Sigortalının çalıştığı veya yaptığı için niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel ve ruhsal engellilik halleridir.

İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen yada bedenen engelli hale getiren olaydır.

Kaçınılmazlık olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumudur.

Bir olayın iş kazası olup olmadığının tespitinde, 5510 sayılı Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 13. Maddesi bakılması gereken temel mevzuat hükmüdür.

Buna göre;  
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak iş yeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e)Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaylar, iş kazası tanımına girmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda ise iş kazası; “…İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay…” şeklinde tanımlanmıştır.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 2018/5771 E, 2022/8783 Karar ve 08/06/2022 tarihli Kararında, iş kazasına ilişkin çarpıcı bir içtihat ortaya koymuştur.  

Buna göre iş organizasyonu kapsamında işçinin işinin yapıldığı yer ile işyerinde sayılan ve bağlı yer olarak değerlendirilen yatakhane, yemekhane gibi yerlere işveren tarafından gönderilmesi, işin yürütümü ile ilgili olduğu gibi işçi işverenin otoritesi altında olduğundan ve aynı gelip gidilen yer aynı iş organizasyonu kapsamında kaldığından, her iki yer arasında gelip gittiği süre içinde uğradığı kaza iş kazası sayılmalıdır.

Kısaca böyle bir kaza işverenin dolaylı kontrolü altında meydana geldiğinden iş kazasıdır. İşverenin hakimiyet ve otoritesinin devam ettiği, başka bir anlatımla hakimiyet ve otoritenin devam ettiği yerde gerçekleşen iş kazasının iş organizasyonunun kapsamı içinde olduğunun kabulü sosyal güvenlik hukukunun koruyucu amacına hizmet edecektir. (Y. HGK. 25.11.2020 tarih ve 2016/(21)10-2569 E, 2020/956 K).

Sigortalının görevle bir başka yere gönderilmesi, işyerinin bulunduğu yerleşim biriminin sınırları içinde olabileceği gibi, bir başka yer de olabilir. Her iki görevlendirmede de sigortalının işyerinden ayrıldığı andan, döndüğü ana kadar geçen zamanda ve geliş gidişi esnasında meydana gelecek olaylarda sigortalı zarara uğramış ise bu olay iş kazası sayılacaktır.

Peki işçinin, şirket organizasyonuyla düzenlenen halı saha maçında sakatlanması iş kazası sayılır mı?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu konuda çok konuşulacak bir karara imza atmıştır.

10. Hukuk Dairesi’nin 2018/5771 E, 2022/8783 Karar ve 08/06/2022 tarihli Kararına konu olan somut olayda şu şekilde hüküm kurulmuştur:

“Dosya içeriğine göre davalı şirketin sigortalı çalışanı olan ve davalı şirketin üyesi olduğu dava dışı Kemalpaşa İş Adamları Derneği tarafından düzenlen 2014-2015 Futbol Turnuvası için davalı şirketi temsil eden yetkili kişinin talimatı ile futbol sorumlusu belirlenerek futbol oynayabilen ve gönüllü olan işçiler tarafından oluşturulan “Öziş 1949” adlı futbol takımı kurulduğu, işverenin talimatı ile kurulan bu takımda görev alan davacının 20.01.2015 tarihli müsabakada, halı sahada futbol oynarken sakatlandığı, meydana gelen kaza olayında, futbol takım kadrosunun davalı şirketçe görevlendirilen takım sorumlusu tarafından şirket çalışanları arasından oluşturulmuş olması, halı saha ve diğer giderlerin turnuvaya katılan şirketlerce ve dolayısıyla davalı şirketçe karşılanmış olması, davalı şirket çalışanlarının halı sahaya gidiş-gelişi için servis ve şoför tahsisinin davalı şirketçe sağlanmış olması karşısında, davalı şirketin iş organizasyonu içerisinde görevlendirildiği, bu nedenle 5510 sayılı Yasanın 13. maddesi birinci fıkrasının c bendi hükmünde belirtildiği şekilde “bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda” meydana gelen kaza olayının iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.”

Sonuç olarak Yargıtay, işçinin şirket organizasyonuyla yapılan halı saha maçında yaralanmasını; futbol takımının işverenin talimatı ile şirketteki gönüllü işçiler tarafından kurulması, futbol takım kadrosunun şirketçe görevlendirilen takım sorumlusu tarafından şirket çalışanları arasından oluşturulmuş olması, halı saha ve diğer giderlerin şirketçe karşılanmış olması, şirket çalışanlarının halı sahaya gidiş-gelişi için servis ve şoför tahsisinin şirketçe sağlanmış olması hususlarını dikkate alarak hala saha maçında işçinin yaralanmasının iş kazası olduğuna hükmetmiştir.

İşte O Karar!

T.C
YARGITAY
10. HUKUK DAİRESİ

Esas No. 2018/5771
Karar No. 2022/8783
Tarihi: 08/06/2022

DAVA: Dava, davacının 20.01.2015 tarihinde, dava dışı Kemalpaşa İş Adamları Derneği tarafından düzenlenen futbol turnuvasında müsabaka sırasında geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.     

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10.Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi Zeynep Bağcı tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Somut olayda iş kazası açısından uygulanması gereken kanun 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’dur. Kanunun 13. maddesine göre iş kazası;
“a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak iş yeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e)Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.” şeklinde tanımlanarak 506 sayılı Kanun’da belirtilen iş kazası kavramı genişletilmiştir. 5510 sayılı Kanun bakımından inceleme yapıldığında sosyal güvenlik hukuku anlamında iş kazası unsurları kazaya uğrayanın 5510 sayılı Kanun anlamında sigortalı sayılması, sigortalının kazaya uğraması, sigortalının kaza sonucu bedensel veya ruhsal bir zarara uğraması ve kaza ile sigortalının uğradığı bedensel zarar arasında uygun nedensellik bağının bulunmasıdır (Güzel, A./Okur, A.R./Caniklioğlu, N.: Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul 2014, s. 417-432). 5510 sayılı Kanun’da iş kazası sayılan hâllerden (b) bendi dışında kazanın yapılan işle ilgisi aranmamaktadır. İş kazası kavramının kanunda bu şekilde geniş düzenlenmesinin sebebi sosyal güvenlik hakkının koruyucu kapsamının mümkün olduğunca genişletilmesinin amaçlanmasıdır (Süzek, S.: İş Hukuku (Genel Esaslar ve Bireysel İş Hukuku), İstanbul 2015, s. 449).
30.06.2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde iş kazası “…İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay…” şeklinde tanımlanmıştır.

22.04.2005 tarihi itibariyle ülkemizde de yürürlüğe giren 155 No’lu İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşmesinde işyeri “işçilerin, işleri nedeniyle gitmeleri veya bulunmaları gereken ve işverenin doğrudan veya dolaylı kontrolü altında bulunan bütün yerleri kapsar” şeklinde belirtilmiştir.

İş organizasyonu kapsamında işçinin işinin yapıldığı yer ile işyerinde sayılan ve bağlı yer olarak değerlendirilen yatakhane, yemekhane gibi yerlere işveren tarafından gönderilmesi, işin yürütümü ile ilgili olduğu gibi işçi işverenin otoritesi altında olduğundan ve aynı gelip gidilen yer aynı iş organizasyonu kapsamında kaldığından, her iki yer arasında gelip gittiği süre içinde uğradığı kaza iş kazası sayılmalıdır. Kısaca böyle bir kaza işverenin dolaylı kontrolü altında meydana geldiğinden iş kazasıdır. İşverenin hakimiyet ve otoritesinin devam ettiği, başka bir anlatımla hakimiyet ve otoritenin devam ettiği yerde gerçekleşen iş kazasının iş organizasyonunun kapsamı içinde olduğunun kabulü sosyal güvenlik hukukunun koruyucu amacına hizmet edecektir. (Y. HGK. 25.11.2020 tarih ve 2016/(21)10-2569 E, 2020/956 K).

Sigortalının görevle bir başka yere gönderilmesi, işyerinin bulunduğu yerleşim biriminin sınırları içinde olabileceği gibi, bir başka yer de olabilir. Her iki görevlendirmede de sigortalının işyerinden ayrıldığı andan, döndüğü ana kadar geçen zamanda ve geliş gidişi esnasında meydana gelecek olaylarda sigortalı zarara uğramış ise bu olay iş kazası sayılacaktır.
Sigortalının bir başka yerde görevlendirilmesi söz konusu ise ve görevlendirme süresi mesai saati süresinden daha uzun ise, yalnızca işin gereği olarak bulunduğu yerlerde değil, normal bir insanın günlük hayatı ve hayatın doğal akışı içinde yaptığı işler ve bulunduğu yerler dolayısıyla meydana gelen olaylar da iş kazası sayılacaktır.

Dosya içeriğine göre davalı şirketin sigortalı çalışanı olan ve davalı şirketin üyesi olduğu dava dışı Kemalpaşa İş Adamları Derneği tarafından düzenlen 2014-2015 Futbol Turnuvası için davalı şirketi temsil eden yetkili kişinin talimatı ile futbol sorumlusu belirlenerek futbol oynayabilen ve gönüllü olan işçiler tarafından oluşturulan “Öziş 1949” adlı futbol takımı kurulduğu, işverenin talimatı ile kurulan bu takımda görev alan davacının 20.01.2015 tarihli müsabakada, halı sahada futbol oynarken sakatlandığı, meydana gelen kaza olayında, futbol takım kadrosunun davalı şirketçe görevlendirilen takım sorumlusu tarafından şirket çalışanları arasından oluşturulmuş olması, halı saha ve diğer giderlerin turnuvaya katılan şirketlerce ve dolayısıyla davalı şirketçe karşılanmış olması, davalı şirket çalışanlarının halı sahaya gidiş-gelişi için servis ve şoför tahsisinin davalı şirketçe sağlanmış olması karşısında, davalı şirketin iş organizasyonu içerisinde görevlendirildiği, bu nedenle 5510 sayılı Yasanın 13. maddesi birinci fıkrasının c bendi hükmünde belirtildiği şekilde “bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda” meydana gelen kaza olayının iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Sonuç itibari ile ilk derece mahkemesinin kararın dayandığı deliller ile yukarda açıklanan yasal gerektirici nedenler ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddiyle, usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz harcının davalılardan Öziş Pres Dövme ve Talaşlı İmalat Sanayi ve Ticaret Ltd.’den alınmasına, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, karardan bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08/06/2022 gününde oybirliğiyle karar verildi. 

İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

Bu Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş, gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.

Meslek hastalığı ise, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alınması durumunda prim gün sayısı şartı aranmamaktadır.

SGK‘nın iş kazası ve meslek hastalığının detaylarını soru ve cevap olarak sizin için hazırladık! 

(Foto haberin devamı için alt bölümdeki sayfa linklerine tıklayınız) 

Bu husus, İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48. Maddesiyle düzenlenmiştir.  

İşten çıkışı izleyen günden itibaren başlayan 30 günlük başvuru süresi, 1 bir ay değil 30 gündür. Hizmet akdinin  fesih tarihi olarak da  işveren tarafından  SGK’ya bildirilen işten ayrılış tarihi esas alınır.

Mücbir sebepler dışında 30 gün içinde başvuruda bulunulmazsa, gecikilen süre işsizlik maaşı almaya hak kazanılan toplam süreden düşülmektedir.

Örneğin; işsiz kalan ve 10 ay işsizlik maaşı alma hakkı bulunan  işçi, mücbir sebep olmadığı halde işsizlik maaşı için 2 ay geç başvurursa işsizlik maaşı alabileceği süre 8 aya düşür.

İşsizlik ödeneğinden yararlanma koşulları şöyledir:

– Kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmak,

– Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak,

– Hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün süre ile işsizlik sigortası primi ödemiş olmak,

– Hizmet akdinin feshinden sonraki 30 gün içinde en yakın İŞKUR birimine şahsen ya da elektronik ortamda başvurmak.

İşsizlik Ödeneği, hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde;

·         600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün,

·         900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,

·         1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün,

süre ile işsizlik ödeneği verilmektedir.

Peki işsizlik maaşı, SGK’dan alınan hangi ödemeleri nasıl etkiler?

Emeklilik veya malulen emeklilik için işten ayrılan ve SGK işten çıkış kodu buna göre bildirilen kişi, diğer şartları taşısa bile işsizlik maaşı alamaz.

Öte yandan emeklilik veya malulen emeklilik nedeniyle değil de işsizlik maaşı almayı hak edecek başka herhangi bir nedenle işten ayrılan işçi, işsizlik maaşı alırken emeklilik başvurusu yapabilir.

Bu durumda; kişiye emekli aylığı bağlanması halinde aylığın başlangıç tarihi itibariyle almakta olduğu işsizlik maaşı kesilir. Ancak malullük aylığı bağlanırsa işsizlik maaşı kesilmez.

Aynı şekilde işsizlik maaşı alırken iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle kendisine sürekli iş göremezlik aylığı bağlanan kişinin işsizlik maaşı kesilmez.

Yine dul ya da yetim aylığı bağlanan kişinin de işsizlik maaşı kesilmez.

Yukarıda zikrettiğimiz bu kuralların dayanağı 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 52. Maddesidir. Zira bu maddede, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı aldığı tespit edilen kişinin işsizlik maaşının kesileceği belirtilmiştir. Yaşlılık aylığından kastedilen de normal emeklilik aylığıdır.

Ancak yıllık ücretli izinli iken sigorta primlerinin kesilip kesilmeyeceği ile ilgili düzenleme 4857 sayılı Kanunun 61’inci maddesinde yer almıştır.

Söz konusu madde hükmü; “Sigortalılara yıllık ücretli izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden iş kazalarıyla meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta primlerinin, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’ndaki (5510 sayılı Kanunu’nun 2008 yılı Ekim ayı başı itibariyle yürürlüğe girmesi ile birlikte söz konusu madde hükmünün de buna paralel olarak değiştirilmesi gerekmektedir. Ancak, bugüne kadar değiştirilmemiş olup, burada anlaşılması gereken yürürlükteki sosyal güvenlik kanununun ilgili madde hükümleridir.)esaslar çerçevesinde işçi ve işverenler yönünden ödenmesine devam olunur.” şeklindedir.

Bu madde hükmünden anlaşılması gereken şudur: Yıllık ücretli izinli iken işçinin genel olarak işyerinde çalışamayacağı ve bundan ötürü de özellikle iş kazalarıyla meslek hastalığı sigorta olayının meydana gelmeyeceği göz önünde bulundurulmuş ve buna bağlı olarak ta iş kazalarıyla meslek hastalığı sigortası priminin kesilmesi hariç tutulmuştur.

1475 sayılı eski İş Kanununun mülga 59. maddesinde de aynı hüküm yer almaktaydı.

Muhtemelen bu düzenlemenin amacı, işçinin yıllık izinde bulunduğu sırada iş kazasına veya meslek hastalığına sebebiyet verecek etkenlere maruz kalmayacağı gerekçesine dayanmaktaydı.

Kanunda yer alan bu istisna 506 sayılı Kanunun yürürlükte olduğu dönemde uygulanmaktaydı.

Ancak 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren söz konusu Kanunun yerini alan 5510 sayılı Kanunun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinde yıllık izin ücretine ait primlerin ödenmemesiyle, eksik ödenmesiyle ilgili herhangi bir istisnaya yer verilmediği gibi, söz konusu maddede “Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.” hükmüne yer verildiğinden, ayrıca 5510 sayılı Kanun 4857 sayılı Kanundan sonra yayımlanmış bir Kanun olduğundan, 4857 sayılı İş Kanununun “Sigorta primleri” başlıklı 61 inci maddesinde yer alan istisna artık uygulanmamaktadır. 

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanmış olan 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesinde konuyla ilgili olarak aynen aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.

“3.7- Kanunda istisna olarak sayılmayan diğer ödemeler

5510 sayılı Kanunun değişik 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı ve diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların 5510 sayılı Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı öngörüldüğünden, sigortalılara yakacak, temizlik, aydınlatma ve benzeri nitelikte yapılan giderler yahut tahsil veya mesken yardımı gibi kanunda ismen sayılmayan bu tür ödemelerin tamamı, (ödeme her ne adla yapılırsa yapılsın) ödendiği ayın kazancına ilave edilmek suretiyle prime tabi tutulacaktır.

Öte yandan, Kanundaki “diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların 5510 sayılı Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı “hükmüne istinaden 6772 sayılı “Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun”a istinaden ödenmekte olan ikramiyeler prime tabi tutulacağı gibi, İş Kanununun 61 inci maddesindeki istisnai hüküm üzerinde durulmaksızın yıllık izin ücretlerinin tamamı da sigorta ve genel sağlık sigortası primine esas kazançlara dahil edilecektir.” 

Ayrıca İşveren Uygulama Tebliği’nin “7.6- Kanunda İstisna Olarak Sayılmayan Diğer Ödemeler” başlığında;

“Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, aynı maddenin (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın, tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı ve diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı öngörülmüştür. Bu bakımdan, sigortalılara yakacak, temizlik, aydınlatma ve benzeri nitelikteki giderleri için yahut tahsil veya mesken yardımı gibi kanunda ismen sayılmayan nedenlerle yapılan ödemeler, ödemenin yapıldığı aydaki prime esas kazanca dâhil edilecektir.

Öte yandan, 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2 nci Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanuna istinaden ödenmekte olan ikramiyeler ile ilave tediyeler prime tabi tutulacağı gibi, 4857 sayılı Kanunun 61 inci maddesindeki istisnai hüküm üzerinde durulmaksızın hak kazanıldığı halde kullanılmayan yıllık izin süresi için ödenecek ücretlerden de kısa vadeli sigorta kolları primi kesilecektir.” hükmü yer almaktadır. 

01.09.2012 tarihinde yürürlüğe konulan bu Tebliğ ile SGK, yeni bir düzenleme getirmiş olup, artık 4857 sayılı Kanunun 61’inci maddesindeki istisna dikkate alınmaksızın işçi yıllık izinde iken kısa vadeli sigorta kolları primi dahil tüm primler kesilecektir.

Dolayısıyla işverenlerin/işyerlerinin, işçinin diğer çalışma süreleriyle birlikte yıllık ücretli izinde olduğu sürelerle ilgili, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası da dahil tüm sigorta kollarına ait sigorta primlerini eksiksiz ödemesi gerekmektedir.

Geçici iş göremezlik ödemeleri ne kadardır?

Sigortalıya iş göremezlik ödeneği üçüncü gününden başlamak üzere her gün için verilmektedir.

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezlik ödeneği her gün ödenir.

Yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısıdır.

Ayaktan tedavilerde ise günlük kazancının üçte ikisidir.

Geçici iş göremezlik ödeneğinden faydalanmak için şartlar nelerdir?

–          İstirahatin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin sona ermemesi,

–          İş göremezliğin başladığı tarihten önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması,

–          SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması gerekmektedir.

İş kazası veya meslek hastalığı durumlarında iş göremezliğe uğrayan sigortalı için prim gün sınırı aranmaz.

Rapor parası, iş kazası, meslek hastalığı ve analık türünden alınan raporlarda iş göremediği gün sayısı kadar ödenir.

Hastalık türünden alınan raporlarda ise üçüncü gününden başlamak üzere her gün için ödenmektedir.

Emzirme Ödeneği ise; miktarı her yıl Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Yönetim Kurulu tarafından belirlenen bir sosyal sigorta ödemesidir.

Halk arasında süt parası olarak ifade edilen emzirme ödeneği, SGK tarafından bir kereye mahsus ve doğuma bağlı olarak ödenmektedir.

Emzirme ödeneği; sosyal güvenlik mevzuatı gereği analık sigortasından yararlanan kadın işçiye veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması sebebiyle sigortalı erkeğe verilmektedir. 

Yani doğum yapan kadın çalışıyorsa kendisine, çalışmıyorsa sigortalı çalışan eşine emzirme ödeneği ödenmektedir.

Dolasıyla SGK’lı erkekler, doğum yapan eşleri çalışmıyorsa bu emzirme ödeneğini alabilirler.

Peki geçici iş göremezlik ve emzirme ödeneği hakkı kaç yıl içinde talep edilmezse düşer?

Zamanaşımı ve hakkın düşmesi 5510 sayılı Kanunun 97. maddesinde açıklanmıştır.

Buna göre geçici iş göremezlik ödeneği ve emzirme ödeneği hakkı, hakkın doğduğu tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmezse düşmektedir.

Hakkın doğduğu tarih emzirme ödeneğinde doğum tarihidir. Geçici iş göremezlik ödeneğinde ise istirahatin sona erdiği tarihtir.

İstirahat raporlarında ise istirahatin sona erdiği tarihten, emzirme raporlarında doğum tarihinden itibaren 5 yıl içinde ödenek istenmezse hak düşecektir.

İstirahat ve emzirme raporuna personel tarafından işlem yapıldıktan sonra ilgili tarafından bankadan tahsil edilmeyen ve emanete aktarılan tutarların da istirahatin veya doğumun bittiği tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmesi gerekmektedir. Bu süre zarfında talep edilmeyen ödenekler ödenmeyecektir.

Sigortalının geçirdiği iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engelliliği nedeniyle;

Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca
Meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azaldığının tespit edilmesi durumudur.

Sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre;
Geçirdiği iş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel zarara uğraması nedeniyle mesleğinde çalışma gücünü kaybetmesidir.

Sosyal sigorta sisteminin sağladığı temel güvencelerden biri de işçilerin hastalık, analık, iş kazası yahut meslek hastalığı nedeniyle çalışamadığı dönemlerde gelir elde etmesine imkan tanımasıdır.

Teknik adıyla ‘ geçici iş göremezlik ödeneği’ denilen Rapor Parası, işçiye analık, hastalık, iş kazası ve meslek hastalığı durumunda SGK tarafından ödenen paraya verilen isimdir. Rapor parası ödenebilmesi için de işçilerden kısa vadeli sigorta kolları primi alınmaktadır.

Rapor parası işçiye, SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince işçiye ödenebilmektedir.

İŞÇİLERİN RAPOR PARASI ALABİLMEK İÇİN NE KADAR SİGORTASI OLMALIDIR?

İşçilerin rapor parası alınabilmeleri için, son 1 yılda en az 90 gün prim ödemeleri zorunludur.

Doğum yapan kadın işçilerin ise doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün prim ödemiş olmaları gereklidir.

İş kazasından durum farklıdır. İş kazası geçiren işçinin rapor parası alabilmesi için bir süre şartı yoktur. Diğer bir ifade ile 1 gün dahi çalışılması olan yada işe girdiği gün iş kazası geçiren işçi, raporlu olduğu günler için geçici iş göremezlik ödeneğini alır.

RAPOR PARASI HESABI NASIL YAPILIR?

Geçici iş göremezlik ödeneğinin hesaplanmasında; 22.04. 2021 tarihli ve 31462 sayılı Resmi Gazete yayımlanan Kanun ile yeni bir düzenlemeye gidilmiştir.

Yeni Kanuna göre; analık ve hastalık durumunda rapor parası, raporun başladığı tarihten önceki 12 ayda sigortalı adına SGK’ya bildirilmiş olan prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır.

Bir diğer ifade ile artık analık ve hastalık hallerinde ödenecek rapor parasında, son 3 ayın prime esas kazancı yerine son 12 aydaki prime esas kazanç dikkate alınacaktır.

Böylece son 3 ayda yüksek prim ödeyerek (özellikle analık durumunda) daha yüksek rapor parası alınması yöntemiyle yapılan suistimalin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

İş kazası veya meslek hastalığında ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki son üç ay içindeki prime esas kazançlar toplamının, prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak tutar rapor parası olarak ödenmektedir.

Bu değişiklik nedeniyle işçinin analık ve hastalık ile iş kazası ve meslek hastalığı durumunda alacağı rapor parası farklılık gösterebilecektir.   

RAPOR PARASI HANGİ ORANDA ÖDENİR?

Yukarıdaki yöntemle, prime esas kazanç dikkate alınarak yapılan hesaplamanın ardından, ayakta tedavilerde günlük kazancın 2/3’ü, yatarak tedavilerde ise günlük kazancın 1/2’si SGK tarafından rapor parası olarak ödenir.