uyuşmazlıkta, davacının iş akdi 14/10/2011 tarihinde tutuklanmış olması nedeniyle 12/12/2011 tarihinde sonlandırılmış, tutukluluk süresi 26/01/2012 tarihine kadar devam etmiştir. Davacının bu devamsızlığı yukarıda belirtilen hüküm uyarınca 8 haftalık önel süresi olan 56 günü geçmektedir.

Davacının tutukluluğu bildirim süresini aştığına göre işverenin feshi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/IV. maddesi uyarınca haklı nedene dayansa da davacı kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. Bu nedenle kıdem tazminatı talebinin kabulü yerine yerinde olmayan gerekçeyle reddi hatalıdır.”

Sonuç olarak Yargıtay, işyeri dışındaki bir suçtan tutuklanan işçinin iş sözleşmesinin, ihbar süresi sonunda işveren tarafından feshedilebileceğini, bu fesihte işverenin kıdem tazminatı ödemesi gerekirken ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmayacağını karara bağlamıştır.  

İhbar tazminatı, bilindiği gibi ihbar süresine uymadan iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemek zorunda olduğu bir tazminattır.

Hem işçiyi hem de işvereni, iş sözleşmesinin habersiz şekilde feshedilmesine karşı korumayı amaçlamaktadır.

İş sözleşmesinin habersiz şekilde feshedilmesinin, karşı tarafı (ister işçi olsun ister işveren) zor durumda bırakacak bir eylem olduğu tartışmasızdır.

İhbar süresi ve bu süreye bağlı olarak doğan ihbar tazminatının çerçevesi 4857 sayılı İş Kanunu ile çizilmiş, ayrıntıları ise Yargıtay kararlarıyla belirlenmiştir.

İş Kanunu’na göre, iş sözleşmesini sona erdirecek olan taraf, bu durumu önceden karşı tarafa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimin ne kadar önceden yapılacağı da Kanunda, işçinin çalışma süresiyle orantılı olarak tespit edilmiştir. İş Kanunu’na göre ihbar süreleri;

– 6 aydan az çalışılmışsa, 2 hafta
– 6 aydan 1,5 yıla kadar çalışılmışsa 4 hafta
– 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışılmışsa 6 hafta,
– 3 yıldan fazla çalışılmışsa 8 haftadır.

İş Kanunu ile belirlenen bu ihbar süreleri asgari süreler olup, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir. Nitekim kadroya geçen taşeron işçilerin ihbar süreleri 12 Nisan 2018 tarihli Toplu İş Sözleşmesi ile 1 hafta artırılmıştır.

İş sözleşmesini, belirlenen ihbar sürelerine uymaksızın fesheden taraf, söz konusu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak diğer tarafa ödemek durumundadır.

Kökleşmiş Yargıtay içtihatlarına göre, ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun ihbar süresi tanımadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır. 

Dolayısıyla işçi/işveren ayrımı yoktur. Haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesih yapan tarafın, karşı tarafa ihbar tazminatı ödeyeceği açıktır. Özetle, işçi de ihbar bildirimine uymadan işi bırakırsa işverene tazminat ödemek zorunda kalır.

İŞ SÖZLEŞMESİNİ FESHEDEN TARAF, HAKLI DAHİ OLSA İHBAR ALAMAZ

Öte yandan ihbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminat olduğu için, iş sözleşmesini fesheden tarafın feshi haklı bir nedene dayansa dahi, ihbar tazminatına hak kazanması mümkün olmaz.

Dolayısıyla işçi veya işveren, haklı nedene dayalı fesih yaparsa ihbar tazminatı ödemeyeceği gibi ihbar tazminatı talep de edemez.

EVLİLİK, ASKERLİK VE EMEKLİLİKTE İHBAR TAZMİNATI SÖZ KONUSU OLUR MU?  

Evlilik, askerlik veya emeklilik nedeniyle işten ayrılmalarda ihbar süresinin söz konusu olup olmadığı, işçiye ihbar tazminatı ödenip ödenmeyeceği ya da işverenin bu durumlarda işçiden ihbar tazminatı isteyip isteyemeyeceği de tartışma konusu olan hususlardır.

Bilindiği gibi ihbar tazminatı, iş sözleşmesini haklı bir neden olmaksızın ve usulüne uygun bildirim öneli tanımadan fesheden tarafın, karşı tarafa ödemesi gereken bir tazminattır.

Dolayısıyla işçinin 1475 sayılı Yasanın 14’üncü maddesi hükümleri uyarınca emeklilik, muvazzaf askerlik, evlilik gibi nedenlerle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ihbar tazminatı talep hakkı bulunmaz. Bu sebeplerle fesihlerde işveren de ihbar tazminatı talep edemez. (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 2017/11044 E., 2018/15324 K.)

İHBAR SÜRESİ, YILLIK İZİNLE İÇ İÇE GEÇEBİLİR Mİ?

İhbar süresinin, yıllık izinle iç içe geçip geçemeyeceği de merak edilen ve iş hukukunda az bilinen bir husustur.

Örneğin ihbar süresini kullanan bir işçi, aynı zaman diliminde yıllık izne çıkarsa ya da çıkarılırsa ne olur? Yine de ihbar süresini kullandığı kabul edilebilir mi?

Bu konuda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin çok kritik bir kararı bulunmaktadır. 9. Hukuk Dairesi’nin 2011/23063 E., 2013/20899 sayılı Kararında şöyle denilmektedir:

“İş sözleşmesinin işverence feshedilmesi halinde, 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde belirtilen yasal ya da arttırılmış bildirim önelleri ile 27 nci madde uyarınca işçiye verilmesi gereken iş arama izinleri, yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez. Kanundaki bu düzenleme karşısında, işçi tarafından ihbar önelli fesih halinde bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmelidir.”

Görüldüğü gibi Yargıtay, yıllık izinle ihbar süresinin iç içe geçemeyeceğine karar vermiştir. Dolayısıyla yıllık izindeki işçiye, işten çıkarılacağı bildirilerek ihbar süresi kullandırılamaz. Aynı şekilde ihbar süresini kullanan işçi yıllık izne çıkarılamaz. Çıkarılırsa ihbar süresi durur. Yıllık izinden döndükten sonra yeniden başlar.

Ancak, yine Yargıtay bu kurala işçi lehine bir istisna getirmiştir. O istisna şu şekilde ifade edilmiştir: “… işçi tarafından ihbar önelli fesih halinde bildirim öneli ile yıllık izin süresinin iç içe girebileceği kabul edilmelidir.”

Buna göre ihbar bildiriminde bulunacak olan taraf işçi ise, bunu yıllık izindeyken yapabilir.

Yani yıllık iznini kullanan işçi, işten ayrılmaya karar vermişse, bunu usulüne uygun şekilde işverene bildirirse ihbar öneli yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, feshedilmiş sayılır. Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.” denilmektedir.

4857 sayılı İş Kanununun 17.maddesinde ücretsiz izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinin ihbar süresine ilave edilip edilmeyeceği dair herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

Uygulamada ihbar öneli süresi takvim günü olarak kullandırılmaktadır.

Bu bağlamda ücretsiz izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ihbar öneli süresine ilave edilmeyecek, bildirim süresi içinde yer alacaktır.

Ücretli mazeret izinleri de bu kapsamda değerlendirilmelidir. Dolayısıyla ihbar süresi içerisinde doğum, ölüm evlilik gibi durumlarda işçiye verilen mazeret izinleri ihbar süresini uzatmaz.   

Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 10.02.2014 tarihli, Esas No. 2011/54410 Karar No. 2014/3699 sayılı kararında, “Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, ihbar öneli verilerek iş sözleşmesinin feshi halinde iş sözleşmesi önelin bitiminde feshedilmiş olur. Önelin bitiminden önce fesih halinde ise, önel verilmemiş sayılır ve bu suretle iş sözleşmesini fesheden taraf diğer tarafa ihbar öneline ait ücretin tamamını tazminat olarak ödemek durumunda kalır. İhbar önelinin bölünmezliği ilkesi yasa ya da sözleşmede öngörülen öneller bakımından farklı uygulanamaz. Sözleşme ile arttırılan süre dâhil olmak üzere ihbar öneli bütünlük arz eder ve bölünerek uygulama yapılamaz.” denilmektedir.

İhbar süreleri ve ihbar tazminatı ile ilgili düzenleme, belirsiz iş sözleşmeleri için yapmıştır. İhbar tazminatı, belirli iş sözleşmelerinde söz konusu değildir.

İş Kanunundaki ihbar süreleri ve buna ilişkin ihbar tazminatları şu şekildedir; 

6 aydan az çalışmış işçiler için; 2 hafta, (2 haftalık ücret tutarı)
6 ay ile 1,5 yıl arası çalışmış işçiler için; 4 hafta, (4 haftalık ücret tutarı)
1,5 yıl ile 3 yıl arası çalışmış işçiler için; 6 hafta (6 haftalık ücret tutarı)
3 yıldan fazla çalışmış işçiler için; 8 hafta, (8 haftalık ücret tutarı)
olarak düzenlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu ile belirlenen bu ihbar süreleri asgari süreler olup, iş sözleşmeleri veya Toplu İş Sözleşmeleri ile artırılabilir.

Nitekim kamu kurumlarındaki 4/D sürekli işçilerin ihbar süreleri Toplu İş Sözleşmesi hükümleriyle artırılmıştır.

İSTİFA EDEN İŞÇİ İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesine göre iş sözleşmesini fesih etmek isteyen taraf, bu isteği yazılı olarak ve yine yukarıdaki bildirim sürelerine bağlı kalmak kaydıyla diğer tarafa iletmek durumundadır.

İşveren işçiyi işten çıkaracaksa işçinin iş yerindeki kıdem süresine göre belirli süre önce haber vermelidir. İşveren bu kurala uymazsa işçiye ihbar tazminatı ödemek durumunda kalır.

İşçi istifa ederek işten ayrılacak ise, iş sözleşmesi işçi tarafından feshedilmiş olduğu için işçinin işverenden ihbar tazminatı gibi bir ödeme talep etme durumu bulunmamaktadır.

Dolayısıyla istifa eden işçinin ihbar tazminatı hakkı bulunmamaktadır.

Hatta istifa eden işçinin ihbar süresinden önce bu durumu işverene bildirmemesi durumunda, işçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi söz konusudur. 

İŞVEREN İHBAR TAZMİNATI ALABİLİR Mİ?

İhbar tazminatı, işçi için söz konusu olduğu gibi işveren için de mümkündür.

İşçinin haklı bir nedene dayanmadan ve ihbar sürelerine uymadan istifa etmesi halinde, işverenin ihbar tazminatı talep etme hakkı doğar. Kamu kurumları açısından bakacak olursak, işçinin ihbar sürelerine uymadan işi bırakması halinde idarenin ihbar tazminatı talep etmesi gerekir. Kamu kurumlarının, böyle bir olayla karşılaşması durumunda işçinin ödemesi gereken ihbar tazminatını hesaplayarak tahsil yoluna gitmesi gerektiğini değerlendiriyoruz.

EMEKLİLİK İÇİN AYRILAN İŞÇİYE İHBAR ÖDENİR Mİ?

Emeklilik, tarihi önceden belli bir durum olduğu için işçinin emekliye ayrılması halinde bu durumu işverene önceden bildirme zorunluluğu yoktur. Emekliliğini önceden işverene bildirmeyen işçi ihbar tazminatı ödemez.

696 sayılı KHK ile kadroya geçen işçilerin emekliliği hak ettikleri tarih itibariyle emekli olacakları da hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla idareler de emekli olan sürekli işçilere ihbar tazminatı ödemeyecektir.

EVLİLİK VE ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILAN İŞÇİ, İHBAR TAZMİNATI ÖDER Mİ?

Askerlik ile kadın işçilerin evlilik durumu, iş sözleşmesini kıdem tazminatını alabilecek şekilde fesih hakkı vermektedir. Bu durum 1475 sayılı Kanun’da hüküm altına alınmıştır.

Bu işçilerin ihbar tazminatı konusunda ise Yargıtay kararları söz konusudur.

Kapatılan Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 2015/18326 Esas ve 02.11.2015 tarihli kararında, “4857 sayılı İş Kanununun 120 nci maddesi yollamasıyla, halen yürürlükte olan 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, bayan işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde evlilik sebebiyle kıdem tazminatına hak kazanabilecek şekilde feshedebileceği hükme bağlanmıştır… Kadın işçinin yasanın tanıdığı fesih hakkını kullanması halinde, kıdem tazminatı talep hakkı doğar. Feshin işverence kabul edilmesi gerekmez. Aynı zamanda işçinin işverene ihbar öneli tanıması zorunluluğu da bulunmamaktadır.” denilmektedir.

Askerlik için de aynı durum söz konusudur. Dolayısıyla askerlik ve kadın işçinin evlenmesi durumunda işçi için de işveren için de ihbar süresinden ve dolayısıyla ihbar tazminatından söz edilemez.

Kıdem tazminatı hesabında en çok karıştırılan hususlardan biri, uzun süreli sağlık raporlarının kıdem tazminatı hesabında nasıl dikkate alınacağıdır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin “Sağlık sebepleri” başlıklı birinci fıkrasının (b) bendinin ikinci paragrafında, işçinin sağlık nedenleriyle bekleme süresini aşan işe devamsızlığı, işveren için haklı fesih nedeni olarak düzenlenmiştir.

Kanun maddesi şöyledir: “(a) alt bendinde sayılan sebepler dışında işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17. maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebelik hallerinde bu süre 74. maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.”

4857 sayılı Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan işçinin kastı veya derli toplu olmayan yaşayışı ya da içkiye düşkünlüğü dışında kalan nedenlerle işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hâllerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hâllerin işçinin iş yerindeki çalışma süresine göre 17’nci maddedeki bildirim sürelerini 6 hafta aşmasından sonra doğar.

Örneğin bir yıl çalışması olan işçinin hastalık nedeniyle almış olduğu kesintisiz (aralıksız) sağlık raporu uyarınca işe devamsızlığının, bu kıdeme göre bildirim süresi 4 hafta olduğundan 6 hafta eklenmek suretiyle 10 haftayı aşarsa işveren haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilir.

Doğum ve gebelik hâllerinde ise bu süre, Kanun’un 74’üncü maddesinde belirtilen sürenin bitiminden itibaren başlar.

Kıdem tazminatı hesabında da işçinin hastalık nedeniyle almış olduğu kesintisiz (aralıksız) sağlık raporlarının, ihbar süresine 6 hafta eklenmek suretiyle bulunacak kısmı, kıdem tazminatı hesabında çalışılmış süre olarak kabul edilerek kıdem tazminatına hak kazanılan süreye eklenecektir.

Örneğin 3 yıl çalışması olan işçinin hastalık nedeniyle almış olduğu 6 aylık kesintisiz (aralıksız) sağlık raporunun,  bu kıdeme göre bildirim süresi 8 hafta olduğundan 6 hafta eklenmek suretiyle 14 haftalık kısmı kıdem tazminatı süresine eklenecek, aşan kısmı ise kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmayacaktır.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2015/20651 E., 2017/28407 sayılı Kararında, örnek bir hesaplamaya da yer vererek uzun süreli sağlık raporlarının kıdem tazminatına yansıtılmasıyla ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmıştır.

“İlke kararına göre davacının raporlu olduğu sürenin ihbar öneli + 6 haftaya tekabül eden kısmının hizmet süresine dahil edilmesi gerekir. Davacının TİS 18 maddesine göre ihbar öneli 8×7 +10 gün olmakla=66 gün +6×7=42 gün ilavesiyle toplam 108 günlük sürenin kıdem tazminatına esas süreye eklenmesi gerekir.”

Yargıtay’ın bu kararında; uzun süreli raporun kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmasında, TİS ile artırılan ihbar süresi de dikkate alınmış, 8 haftalık ihbar süresine TİS’ten gelen 10 günlük ihbar süresi eklenmiş, ardından bu süreye 6 haftalık süre eklenerek bir defada alınan uzun süreli istirahat raporunun ne kadarının kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacağı bulunmuştur.

İhbar öneli de denilen ihbar süreleri Kanun’da şu şekilde yer almaktadır.

İş sözleşmeleri;

a) 6 aydan az sürmüş olan işçi için 2 hafta,

b) 6 ay ile 1,5 yıl arasında çalışmış olanlar için 4 hafta,

c) 1,5 yıl ile 3 yıla kadar çalışmış olanlar için 6 hafta,

d) 3 yıldan fazla çalışmış olanlar için 8 hafta,

ihbar süresi söz konusudur.

Bu süreler asgari süreler olup toplu sözleşmelerle veya bireysel iş sözleşmeleriyle artırılabilir.

Bildirimli fesihlerde ihbar süresi süreye dâhil edilir.

Dolayısıyla ihbar süresine uyularak yapılan fesihlerde, iş sözleşmesinin feshi, ihbar süresinin bitimi itibariyle söz konusu olur.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 28.04.2009 tarihli, Esas No. 2007/3906 Karar No. 2009/12118 sayılı kararında da, “İşçinin kıdem hakkı bakımından aranan en az bir yıllık süre, derhal fesihlerde feshin bildirildiği anda sona erer. Kural olarak fesih bildirimi muhataba ulaştığı anda sonuçlarını doğur. Bildirimli fesihler yönünden ise ihbar öneli süreye dâhil edilir.” denilmektedir.

Yine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 15.01.2014 tarihli, Esas No. 2013/15874 Karar No. 2014/310 sayılı kararında, “ İş sözleşmesi taraflara sürekli olarak borç yükleyen bir özel hukuk sözleşmesi olsa da, taraflardan herhangi birinin iş sözleşmesini bozmak için karşı tarafa yönelttiği irade açıklamasıyla ilişkiyi sona erdirmesi mümkündür. Fesih hakkı iş sözleşmesini derhal veya belirli bir sürenin geçmesiyle ortadan kaldırabilme yetkisi veren bozucu yenilik doğuran ve karşı tarafa yöneltilmesi gereken bir haktır. Fesih bildirimi karşı tarafa ulaştığı anda sonuçlarını doğurur. Ulaşma, muhatabın hâkimiyet alanına girdiği andır.” denilmektedir.

Bütün bunlara göre; iş sözleşmesinin feshinde, fesih bildiriminin karşı tarafa bildirilmesi yeterli olup karşı tarafın kabulüne bağlı değildir.

Ancak, ihbar süreleri içinde istirahat raporu alınması halinde durum değişir. İhbar sürelerinin istirahat süresi kadar uzaması gerekir.

Zira raporlu süre içinde ihbar süresinin işlemeyeceği kuralı yargı içtihatlarına dayanmaktadır.

Bir başka ifadeyle, ihbar süresine uyularak yapılan fesihlerde isçi istirahat raporu almış ise ihbar süresi rapor süresi kadar uzatılmış olur. Dolayısıyla raporun bitiminde fesih gerçekleşmiş olur.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 04.03.1999 tarihli ve E. 1999/2826, K. 1999/4097 sayılı kararında; “…Davalı işçinin 1475 sayılı İş Kanununa göre çalışma süresini dikkate alarak 8 haftalık önel vermek suretiyle hizmet akdini feshedeceğini davacı bankaya bildirmiştir. Ancak önel içinde toplam 35 gün istirahat raporu almıştır…. Ayrıca belirtmek gerekir ki önel vermek suretiyle fesih bildiriminde taraflardan hangisi bulunursa bulunsun şayet isçi istirahat raporu almış ise raporlu süreyle ihbar öneli iç içe giremez. Bu nedenle rapor süresi kadar ihbar önelinin uzatılmış olduğu kabul edilmelidir.” denilmektedir.

Sonuç olarak, işçinin iş sözleşmesi ihbar süresine uyularak yapılıyorsa bu durumda raporun bitmesi beklenmelidir. Bu durumda rapor süresi ayıklandıktan sonra ihbar süresinin tamamlanması gerekmektedir.

Raporlu süre içinde ihbar süresinin işlemeyeceği kuralı yargı içtihatlarına dayanmaktadır.

Dolayısıyla ihbar süresine uyularak yapılan fesihlerde işci istirahat raporu almışsa, ihbar süresi rapor süresi kadar uzar.