Bir diğer ifadeyle, işyerinde işlediği bir suçtan dolayı gözaltına alınan ya da tutuklanan işçi bu nedenlerle işe devamsızlığı, ihbar süresini aşarsa işverenin işçiyi işten çıkarma hakkı vardı.

Peki bu durumda işverenin işçiye kıdem tazminatı ödemesi gerekir mi? İşyeri dışındaki bir suçtan tutuklanan işçiyi ihbar süresi sonunda işten çıkaran işveren, ihbar tazminatı öder mi?

Bu hususların açıklığa kavuşturulduğu Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/10971 E, 2019/7242 sayılı Kararına konu olan somut olay şöyle gelişmiştir:

1997 yılında Tıp Fakültesinde ihaleyi alan değişik şirketlere bağlı olarak hasta bakıcı ve temizlik elemanı olarak asgari ücretle işe başlayan işçi, 23.11.1998 – 25.07.2000 yılları arası askerlik hizmeti hariç kesintisiz olarak 14.10.2011 tarihine kadar çalışmış, işyeri ile alakası olmayan bir suçtan dolayı 14.10.2011 tarihinde tutuklanmıştır. İşçi, 26.01.2012 tarihinde tahliye edilirken 12.12.2011 tarihinde de çıkışının verildiğini, tahliye edildikten sonra işyerine geldiğini ancak tutuklu kaldığı süre nedeniyle işe alınmadığını ve tazminatsız olarak iş adinin feshedildiğini iddia ederek kıdem tazminatı talebiyle dava açmıştır.

Konuyu değerlendiren Yargıtay, şu hükme varmıştır:

“4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin (IV) numaralı bendinde işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması üzerine devamsızlığın aynı Kanunun 17. maddesinde sözü edilen bildirim süresini aşması durumunda, işverenin derhal fesih hakkı olduğu hükme bağlanmıştır. İş akdini Kanunun değinilen 25/IV maddesi uyarınca fesheden işverenin, kıdem tazminatı ödemesi gerekir ise de işverenin bu durumda bildirim şartına uyma ve ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Madde düzenlemesinden amaç, işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması üzerine önel içinde tahliye olması halinde mazerete dayanan bu durum nedeni ile iş ilişkisinin devamının sağlanmasıdır. Ancak tutukluluk bildirim süresini geçmiş ise işverene derhal fesih hakkı vermektedir. 

Somut uyuşmazlıkta, davacının iş akdi 14/10/2011 tarihinde tutuklanmış olması nedeniyle 12/12/2011 tarihinde sonlandırılmış, tutukluluk süresi 26/01/2012 tarihine kadar devam etmiştir. Davacının bu devamsızlığı yukarıda belirtilen hüküm uyarınca 8 haftalık önel süresi olan 56 günü geçmektedir.

Davacının tutukluluğu bildirim süresini aştığına göre işverenin feshi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/IV. maddesi uyarınca haklı nedene dayansa da davacı kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. Bu nedenle kıdem tazminatı talebinin kabulü yerine yerinde olmayan gerekçeyle reddi hatalıdır.”

Sonuç olarak Yargıtay, işyeri dışındaki bir suçtan tutuklanan işçinin iş sözleşmesinin, ihbar süresi sonunda işveren tarafından feshedilebileceğini, bu fesihte işverenin kıdem tazminatı ödemesi gerekirken ihbar tazminatı yükümlülüğü bulunmayacağını karara bağlamıştır.  

Yüksek Mahkeme’nin kararına konu olan olay şöyle gelişti:

Taşeron işçi olarak Halk Sağlığı Müdürlüğünde işçi, sosyal paylaşım sitesindeki hesabından taşeron işçilerin gördüğü baskıları ve yöneticileri eleştirerek “Ey insan müsveddeleri, yönetici bozuntuları…” ifadelerini de içeren kişisel bir paylaşımda bulunmuştur.

Bu paylaşımdan dolayı bazı Kurum yöneticileri işçiden şikâyetçi olmuş ve açılan davada Asliye Ceza Mahkemesi işçinin mahkûmiyetine karar vermiştir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kesinleşmesi üzerine alt işveren tarafından işçinin iş akdi sona erdirilmiştir.

İşçinin alt işveren ve Kurum aleyhine açtığı işe iade talepli tespit davası İş Mahkemesi tarafından reddedilmiştir.

İşçinin söz konusu karara ilişkin istinaf başvurusu Bölge Adliye Mahkemesince, temyiz talebi de Yargıtay tarafından reddedilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararında; işçinin işyerindeki yöneticilere karşı sarf ettiği, “Ey insan müsveddeleri, yönetici bozuntuları…” sözlerinin, 4857 sayılı İş Kanunu’nun işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenleyen 25/2-b maddesi kapsamına girdiğine ve bu nedenle işçinin iş akdinin haklı nedenle feshedildiğinin kabulünün gerekli olduğuna hükmedilmiştir.

 Bölge Adliye Mahkemesi’nin bu değerlendirmesi Yargıtay 22. Hukuk Dairesi tarafından da yerinde bunularak işçinin temyiz talebi reddedilerek Bölge Adliye Mahkemesi kararı onanmıştır.  

Ancak Anayasa Mahkemesi aynı görüşte değildir. AYM’nin 16 Ağustos 2022 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan kararında şu hükme varılmıştır:

“Başvurucu, alt işverene bağlı olarak Kurumda çalışmasının yanı sıra kamu kurumunda çalışan taşeron işçilere yönelik faaliyet gösteren bir derneğin genel başkanlığı görevini de sürdürmektedir. Bu bağlamda başvurucunun taşeron işçilere ilişkin meselelerde bildireceği görüşlerin taşeron işçi kimliğinin ötesinde yürütmekte olduğu dernek başkanlığı görevinin de bir gereği olarak -temsil ettiği sivil toplum kuruluşunun ilgi alanındaki- toplumsal meseleleri de kapsadığı kabul edilmelidir.

Başvurucu, paylaşımında genel nitelikli “yönetici” kavramını kullanmış ancak sözlerinin belirli bir kimseyi hedef aldığına yönelik herhangi bir ifade kullanmamıştır. Mahkemeler ise başvurucunun taşeron işçi olmasını ve ceza davasına katılanların da başvurucu ile aynı Kurumda yönetici olmasını gerekçe göstererek sözlerin muhataplarından bir kısmının Kurum yöneticileri olduğunu kabul etmiştir. Derece mahkemelerinin başvurucunun asıl amacının kurum yöneticilerini küçük düşürmek olduğunu kabul etmesi ancak başvurucunun kullandığı kelimelere onun verdiği anlamın ötesinde anlamlar yüklemesi ile mümkün olmuştur.

Kaldı ki başvurucu, kullandığı ifadelerde taşeron işçilere yönelen baskının ancak “yöneticilik ve insanlık vasıfları taşımayan kişiler” tarafından yapılabileceğini iddia etmiş; eleştirilerini abartılı bir şekilde ortaya koymuştur. Anayasa Mahkemesi pek çok kararında ifade özgürlüğünün bir dereceye kadar abartıya hatta kışkırtmaya izin verecek şekilde geniş yorumlanması gerektiğini kabul etmiştir. Bu nedenle somut olaya konu ifadeler açısından da Anayasa Mahkemesinin önceki değerlendirmelerinden ayrılmayı gerektiren bir durum olduğu söylenemez.

Nihayetinde derece mahkemeleri, somut olaya konu ifadelerin iş akdinin feshedilmesi gibi son derece ağır ve en son çare olarak düşünülebilecek bir müdahaleye başvurmayı gerektirir nitelikte olduğunu objektif ve ikna edici bir biçimde ortaya koyamamıştır.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiştir.”

Anayasa Mahkemesinin kararı, ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak üzere yeniden yargılama yapılması istemiyle Kütahya 1. İş Mahkemesi’ne gönderildi.