Taşeron işçilerin kadroya geçirilmeleriyle ilgili süreçte, kamu kurumlarının nasıl hareket edeceklerine ilişkin bazı soru işaretleri ortaya çıkmaktadır. Bu soru işaretlerinden biri de 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) gereği süresi uzatılan hizmet alım sözleşmeleriyle ilgili olarak Toplu İş Sözleşmesi (TİS)’den kaynaklı fiyat farkı ödemelerinin yapılıp yapılamayacağıdır.

Yazının PDF halini indirmek için tıklayınız

TİS fiyat farkı ödemesinin yasal dayanakları nelerdir? Süresi uzatılan hizmet alım sözleşmeleriyle ilgili olarak TİS kaynaklı fiyat farkı ödenmesi mümkün mü? Yüksek Hakem Kurulu kararları ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ne diyor? Kamu kurumları nasıl hareket etmelidir? Makalemizde bu sorulara cevap arayacağız.

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ (TİS) FİYAT FARKI ÖDEMELERİNİN YASAL DAYANAĞI

Öncelikle TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesine ilişkin yasal dayanaklara ve mevzuata bakmak gerekmektedir. 2014 yılında 6552 sayılı torba kanunla yapılan düzenlemeyle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8. Maddesi’nde ek fıkra ihdas edilmiştir. Böylece toplu iş sözleşmeleri sonucunda, alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin işçiliğe bağlı giderlerinde oluşan artışın fiyat farkı olarak ödenmesine imkan tanınmıştır. Bu yasal düzenlemenin ardından toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan ücret zamları, kamu kurumları tarafından ihale sözleşmesine ek olarak fiyat farkı mahiyetinde ödenmektedir. TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesine ilişkin temel dayanak teşkil eden bu madde şu şekildedir;

(Ek fıkra: 11/09/2014-6552-13 md.) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir.”

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ (TİS) FİYAT FARKI ÖDEMELERİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR

4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine eklenen fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmek amacıyla da 22 Ocak 2015 tarihli Resmi Gazete’de Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkı Ödenmesine Dair Yönetmelik yayınlanmıştır. Bu yönetmeliğe göre, fiyat farkı ödenebilmesi için;

• Söz konusu hizmet işinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesi (e) bendi kapsamında personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı olması,
• İşin kamu kurum ve kuruluşlarında asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde yürütülüyor olması ve buradaki işçileri kapsaması,
• Toplu İş Sözleşmesi’nin alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla kamu işveren sendikalarından (Kamu-İş, TÜHİS) birisi tarafından 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülüp, sonuçlandırılması gerekiyor.

Ayrıca kamu işveren sendikalarınca yürütülen toplu iş sözleşmeleri için bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda bu uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılması halinde de fiyat farkı ödeniyor. Yine kamu işveren sendikalarının yetkilendirilmelerine rağmen, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetki belgesinin verildiği tarih itibarıyla ihale sözleşmesinin bitimine bir yıldan az süre kaldığı gerekçesiyle kamu işveren sendikaları tarafından yürütülmeyen ve tüm maddeleri Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu iş sözleşmeleri için de fiyat farkı ödeniyor. Fiyat farkı ile ilgili ödemeler, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun bütçesinden yapılıyor.

ALT İŞVEREN, KAMU İŞVEREN SENDİKASINI YETKİLENDİRMELİ

Alt işveren, kamu işveren sendikalarından birisini, yetki belgesinin kendisine tebliğinden on gün içerisinde yapmak zorundadır. Bu süre içinde yetkilendirme yapılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülüp, sonuçlandırılmaz. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenmez.

Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkı Ödenmesine Dair Yönetmelikte 17 Mart 2015 tarihinde yapılan değişiklikle,

“6356 sayılı Kanun hükümlerine uygun olmak kaydıyla toplu iş sözleşmesinin süresi, ihale sözleşmesinin süresini geçemez”

maddesi eklenmiştir.

FİYAT FARKI ÖDEMESİ ALT İŞVEREN ARACILIĞIYLA YAPILIR

Fiyat farkının hesabı ve ödenmesine ilişkin olarak ise Yönetmelikte,

“Alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışlar, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak alt işverene ödenir.”

hükmü yer almaktadır. Buna göre fiyat farkı ödemesi işçilere alt işveren aracılığıyla yapılmakta, işçiye üst işveren durumundaki kamu kurumları tarafından herhangi bir doğrudan ödeme yapılmamaktadır.

696 SAYILI KHK İLE ORTAYA ÇIKAN YENİ DURUM

TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesi genel çerçeve olarak bu şekilde yapılmakta iken taşeron işçilerin 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kadroya alınmasına yönelik düzenleme yeni bir durum ortaya çıkarmıştır.

KHK ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım kapsamında çalışan işçilerle ilgili olarak, sözleşmelerin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı 2 Nisan 2018 tarihinden önce sona ermesi durumunda, bu sözleşmelerin süresinin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı tarihe kadar başka bir işleme gerek kalmaksızın uzatılmış sayılacağı belirtilmektedir. Buna ilişkin hüküm, 696 sayılı KHK’nın 127. Maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 23. Madde’de şu şekilde yer almaktadır;

“Sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin çalıştırılmalarına esas hizmet alım sözleşmelerinin süresinin geçiş işleminin yapılmasından önce sona ermesi halinde, bunlardan personel çalıştırılmasına dayalı olanlar ile personel çalıştırılmasına dayalı olan kısımlarının süresi başka bir işleme gerek kalmaksızın mevcut sözleşme koşullarına uygun olarak geçiş işlemi yapılıncaya kadar ilgili mevzuatı uyarınca uzamış sayılır. Ancak, mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde, geçiş işlemine kadarki süreye ilişkin ihtiyaç, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanır. Bu fıkra hükümleri, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten geçerli olmak üzere geçici 24 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamındaki idareler ve ihaleler bakımından kıyasen uygulanır”

Bu hükmün nasıl uygulanacağına ilişkin 1 Ocak 2018 tarihli Tebliğ’in 27. Maddesi şu şekildedir;

MADDE 27 – (1) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin on beşinci fıkrasında; sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin çalıştırılmalarına esas hizmet alım sözleşmelerinin süresinin geçiş işleminin yapılmasından önce sona ermesi halinde, bunlardan personel çalıştırılmasına dayalı olanlar ile personel çalıştırılmasına dayalı olan kısımlarının süresinin başka bir işleme gerek kalmaksızın mevcut sözleşme koşullarına uygun olarak geçiş işlemi yapılıncaya kadar ilgili mevzuatı uyarınca uzamış sayılacağı, ancak, mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde, geçiş işlemine kadar ki süreye ilişkin ihtiyacın, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanacağı hükmü yer almaktadır. Söz konusu hükme göre;

a) Mevcut sözleşme koşulları çerçevesinde aynı yüklenici ile sözleşme, geçiş işlemlerinin tamamlanmasına kadar uzamış sayılır.

b) Mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde geçiş işlemine kadar ki süreye ilişkin ihtiyaç, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanır. Bu yöntem ile ihtiyacın giderilmesi halinde, sona eren sözleşme kapsamında çalıştırılan işçilerde, işçi sayısında, ücret ve pozisyonlarında değişikliğe gidilmez.

696 SAYILI KHK, YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARINI DA UZATMIŞ OLDU MU?

696 sayılı KHK’nın taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesi haklarını düzenleyen fıkrasında;

Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki idarelerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.

denilmek suretiyle, kadroya geçiş sonrasında uygulanacak mali ve sosyal haklara yer verilmiştir. KHK ile süresi uzatılan sözleşmelerin durumuna ilişkin herhangi açıklama yapılmamıştır. Keza 01.01.2018 tarihinde yayınlanan Usul ve Esaslara ilişkin Tebliğ de durum aynıdır.

Sonuç olarak ne 696 sayılı KHK’da ne de Usul ve Esaslara ilişkin Tebliğde bu konuda net bir açıklama yapılmamıştır.

İŞÇİ SENDİKALARI NE DİYOR?

İşçi sendikaları, süresi uzatılan sözleşmeler için Yüksek Hakem Kurulu kararlarının uygulanmasına devam edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu noktada 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun aşağıdaki maddesi dayanak olarak ifade edilmektedir;

MADDE 36

(…)

(2) Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

Gerçekten de 6356 sayılı Kanunun 36’ncı maddenin ikinci fıkrasına göre, sonra eren toplu iş sözleşmesinin “iş sözleşmesine ilişkin hükümleri” yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girene kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam ettirilmelidir.

Öte yandan 6356 sayılı Kanunun 35’nci maddesinin ikinci fıkrasında;

MADDE 35

(…)

(2) Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.

denilerek, toplu iş sözleşmesinin süresinin sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılıp, kısaltılıp ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

İşçi sendikaları, 696 sayılı KHK ile süresi uzatılan sözleşmeler için İdarelerden “sürenin uzatıldığına ilişkin” bir yazı alıp uzatılan süreler açısından tekrar Çalışma Bakanlığına yetki başvurusu yapmaktadır. Bu başvuruların neticesinde şayet geriye dönük TİS ödemelerine karar verilirse işler biraz daha karışacaktır. Zira 02.04.2018 tarihinden sonra sürekli işçi kadrosuna geçecek işçiler ile İdareler arasında bir “sulh sözleşmesi” imzalanmış olacaktır. Sulh sözleşmesine göre işçiler, İdareye karşı tüm alacaklarından feragat etmiş sayıldığından, geriye dönük TİS ödemesi açısından muhatap olarak sadece alt işveren şirket kalacaktır.

İDARELERİN ÖDEME YAPABİLMESİ İÇİN BİR DAYANAK SAĞLANMASI ŞART

İdareler açısından açısından bakıldığında 2 temel sorun vardır:

1. Uzatılan sözleşmelerde yürürlük süresi biten Yüksek Hakem Kurulu (YHK) kararları uygulanmaya devam edecek midir?
2. Eğer YHK kararları uygulanmaya devam edilecek ise 4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine göre bu ücretler alt işveren şirkete fiyat farkı olarak ödenebilecek midir?

6356 sayılı Kanunun 36’ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre toplu iş sözleşmesi hükümlerinin uzatılan süre için de uygulanması gerektiği bir tartışma konusudur ve neticede bu durum kabul edilmiş olsa dahi tek başına yeterli değildir. Zira İdareler, toplu iş sözleşmesinden kaynaklı ödemeleri daha önce açıklandığı üzere doğrudan işçilere değil, 4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine göre belirtilen koşullar dahilinde esas taraf olan alt işveren (taşeron) şirkete ve “fiyat farkı ödemesi” mahiyetinde yapmaktadır.

Ayrıca toplu iş sözleşmesinin tarafı olan alt işveren (taşeron) şirket, kamu işveren sendikasını “ihale sözleşmesi ile sınırlı olarak” yetkilendirmiştir.

Yüksek Hakem Kurulu kararlarının “YÜRÜRLÜK SÜRESİ” başlıklı maddesinde, toplu iş sözleşmesinin bitiş tarihi, ihale sözleşmesinin bitiş tarihi olarak yazılmaktadır.

SONUÇ

Mevcut tabloya göre, 696 sayılı KHK ile uzatılan sözleşmelerde TİS fiyat farklarının ödenmesine devam edilmesinin yasal dayanaktan yoksun olduğu ve İdareler açısından ilerleyen dönemde bazı sorumluluklar doğuracağı açıktır.

Öte yandan hizmet alım sözleşmeleri kapsamında çalışan taşeron işçilerin, sözleşme süresinin uzatımı döneminde TİS farkı alamamaları da kendileri açısından mağduriyet oluşturacak ve hak kaybına yol açacaktır.

Bu konuda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yapacağı bir açıklama ya da vereceği bir görüş yazısı ile geçiş sürecinde kamu kurumları açısından sorumluluk doğurmayacak ve işçiler açısından da hak kaybına yol açmayacak bir çözümü sağlayacağı beklenilmektedir.

• 1. GİRİŞ
• 2. HANGİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ YASA KAPSAMINDADIR?
• 3. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANMASINA KADAR HANGİ SÜREÇLER GERÇEKLEŞİR?
  • 3.1.İşçi Sendikasının İdareden “İhale Sözleşmesi” Hakkında Yazılı Bilgi Talep Etmesi
  • 3.2. İşçi Sendikasının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına Yetki Tespit Başvurusunu Yapması
  • 3.3.Bakanlıkça İşçi Sendikasına Yetki Verilmesi ve Taraflara Bildirilmesi
  • 3.4.Alt İşverenin (Taşeron Firmanın) Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Yetkilerini Kamu İşveren Sendikasına Devretmesi
  • 3.5. Toplu İş Sözleşmesi Tarafları, Görüşmeler ve Uyuşmazlık Hali
  • 3.6. Toplu İş Sözleşmesi Kararlarının Uygulanması
• 4. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI FİYAT FARKLARININ HESAPLANMASI VE ÖDENMESİ

Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

1. GİRİŞ

Bilindiği üzere 11/09/2014 tarihli 6552 sayılı torba yasa ile taşeron işçilerin sendika ve toplu iş sözleşmesi haklarına yönelik önemli düzenlemeler yapılmıştı.

Torba yasa ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesine eklenen fıkrada; hizmet alımı ihaleleri kapsamında çalışan taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ek ücretlerinin, çalıştıkları kurumun bütçesinden “fiyat farkı” olarak ödenmesinin önü açılmıştı.

Yasanın yürürlüğe girdiği günden bugüne özellikle “hizmet” ve “güvenlik” kollarında faaliyet gösteren işçi sendikaları, taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesi haklarını kazanmasına yönelik olarak yoğun bir çalışmaya girişmiş ve neticesinde bugüne kadar binlerce taşeron işçiyi sevindiren çok sayıda toplu iş sözleşmesinin imzalanmasını sağlamıştır.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

Bu makalemizde sayısı giderek artan ve Türkiye genelinde yaygınlaşan hizmet alımları ihalelerinde çalışan taşeron işçilerin, toplu iş sözleşmesi konusunu ele alıyoruz. Özellikle İdarelere bakar tarafıyla; İşçi Sendikası, İşveren Sendikası, Kamu İşveren Sendikası, Yüksek Hakem Kurulu, Toplu İş Sözleşmesi imzalanması süreçlerine ilişkin hususlara yer veriyoruz.

2. HANGİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ YASA KAPSAMINDADIR?

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesinde;

“4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenemez, 4857 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin yedinci fıkrası esas alınarak asıl işveren sıfatından dolayı ücret farkına hükmedilemez ve asıl işveren sıfatıyla sorumluluk yüklenemez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esas ve usuller, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığınca belirlenir” denmiştir.

Buna göre toplu iş sözleşmesinden kaynaklı ücret farklarının İdarelerce fiyat farkı olarak ödenmesi için aşağıdaki 4 koşulun bir arada olması gereklidir;

1. Söz konusu hizmet işinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesi “e” bendi kapsamında Personel Çalıştırılmasına Dayalı(1) bir hizmet alımı olması gerekiyor.
2. Hizmet işinin İdarenin kendi işyerinde ve Asıl İşveren-Alt İşveren (Kamu Kurumu-Taşeron Firma) ilişkisi çerçevesinde yürütülüyor olması gerekiyor.
3. Toplu İş Sözleşmesinin bir tarafı “İşçi Sendikası” iken diğer tarafın da alt işverenin yetki vermesi şartıyla “Kamu İşveren Sendikası” olması gerekiyor.
4. Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin “Kamu İşveren Sendikası” tarafından 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülmesi ve sonuçlandırılması gerekiyor.

Yukarıdaki şartlarda sonuçlandırılan Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ücret artışları, İdare tarafından Yükleniciye fiyat farkı olarak ödenir ve Yüklenici de bu ücretleri işçi hesaplarına yatırır.

3. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANMASINA KADAR HANGİ SÜREÇLER GERÇEKLEŞİR?

Toplu iş sözleşmesi imzalanması ve yasa kapsamında taşeron işçilere ücret farklarının ödenebilmesi için çeşitli süreçlerin tamamlanması gerekmektedir.

3.1.İşçi Sendikasının İdareden “İhale Sözleşmesi” Hakkında Yazılı Bilgi Talep Etmesi

Taşeron işçiler adına toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikasının, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına “Yetki Tespit Başvurusu” yapması gerekir. Yetki tespit başvurusunun ekine de İdareden temin edilecek ve aşağıdaki bilgileri içeren yazının eklenmesi gereklidir;

a) İhale konusu işin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında olduğu,
b) Alt işverenin unvanı,
c) İşin niteliği,
d) Sözleşme kapsamındaki işyeri/işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarası/numaraları,
e) Sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri,
f) … (Diğer bilgiler)

İşçi sendikasının yukarıdaki bilgileri talep eden başvurusunu, ihale sözleşmesini yürüten idareye vermesi durumunda, idarenin bu yazıya en geç 10 (On) gün içinde cevap vermesi gerekir.

Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 2’nci fıkrasında; “…Yetki tespit başvurusuna; ihale sözleşmesini yürüten idareden temin edilecek sözleşme konusu işin 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında olduğunu, alt işverenin unvanını, işin niteliğini, sözleşme kapsamındaki işyeri/işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu sicil numarası/numaralarını, sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek diğer bilgileri ihtiva eden resmi yazı eklenir. İhale sözleşmesini yürüten kamu kurum ve kuruluşu, talep tarihinden itibaren en geç on gün içinde bu bilgileri işçi sendikasına vermek zorundadır” şeklinde ifade edilmiştir.

3.2. İşçi Sendikasının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına Yetki Tespit Başvurusunu Yapması

İşçi sendikası, ihale sözleşmesi kapsamında işyeri veya işletme düzeyinde yukarıda belirtilen yazılarla birlikte Bakanlığa yetki tespiti başvurusunu yapar. Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 2’nci fıkrasında;

“…Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılacak yetki tespit işlemlerinde, 4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde iş alan alt işverenin; aynı ihale sözleşmesi kapsamında tek bir işyerinin bulunması halinde işyeri düzeyinde, birden fazla işyerinin bulunması halinde ise işletme düzeyinde yetki tespiti verilir. Aynı ihale sözleşmesi kapsamında birden fazla işkolunda işyerinin bulunması halinde, her bir işkolundaki işyeri/işyerleri ayrı ayrı değerlendirilir.” şeklinde ifade edilmiştir.

3.3.Bakanlıkça İşçi Sendikasına Yetki Verilmesi ve Taraflara Bildirilmesi

İşçi sendikası tarafından yapılan yetki tespit başvurusu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 41’nci maddesinde belirtilen kriterlere göre değerlendirilir.

Değerlendirme sonucunda Bakanlık tarafından yetkili olduğu tespit edilen sendikaya 6356 sayılı Kanunun 44’ncü maddesine göre bir “Yetki Belgesi” verilir.

Bakanlık tarafından düzenlenen yetki belgesi aynı zamanda ihale konusu işin “Alt İşverenine” (taşeron firmaya) tebliğ edilir.

3.4.Alt İşverenin (Taşeron Firmanın) Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Yetkilerini Kamu İşveren Sendikasına Devretmesi

Öncelikle şunu ifade etmek gerekir ki; taşeron işçilerle imzalanacak toplu iş sözleşmesinden hem İdare (Asıl İşveren) hem de Yüklenici (Alt İşveren) birlikte sorumludur. Bu husus 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2’nci maddesinde “… Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur”şeklinde ifade edilmiştir.

Ancak toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacakların, tamamını veya bir kısmını alt işveren tarafından ödemesini beklemek de (ihale şartları ve teklif fiyata dahil giderler açısından) çok gerçekçi olmayacaktır. İşte bu nedenle yazının en başında belirttiğimiz 11/09/2014 tarihli 6552 sayılı yasa ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesinde yapılan düzenleme ile bu ücretlerin İdare bütçesinden ödenmesinin önü açılmıştır.

Buna göre alt işveren tarafından, asıl işverene (İdarenin) üye olduğu “Kamu İşveren Sendikasına” yetki verilmesi gereklidir. Bu husus “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 3’ncü fıkrasında;

“Alt işveren, 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince merkezi yönetim kapsamındaki kamu kuruluşlarının üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisini yetkilendirebilir. Bu yetkilendirmenin 6356 sayılı Kanunun 44 üncü maddesine göre verilen yetki belgesinin alt işverene tebliği tarihinden itibaren (Değişik ibare:RG-17/3/2015-29298) on gün içerisinde yapılması zorunludur. Bu süre içinde yetkilendirme yapılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülmez ve sonuçlandırılmaz” şeklinde ifade edilmiştir.

Kamu kuruluşlarının üye olduğu iki adet kamu işveren sendikası vardır:

1) KAMU-İŞ (Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası) http://www.kamu-is.org.tr/
2) TÜHİS (Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası) http://www.tuhis.org.tr/

Eğer İdare hâlihazırda bu iki kamu işveren sendikasından birine üye değilse, alt işveren bu sendikalardan birini yetkilendirebilir.

Alt işveren, Kamu İşveren Sendikasına vereceği “Yetkilendirme Yazısı” ekinde Bakanlık tarafından tebliğ edilen yetki belgesi ve tebligatın yapıldığı tarihi gösteren belgeyi, ihale sözleşmesini, toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçilere ait iş akdi örneği ve işçilerin unvan ve ücretlerini gösterir tabloyu… ve varsa diğer istenen belgeleri 10 (on) gün içinde teslim eder.

Alt işverenin yukarıda belirtildiği şekilde ve süresi içinde kamu işveren sendikasını yetkilendirmesi durumunda, kamu işveren sendikası 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre toplu iş sözleşmesi görüşmelerine başlar.

3.5. Toplu İş Sözleşmesi Tarafları, Görüşmeler ve Uyuşmazlık Hali

Toplu iş sözleşmesi masasına İşçi Sendikası ve alt işveren tarafından yetkilendirilen Kamu İşveren Sendikası oturur. Burada asıl işveren yani İdare görüşmelere müdahil değildir.

Kamu işveren sendikası tarafından yürütülen toplu iş sözleşmesi görüşmeleri neticesinde taraflar genellikle bir anlaşmaya varamazlar.

Bu tip hallerde son kararı Yüksek Hakem Kurulu(2) verir. Yüksek Hakem Kurulu tarafından verilen uyuşmazlık kararları, 6356 sayılı Kanunun 51’nci maddesi uyarınca kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

Yüksek Hakem Kurulunun verdiği uyuşmazlık kararları asıl işveren (İdare) açısından da bağlayıcıdır. “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 4’ncü maddesinin 1’nci fıkrasında;

“…Kamu işveren sendikalarınca yürütülen toplu iş sözleşmeleri için bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda bu uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılması halinde de fiyat farkı ödenir” şeklinde ifade edilmiştir.

3.6. Toplu İş Sözleşmesi Kararlarının Uygulanması

İmzalanan toplu iş sözleşmesi ihale konusu hizmet alımı işi ile sınırlıdır. İş bittiğinde toplu iş sözleşmesi de sona erer. Bu nedenle toplu iş sözleşmesinin ihale konusu işin süresinden daha uzun olamaz.

Toplu iş sözleşmesinin imzalanmasından itibaren altı iş günü içinde toplu iş sözleşmesinin onaylı bir sureti kamu işveren sendikası tarafından, uyuşmazlık halinde ise Yüksek Hakem Kurulu tarafından İdare ve alt işverene gönderilir.

Yukarıda ayrıntılı olarak ifade edildiği üzere kamu işveren sendikası tarafından yürütülen ve sonuçlandırılan toplu iş sözleşmeleri için İdarelerce fiyat farkı ödenir. Diğer hallerde ise fiyat farkı ödenmez.

4. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI FİYAT FARKLARININ HESAPLANMASI VE ÖDENMESİ

Yukarıda belirtilen süreçlerin tamamlanmasının ardından sıra toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ücret farklarının hesaplanması ve fiyat farkı olarak ödenmesine gelir.

Fiyat farkı hesaplarının detaylı olması sebebiyle konuyu ayrı bir makalede ele alıyoruz. “Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklı Fiyat Farklarının Hesaplanması ve Ödenmesi” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

(1) Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı ve yaklaşık maliyetinin en az % 70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu hizmetlerdir. Kamu İhale Genel Tebliği, Madde 78.1

(2) 6356 sayılı Kanunun 57’nci maddesine istinaden kurulmuş ve toplu iş sözleşmelerinin sonuçlandırılmasında mutlak yetkili olan ve çalışma esasları “Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği”nde belirtilmiş yetkili kuruldur.