İş yeri uygulamaları; işyerinde düzenli olarak tekrarlanan süreklilik arz eden genel uygulamalar, iş yeri uygulamaları olarak adlandırılır. İşyeri uygulaması yazılı bir sözleşmeye dayanmaksızın işçilere sağlanan avantajlar olarak görülmekte olup, zamanla işçilere kazanılmış hak olarak tanınabilir.

İş yeri uygulamasına en açıklayıcı örnek işyerinde işçilere verilen öğlen yemeğidir. İş sözleşmesi, toplu sözleşmesi veya işyeri iç yönetmeliğinde herhangi bir hüküm bulunmamasına rağmen işverenin her öğlen işyerinde yemek vermesi işyeri uygulaması olarak geçerli olur ve işçinin de örtülü kabulüyle kazanılmış bir hak olarak ortaya çıkar. İşçilere yemek verilmesi iş sözleşmesi hükmü haline gelir. İşveren bu uygulamadan tek taraflı dönemez.

İş kanunu madde 22’ye göre “işveren işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.”

İşyerinde işyeri uygulamasından bahsedebilmek için düzenli olarak tekrar edebilmesi ve işçi de güven oluşturması gerekmektedir. Bu uygulamanın işyeri uygulaması kabul edilmesi için ne kadar süreden beri devam etmesi gerektiği kaç kez tekrarlanması gerektiğine dair kesin bir ölçüt bulunmamaktadır.

Ancak öğreti de baskın olan görüş “3” kez arka arkaya tekrarlanmasının işyeri uygulaması sayılması gerektiği yönündedir.

Örneğin işyerinde her ramazan ayında işçilere ödenen gıda yardımı işyeri uygulaması olarak kabul edilir.

Sözleşmelerde yer almamasına rağmen, işyerinin kuruluş yıl döneminde ikramiye ödemesi bir işyeri uygulaması niteliği kazanır ancak işyerinin 10. Yıl dönümü için bir sefere mahsus vereceği ikramiye 10. Yıldönümü münasebetiyle bir kez gerçekleşeceğinden işyeri uygulaması niteliği taşımaz.

Kanun ve toplu sözleşmeye aykırı şekilde işçi aleyhine olabilecek durumlar işyeri uygulaması sayılamaz. Yalnız işçi lehine olan uygulamalar işyeri uygulaması niteliği taşır.

Yargıtay kararlarını incelediğimizde işyeri uygulamasıyla ilgili; Yargıtay 9.HD. 2003/9-11E. 2003/54k. 05.02.2003T sayılı Yargıtay kararında işyerinde 3 yıldan fazla ikramiye ödemesi yapılması karşısında işyeri uygulaması haline geldiği kabul edilmiştir.

Y.9.HD. 2021/8008 E. Sayılı kararında işverenin düzenli ve arka arkaya tekrarı olmayan bir defaya mahsus olmak üzere yaptığı uygulama işyeri uygulaması olarak nitelendirilmeyeceğinden işçiye uygulama çerçevesinde talep hakkı doğmaz.

İşçinin işe başlamadan önce işyeri uygulaması haline gelen bir ikramiye uygulamasının kaldırılması durumunda işe yeni başlayan işçinin ikramiye talep etmesi söz konusu olmayacaktır. İşçinin işe başlamadan önce uygulamanın kaldırılmış olması hak kazanamayacağı anlamını taşır. Yargıtay 9.15D.2004. 22668 E.

İşveren işyeri uygulaması haline gelen ikramiye, yakacak yardımın tek taraflı kaldıramaz, durumu iş görene yazılı bildirmelidir. İşçinin muvafakati gerekir. İşyeri uygulaması ile sağlanan işçi menfaatleri kıdem tazminat hesabında dikkate alınır.

Toplu iş sözleşmelerinin hatalı uygulamalarında işyeri uygulaması doğmaz. Y.9.H.D. 1995/18E.

Avni Oğuzhan Arıcı
Betül Arığ

Asıl işverenin işyerinde mal veya hizmet üretimine yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği olarak teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve görevlendirdiği çalışanları sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işverene alt işveren denir. Alt işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişki ise asıl işveren-alt işveren ilişkisi olarak adlandırılır. 

Alt işverenlik yönetmeliğinde, alt işveren ile yapılacak sözleşmede olması gereken hususlar yer almaktadır.

Genellikle inşaat, nakliye ve işletme gibi işlerde kullanılan alt işverenlik yöntemi alanında uzmanlaşmış kişilere asıl işe yardımcı olacak şekilde verilmektedir.

Bu durumu örneklerle anlatmamız gerekirse;

ARC inşaat şirketinin bir site yapım işinin tüm elektrik tesisat yapımını B elektrik şirketine vermesi, su tesisat işini C şirketine, mobilya yapım işini D şirketine vermesi durumunda;

ARC inşaat şirketi (Asıl İşveren)

B Elektrik şirketi (Alt işveren)

C Su Tesisatı şirketi (Alt İşveren)

D Mobilya Dekorasyon şirketi (Alt İşveren) Sıfatlarına sahip olur.

Bir fabrikanın çatı tadilatını alan işveren alt işveren olarak nitelendirilemez veya bir fabrikanın etrafının duvarla çevrilmesi işi, alt işverenlik olarak nitelendirilemez.

ARC tekstil şirketinin yemek işini B firması temizlik işini C firması alması ve bu çalışanları sadece ARC tekstil şirketinde çalıştırması başka herhangi bir yerde çalıştırmaması ona alt işverenlik sıfatı kazandırırken, temizlik şirketinin haftada sadece 3 gün gelmesi ve diğer 4 gün farklı şirketlerin temizlik işlerini yapması sonucu alt işverenlik bağından söz edilemez.

Günümüzde bir çok işletmede yardımcı işlerin çoğunluğunun alt işverenlik sözleşmesi ile çözüme kavuşturulduğunu görüyoruz bu yardımcı işlerin başında temizlik işleri gelmekte sonrasında ise güvenlik ve yemek bir çoğumuzun dikkatini çekmiştir özellikle Alışveriş merkezlerin de bulunan temizlik görevlilerinin üniformalarında A firmasının Güvenlik görevlilerinde B firmasının logosu ve ünvanı yer alır yine birçok işletmede temizlik ve güvenliğin yanında yemek, servis hizmeti, bakım gibi birçok asıl işe yardımcı iş olarak alt işverenlik yolu ile çözüme kavuşturulmaktadır.

Alt işverenlik yönetmeliğini incelediğimizde alt işverenlikten bahsedilmek için alt işverenlik sözleşmesi yapılma zorunluluğu getirdiğini ve yine yönetmeliğin 9.maddesine göre yazılı şekilde yapılması gerekir. 10.maddesine göre ise bu sözleşmenin nasıl yapılması gerektiği yer alır.

Alt işveren adına çalışan iş görenler asıl işverene değil doğrudan alt işverene bağlıdır, bu sebeple işin görülmesinin talep edilmesi ve yönetim yetkisi tamamen alt işverene aittir, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin sözleşmesi de ancak alt işveren tarafından yapılabilir.

Alt işverenlik sisteminin muvazaalı olmaması için yönetmelikte bazı şartlar belirtilmiştir;

* İşyerinde yürütülen mal veya hizmet üretiminin asıl işin bir kısmında uzmanlık gerektirmeyen işlerin alt işverene verilmesi,

* Daha önce aynı işyerinde çalıştırılan kimse ile kurulan alt işverenlik ilişkisi,

* Asıl işveren işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak haklarının kısıtlanmak suretiyle çalıştırılmaya devam ettirilmesi,

* Kamusal yükümlülüklerden kaçınmak veya işçilerin iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi yahut çalışma mevzuatından kaynaklanan haklarını kısıtlamak veya ortadan kaldırmak gibi tarafların gerçek iradelerini gizlemeye yönelik işlemleri içeren sözleşmeyi muvazaalı olarak kabul etmiştir.

Asıl işveren ve alt işverenlik ilişkisinde sorumluluğu bir örnekle açıklamak aslında daha doğru olacaktır.

İş gören çalıştığı iş yerinden ücretini alamaması durumunda bunu asıl işverenden talep etme hakkına sahiptir. Asıl işveren ise ödemiş olduğu ücretleri alt işverene rücu etme hakkına sahiptir.

Ancak bu ücret alacakları işçinin alt işveren ile çalışmış olduğu süre ile sınırlıdır.

Asıl işveren ile alt işverenin sorumluluğu müteselsilendir. Asıl işverenin, alt işverenle birlikte sorumlu olduğu ücret/ücretler alt işverenle çalışma sürelerine bağlıdır.

Alt işverenlik ilişkisi yasal olarak belirli kriterlere bağlıdır. Örneğin, alt işverenin aldığı iş, asıl işin yardımcı bir parçası olmalı ve alt işveren ile asıl işveren arasında işçi kiralama benzeri bir ilişki olmamalıdır.

Avni Oğuzhan Arıcı

Bakan Işıkhan: Çalışanlarımızın gelirlerini enflasyona ezdirmeyeceğiz

Bu yılki görüşmelerde önceki yıllardan farklı olarak, 5 kişilik TÜRK-İŞ heyetinde ilk kez 4 işçi birden yer aldı. Kasiyer, sağlık çalışanı, enerji işçisi ve Karayolları’nda çalışan bir taşeron işçi toplantıya katılarak, yeni asgari ücretin belirlenmesi sürecine katkı verecek.

Asgari ücret net 11 bin 402 lira

Asgari ücret, bir işçi için aylık brüt 13 bin 414 lira 50 kuruş, vergiler ve kesintiler düştüğünde net 11 bin 402 lira 32 kuruş olarak uygulanıyor.

Asgari ücretin işverene toplam maliyeti, bir işçi için 15 bin 762 lira 4 kuruş. Bunun 13 bin 414 lira 50 kuruşu brüt asgari ücret, 2 bin 79 lira 25 kuruşunu sosyal güvenlik primi, 268 lira 29 kuruşunu işveren işsizlik sigorta primi oluşturuyor.

Ağar: Tespit edilecek asgari ücretin, işçilerin ve toplumun beklentilerine uygun olmasını bekliyoruz

TÜRK-İŞ Genel Başkan Yardımcısı Ramazan Ağar, toplantıda yaptığı konuşmada, asgari ücretin, çalışanların kendisine ve ailesine, insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlaması gerektiğini ifade etti.

Asgari ücretin tespitinde öncelikle çalışanların geçim şartlarının göz önünde bulundurulması gerektiğini bildiren Ağar, bunun anayasal bir hüküm olduğuna dikkati çekti.

Ağar, asgari ücretin bir pazarlık ücreti olmadığını belirterek, bu yılki komisyonda yer alacak 4 işçinin, yaşadıkları geçim sıkıntısını, zorlu hayat şartlarını komisyon üyeleriyle paylaşacaklarını dile getirdi.

Sosyal devlet anlayışında iktisaden zayıf kesimlerin korunmasının amaçlandığını ifade eden Ağar, asgari ücretin yeniden tespitinin milyonlarca ücretli çalışan ve ailesi tarafından umutla takip edildiğini söyledi.

Ağar, asgari ücretin tespitinde hükümetin yaklaşımının belirleyici olduğunu ifade ederek, işçilerin geçim şartlarının iyileştirilmesi yolunda atılan olumlu adımların sürdürülmesi gerektiğini dile getirdi.

Asgari ücretin vergi dışı bırakılması uygulamasının geçen yıl hayata geçirildiğini anımsatan Ağar, bunun ardından vergide adaleti sağlamaya yönelik adımların devam etmediğini belirtti.

Fiyat artışlarının, başta gıda ve kira olmak üzere her alanda devam ettiğine dikkati çeken Ağar, şunları söyledi:

“Alınan tedbirler henüz işçinin mutfağına, geçim şartlarına olumlu olarak yansımamıştır. İşçinin, memurun, emeklinin yaşadığı enflasyon ile açıklanan resmi enflasyon rakamları arasında büyük uyumsuzluk vardır. Asgari ücret, aylardır açlık sınırının altındadır. Halen günlük net asgari ücret 380 liradır. Bu ücretle işçi ve ailesi hangi zorunlu ihtiyacını karşılayabilecektir?”

Ağar, ekonomide yaşanan olumsuzlukların nedeninin işçiler olmadığını belirterek, “Kaldı ki, toplam satış hasılatı içinde iş gücü maliyeti de son yıllarda giderek gerilemektedir. Toplam nüfus içinde ücretli çalışanların sayısı yükselmesine rağmen milli gelirden aldıkları pay giderek düşmektedir.” diye konuştu.

Gelirler politikasının uygulanması gerektiğini belirten Ağar, şunları kaydetti:

“Sosyal taraflar sadece ücret politikasını değil bir bütün olarak gelir politikasını gözden geçirmelidir. Ücretler üzerindeki işçi-işveren kesintilerinin neden yüksek olduğu hep birlikte değerlendirilmelidir. Komisyonun yapacağı çalışmalar sonrası tespit edilecek asgari ücretin, işçilerin ve toplumun beklentilerine uygun olmasını bekliyoruz. Ülkenin milli birlik ve beraberliği, üreterek kalkınması her şeyin üzerindedir. İşçiler olarak biz bunun gereğini her fırsatta yerine getiriyoruz. Beklentimiz, işçiye karşı yükümlülüklerin yerine getirilmesidir. Refahı adil paylaşmanın gereği yapılmalıdır. İşçi kesimi olarak komisyon çalışmalarına katkımız bu çerçevede mümkün olacaktır. Yapılacak çalışmaların ülkeye ve taraflara yararlı olmasını ve olumlu sonuçlanmasını temenni ediyoruz.”

Akkol: Süreci tüm tarafların beklentilerini karşılayacak şekilde tamamlamak arzusundayız
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Burak Akkol da asgari ücrete yıl içerisinde yapılan ara zamda devlet, işçi kesimi ve işverenler olarak mutabakat sağladıklarını anımsatarak, o dönem bütün imkanları zorlayarak hem çalışma arkadaşlarını hem işletmeleri gözeten bir rakamla masada olduklarını dile getirdi.

Akkol, “İçinde bulunduğumuz bu asgari ücret sürecinde de sosyal diyalog ile çalışma arkadaşlarımızın ve işletmelerimizin beklentilerini dikkate alan, sürdürülebilir ve dengeli bir rakam için masada olacağız.” dedi.

TİSK olarak ülkenin sürdürülebilir refahı, işçilerin enflasyon karşısında korunması, işletmeleri ve üreticileri ayakta tutarak üretimin ve istihdamın devamlılığının sağlanması konularına öncelik verdiklerini vurgulayan Akkol, 2022 yılı itibarıyla vergi yükünün hafifletilmesi amacıyla tüm ücretlerin, asgari ücret tutarı gelir ve damga vergisinden muaf tutulduğunu hatırlattı.

Bu dönemde de ekonomide devam eden iyileşme sürecinin korunmasını, büyümenin sürdürülebilirliği için üretim ve istihdamı destekleyici bir dengenin tesis edilmesini son derece önemsediklerini ifade eden Akkol, şunları kaydetti:

“Her zaman söylediğimiz gibi işçi olmadan işveren olmaz, işveren olmadan işçi olmaz; devletimiz olmadan bunların hiçbiri olmaz. Bununla birlikte, devletimiz tarafından istihdamın korunması ve artırılması için verilecek desteklerin de bu dönem için oldukça kıymetli olduğunun farkındayız. Yapılacak çalışmaların tüm iş yerlerini kapsayacak şekilde hayata geçirilmesinin kritik olduğunu düşünüyoruz. Bütün işletmelerin karşılaştığı risklerin, bilhassa ürettikleri faydalarla birlikte değerlendirilmesini bekliyoruz.”

Artan yaşam maliyetlerine karşı tüm çalışanların gelirlerinin korunmasının önemine değinen Akkol, şu ifadeleri kullandı:

“Bunun için atılabilecek en önemli adımlardan birinin de vergi dilimlerindeki güncelleme olduğunun da farkındayız. Hem çalışanlar hem işverenler hem de tabii ki ülkemiz için olumlu, bol istişareli, kutuplaşmalardan uzak, birlik, beraberlik içerisinde bir süreç olmasını temenni ediyorum. Biz bu süreçte her zaman olduğu gibi elimizden gelen tüm gayreti çok açık yüreklilikle göstereceğiz. Bu anlattıklarımın ışığında bu süreci en hızlı biçimde ve tüm tarafların beklentilerini karşılayacak şekilde dengeli bir rakam ve mutabakatla tamamlamak arzusundayız. Sonuç önemli ama sadece sonucun değil bu istişare sürecinin de olumlu geçmesini bir kez daha diliyorum.”

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, ikinci toplantısını 18 Aralık’ta yapacak

TÜRK-İŞ Genel Başkan Yardımcısı Ramazan Ağar, Asgari Ücret Tespit Komisyonunun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ev sahipliğindeki toplantının ardından, komisyonda yer alan 4 işçiyle birlikte basın mensuplarının karşısına çıktı.

Milyonlarca kişinin gözünün kulağının bu toplantıda olduğunu belirten Ağar, bugünkü toplantının sadece işin başlangıcı olduğunu ve toplantıda herhangi bir ücret konusunun görüşülmediğini söyledi.

Komisyonun ikinci toplantısının 18 Aralık Pazartesi günü saat 13.30’da yapacağını açıklayan Ağar, bu toplantının da yine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında gerçekleştirileceğini bildirdi.

Ağar, TÜRK-İŞ heyetindeki 4 işçinin toplantıda söz alıp almadığıyla ilgili soruya, “İşçi arkadaşlarımızın görüşlerini sordular, arkadaşlarımız da görüşlerini sundu. Arkadaşlarımız asgari ücretle çalıştıklarını ve geçinemediklerini, geçinebilecek bir ücret talep ettiklerini aktardılar. Bunun üzerine işverenler değerlendirme yapacaklar. Onları da önümüzdeki hafta inşallah göreceğiz.” yanıtını verdi.

TÜRK-İŞ’in asgari ücret konusunda “kırmızı çizgisi”nin ne olduğuyla ilgili soruya Ağar, “TÜRK-İŞ olarak herhangi bir ücret söyleme şansımız yok. Biz ücreti söylediğimiz zaman bağlanır kalırız. İşveren tarafından ücret gelecek ki biz ona göre değerlendirme yapacağız. Şu anda herhangi bir ücret söylemenin anlamının olmadığını düşünüyorum. Yani belirli bir ücret söyleyip de o ücretin altında kalmanın bir anlamı yok.” yanıtını verdi.

Ağar, bu yıl ilk kez komisyonda yer alan 4 işçinin toplantıda rakam telaffuz edip etmedikleriyle ilgili soru üzerine “Hayır. Biz TÜRK-İŞ’i temsil ediyoruz. Sonuçta TÜRK-İŞ bu arkadaşlarımızı çalıştıkları yerden buldu, tespit etti, getirdi. Asgari ücretle çalışmalarından dolayı bu arkadaşlarımız bugün burada 8 milyon çalışanın sesi oldu.” dedi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ev sahipliğindeki toplantıda, işveren tarafını Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu ( TİSK), işçi tarafını ise en fazla üyeye sahip konfederasyon olduğu için TÜRK-İŞ temsil edecek.

İşveren heyetinin başkanlığını TİSK Genel Sekreteri Akansel Koç, işçi heyetinin başkanlığını ise TÜRK-İŞ Genel Başkan Yardımcısı Ramazan Ağar yapacak.

İşçi ve işveren vergi indiriminde mutabık

Bu yılki görüşmelerde önceki yıllardan farklı olarak, 5 kişilik TÜRK-İŞ heyetinde ilk kez 4 işçi birden yer alacak. Kasiyer, sağlık çalışanı, enerji işçisi ve karayollarında çalışan bir taşeron işçi, bu yıl yeni asgari ücretin belirlenmesi sürecine katkı verecek.

Yeni asgari ücret için talebini kamuoyuyla henüz paylaşmayan TÜRK-İŞ, “İnsan onuruna yakışır” düzeyde bir asgari ücret talep ediyor.

Yeni asgari ücretin bu yıl işçi, işveren ve hükümetin üçlü mutabakatıyla belirlenmesini isteyen TİSK ise ücretin dengeli, istihdamı ve rekabet gücünü koruyucu bir seviyede olması gerektiği görüşünde. TİSK’in asgari ücret işveren desteğinin artırılarak devam ettirilmesi konusundaki ısrarı da sürüyor.

İşçi ve işveren tarafı asgari ücretteki görüş farklılığına rağmen vergi indirimi konusunda mutabık. Her iki taraf, ücretler üzerindeki vergilerin kademeli olarak azaltılmasında hemfikir.

Asgari ücret nasıl belirleniyor?

Asgari ücreti, yasa gereği işçi, işveren ve hükümetten beşer temsilci olmak üzere 15 kişiden oluşan Asgari Ücret Tespit Komisyonu belirliyor.

Komisyon, yeni asgari ücreti belirleme çalışmaları kapsamında aralık ayında belirlenen tarihlerde toplanıyor.

Bakanlığın belirlediği üyelerden birinin başkanlık ettiği komisyon, en az 10 üyenin katılımıyla toplanıp oy çokluğuyla karar veriyor. Oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu tarafın çoğunluğu sağladığı kabul ediliyor.

Asgari ücret net 11 bin 402 lira

Asgari ücret, bir işçi için aylık brüt 13 bin 414 lira 50 kuruş, vergiler ve kesintiler düştüğünde net 11 bin 402 lira 32 kuruş olarak uygulanıyor.

Asgari ücretin işverene toplam maliyeti, bir işçi için 15 bin 762 lira 4 kuruş. Bunun 13 bin 414 lira 50 kuruşu brüt asgari ücret, 2 bin 79 lira 25 kuruşunu sosyal güvenlik primi, 268 lira 29 kuruşunu işveren işsizlik sigorta primi oluşturuyor.

Karayolları, Demiryolları, il özel idareleri, şeker fabrikaları, elektrik üretim santralleri, kömür işletmeleri, üniversiteler ve hastanelerin de aralarında olduğu kamu kurum ve kuruluşlarındaki 700 binden fazla işçiyi ilgilendiren 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü görüşmelerinde süreç devam ediyor.

Birlikte hareket eden TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ’in işçi kesimini temsil ettiği görüşmelerde, gözler, işverenleri temsil eden Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası’na (TÜHİS) çevrildi.

İşçi tarafının 20 Ocak’ta sunduğu taleplere karşı TÜHİS’in, 5 Nisan Çarşamba günü yapılacak görüşmede ilk teklifini masaya getirmesi bekleniyor.

Taban ücret 15 bin liraya yükseltilsin talebi

Görüşmelerde, işçileri temsil eden TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ’in belirlediği ortak taleplerde, ” aylık brüt taban ücretin 15 bin liraya yükseltilmesi, bunun yapılmasının ardından bütün ücretlere yüzde 15 refah payı ilave edilmesi” yer alıyor.

Taban ücret artışı ve refah payının eklenmesinin sonra ise birinci altı ay için yüzde 45, ikinci, üçüncü ve dördüncü altı aylar için yüzde 5’er zam ve enflasyon farkı isteniyor.

Bunlarla birlikte, belediye ve il özel idare şirketlerindekileri de dahil tüm kamu işçilerine ilave tediye talep ediliyor.

Diğer sözleşmeleri de yakından ilgilendiriyor

Öte yandan, yaklaşık 3,5 milyon memur ile 2,5 milyon memur emeklisinin maaşlarına yapılacak zam oranının belirleneceği 2024-2025 yıllarını kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme görüşmeleri, 1 Ağustos itibarıyla başlayacak.

Bu doğrultuda, kamu işçilerini ilgilendiren 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü, memurların toplu sözleşmesi başta olmak üzere özel sektörde imzalanacak toplu iş sözleşmelerin çerçevelerini belirlemesi açısından da önem taşıyor.

Kamu Çerçeve Protokolü ortak talep metni TÜRK-İŞ Konfederasyonu adına; Genel Mali Sekreter Ramazan AĞAR ile Genel Teşkilatlandırma Sekreteri Eyüp ALEMDAR tarafından iletilirken, HAK-İŞ Konfederasyonu adına Genel Başkan Yardımcıları Yunus DEĞİRMENCİ ile Dr. Osman YILDIZ tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile TUHİS’e iletildi.

2023-2024 yılı Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü ortak teklifinin temel maddelerini içeren ve üzerinde müzakerelerinin sürdürüldüğü ortak teklifin metni şöyle:

2023-2024 YILI KAMU KESİMİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ ORTAK TEKLİFİ

I. TABAN ÜCRET

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük başlangıç tarihinde aylık brüt çıplak ücretleri; 15.000 TL’nin altında olan işçilerin aylık brüt çıplak ücretleri 15.000 TL’ye çekilmiştir.

II. REFAH PAYI

İşçilerin ücretleri birinci fıkradaki taban ücrete çekildikten sonra bütün ücretlere %15 (On beş) oranında refah payı ilave edilecektir.

III. ÜCRET ZAMLARI
a) Birinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin ücretleri (I) fıkradaki taban ücrete çekildikten ve (II) fıkradaki refah payı ilave edildikten sonra, toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihindeki (aylık/günlük/saatlik) brüt çıplak ücretlerine, yürürlük başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere birinci altı ay için yüzde 45 (kırkbeş) oranında zam yapılacaktır.

b) Birinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.07.2023 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), birinci yıl ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Haziran 2023 indeks sayısının Aralık 2022 indeks sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

c) İkinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.01.2024 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), ikinci yıl birinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Aralık 2023 indeks sayısının Haziran 2023 sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

d) İkinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin 01.07.2024 tarihinde aldıkları brüt çıplak ücretlerine (aylık/günlük/saatlik), ikinci yıl ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere Türkiye İstatistik Kurumunun 2003—100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli, Haziran 2024 indeks sayısının Aralık 2023 sayısına değişim oranının % 5 (Beş) fazlası oranında zam yapılacaktır.

NOT: Yukarıda belirlenen zam oranları 01.01.2023 yürürlük süreli toplu iş sözleşmeleri içindir. Her toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç süresi esas alınarak madde metinleri ayrıca düzenlenecektir.

1. İKRAMİYE

Toplu iş sözleşmelerinde 6772 sayılı kanuna göre ödenen ilave tediye, kapsamdaki tüm işçilere
(Belediye şirketleri ve il özel idare şirketleri dahil) ödenir. İş bu ilave tediye dışında işçilere toplu iş
sözleşmesi ile ödenen ikramiye gün sayısı 60 günden az olan işyerlerinde ikramiye gün sayısı 60 güne tamamlanacaktır.

2. SOSYAL YARDIMLAR

Toplu iş sözleşmeleri kapsamındaki işçilere; sosyal yardım olarak 2023 yılı için Net 2.500 TL/Ay, 2024 yılı için Net 3.500 TL/Ay olarak ödenecektir.

3. EK ÖDEME

Toplu iş sözleşmeleri kapsamındaki işçilere; her yıl Mayıs ayında Net 4.000 TL tutarında “ek ödeme” yapılır. Bu tutar, 2023 yılı Kamu Çerçeve Anlaşma Protokolü ile belirlenen ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle arttırılarak ödenir. İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanan işyerlerinde de aynı tutarda ödeme yapılır.

4. HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİ ve FİİLİ ÇALIŞMA SÜRESİ

Kamu işyerlerinde haftalık çalışma süresi 40 saat olarak uygulanır. Fiili çalışmaya bağlı yapılan ödemeler (iş primi ile yemek ve yol yardımı vb.) aylığa dönüştürülerek düzenli olarak ödenir.

5. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin % 70 fazlasıyla ödenir. Resmi ve dini bayramlar ile genel tatil günlerinde yaptırılan fazla mesailerden günlük normal çalışma süresini geçen kısmı % 200 zamlı olarak ödenir. Mevcut uygulamanın bu oranların üzerinde olması durumunda yüksek olan oranlar uygulanır.

6. KIDEM TAZMİNATI

Bütün işçilere çalıştıkları her tam yıl için 35 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Mevcut uygulamanın bu miktarın üzerinde olması durumunda yüksek olan uygulanır.

7. MAKTU ÖDEMELER

Maktu ödemeler adı altında sosyal yardım taleplerimiz protokol kapsamında karara bağlanacaktır.

8. İŞİN GEREKTİRDİĞİ BELGELER

İşçilerin görev tanımlarındaki işleri yapmaları için gerekli olan tüm sertifika ve belge maliyetleri ile gerekli olan izinler işverence karşılanır.

9. İŞYERİNE/İŞLETMEYE ÖZGÜ SORUNLAR

İşyeri/işletme/işkoluna özgü idari ve mali konular (yatay ve dikey skaladaki farkın ayarlanması, iş riski ve sorumluluk zammı, yıpranma-üretim-kampanya primi, işyerindeki günlük yevmiye farklılığı vb.) ile çalışma şartları sorunları, toplu iş sözleşmelerinin tarafları arasında görüşülerek sonuca bağlanır.

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olan veya naklen/açıktan atanarak ya da kanunla geçiş yapan işçilerin toplu iş sözleşmelerinden doğan her türlü hak ve menfaatleri (intibakın) gittikleri işyerlerindeki benzer işçilerin seviyesine, geldikleri işyerlerindeki hizmet yılları emsal alınarak getirilir.

10. 696 SAYILI KHK KAPSAMI DIŞINDA BIRAKILAN TÜM KAMU ALT İŞVEREN (TAŞERON) İŞÇİLERİNİN DAİMİ KADROYA GEÇİRİLMESİ

696 sayılı KHK kapsamı dışında bırakılan tüm kamu alt işveren (taşeron) işçilerinin Kamu Kurum ve
Kuruluşlarında istihdam edilmesi ile ilgili çalışmalar ivedilikle sonuçlandırılacaktır.

11. GEÇİCİ İŞÇİLER

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalıştırılan geçici işçilerin daimî işçi kadrolarına geçirilmesi yönünde
gerekli yasal düzenleme ivedilikle yapılacaktır.

12. 696 SAYILI KHK İLE KADROYA GEÇEN İŞÇİLERİN ÖZLÜK HAKLARI

İşçilerin iş ve işyeri değişikliği ile özlük hakları (hastalık, engellilik, sağlık, eş durumu vb. zorunlu
nedenler) konularında mevcut mevzuattaki sınırlandırıcı hükümlerin kaldırılması çalışmaları ivedilikle sonuçlandırılacaktır.

İşçilerin kadroda belirtilen iş unvanları ile fiilen yaptıkları işler dikkate alınarak iş/görev tanımları toplu iş sözleşmesinin eki olarak ilave edilir. İşçilerin fiilen yaptıkları iş ile SGK’ya bildirilen meslek kodları uyumlu hale getirilecektir. Bu kapsamda kadroya geçirilen işçilerin emeklilik/ yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihe kadar çalışmalarına ilişkin sınırlandırıcı hükmün kaldırılması için yasal düzenleme yapılacaktır.

13. YETKİ UYUŞMAZLIĞI DEVAM EDEN İŞYERLERİ

Yetki uyuşmazlığı devam eden işyerlerinde çalışan işçilere işbu “Çerçeve Anlaşma Protokolü” ile
belirlenen ücret zamları, avans niteliğinde uygulanır. İmzalanacak olan toplu iş sözleşmesi farklarından mahsup edilir.

14. FARKLARIN ÖDENME ZAMANI

a) Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük tarihi ile imza tarihi arasında oluşacak ücret ve diğer tüm
ödemelere ilişkin farklar kurumların bütçe imkânları göz önüne alınarak geciktirilmeden ödenecektir.
b) 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye eklenen geçici 23 üncü madde kapsamında sürekli işçi kadrolarına geçirilen işçiler ile işe ilk defa alınan işçilere işverence yapılan ödemeler ile yeni dönem de imzalanacak olan toplu iş sözleşmesi ile yapılacak olan ödemeler mükerrerliğe yer vermeyecek şekilde mukayese edilerek mahsuplaşma işlemi yapılacaktır. Bu işlem sonucunda işçi lehine fark doğması halinde oluşan farklar, kurumun bütçe imkânları göz önüne alınarak gecikmeden ödenecektir. Yeni dönem toplu iş sözleşmelerinde düzenlenmeyen herhangi bir ödeme veya uygulama varsa bu ödeme veya uygulamaya yeni toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden itibaren son verilecektir.

15. GELİR VERGİSİ DÜZENLEMESİ

Gelir vergisi yükünü hafifletmeye yönelik olarak ücretlerdeki gelir vergisinin %15’i aşması halinde aşan kısım işveren tarafından karşılanır.

16. GÜVENLİK GÖREVLİLERİNİN İŞ GÜVENCESİ

Güvenlik görevlisinin, yüz kızartıcı suçlar hariç, ceza alması durumunda, işveren uygun göreceği bir başka göreve geçirir. Sağlık sorunları nedeniyle görevini yapamayacak duruma gelirse, başka bir işte çalıştırılmasına devam edilir.

TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ Konfederasyonlarının ortaklaşa hazırladığı 2023-2024 yıllarını kapsayan Ortak Talep Metni aşağıda yer almaktadır.

İşverenlik sıfatı 5510 sayılı Kanunda belirtilen sigortalı sayılan kişileri çalıştırmanın bir sonucu olarak ortaya çıkmakta olduğundan bu nitelikte birini çalıştırmayan kişiler kanun uygulamasında işveren olarak tanımlanmayacaklardır. 
Örneğin bir işyeri olan ve tek başına çalışan bir kişi yanında hizmet akdi ile çalışan kişi bulunmaması halinde işveren sayılmayacaktır.
En az bir sigortalı çalıştırmaya başladığı takdirde işveren sıfatı kazanarak 5510 sayılı kanunundan doğan ve işverene yüklenen  yükümlülükleri yerine getirmesi gerekecektir.