4857 sayılı İş Kanunu 35. madde uyarınca; işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez. 6772 sayılı Kanunun 4. maddesinde ise; fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin haczedilemeyeceği düzenleme altına alınmıştır.

İkramiye haczi mümkün müdür?

  Yerleşik Yargıtay içtihatlarında ikramiye ve TİS farkının ücretten sayıldığından bahisle haczi engelleyen bir yasa hükmü olmadığı yönünde hüküm kurulduğu görülmektedir.

“…4857 Sayılı Yasa’nın 32. maddesi uyarınca ikramiye, toplu sözleşme farkı ve nemada ücretten sayılacağından onlarında aynı koşullarda haczini engelleyen bir yasa hükmü yoktur. 6772 Sayılı Kanun’un 4. maddesinde ise “fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin” haczedilemeyeceği belirlenmiştir. Bu durumda ikramiyenin en fazla ¼ ünün haczi mümkün ise de…” (Yarg. 12.HD. E.2014/34373 K.2015/3778 T.24.02.2015)

Kıdem tazminatı haczedilebilir mi?

  İkramiyenin ücretten sayılması hasebiyle en fazla ¼’ünün haczedilebileceği sabitken kıdem tazminatı yönünden değerlendirme nasıl olacaktır?

 Yüksek Mahkeme, kıdem tazminatının ücretten sayılacağına dair bir hüküm bulunmadığından tamamının haczedilebileceği doğrultusunda hüküm tesis etmektedir.

(Kıdem tazminatının tamamının haczedilebileceği yönündeki kararlar için bkz. Yarg. 12.HD. E.2016/10014 K.2017/1890 T.14.02.2017; E.2016/8863 K.2017/383 T.16.01.2017)

  Sonuç olarak; İş Kanununun 35. maddesine göre işçinin maaşı en fazla ¼ oranında haczedilebilirken kıdem tazminatının, teknik olarak işçinin temel geçimini sağlamaya yönelik bir ücret olarak sayılmamasından, iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı bir “tazminat” niteliğinde olmasından bahisle maaşlar için geçerli olan 1/4 sınırlamasına tabi olmayacak ve tamamı haczedilebilecektir.

  Anayasanın 55. maddesi, ücretin emeğin karşılığı olduğunu açıkça ortaya koymakla birlikte devletin çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri almasını öngörmektedir.

  4857 sayılı İş Kanununun ‘ücret ve ücretin ödenmesi’ başlıklı 32. maddesinde ücrete dair, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar şeklinde tanımlamaya gidilmiştir.

  Açıklamalar doğrultusunda ücretin ve ücretin korunmasının iş sözleşmesi bağlamında bu denli önemli bir alanda kaldığı açıkken burada incelenmesi gereken bir mesele de ücret bordrolarında “ikramiye” adı altında yapılan ödemelerin niteliğidir.

  Anılı hususun somutlaşabilmesi adına aşağıda yer verilecek karara konu olay üzerinden örneklendirmek gerekirse; bir işçiye yıl boyunca ücretinden ayrı olarak “ikramiye” adı altında düzenli ve aynı miktarda ödemeler yapılmış ve tanık beyanlarında da işyerinde ikramiye uygulamasının bulunduğuna dair bir bilgi yer almamıştır. “Ücretin parçalara bölünmesi”nin bir tezahürü olan bu uygulama gerçek ücretin bordrolara tam olarak yansıtılmamasıdır.

  İkramiye adı altında yapılan ödemelerin temel ücret yönünden değerlendirilmesine işaret eden kararın ilgili kısmı şu çerçevededir;

“Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda giydirilmiş brüt ücret yönünden bordrolarda görünen ikramiye ödemeleri de dikkate alınarak kıdem tazminatı hesaplanmış ancak diğer alacaklar yönünden ikramiye ödemeleri dikkate alınmaksızın davacının temel ücreti belirlenerek hesaplamalar yapılmıştır. 2015 yılında işyerinden ayrılan davacı tanığı davacının 4.000,00 TL ücret ile çalıştığını beyan etmiştir. Dosya içerisinde bulunan bordroların incelenmesinde davacıya her yıl başında değişmek üzere, yıl boyunca ücretinden ayrı olarak aynı miktarda ikramiye başlığı altında ödeme yapıldığı görülmüştür. Davalılar ikramiye ödemelerine ilişkin herhangi bir beyanda bulunmadıkları gibi tanıklar da işyerinde ikramiye uygulaması olduğuna yönelik beyanda bulunmamışlardır. Bu hâlde Mahkemece ücret bordrolarında ikramiye başlığı altında yapılan ödemelerin davacının temel ücreti olduğunun kabulü ile hüküm kurulması gerekmektedir.” (Yarg. 9.HD. E.2023/5414 K.2023/11019 T. 06.07.2023)

  Sunulan kararda ikramiye ödemeleri, her ne kadar kıdem tazminatı hesabı yönünden dikkate alınmışsa da diğer alacaklar bakımından gözetilmemiştir. Temel ücretin bir kısmının bordrolarda ikramiye olarak gösterilmesi, işçinin kıdem ve ihbar tazminatı gibi giydirilmiş ücrete dayalı alacakları ile fazla çalışma, hafta tatili ve UBGT ücretleri gibi çıplak ücrete dayalı alacaklarının eksik hesaplanmasına yol açacaktır. Neticeten; ikramiye adı altında yapılan ödemelerin aslında temel ücretin bir parçası olması halinde, bu ödemelerin işçinin temel ücreti olduğunun kabulü ile bunların ilgili alacak hesaplamalarına dahil edilmesi gerekecektir.

Kamudaki yaklaşık 750 bin taşeron işçinin kadroya alındığını anımsatan Atalay şöyle konuştu:

“Elektrik direğinin tepesinde işçi asıl işi yapıyor ama kadroya alınmıyor. Karayollarında aynı araçtaki iki işçi, yoldaki karı birlikte temizliyor, asfaltı birlikte döküyor ama biri alıyor 12 bin lira, diğeri alıyor 22 bin lira. Biri yemek yiyor, diğeri yemiyor. Birinde ikramiye var, diğerinde yok. Bu adil bir sistem mi? Burada iş barışını sağlayabilir misiniz? Siyasetçilerin ve bürokratların sesi çıkmıyor. 100 kilometre yol yaparsanız ama 100 metresini bırakırsanız, o biten 100 kilometre hiç konuşulmaz, 100 metre konuşulur. Yetkililere sesleniyorum; bu ülkenin gündeminden taşeron meselesini çıkartın. Bu iş bitene kadar bu konuyu takip etmeye devam edeceğim.”

“Cambaz olsanız 11 bin 402 lirayla geçinemezsiniz “Atalay, asgari ücret görüşmelerinin aralık ayında başlayacağını anımsatarak asgari ücretin başta asgari ücret olmak üzere birçok ücret ve kalemi yakından ilgilendirdiğini söyledi.

Asgari ücrete yapılan artışların yapılan zamlarla ve enflasyonla erdiğini ifade eden Atalay şunları kaydetti:

“Bu ücret başlangıç ücreti ama ülkemizde öyle bir noktaya geldi ki geçim ücreti oldu. Şimdi 11 bin 402 lira. Bakan Bey ‘Bu sene bir kere artış olacak.’ dedi. Hiç olmasın. Enflasyon da olmasın zam da yapmayın. Parayı ver, zam yap, neye yarıyor? Bu yıl Asgari Ücret Tespit Komisyonunun işçi heyetinde bir sağlık işçisi, bir kasiyer, bir enerji işçisi, bir de karayollarında kar temizleyen taşeron işçi yer alacak. Bu paraya nasıl geçinemediklerini anlatacaklar. Cambaz olsanız 11 bin 402 lirayla bir hafta geçinemezsiniz.”

“Sen, Galata Köprüsü’nü geçemezsin, ne Sırat Köprüsü? “Ücretler üzerindeki gelir vergi kesintilerinin yüksek olduğunu söyleyen Atalay, “20 bin lira ücret alan bir işçi sene sonunda vergi kesintisi nedeniyle 16 bin lira ücret alıyor. Ülkeyi yönetenlere sabah akşam bunu anlatıyoruz. Benim 20 bin liramdan 4 bin lirayı niye alıyorsunuz arkadaş? Çok alandan çok alın, az alandan az alın.” diye konuştu.

Atalay, çıraklık ve staj sürelerinin sigorta prim gününden sayılması gerektiğini bildirerek “40 sene evvel benim çıraklık hizmetim sigortama sayıldı. Şimdi niye sayılmıyor? O zaman devlet daha mı güçlüydü? Şimdi staj niye sigortaya sayılmıyor?” ifadelerini kullandı.

Türkiye’de sermayenin her zaman güçlü olduğunu ve siyasetle birlikte yol yürüdüğünü dile getiren Atalay, TBMM’de işçi ve sendikacı kökenli milletvekili bulunmadığını söyledi.

Atalay şöyle devam etti:

“Kaptıkaçtı işverenler var, sonradan zengin olanlar var. Alıyor devletten ihaleyi, ne sendika ne sözleşme var. Polatlı’da bir işletme var, beş yıldır metal iş kolunda. Adam cuma akşamı bakanlıkta, sistem kilitleniyor, pazartesi bir açılıyor iş kolu enerjide çıkıyor. Bunlarla kol kola yürüyen sendikalar var. Bu işverenler parayı buluyorlar, sonra okul, cami, kütüphane yapıyorlar, sonra basına ‘Biz iyilikseveriz, mübarek adamlarız. Sırat Köprüsü’nden uçarak geçeriz.’ diyorlar. Sen Galata Köprüsü’nü geçemezsin, ne Sırat Köprüsü?”

“Bu ülkede hakemler ve hakimler kendisine çok dikkat edecek”Atalay, yargının sorun üreten değil, sorun çözen bir mekanizma olduğunu belirterek “Bizim yargımız son zamanlarda sorun çözmeyi bırakıp sorun üretiyor. Bu ülkede hakemler ve hakimler kendisine çok dikkat edecek. Biz her gün hakem konuşuyoruz, her gün hakim konuşuyoruz. Kimsenin emeğini çalmayacaklar.” diye konuştu.

İş sağlığı ve güvenliği kurallarının önemine dikkati çeken Atalay, her gün ortama üç işçinin iş kazaları nedeniyle yaşamını yitirdiğini dile getirdi.

Soma’da 2014 yılında 301 madencinin hayatını kaybettiği maden kazasına ilişkin yargı sürecinin devam ettiğinin altını çizen Atalay, “Anayasa Mahkemesine sesleniyorum; Soma’da 301 arkadaşımız iş kazasında değil, iş cinayetinde hayatını kaybetti. 20 senelik Çin malı maskeler kullanıldı. Onun için adil bir karar verin.” dedi.

23,4 MİLYAR TL’LİK ÖDENEK AYRILDI

AK Parti’nin hazırladığı torba yasa teklifi madde ihdas edilmek suretiyle eklenecek düzenlemeden 4 milyon 680 bin çalışan emekli faydalanacak. Bu kapsamda Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca emekliler için 23 milyar 400 milyon TL ödenek ayrıldı. Edinilen bilgiye göre, Hazine 15 Aralık’a kadar ikramiyelerin hesaplara yatırılması için çalışmalara başladı.

Fahiş fiyata 10 kat ceza

Torba teklifle, vergi borçlarına karşılık gayrimenkul alınmasına ilişkin düzenlemenin süresi 31 Aralık 2028’e uzatılacak. Teklif, genel afet bölgesi ilan edilen yerlerde 31 Aralık 2025’e kadar fahiş fiyat tespit edilmesi halinde ceza tutarının 10 kat uygulanmasını öngörüyor. Öte yandan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi istisnası, ilk konut hariç kaldırılıyor. Kur Korumalı Mevduat’a (KKM) uygulanan kurumlar vergisi istisnasının süresi de 30 Haziran 2024 olacak güncellenecek.

Türkiye Gazetesi’nden Yücel Kayaoğlu’nun haberine göre; AK Parti’de muhtar, il genel ve belediye meclisi üyeleri seçimle iş başına geldikleri için ‘çalışan emekli’ statüsünde olmamaları gerektiği görüşü hakim. Bu sebeple ikramiyenin kapsamının genişletilmesi gündeme geldi. AK Parti’ye ayrıca bir süredir çalışan emeklilere de ikramiye talepleri geliyordu. Edinilen bilgilere göre; tepkiler üzerine AK Parti yöneticileri bir defa daha Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la görüştü.

ERDOĞAN ÖNERİYE SICAK BAKIYOR

Parti kurmayları, Cumhurbaşkanı’na “Emekliler için çok güzel bir uygulama yaptık; ancak bu istisnalar sebebiyle olumlu yanı değil, olumsuzlukları tartışılıyor. Bir düzenleme yapıp çalışan emekliler dahil bütün emeklilere verelim” önerisini götürdü. Cumhurbaşkanı’nın öneriye sıcak baktığı, bütün emeklilere 5.000 lira verilmesi yönünde hazırlık yapılmasını istediği öğrenildi. Eğer çalışan emekliye de ikramiye karara bağlanırsa kanuni bir düzenlemeye gidilecek.

Atalay, çalışma hayatında ise siyasi görüşler farklı olsa da herkesin emekten yana tavır alma mecburiyeti bulunduğunu vurgulayarak, “Özellikle biz kendimizi sorgulayalım. Biz işçiler, sendikalar, ne zaman kayıkta küreği aynı istikamette çekersek başarıya ulaşırız ama birimiz A’ya birimiz B’ye gittiğimiz müddetçe sermaye, patronlar bizi kullanmaya devam eder.” değerlendirmesinde bulundu.

– Asgari ücret komisyonunda 2 erkek 2 kadın olacak

Geçici işçilerin sorununu anlattıklarını, taşeron sorununu da anlatmaya devam ettiklerini vurgulayan Atalay, seçim öncesi taşeron meselesine ilişkin başlatılan çalışmaların sonuçlandırılmasını talep etti.

Atalay, önümüzdeki günlerde asgari ücretle ilgili görüşmelerin başlayacağını anımsatarak, şunları söyledi:

“Kasımın 20’sinden sonra komisyonu kurarız. Bu masada asgari ücretli otursun, biz oturmayalım. Asgari ücreti 20 senedir anlatıyorum. Sendikalarda asgari ücretli işçi yok. Sendikanın olduğu yerde aile yardımı, ikramiye, servis, yemek olur. 8 milyon işçi, sanki bizim üyemiz, ailemizin parçası gibi gayret sarf ediyoruz. Allah nasip ederse kasımın 20’sinden sonra yeni asgari ücret komisyonu kuracağız. Belki Türkiye’de şimdiye kadar hiç kurmadığımız şekilde komisyon kuracağız. 2 kadın, 2 erkek olacak komisyonda. Yani ne olması gerekiyorsa orada oturanlar karar verecekler. Sendikacılar da onlara uyacaklar.”

360 BİN İŞÇİYE YÜZDE 107 ZAM

2023-2024 yılları için geçerli olacak toplu iş sözleşmesi çerçevesi ile refah payı dahil ücretlerde yüzde 45 zam yapılırken en düşük kamu işçisinin ücreti 15 bin lira oldu. Yaklaşık 360 bin işçiyi kapsayan en düşük ücrete ise yaklaşık yüzde 107 zam yapıldı.

Brüt ücret 21 bin 750 liraya çıkarken en düşük net ücret de 18 bin 500 lira ile 20 bin 500 lira arasında değişecek. Birinci altı ay için refah payı dahil yüzde 45 zam yapılacak. İkinci 6 ay için yüzde 15 zam ve enflasyon farkı, 3 ve 4. aylar için yüzde 10 ve enflasyon farkı olacak.

ATALAY: FARKLAR DA YATACAK

Türk-İş Genel Başkanı Ergün Atalay, “sendikalar tarihinde ilk defa ne talep ettiysek aldık” derken işçilerin sosyal haklarında da 2-2.5 puan iyileşme sağlandığını söyledi.

Atalay, “İçimize sinen bir sözleşme oldu. Gece zammı, vardiya, prim de var. Bazı sendikalara özel düzenlemeler, ek protokoller yapılıyor. En düşük ücrette yüzde 107 artış olurken, diğer maaşlarda da artış yüzde 47’yi bulacak. Bazı işyerlerimiz bu ay zam alacak. Mayıs ayında yansıyan da yansımayan da olacak. Ocak ayında başlayanlar 4-5 aylık fark alacak. Mart ayında başlayanlar ikramiye varsa 3 aylık, yoksa 2 aylık fark alacak” dedi

DENGE ÖDENEĞİ 3625 LİRA

Kamuda çalışan işçilere denge ödeneği olarak 3625 lira ödeme yapılacak, gece zammı da yüzde 8 uygulanacak. Böylece gece çalışanlar ücretlerini yüzde 8 zamlı alacak. Fazla çalışma ücretlerinde ise yüzde 70 artışa gidildi. Yılda iki defa çıplak yevmiye (bordro üzerindeki asıl ücret) ödenecek.

Yüzdelik prim almayan işyerlerinde yüzde 4, yüzde 5, yüzde 6 risk primi uygulanacak. Bu primlerin aşağısı bu yüzdelere tamamlanacak. Diğer sosyal yardımlara yüzde 45 zam eklenecek. İşçiler de memurlar gibi toplu sözleşme ikramiyesi alabilecek.

Doğum, ölüm, evlenme ve yol yardımları, giyim yardımı, prim, tazminat, yemek gibi ödemeler de artacak. Sözleşmesi 1 Ocak 2023’te başlayan 4 aylık farkını alacak. İşe başlama tarihine göre farklar hesaba yatacak.

TOPLU SÖZLEŞME İKRAMİYESİ

Sendika üyesi olup aylık ya da ücretlerinden sendika aidatı kesilen kamu görevlileri için yapılmakta olan toplu sözleşme ikramiyesi yılda 4 defa üç ayda bir veriliyor. Ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında ödeme yapılıyor.

Toplu sözleşme ikramiyesinin verilmesindeki amaç sendika üyesi olan kamu görevlilerinden kesilen toplu sözleşme ikramiyelerinin işveren tarafından kesilmesi olup bu yıl için ödenen tutar 400 liraya çıktı. Taşerondan kadroya geçen işçiler de toplu sözleşme ikramiyesi alabilecek.

.

Pazarlıklarda belirli noktaya gelen taraflar müzakereler kapsamında kalan maddeleri görüşmek için TÜHİS‘in ev sahipliğinde bu hafta yeniden bir araya geliyor.

Sabah’tan Hazal Ateş’in haberine göre; Sürecin 15 gün içinde tamamlanması bekleniyor. İşçi tarafının brüt taban ücretin 15 bin liraya yükseltilmesi, bütün ücretlere yüzde 15 refah payı eklenmesi konusundaki ısrarı devam ederken, TÜHİS’in ilk teklifi 11 bin 500 lira düzeyinde bulunuyor.

Belediye İşçilerine De İlave Tediye

Taban ücret ve yüzdelik zam konusundaki pazarlığın nisan ayı bitmeden tamamlanması planlanıyor.

Ayrıca, belediye ve il özel idare şirketlerindekiler de dahil tüm kamu işçilerine ilave tediye (ikramiye) talep ediliyor.

İşçilerin aldığı brüt maaş üzerinden 52 günlük tediye hesaplanıyor. Bu yıl için ilave tediyeler en düşük 2 bin 168 lira en yüksek de 8 bin 233 lira olarak veriliyor.

Toplu Sözleşme İkramiye

Sendika üyesi olup aylık ya da ücretlerinden sendika aidatı kesilen kamu görevlileri için yapılmakta olan toplu sözleşme ikramiyesi yılda 4 defa üç ayda bir veriliyor.

Ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında ödeme yapılıyor. Toplu sözleşme ikramiyesinin verilmesindeki amaç sendika üyesi olan kamu görevlilerinden kesilen toplu sözleşme ikramiyelerinin işveren tarafından kesilmesi olup bu yıl için ödenen tutar 400 liraya çıktı.

Kamu işçilerine toplu sözleşme ikramiyesi konusunda taraflar uzlaşmaya vardı.

Memurun Sözleşmesini De Etkileyecek

Kamu işçilerine yönelik 2023 toplu iş sözleşmeleri çerçeve protokolü, memurların toplu sözleşmesi başta olmak üzere özel sektörde imzalanacak toplu iş sözleşmelerinin çerçevelerini belirleme açısından önemli olacak.

Ağustos ayında memurlar ve memur emeklilerinin önümüzdeki 2 yıl (2024-2025) boyunca alacakları 8 ayrı zam oranı ile mali ve sosyal haklardaki iyileştirmeler karara bağlanacak.

Başka bir anlatımla iş sözleşmesinin feshedildiği anda geçerli olan ücrettir.

İhbar süresi tanınmak suretiyle yapılan fesihte sürenin bittiği tarihte  fesih gerçekleştiğinden, sürenin bittiği tarihteki ücret esas alınmalıdır.

Bildirim süresi tanınmaksızın ve ihbar tazminatı da ödenmeden (tam olarak ödenmeden) işverence yapılan fesih durumunda ise, bildirim süresi sonuna kadar işyerinde uygulamaya konulan ücret artışından, iş sözleşmesi feshedilen işçinin de yararlanması ve tazminatının bu artan ücret esas alınarak hesaplanması gerekir.

İşçinin fesih tarihinde raporlu olmasına rağmen iş sözleşmesinin feshedildiği bildirilmişse, fesih sonuçlarını doğurur ve feshin gerçekleştiği andaki kıdem tazminatı tavanı gözetilir.

Mevsimlik işlerde, işçinin iş sözleşmesinin mevsim sonu itibarıyla feshedilmesi halinde kıdem tazminatı tavanı anılan fesih tarihine göre belirlenmelidir.

Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gereken ücret, işçinin brüt ücretidir.

O halde, kıdem tazminatı, işçinin fiilen eline geçen ücreti üzerinden değil, sigorta primi, vergi sendika aidatı gibi kesintiler yapılmaksızın belirlenen brüt ücret göz önünde tutularak hesaplanır.

Öte yandan 1475 sayılı Kanun’un 14. Maddesiyle kıdem tazminatının tavanına sınırlama getirilmiştir.

1475 Sayılı  İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alan;

“Ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami  emeklilik ikramiyesini geçemez.” hükmü gereğince Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet Memuru olan Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanının bir hizmet yılı için alabileceği azami emeklilik ikramiyesi; kıdem tazminatının tavan miktarını oluşturmaktadır.

Buna göre işçinin her bir yıl için hesaplanan kıdem tazminatı tutarı daha yüksek olsa da kıdem tazminatı tavanı nedeniyle her yıl için en fazla bu tavan tutarı kadar kıdem tazminatı ödenmesi yapılabilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı da  enflasyon farkının ve buna bağlı olarak Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet Memurunun bir hizmet yılı için alacağı azami emeklilik ikramiyesindeki değişimin ortaya çıkmasının ardından her yıl Ocak ve Temmuz aylarında Genelge yayınlayarak kıdem tazminatı tavan tutarını güncellemektedir.

Nitekim Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan 4 Temmuz 2022 tarihli Genelgeye göre;  01.07.2022 tarihinden itibaren işçilere ödenecek kıdem tazminatının yıllık tavan tutarı 15.371,40 TL’dir.

Peki geçmişe dönük kıdem tazminatı hesaplamalarında Kıdem Tazminatı tavanı olarak hangi tarih esas alınmalıdır?

Bu husus Yargıtay kararlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

22. Hukuk Dairesi’nin 2015/10461 E., 2016/15652 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca yürürlüğü devam eden mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde, “Toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez” şeklinde kurala yer verilmiştir.

Belirtilen üst sınır, “ genel tavan” olarak adlandırılabilir. En yüksek devlet memuru da Başbakanlık Müsteşarı olduğundan genel tavan, bu görevdeki kişinin emekliliği halinde Emekli Sandığınca ödenecek olan bir yıllık ikramiye oranını geçemeyecektir.

Genel tavan, iş sözleşmesinin feshedildiği andaki tavandır. 

Süreli fesih halinde sürenin son bulduğu tarih tavanın tespitinde dikkate alınır.

İstirahat raporu içinde iş sözleşmesinin işverence feshi halinde ise, rapor bitimi tarihi feshin yapıldığı tarih sayılacağından, bu tarihteki tavan gözetilmelidir. 

İşverence ihbar süresi tanınmaksızın işçinin iş sözleşmesinin feshine rağmen ihbar tazminatının ödenmemiş olması durumunda, önel süresi içinde meydana gelen tavan artışından işçinin yararlanabileceği Dairemizce kabul edilmektedir.

Somut olayda davacının iş sözleşmesi 27.8.2013 tarihinde sona ermiştir. Bu tarih itibariyle mülga 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı tavanı 3.254,44 TL’dir. Kıdem tazminatı tavanın aşılamayacağı emredici kuraldır. Davacının ücreti ise 3.352,42 TL olup, fesih tarihi itibariyle tavanı aşmaktadır. Kıdem tazminatının tavan aşılarak hesaplanması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir.

Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp ispatlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.

Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir.

Ancak, fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tarafların dinletmiş oldukları şahit beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir.

İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir.

Diğer yandan işyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez.

Fazla çalışmanın belirlenmesinde 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 68. maddesi uyarınca ara dinlenme sürelerinin dikkate alınması gerekir.

Diğer yandan 4857 sayılı İş Kanunu 24/II-e maddesi uyarınca işveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

Peki işçi, fazla mesai ücreti ödenmemişse haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebilir mi?

Ayrıca işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi, hangi ödemelerin yapılmaması durumunda mümkündür?

Bu hususlar, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2020/4097 E., 2021/1677 sayılı Kararıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna göre; 4857 sayılı Kanun’un 24/II-e bendinde sözü edilen ücret, geniş anlamda ücret olarak değerlendirilmelidir. 

İkramiye,  prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili,  genel tatil gibi alacakların da ödenmemesi işçiye haklı fesih imkanı verir. 

Bilindiği gibi kamu görevlilerinin sendikaya üye olmaları halinde kendilerinden sendika aidatı kesilirken, bunun karşılığında sendikalı olmayı teşvik etmek ve sendika aidatını karşılamak amacıyla kamu görevlilerine, Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında sendika ikramiyesi ödeniyor.

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü, 5393 sayılı Kanunun 49. maddesi üçüncü fıkrası gereğince tam zamanlı olarak çalıştırılan ve sendika üyelik aidatı kesilen sözleşmeli personele, kamu görevlilerine ödenen toplu sözleşme ikramiyesinin ödenip ödenemeyeceğine ilişkin bir Belediye Başkanlığından gelen yazıyı inceledi.

Bakanlığın görü yazısında şöyle denildi;

“Bilindiği üzere, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye 21/3/2006 tarihli ve 5473 sayılı Kanunla eklenen ek 4 üncü maddede, “25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu hükümleri uyarınca kamu görevlileri sendikalarına üye olup, aylık veya ücretinden üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında aylık veya ücretleri ile birlikte kırkbeş Türk Lirası toplu sözleşme ikramiyesi ödenir. Bu madde uyarınca yapılan ödeme, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz ve ilgili mevzuatı uyarınca ödenmekte olan zam, tazminat, ödenek, döner sermaye payı, ikramiye, ücret ve her ne ad altında olursa olsun benzer ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin Birinci Kısmının 23 üncü maddesinde, “(1) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 4 üncü maddesinde yer alan “üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine” ibaresi, “kamu görevlisi sendikasının kurulu olduğu hizmet kolundaki sendika üyesi olabilecek toplam kamu görevlisi sayısının en az %1’inden fazla sendika üyesi kaydeden sendikalara üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine” şeklinde, “kırkbeş Türk Lirası” ibaresi “2119 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunacak tutarda” şeklinde uygulanır…” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinde, “… Bu personelin, yürütecekleri hizmetler için ihdas edilmiş kadro unvanının gerektirdiği nitelikleri taşımaları şarttır. Bu fıkra uyarınca sözleşmeli olarak istihdam edileceklere ödenecek net ücret, söz konusu kadro unvanı için birinci derecenin birinci kademesi esas alınmak suretiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre tespit edilecek her türlü ödemeler toplamının net tutarının yüzde 25 fazlasını geçmemek üzere belediye meclisi kararıyla belirlenir… Üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri uyarınca çalıştırılacak personele her ne ad altında olursa olsun sözleşme ücreti dışında herhangi bir ödeme yapılmaz ve ücret mahiyetinde aynî ya da nakdî menfaat temin edilmez…” hükmü yer almaktadır.

Görüleceği üzere, 5393 sayılı Kanunda, “personele her ne ad altında olursa olsun sözleşme ücreti dışında herhangi bir ödeme yapılmaz ve ücret mahiyetinde aynî ya da nakdî menfaat temin edilmez.” hükmü yer almakla birlikte, 21/3/2006 tarihli ve 5473 sayılı Kanunla, “kamu görevlileri sendikalarına üye olup, aylık veya ücretinden üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında aylık veya ücretleri ile birlikte kırkbeş Türk Lirası toplu sözleşme ikramiyesi ödenir.” düzenlemesi getirilmiştir. Önceki kanun ile sonraki kanunun her ikisi de genel veya özel nitelikte ise eski kanunun yeni kanun ile çelişen hükümlerinin uygulanmayacağı idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.

Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların kurdukları birliklerde sözleşmeli personel düzenlenmesine imkan veren 5393 sayılı Kanunun bu kurumlara ilişkin “özel kanun” olduğu, toplu sözleşmeye imkan veren düzenlemenin ise “genel kanun” olduğu dikkate alındığında genel kanunun amacına bakılarak sonuca ulaşılması gerekmektedir. 5473 sayılı Kanunun genel gerekçesinde, “…2006 yılına ilişkin toplu görüşme süreci ise 15 Ağustos 2005 tarihinde başlamış ve 29 Ağustos 2005 tarihinde sona ermiştir. Bu süreç sonucunda kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin olarak aşağıda belirtilen hususlarda ilk kez mutabakat sağlanmıştır. Anılan mutabakata ilişkin düzenlenmiş olan 29/8/2005 tarihli “Mutabakat Metni”nde, … – Sendika üyesi olan personele sendika aidatlarından kaynaklanan kayıplarını telafi amacıyla aylık 5 YTL ilave ödeme yapılmasını sağlayacak düzenlemeye gidilmesi, .. kararlaştırılmıştır…” açıklamalarına yer verilmiştir.

Öte yandan 375 sayılı KHK’nın ek 4 üncü maddesinin gerekçesinde ise, “Kamu İşveren Kurulu ile yetkili kamu görevlileri sendikaları ve bu sendikaların bağlı bulunduğu konfederasyonlar arasında sağlanmış olan mutabakat uyarınca, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu hükümlerine göre kamu görevlileri sendikasına üye olup, kendisinden üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine, sendika aidatlarından kaynaklanan kayıplarını bir ölçüde de olsa telafi etmek amacıyla, anılan kesintinin yapıldığı her ay için belirli bir tutarda ilave bir ödeme yapılması öngörülmektedir. Anılan ödemeye üyelik ödentisi kesildiği sürece hak kazanılacak olup, her ne sebeple olursa olsun üyelik ödentisinin sona ermesiyle sona erecektir.” açıklamasına yer verilmiştir.

Bu itibarla, kendilerinden üyelik ödentisi kesilen kamu görevlilerine, sendika aidatlarından kaynaklanan kayıplarını bir ölçüde de olsa telafi etmek amacıyla getirilen tolu sözleşme ikramiyesinin Başkanlığınızda 5393 sayılı Kanuna tabi görev yapan sözleşmeli personele de ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.”

İşte O Yazı:

İşçinin şirket WhatsApp grubuna attığı vedalaşma mesajının istifa olarak kabul edilip edilmeyeceği itilafa neden olmuş, konu 9. Hukuk Dairesi tarafından karara bağlanmıştır.

Dava konusu olay şöyle gelişmiştir:

İşçi, iş sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai ücretinin talebiyle dava açmıştır.

İş Mahkemesi; tazminatsız fesih olgusunu ispata yönelik herhangi bir delil sunulmamış olması nedeniyle işçinin iş akdinin feshinin haksız olduğuna ve işçinin fazla mesai iddiasını ispatladığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

İşverenin itirazı üzerine konuyu görüşen Bölge Adliye Mahkemesi, İş Mahkemesi’nin kararında yazılı gerekçeler dikkate alınarak işverenin itirazını esastan reddetmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/11924 E., 2021/16153 sayılı Kararında; işçi tarafından şirket WhatsApp grubuna gönderilen mesajda şirket çalışanlarına yönelik olarak; “merhaba gülersan yağlama cihazlarındaki 14 yıllık çalışma hayatımı bitirmiş bulunmaktayım. herkes hakkını helal etsin” şeklindeki mesajına dikkat çekmiştir.  

Yargıtay, buna göre işçinin işten kendisinin ayrıldığının kabul edilmesi gerektiğine hükmetmiştir. İş Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi tarafından, iş akdine haksız bir şekilde son verildiğinin kabulüyle verilen kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesini kararını haksız bularak bozmuştur.

İşte O Karar

Karar İçeriği

9. Hukuk Dairesi         2021/11924 E.  ,  2021/16153 K.

“İçtihat Metni”

BÖLGE ADLİYE
MAHKEMESİ : … 28. Hukuk Dairesi
DAVA TÜRÜ : ALACAK

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili, müvekkillerinin 27/12/2002 – 21/07/2016 tarihleri arasında davalı şirkette çalıştığını; en son aylık net 2.802,00 TL ücret aldığını, ancak bordrolarda daha düşük gösterildiğini, işyerinde 1 öğün yemek verildiğini, yılda 1 maaş ikramiye ödendiğini ve araç tahsis edildiğini, hafta içi 5 gün 08:00 – 18:15 ve cumartesi 08:00 – 15:00 arasında çalışma olduğunu ancak bu süreleride aşan çalışmalar yapmak zorunda kaldığını; yarım saat ara dinlenmesi kullandırıldığını, iş akdinin haksız olarak feshedildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai ücretinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:
Davalı vekili, belirsiz alacak davası açılamayacağını, fazla çalışma ücretinin zamanaşımına uğradığını; davacının müvekkilleri şirketin sahiplerinin dayısının oğlu olduğunu, akrabalık sebebiyle davacının kendisi ve ailesine yapılan ödemelerin şirketin değil, sahiplerin şahsi destekleri olduğunu, davacıya araç verildiğini, en son aylık 1.950,00 TL ücret ödendiğini; davacının müdür olarak kendi mesai saatlerini belirleme yetkisi olduğunu, fazla mesaiyi gerektirir bir iş de yapılmadığını ve satışların çoğunun mail üzerinden yapıldığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:
İlk Derece Mahkemesince, dosya kapsamına tazminatsız fesih olgusunu ispata yönelik herhangi bir delil sunulmamış olması nedeniyle davacının iş akdinin feshinin haksız olduğu ve davacının fazla mesai iddiasını ispatladığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verildi.

İstinaf Başvurusu :
İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti :
Bölge Adliye Mahkemesince, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, İlk Derece Mahkemesinin objektif, mantıksal ve hayatın olağan akışına uygun, dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitlerine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile İlk Derece Mahkemesi kararında yazılı gerekçeler dikkate alınarak davalının istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

Temyiz Başvurusu :
Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:
1-Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, taraflar arasındaki sözleşmeye, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2- Davacı iş akdine haksız olarak son verildiğini iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı talebinde bulunmuş, davalı ise davacının kendi işini kurmak için istifa ederek işten ayrıldığını savunmuştur. Ancak dosya kapsamında bulunan işten ayrılma bildirgesi incelendiğinde davacının imzasının bulunduğu ve işten ayrılma nedeni olarak kod 3 (istifa) çıkış kodunun gösterildiği anlaşılmıştır. Ayrıca davacı tarafından şirket whatsApp grubuna gönderilen mesajda şirket çalışanlarına yönelik olarak “merhaba gülersan yağlama cihazlarındaki 14 yıllık çalışma hayatımı bitirmiş bulunmaktayım herkes hakkını helal etsin” şeklinde açıklama yapıldığı görülmüştür. Buna göre davacının işten kendisinin ayrıldığının kabulü gerekirken yazılı şekilde iş akdine haksız bir şekilde son verildiğinin kabulü ile kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin hüküm altına alınması hatalı olup bozma nedenidir.

Sonuç :
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 06/12/2021 tarihinde oybirliği ile karar verildi.