“Fen İşleri Müdürlüğünde çalışmakta iken emekli olan işçiye kullanılmayan yıllık izin ücretinin fazla ödenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

4857 sayılı İş Kanunu’nun “ Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde; iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği ifade edilmiştir.

Buna göre; emekli olan işçinin kullanılmamış yıllık izin ücretinin, ilgili kesintiler yapıldıktan sonra mevzuat çerçevesinde ödenmesi gerekmektedir.

Yapılan incelemede, kullanılmamış yıllık izin ücret ödemesinde yanlış hesaplama sonucunda 31.449,03 TL ödenmesi gerekirken 50.900,64 TL ödenerek 19.451,61 TL kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.” denilmiştir.

Bilindiği üzere Kamu kurumlarında 4/d kapsamında çalışan sürekli işçilerin ve 696 sayılı KHK ile taşerondan kadroya geçen ve mahalli idare şirketlerinde taşeron olarak çalışan işçilerin, hak ettikleri yıllık izinlerinin tamamını takip eden yılda kullanmaları 4857 sayılı Kanunun ve ilgili mevzuat kapsamında yasal zorunluluk haline getirilmiştir.

Daha önceki haberlerimizde, bu konuya ilişkin olarak rutin Sayıştay denetimlerinde kamu kurumlarına işçilerin yıllık izinlerin biriktirilmemesi konusunda uyarılarda bulunduğunu ifade etmiştik. (İlgili haberler: Sayıştay’dan Yine Yıllık İzin Uyarısı, 30.09.2022; Sayıştay’dan Yıllık İzin Uyarısı, 28.01.2021)

Ancak halen birçok kamu kurumunda işçilerin geçmiş yıllardan biriken yıllık izinlerinin olduğu bilinmektedir. Bu durumda emekli olan ya da iş akdi sona eren işçilere kullanmadıkları yıllık izin ücretlerinin ödenmesi gerekmektedir.

En Son Alınan Zamlı Ücret Esas Alınmalı

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’ncu maddesinde “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.” denmiştir.

Sözleşmenin sona erdiği günde veya öncesinde kamu işçisinin maaşına zam gelmişse, ( asgari ücret artışı veya sendika zammı gibi) işçinin en son gelen zam neticesinde ortaya çıkan son günlük ücreti dikkate alınmalıdır.

Brüt Ücret mi? Net Ücret mi? Çıplak Ücret mi? Giydirilmiş Ücret mi?

Sayıştay kamu zararı kararına konu edilen husus da kullanılmayan yıllık izin ücretinin tespitinde hangi ücretin dikkate alınacağı konusunda verilmiştir.

Malum kamu kurumlarında toplu iş sözleşmelerinden gelen çeşitli çeşitli mali haklar da göz önüne alındığında günlük ücretin tespitinde zorluk çekilmektedir. Zira işçi alacaklarına yönelik hesaplamalarda Brüt Ücret, Net Ücret, Çıplak Ücret, Giydirilmiş Ücret gibi kavramlar soru işareti yaratmaktadır.

Kamu işçilerinin kullanılmayan yıllık izin ücretinin hesabında, Günlük Çıplak Ücret (Asıl Ücret) dikkate alınır. Çıplak ücret, İş Kanunu’nun 50’nci maddesinde belirtildiği üzere fazla mesai ücretleri, primler ve sosyal yardımların hesaba katılmadığı ücrettir.

Dolayısıyla fazla mesai ücretleri ve Toplu İş Sözleşmesi ile elden edilen sosyal yardımlar (çocuk yardımı, yemek yardımı, yol yardımı, yakacak yardımı…. vs.) günlük çıplak ücret hesabına katılmaz.

Kamuda işçi maaşları, “brüt ücret” üzerinden ödendiği için günlük çıplak ücretin brüt tutarı ile kullanılmayan toplam yıllık izin gün sayısı çarpılır ve tutardan SGK primleri, Gelir vergisi ve Damga vergisi kesintileri düşüldükten sonra kalan net tutarı işçiye ödenir.

Kararda özetle; il dışında fuara katılmak amaçlı görevlendirilen Belediye personellerin (Başkan, yardımcıları ve meclis üyeleri) konaklama giderleri için Harcırah Kanununda öngörülen limitlerin üzerinde olduğu bir ödeme yapıldığı ve bunun kamu zararı olduğu ifade edilmiş. Savunmalarda ise konaklama bedelinin Harcırah Kanunu’na göre değil İçişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan “Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil, Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi” kapsamında yapıldığı iddia edilmiştir.

Temyiz Kurulu, rapor dosyası ve eki belgeleri incelemesi sonucunda mevzuatta belirtilen tutarların üzerinde konaklama bedeli ödenmek suretiyle kamu zararına neden olunduğuna karar vermiştir. Kararda dikkat çeken husus ise gerçekleştirme görevlisi olarak kamu zararından sorumlu tutulan belediye işçisi hakkında. İşçi mahkemeye sunduğu itiraz dilekçesinde;

·Gerçekleştirme görevi iş ve işlemlerinin memur eliyle yürütülmesinin esas olduğunu,
·Özel Kalem Müdürlüğünde görevli bir memur bulunmadığından harcama yetkilisinin görevlendirmesiyle gerçekleştirme görevlisi olarak yetkilendirildiğini, bu yetkilendirmenin mevzuata uygun olmadığını,
·Gerçekleştirme görevlisi olması ile ilgili tarafına resmi bir yazı tebliği yapılmadığını,
·Resmi ve yasal bir görevlendirme olmadan attığı imzaların anlam ifade etmeyeceğini,
·Belediye Başkanı ve Harcama Yetkilisinin sözlü talimatları doğrultusunda ödeme evraklarına kendisi daimi işçi statüsünde olmasına rağmen imza attığını, belirtmiş ve ilamda belirtilen tazmin hükmünün kendisi adına kaldırılması talebinde bulunmuştur.

Sayıştay Temyiz Kurulu ise kararında bu konuya ilişkin;

“Yine Gerçekleştirme Görevlisi dilekçesinde; gerçekleştirme görevi iş ve işlemlerinin memur eliyle yürütülmesinin esas olduğunu, Özel Kalem Müdürlüğünde görevli bir memur bulunmadığından Harcama yetkilisinin görevlendirmesiyle gerçekleştirme görevlisi olarak yetkilendirildiğini, bu yetkilendirmenin mevzuata uygun olmadığını, Belediye Başkanı ve Harcama Yetkilisinin sözlü talimatları doğrultusunda ödeme evraklarına kendisinin daimi işçi statüsünde olmasına rağmen imza attığını,

İfade etmişse de;

5018 sayılı Kanunun 32’inci maddesinde harcama yetkililerinin, 33’üncü maddesinde ise gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu hakkında düzenlemeler bulunmaktadır. Ayrıca, 14.06.2007 tarih ve 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı ile 5018 sayılı Kanun çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililer belirlenmiş, söz konusu Kararda harcama yetkilileri ile ilgili olarak; bütçeden yapılacak harcamalar konusunda 5018 sayılı Kanunda öngörülen harcama sürecinde tek ve tam yetkili olan, giderin yapılmasına karar vermekten ödeme aşamasına kadar tüm işlemleri emir ve talimatı çerçevesinde yürüten ve maiyetindekileri ve onların eylem ve işlemlerini gözetmek ve denetlemekle yükümlü olan harcama yetkilisinin, Sayıştaya karşı hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumlu olduğunun, bu nedenle, harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu oldukları belirtilmiştir.

Gerçekleştirme görevlileri ile ilgili olarak ise ilgili Kararda; aslî bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir.

5018 sayılı Kanun’un ve ikincil mevzuatın gerçekleştirme görevlisini tanımlamadığı, harcama yetkilisinin yapmış olduğu harcamalardan dolayı hem hukuki hem de idari sorumluluğu bulunduğu dikkate alındığında, gerçekleştirme görevlisini tayin ve tespite yetkili merciinin harcama yetkilisi olması gerektiği sonucuna varılabilir. Bu nedenle harcama yetkilisi gerek kendi biriminden gerekse başka birimlerden hiyerarşik olarak en yakın yönetim kademesinde bulunan kişi veya kişiler arasında belirleyeceği kişiyi gerçekleştirme memuru olarak belirleyebilir. İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 12’nci maddesinde yer alan “Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. ” hüküm de değerlendirildiğinde; ilgili mevzuatın, gerçekleştirme görevlilerinin memurlar arasından seçilmesini zorunlu kılacak bir hususu içermediği anlaşılacaktır. Yani, kamu görevi verilebilen işçi pozisyonundaki bir çalışan da gerçekleştirme görevlisi olabilmektedir.

Bu itibarla, 96 sayılı İlamın 3. Maddesiyle verilen tazminine ilişkin hükmünün TASDİKİNE ,oy birliği ile,
Karar verildiği 14.07.2021 tarih ve 49928 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.” demiştir.

Temyiz Kurulu kararını incelediğimizde, şu sonuçları çıkartabiliriz:
1) “Harcama yetkilisi sadece memurlar arasından gerçekleştirme görevlisi görevlendirebilir” şeklinde bir mevzuat düzenlemesi yoktur
2) Harcama yetkilisi gerek kendi biriminden gerekse başka birimlerden gerçekleştirme görevlisi olarak gerekirse “işçi pozisyonunda” birini görevlendirmeye yetkilidir
3) Harcama yetkilisinin, görevlendirdiği kişiye (gerçekleştirme görevlisine) bu hususu ayrıca resmi bir yazı ile tebliğ etmesine gerek yoktur
4) Asli bir gerçekleştirme belgesi olan “Ödeme Emri” belgesini “düzenleyen” sıfatıyla imzalayan kişi, Sayıştay’a hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumludur

Sonuç itibariyle kamu kurumlarında 657 sayılı Kanuna tabi olarak “işçi” pozisyonunda çalışanların, Harcama Yetkilisince “Gerçekleştirme Görevlisi” olarak görevlendirilmesinin mevzuata uygun olduğu ifade edilmektedir. İlgili personelinin gerçekleştirme belgelerinde imzasının bulunması, hem gerçekleştirme görevini kabul ettiği hem de Sayıştay’a hesap verme konusunda tam ve doğrudan sorumlu olduğunu göstermektedir.

Şunu da yeri gelmişken söylemek gerekir ki; 696 sayılı KHK kapsamında, Belediyelerde hizmet alımı yoluyla belediye şirketlerinden istihdam edilen işçiler, o Belediyenin asli personeli olmadığı için başka bir ifadeyle şirket personeli veya taşeron işçi oldukları için gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilemezler.

Sayıştay’ın kararına da yer verilen Bakanlık görüş yazısında; ihale konusu işte kullanılacak kıyafet için ödenen giyim giderinin, sözleşme giderleri ve genel giderler içinde kabul edilmesi gerektiği, bu yüzden ihtiyaç duyulan giyim gideri gibi ilave giderleri karşılamanın yüklenicinin yükümlülüğünde olduğu, belediye şirketine her ay bir işçi için asgari işçilik maliyeti üzerine %4 oranında sözleşme giderleri ve genel giderler eklenerek ödeme yapıldığı, dolayısıyla giyim gideri için ayrıca belediye bütçesinden ödeme yapılamayacağı belirtildi.

Belediye tarafından, Şirket bünyesinde çalışmakta olan işçilere ayrıca iş kıyafeti alınması ya da alınan iş kıyafetinin bedelinin Belediye tarafından ödenmesinin Sayıştay kararları çerçevesinde kamu zararı oluşturacağı vurgulandı.

İşte O Yazı!

NOT: Personel çalıştırılmasına ilişkin hizmet alımlarında giyim giderlerinin sözleşme gideri ve genel giderler içine dahil olduğu hakkında

T.C. ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü

Sayı : E-53773008-622.02-4666486 28/09/ 2022

Konu : Giyim Giderlerinin Sözleşme Gideri ve Genel Giderler İçine Dahil Olduğu ………….

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA

İlgi: 21.09.2022 tarihli ve 87584809-045.99-402908 sayılı yazı.

Başkanlığınız personel şirketinde istihdam edilen personelin iş süresince, çalışma alanı ve şartlarına göre farklılık gösteren kişisel koruyucu donanım kullanma zorunluluğu olduğundan bahisle kişisel koruyucu donanım giderlerinin sözleşme giderleri ve genel giderler kapsamına girip girmediği hususunda Bakanlığımızın görüşünün talep edildiği ilgi yazı incelenmiştir.

Bilindiği üzere, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20 nci maddesinde, “İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilir. … Bu madde kapsamındaki şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Bu hükme istinaden 28/4/2018 tarihli ve 30415 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 9/4/2018 tarihli ve 2018/11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların 5 inci maddesinde, “…

(4) İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;

a) Asgari İşçilik maliyeti,

b) Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,

c) İşçilikle bağlantılı ayni giderler,

ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr, dâhil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kâr oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir. …” hükmü yer almaktadır.

Diğer taraftan, 22/8/2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliğinde,

“… 78.30. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur: …

ç) Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler: İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, % 4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Ayrıca, 4/3/2009 tarihli ve 27159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinde, “(1) Birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde;

a) Her bir iş kaleminin miktarını ve gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanır. Bu cetvelde her bir iş kaleminin adı, birimi, birim fiyatı ve bu fiyata dahil olan maliyetler ile varsa diğer unsurlar gösterilir.

b) Birim fiyata dahil olan maliyetler, iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenlenir ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderler öngörülmez.

(2) Götürü bedel üzerinden teklif alınan ihalelerde, işin gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanır. Bu cetvelde işçilik ile varsa malzeme, ekipman ve diğer unsurlar için belirlenen fiyatlar ve bu fiyata dahil olan maliyetler gösterilir.

(3) Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak %7 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır. Buna ilişkin hesap cetveli hazırlayanlarca imzalandıktan sonra, ihale onay belgesinin ekine konularak ihale yetkilisine sunulur. Yüklenici için öngörülen kar tutarının bu cetvelde gösterilmesi zorunludur.

(4) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten itibaren ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlarda, işi oluşturan unsurlara ilişkin maliyetler idarelerce, endeks üzerinden güncellenir.

(5) Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerinde ilgili mevzuatından kaynaklanan değişiklikler nedeniyle yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar geçen sürede değişikliğe uğradığının belirlenmesi durumunda, gerekçesi belirtilmek suretiyle ihale komisyonu tarafından, bu maliyetler dikkate alınarak yaklaşık maliyet güncellenir.” hükmü yer almaktadır.

Yine, Sayıştay 6. Dairesinin 12/4/2022 tarihli ve 865 sayılı Kararında da, “Yukarıda verilen mevzuata göre, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilmelidir. Bu yüzden ihtiyaç duyulan giyim gideri gibi ilave giderleri karşılamak yüklenicinin yükümlülüğündedir. Belediye şirketine her ay bir işçi için asgari işçilik maliyeti üzerine %4 oranında sözleşme giderleri ve genel giderler eklenerek ödeme yapılmaktadır. Bu durumda sözleşme giderleri ve genel giderler içinde yer alan giyim gideri için ayrıca bütçeden ödeme yapılması mümkün değildir. Sorgu konusu olayda ise Belediye tarafından … Limited Şirketi bünyesinde çalışmakta olan işçilere muhtelif tarihlerde yağmurluk, kışlık kıyafet ve ayakkabı alındığı görülmüştür. Bu sebeple, ihale konusu iş ile ilgili giyim giderlerinin Yüklenici yerine Belediye bütçesinden karşılanması sonucu … TL kamu zararına neden olunmuştur.” denilmiştir.

Bu itibarla, Belediyeniz personel şirketinde istihdam edilen personel için alınacak kişisel koruyucu donanım giderlerinin sözleşme giderleri ve genel giderler kapsamına girdiği değerlendirilmektedir. Bilgilerini rica ederim.

 ………….. Bakan a. Yerel Yönetimler Genel Müdürü

Sayıştay kararında şöyle denildi: “375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 24 üncü maddesi uyarınca belediye şirketi kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan ve süresi 30.09.2020 tarihinde sona eren TİS ile belirlenen haklardan fazla bir hak verilemeyeceği veya ödeme yapılamayacağı hüküm altına alındığından, belediye şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan bir başka TİS ile belediye şirketi işçisine, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS ile belirlenen haklardan fazla ödeme yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca; … Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS’de yer almayan ödemelerin yapılması suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.”

İşte O Sayıştay Kararı!

Taşeron İşçilere Mevzuata Aykırı Ücret Zammı, Bayram Yardımı, Doğum Yardımı, Ölüm Yardımı, Çocuk Yardımı, Yakacak Yardımı, Evlenme Yardımı ve İkramiye Adı Altında İlave Ödeme Yapılması

… Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, mevzuata aykırı olarak ücret zammı, bayram yardımı, doğum yardımı, ölüm yardımı, çocuk yardımı, yakacak yardımı, evlenme yardımı ve ikramiye adı altında ilave ödeme yapılması suretiyle … TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.

27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye (KHK) 20.11.2017 tarihli ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 127 nci maddesi ile eklenen Geçici 24 üncü maddesinde;

“İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar;

a) 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin (A) bendinin (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşımak,

b) Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak,

c) Bu kapsamda çalıştırılmalarına ilişkin olarak açtıkları davalardan ve/veya icra takiplerinden feragat edeceğine dair yazılı beyanda bulunmak,

ç) En son çalıştığı idare veya şirket ile daha önce kamu kurum ve kuruluşlarında alt işveren işçisi olarak çalıştığı iş sözleşmelerinden dolayı bu madde ile tanınan haklar karşılığında herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunmayacağını ve bu haklarından feragat ettiğine dair yazılı bir sulh sözleşmesi yapmayı kabul ettiğini yazılı olarak beyan etmek,

kaydıyla bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on gün içinde hizmet alım sözleşmesini yapan idareye veya şirkete, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde çalıştırılmak üzere yazılı olarak başvurabilirler. Başvuranların şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti, bu tespite itirazların karara bağlanması, şartları taşıyanların belirlenen usul ve esaslara göre yapılacak yazılı ve/veya sözlü ya da uygulamalı sınava alınması, sınav sonuçlarına itirazların karara bağlanması ve sınavda başarılı olanların işçi statüsüne geçirilmesine ilişkin süreç bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren doksan gün içinde sonuçlandırılır. Sınavlarda başarılı olanlar, varsa bu fıkranın (c) bendinde öngörülen davalardan feragat ettiklerini tevsik eden belgeyi ve/veya icra takibine konu alacaktan feragat ettiğine dair icra müdürlüğünden alınacak belgeyi ibraz etmek, bu fıkranın (ç) bendinde öngörülen sulh sözleşmesini ibraz etmek ve aynı fıkrada öngörülen şartları taşımaya devam etmek kaydıyla, sınav sonuçlarının kesinleşmesini müteakip, ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır. Bunların istihdam süreleri hiçbir şekilde sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemez. Bu fıkra kapsamında feragat edilen davalara veya takiplere ilişkin yargılama ve takip giderleri davacı veya takip eden üzerinde bırakılır ve taraflar lehine vekalet ücretine hükmolunmaz, hükmedilenler tahsil edilmez ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar tahsil edilenler ise iade edilmez. Bu fıkra kapsamında yapılacak sulh sözleşmelerinden damga vergisi alınmaz.

Geçici 23 üncü maddenin ikinci, üçüncü, yedinci, sekizinci, dokuzuncu, onuncu, onikinci ve onaltıncı fıkraları hükümleri bu madde kapsamında yer alanlar hakkında da kıyasen uygulanır.

Özel güvenlik görevlilerinden bu madde kapsamında geçiş işlemleri yapılanlar, 5188 sayılı Kanun hükümlerine de tabi olmaya devam eder.

Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir. …

Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.”

hükmü yer almaktadır.

Yukarıdaki madde hükmüne göre 04.12.2017 tarihi itibariyle personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında belediye bünyesinde görev yapan işçilerden mevzuatta öngörülen şartları taşıyan işçilerin belediyenin şirketlerinde işçi statüsünde çalışabilmek için başvurabileceği, yapılan sınav sonucunda başarılı olan işçilerin ise belediye şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılacakları ifade edilmiştir.

Yine aynı madde hükmüne göre; Belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamayacağı, geçişten önce geçerli bir toplu iş sözleşmesi olmamakla birlikte bireysel iş sözleşmesi olan işçilerin ücretleri ile diğer mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi (TİS) ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi uyarınca mahalli idare şirketlerinde işçi statüsünde göreve başlatılanların ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 30.06.2020 tarihine kadar uygulanacak olan Toplu İş Sözleşmesi (TİS) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca (ÇSGB) 12.04.2018 tarihinde yayımlanmıştır. Toplu İs Sözleşmesinin sona ereceği süre olan 30.06.2020 tarihi ise 7244 sayılı Yeni Coronavirüs Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi ile üç ay uzatılmış ve sözleşmenin sona erme tarihi 30.09.2020 olarak belirlenmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen işçilerden, işçi statüsüne geçirilmeden önce geçerli bir toplu iş sözleşmesi olmamakla birlikte bireysel iş sözleşmesi olan işçilerin, ücretleri ile diğer mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan TİS ile belirleneceği ifade edilmiştir. ÇSGB tarafından geçiş süreci boyunca uygulanacak ve süresi 7244 sayılı Kanun ile üç ay uzatılarak 30.09.2020 tarihinde sonra erecek olan TİS, 12.04.2018 tarihinde yayımlanmıştır. Belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücretleri ile diğer mali ve sosyal hakları bu TİS ile düzenlenmiş olup işçilerin ücretleri ile mali ve sosyal haklarının bu TİS ile belirlenen haklardan fazla olamayacaktır.

Yapılan incelemede; “… Hizmet Alımı” işi kapsamında … Belediyesi ile … A.Ş. arasında imzalanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmesi ile belediyede çalışan işçilerin haklarına ilişkin olarak ÇSGB tarafından yayımlanan TİS dışında ayrıca belediye şirketi ile yetkili sendika arasında 28.03.2019 tarihinde TİS imzalandığı, imzalanan bu sözleşme ile belediye şirketinde çalışan işçilere ÇSGB tarafından yayımlanan TİS hükümlerinden ayrı olarak; ücret zammı, bayram yardımı, doğum yardımı, ölüm yardımı, çocuk yardımı, yakacak yardımı, evlenme yardımı ve ikramiye kalemlerinde fazla ödeme yapıldığı görülmüştür.

Ancak, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 24 üncü maddesi uyarınca belediye şirketi kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan ve süresi 30.09.2020 tarihinde sona eren TİS ile belirlenen haklardan fazla bir hak verilemeyeceği veya ödeme yapılamayacağı hüküm altına alındığından, belediye şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan bir başka TİS ile belediye şirketi işçisine, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS ile belirlenen haklardan fazla ödeme yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca; … Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, ÇSGB tarafından yayımlanan TİS’de yer almayan ödemelerin yapılması suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Bununla birlikte sorumluluk açısından Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.’yi temsilen Toplu İş Sözleşmesini imzaladıkları, imzalanan bu Sözleşme ayrı bir tüzel kişiliği temsilen imzalanan bir Toplu İş Sözleşmesi olduğundan Üst Yönetici (Belediye Başkanı) … ve Diğer Gerçekleştirme Görevlisi (Belediye Başkan Yardımcısı) …’in Belediye bütçesinden yapılan bu ödemeler için sorumluluklarının bulunmadığına,

Bu itibarla Rapora konu edilen … TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (…) … ile Gerçekleştirme Görevlisi (…) …’ye müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine, anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye … ile Üye …’ün karşı oy gerekçesi;

“… Belediyesinde taşeron işçi olarak çalışırken 375 sayılı KHK’nın Geçici 24 üncü maddesi ile Belediyeye ait … … Belediyesi Hizmet Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. kadrosuna geçirilen işçilere, sözleşme hükümlerine aykırı olarak yapılan ödemeler sonucu oluşan kamu zararının tazminine katılmakla birlikte,

Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının Belediyenin Şirketini temsilen imzaladığı bir Toplu İş Sözleşmesinde, şirketin Belediyeye ait olması ve Belediye Başkanı ve Başkan Yardımcısının hem Belediyeyi hem de Şirketi temsile yetkili olması, bununla birlikte Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının imzasının bulunduğu bir Sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeye Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin itiraz etmesi mümkün bulunmadığından Belediye bütçesinden yapılan bu ödemelerle ilgili olarak ödeme emri belgesini imzalayan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile birlikte Belediye Başkanı ve Belediye Başkan Yardımcısının da sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.”

Dolayısıyla işçinin İş Kanunu’ndan kaynaklanan yıllık izinlerinin kullandırılması yasal bir zorunluluktur.  

4857 sayılı İş Kanununun 59. Maddesinde ile de iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçiye kullandırılmayan yıllık izin sürelerine ait ücretlerin son  ücret üzerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla işçinin hak edip kullanmadığı yıllık izinleri yanmayıp bir sonraki yıla devretmektedir.

Ancak işçinin yıllık izninin yanmaması, işçiye yıllık iznini kullanmama hakkı vermez. Esas olan yıllık iznin dönemi içerisinde kullanılmasıdır.

İş Kanunu ve Ücretli Yıllık İzin Yönetmeliği, işçiye kullandırılması gereken yıllık izin ile kullandırılma usulünü ayrıntılı şekilde tanımlamıştır.

Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır. Bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi bulunmamaktadır.

Yargıtay içtihatlarına göre, yıllık izinlerin kullandırılmadığına ilişkin açılan alacak davalarında yıllık ücretli izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükünün işverene aittir.

İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer belge ile kanıtlaması gerekmektedir.

Peki yıllık izindeki işçiye sosyal yardımların ödenmesi yasal zorunluluk mudur?

Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 11.10.2016 tutanak tarihli ve 42222 No’lu kararı bağlamında, yıllık izin kullanılan dönemde sosyal yardımların ödenmesinin önünde engel bulunmadığı görülmektedir.

Sayıştay ve Yargıtay kararları ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Saklı Haklar” başlıklı 45’inci maddesi ve İş Hukukunun genel uygulamaları birlikte değerlendirildiğinde, yıllık izindeki işçiye toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan yakacak yardımı ve benzeri sosyal yardımların ödenmesinde bir engel bulunmadığı açıkça gözükmektedir.

İşçiye ödenen sosyal yardımların, İş Kanunu’ndaki düzenlemelerle çelişen bir yanı da bulunmamaktadır.

Zira toplu iş sözleşmesi ile işçilere yeni hak ve menfaat sağlanması, sendika ve toplu sözleşme hakkının temel amacıdır.

Bu nedenle sürekli işçilere, toplu iş sözleşmeden kaynaklı olarak ödenen sosyal yardımların kamu zararı olarak değerlendirilmesi de söz konusu olmayacaktır.

Sayıştay kararında; Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin memurlara yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılmasını düzenlediği ve yemek yardımı karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağının düzenlendiğine dikkat çekildi.

Söz konusu Yönetmelikte yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi personele yiyecek yardımının kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün olmadığı belirtildi. 

Sayıştay’ın kararında; “Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması ile ilgili idare işlemi, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği ve Kamu İhale Kanunu’na aykırı olduğundan, bu işlem neticesi yapılan ödeme, mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme mahiyetindedir. Bu nedenle yüklenici … A.Ş.’ye yapılan ödemelerin tamamı kamu zararıdır.” denildi. 

İşte o Sayıştay kararı:

“Yiyecek Yardımı

… Belediyesi personeline yiyecek yardımının yemek verme yerine para ile temsil edilen araçlar (ticket) vasıtasıyla .. A.Ş.’den satın alma yolu ile verildiği anlaşılmıştır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212’nci maddesinde: “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.” hükmüne yer verilmiş ve bu hüküm uyarınca hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Devlet Memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde faydalanacaklarını ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esasları belirlemek olduğu; “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, bu Yönetmeliğin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurlar hakkında uygulanacağı; “Yardım Şekli” başlıklı 3’üncü maddesinde, yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı, bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulamayacağı; “Yardımın Şartları” başlıklı 5’inci maddesinde; Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceği, yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

Söz konusu Yönetmelikte yer alan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, 657 sayılı Kanuna tabi personele yiyecek yardımının kupon, kart, fiş, ticket gibi para temsili araçlar sağlanarak dışarıdan temin edilmesi şeklinde yapılması mümkün değildir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği hükme bağlanmıştır. Aynı Kanunun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde de, “Bu Kanunun uygulanmasında Hizmet: Bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, meslekî eğitim, fotoğraf, film, fikrî ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri, .. ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Maddede yer alan “yemek hazırlama ve dağıtım” ifadesi, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinde yer alan yemek verme hizmetinin yine bu amaçla kurulan yemek servisi, yardım sandığı veya bu mahiyetteki kuruluşun dışarıda veya kurumun bina ve eklentilerinde yapacağı yemek hazırlama ve dağıtım hizmetlerini kapsamakta, para temsili araçları kapsamamaktadır. Bu nedenle 4734 sayılı Kanun’da yer alan hükme aykırı olarak, personele ayni olarak verilmesi öngörülen yiyecek yardımının kupon, kart, fiş, ticket gibi para benzeri temsili araçlarla dışarıdan hizmet alım ihalesi yoluyla temin edilmesi imkanı bulunmamaktadır.

5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinin 1’inci fıkrasında kamu zararı tanımlanmış, 2’nci fıkrasında da bu zararın belirlenmesinde esas alınacak kriterler düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kanun’da, “Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” da kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak kriterlerden birisi olarak sayılmıştır.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, para temsili araçlar ile yemek ihtiyacının dışarıdan karşılanması ile ilgili idare işlemi, Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği ve Kamu İhale Kanunu’na aykırı olduğundan, bu işlem neticesi yapılan ödeme, mevzuatta öngörülmeyen bir ödeme mahiyetindedir. Bu nedenle yüklenici … A.Ş.’ye yapılan ödemelerin tamamı kamu zararıdır.

Ancak, yemek yardımının hangi şekilde verilmesi konusunda herhangi bir inisiyatif kullanma yetkisi olmayan ve sadece verilen talimat üzerine yapılması gereken ihaleyi gerçekleştirmekle görevli ihale komisyonu başkan ve üyelerinin kamu zararından sorumlu tutulmamaları gerekmektedir.

Bu itibarla,

İhale komisyonu başkan ve üyelerinin kamu zararından sorumluluğu bulunmadığına,

Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlisi … ya müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla karar verildi.”

Anayasal bir kurum olan Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları ile mahalli idarelerin, hesap ve işlemlerini denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlidir.

Kent sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve ayrıca idari ve mali özerkliğe sahip olan belediyeler Sayıştay denetimine tabidir. Sayıştay denetimi, esasen dış denetim niteliğindedir. Dış denetim ise belediyenin fonksiyonel ve örgütsel hiyerarşisi ile ilgili bulunmayan ve onun dışında kalan kişi veya kurumlarca yapılan denetim faaliyettir.

Peki, belediyeler tarafından kurulan ya da sonradan ortak olunan şirketler de, belediyeler gibi Sayıştay denetimine tabi midir?

Öncelikle ifade edelim ki, belediye şirketleri Sayıştay denetimine tabidir. Belediye şirketleri üzerindeki Sayıştay denetimi, 2010 yılında yürürlüğe giren Sayıştay Kanunu ile gelmiştir. Bu tarihe kadar söz konusu şirketler Sayıştay tarafından denetlenmiyordu. Sayıştay’ın belediye şirketlerini fiilen denetimi ise 2014 yılı itibariyle başlamıştır.

 Anılan Kanunun kabul edildiği ilk halinde, belediye şirketlerinin tamamının kural olarak Sayıştay tarafından denetlenmesi, fakat belediye payının yarıdan az olması halinde denetimin sadece ortaklık hakları yönüyle yapılması öngörülmüştür.  Bununla birlikte, 2013 yılında yapılan kanun değişikliği ile Sayıştay’ın belediye şirketleri üzerindeki denetim yetkisi kısıtlanmış ve sadece belediye payının %50’den fazla olduğu şirketlerin Sayıştayca denetlenmesi kuralı getirilmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi, Sayıştay denetimine sınırlama getiren söz konusu hükmü 2014 yılında iptal etmiştir.

Bu gelişmeler sonrasında hali hazırda yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre, pay oranı ne olursa olsun (%1 dahi olsa) belediyelerin doğrudan ya da dolaylı olarak ortak olduğu tüm şirketler, başka bir ifade ile belediye şirketlerinin tamamı ve bu şirketlerce kurulan diğer şirketler Sayıştay denetimine tabidir.

Sayıştay Denetiminin Amacı

Belediye şirketlerinin Sayıştay tarafından denetlenmesinin amacı; belediyelerce bu şirketlere sermaye olarak veya başka yöntemlerle aktarılan kamu kaynağının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun bir şekilde kullanılıp kullanılmadığını ortaya koymaktır.

Denetimin İçeriği

Sayıştay Kanununa göre belediye şirketlerinde Sayıştay tarafından yapılabilen denetimler, “düzenlilik denetimi” ve “performans denetimi”dir. Düzenlilik denetimi ise mali denetim ve uygunluk denetiminden oluşmaktadır.

Düzenlilik denetiminin bir parçası olan mali denetim kapsamında, belediye şirketinin mali rapor ve tabloları ile bunların dayanağını oluşturan belgelerin güvenilir ve doğru olup olmadığı tespit edilir. Bunun için; şirketin muhasebe kayıtlarında hata ve hile bulunup bulunmadığı, kayıtların mevzuat hükümlerine ve gerçeğine uygun olarak tutulup tutulmadığı, bilançonun makyajlanıp makyajlanmadığı, gelir tablosu ve bilanço rakamlarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı, kârın olduğundan daha az gösterilip gösterilmediği araştırılır.  

Uygunluk denetiminde ise belediye şirketinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerin mevzuata uygun olup olmadığı incelenir.

Diğer taraftan, belediye şirketleri nezdinde, belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili olarak faaliyet sonuçlarının ölçülmesi amacıyla “performans denetimi” yapılması, teorik olarak mümkün ise de, pratik olarak olanaklı değildir. Zira belediyelerden farklı olarak belediye şirketlerinin iç kontrol sistemi kurma ve stratejik plan hazırlama zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla, belediye şirketlerinde performans denetimi yapılamamaktadır. Kaldı ki, belediye şirketlerine dair düzenlenen Sayıştay raporlarında da performans denetimine dair bir tespit ve öneri bulunmamaktadır.

Denetim Sonuçlarının Paylaşılması

Belediye şirketlerinin denetimi, bu şirketlerin ortağı olan belediyelerle birlikte yapılır.  Denetim sonucunda düzenlenen raporlar, Sayıştay tarafından şirket ortağı belediyeye gönderilir, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur ve ayrıca herkesin erişimine açık olmak üzere Sayıştay’ın internet sayfasında (“Raporlar” sekmesinin altındaki “Kamu İdareleri Denetim Raporları- Belediyeler/Bağlı İdareler kısmında) yayımlanır.

Belediye Şirketlerinde Kamu Zararı Olur mu?

Sayıştay denince ilk akla gelen “kamu zararı” ve “bu zararın tazmini” olmaktadır. Sayıştay denetçileri tarafından düzenlenen yargılamaya esas rapor üzerine Sayıştay daireleri, ya ‘hesap ve işlemlerin mevzuata uygunluğuna’ ya da ‘kamu zararının sorumlulardan tazminine’ karar vermektedir. Ancak, Sayıştay Kanunu gereğince “yargılamaya esas rapor” yalnızca genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin (5018 sayılı Kanuna tabi merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idarelerin) hesap ve işlemlerinin denetimi sırasında tespit edilen kamu zararına ilişkin düzenlenebilmektedir.

Belediye şirketleri, genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri arasında yer almamaktadır. Dolayısıyla, bu şirketlerde yapılan denetimlerde, kamu zararına yol açan bir husus tespit edilmiş olsa dahi, yargılamaya esas rapor düzenlenememekte, buna bağlı olarak da belediye şirketleri hakkında Sayıştay dairelerince bu açıdan yargılama yapılamadığından, kesin hükme bağlama ve kamu zararının tazmini kararları verilememektedir.

Sonuç olarak;

– Pay oranı ne olursa olsun, belediyeler ve bunların bağlı idareleri tarafından kurulan veya ortak olunan şirketler ile bu şirketlerin hissedarı olduğu şirketler Sayıştay denetimine tabidir.

– Sayıştay denetimi kapsamında belediye şirketlerinin hesap ve işlemleri Sayıştay denetçileri tarafından denetlenir; denetim sonucunda düzenlenen rapor TBMM’ye sunulur ve aynı zamanda Sayıştay’ın internet sitesinde yayımlanır.

– Ancak, denetimler sırasında belediye şirketleri hakkında bir zarar tespit edilmiş olsa dahi bu hususta Sayıştay dairelerince yargılama yapılmaz ve kesin hükme bağlama kararı verilmez. Dolayısıyla, belediye şirketlerinde kamu zararı söz konusu olmamaktadır.

– Bununla birlikte, Sayıştay raporlarında yer verilen bulgu, tenkit ve eleştirilere dair belediye şirketlerinin yöneticileri tarafından gerekli işlem ve düzeltmelerin yapılması uygun olacaktır.

 Sinan Gürhan Alsanç

Sayıştay Dergisi’nin son sayısında yayınlanan Kararda, ilgili mevzuata detaylı şekilde yer verildikten sonra; belediyenin yeni personel alımı nedeniyle yıllık personel giderlerinin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı kadar artırıldıktan sonra bulunan miktarın yüzde 30’unu aşması durumunda kamu zararı oluştuğuna ve bu zararın belediye başkanından tahsil edilmesi gerektiğine dikkat çekildi.

Yapılan incelemede, belediyenin yeni avukat istihdamının; 5393 sayılı Kanunda belirtilen ve kanun koyucu tarafından belediyeler için kamu yararı gözetmeyen personel alımları için caydırıcılık maksatlı getirilen açık hükmü karşısında kamu zararı oluşturduğuna dikkat çekildi.

İşte O Sayıştay Kararı!

TEMYİZ KURULU KARARI
Tarih : 16.02. 2022
No : 51063

Konu: Personel giderleri mevzuatta belirlenen sınırı aşmasına rağmen
belediyenin yeni personel istihdam etmesinin kamu zararına sebebiyet verdiği
hk.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

5393 sayılı Belediye Kanununun “Norm Kadro ve Personel İstihdamı”
başlıklı 49’uncu maddesinde; “Belediyenin yıllık toplam personel giderleri,
gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre
belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın
yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran
yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir
artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları
aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına
ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu
oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren
hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir. Personelin
her türlü alacakları zamanında ve öncelikle ödenir.” hükmü bulunmaktadır.

Bu hükme göre, belediyenin yeni personel alımı nedeniyle yıllık personel
giderlerinin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı
kadar artırıldıktan sonra bulunan miktarın yüzde otuzunu aşması durumunda
kamu zararı oluşmakta ve bu zararın belediye başkanından tahsil edilmesi
gerekmektedir.

……….. Belediyesinde; bir önceki yılda gerçekleşen bütçe gelirinin (…………
TL) yeniden değerleme oranı kadar (% 14,47) artırıldıktan sonra bulunan tutarın
(………… TL) yüzde otuzunun ………… TL’ye (………… x 0,30) tekabül ettiği, 31.10.2018
tarihi itibariyle Belediye bütçesinde personel giderleri toplamının ………… TL olarak
gerçekleştiği, 08.11.2018 tarihli Belediye Başkanınca imzalanan sözleşmeyle ise
avukat olarak yeni personel istihdam edilmeye başlandığı ve bunun Belediyeye
brüt maliyetinin ilgili personelin elde ettiği brüt ücret olan ………… TL olduğu
görülmüştür.

İlamın bu maddesinde münferiden sorumlu tutulan Üst Yönetici,
2018 yılında Kasım ayına kadar Belediyede iki avukatın görev yaptığını, bu
avukatlardan bir tanesinin doğum iznine ayrılmış ve 28.12.2017-19.10.2018
tarihleri arası Belediyeye hiç gelmemiş olduğunu, zira doğum yapan avukatın
yasadan kaynaklanan diğer izinleri ve çalışma sürelerinin kısıtlı olması karşısında
dava takip işlerinin aksamasının önüne geçildiğini dolayısıyla söz konusu
avukat alımının tamamen ihtiyaçtan kaynaklanmış olup, kamu yararı ve görev
gereklerine uygun yapıldığını ileri sürmekte ise de; doğum sebebiyle görev
yapamayan avukatın doğum raporu ve memur izin formundan bu süreçte yasal
doğum iznini ve yıllık (ücretli) izinlerini kullandığı (diğer bir ifadeyle hiçbir şekilde
ücret izin kullanmadığı) da göz önüne alındığında; 5393 sayılı Kanunun yukarıda
belirtilen -kanun koyucu tarafından belediyeler için kamu yararı gözetmeyen
personel alımları için caydırıcılık maksatlı getirilen- açık hükmü karşısında kamu
zararının oluştuğu konusunda herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sorumlunun temyiz dilekçesindeki iddialarının reddedilerek 124
sayılı İlamın 6. maddesiyle verilen …….. TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE,
karar verildi.

Sayıştay 8. Dairesi, 15.3. 2022 Tutanak Tarihli ve 240 Numaralı Kararında; işçinin emeklilik nedeniyle hak ettiği kıdem tazminatının ödenmemesi sonucu işçinin mahkemeye başvurarak kıdem tazminatına ek olarak icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faiz giderlerinin ödendiğine dikkat çekti.

İşçinin emekli olması nedeniyle kıdem tazminatını hak ettiğinin açık olduğuna, işçinin emeklilik nedeniyle işten ayrıldığına ve emekli maaşı bağlandığına ilişkin SGK yazıları bulunduğuna dikkat çeken Sayıştay, işçinin alacaklarını mahkeme yoluyla tahsil etmesi sonucu kıdem tazminatına ek olarak ödenen icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faiz giderlerinin kamu zararı olduğuna hükmetti.

Sayıştay Kararında şöyle denildi: 

“Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalara göre, ….. ….. Müdürlüğünde işçi olarak çalışan ….. …… kıdem tazminatına hak kazandığı halde, müstahak olduğu tazminatın idare tarafından ödenmemesi sonucu, yasal yollara başvurularak alınan mahkeme kararı üzerine İdarece, ilgilisine ödenmesi gereken tutardan daha fazla bir tutar ödenerek (kıdem tazminatına ek olarak icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faiz giderleri) kamu zararına sebep olunduğu tespit edilmiştir.”

İşte o Sayıştay Kararı: 

Kıdem Tazminatı

…. ….. Müdürlüğünde işçi olarak çalışan ….. ……’ın emekli olması üzerine iş akdinin feshedilmesi ancak kıdem tazminatı ödenmemesi sebebiyle bu tutarın mahkeme yoluyla tahsil edilerek sorumlularına rücu edilmemesi nedeniyle kamu zararına yol açılması konusuna ilişkin olarak;

4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6’ncı maddesinde; kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulacağı ve kıdem tazminatı fonuna ilişkin Kanun’un yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı haklarının saklı olduğu ifade edilmiştir.

1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesinde; Bu Kanun’a tabi işçilerin hizmet akitlerinin; 506 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanun’un Geçici 81’inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği belirtilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması, kamu zararı olarak ifade edilmiştir.

Ayrıca, Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde; Kamu zararının belirlenmesinde, kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek mali külfet getirilmesinin esas alınacağı ifade edilmiştir.

…….. ……. ….. …… Müdürlüğünde işçi olarak çalışan ….. ….. emeklilik gerekçesiyle, ………. tarihli dilekçesi ile işten ayrılma talebinde bulunmuş ve …….. tarihinde iş akdi feshedilmiştir. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı …… Sosyal Güvenlik Müdürlüğünün ……….. tarih, …………………. sayılı ve “….. ….. Hk.” konulu yazısı ile ….. …….’a ………. tarihinden itibaren yaşlılık aylığı (emeklilik) bağlanacağının idareye bildirildiği görülmüştür.

İlgili ödeme emri ve eklerinde yer alan, T.C. ….. ….. ….. Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) vermiş olduğu ……….. tarih ve ………. Esas sayılı kararının incelenmesi sonucu; ….. ………’ın emekliliğe hak kazanmış olması nedeniyle iş akdinin sona erdirildiği, …………… tarih ve ………….. sayılı yazı ile …… Başkanlığı tarafından olur verilmesine rağmen kıdem tazminatı ödenmediği, bunun üzerine İşçi ….. ….., T.C. ….. İcra Dairesinde …….. tarih ve ……….. sayılı ilamsız takiplerde ödeme emri ile cebri icra yoluna başvurmuşsa da idare tarafından ………….. tarih ve ………….. sayılı başvuru ile ödeme emrine itiraz edildiği tespit edilmiştir.

İtirazın hükümden düşürülmesi için itirazın iptali davası açılmış, ilişikli ödeme emrine eklenmiş olan ……… tarih ve ………. Esas sayılı Mahkeme kararından anlaşılacağı üzere davanın idare tarafından kaybedilmesi üzerine temyize gidilmesi sonucu T.C. Yargıtay … ….. Dairesinin …….. tarih ve …….. Esas sayılı kararı ile hükmün onanmasına karar verildiği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalara göre, ….. ….. Müdürlüğünde işçi olarak çalışan ….. …… kıdem tazminatına hak kazandığı halde, müstahak olduğu tazminatın idare tarafından ödenmemesi sonucu, yasal yollara başvurularak alınan mahkeme kararı üzerine İdarece, ilgilisine ödenmesi gereken tutardan daha fazla bir tutar ödenerek (kıdem tazminatına ek olarak icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faiz giderleri) kamu zararına sebep olunduğu tespit edilmiştir.

…… aleyhine verilen icra takibi kararının iptaline, ilgili idarenin talebi üzerine başvurulduğu, Avukat ……. …… ……’nun süreçlerin tamamında idare vekili sıfatı ile hareket ettiği, avukatın harcama süreçlerinde, 5018 sayılı Kanun’a göre bir sorumluluğunun olmadığı ve İdarenin kararlarından bağımsız hareket etmediği anlaşıldığından, oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmamaktadır.

….. Başkanı ….. ….. ……’ın, kıdem tazminatının ödenmesine ilişkin imzalı emri bulunması ve müteakip ödeme süreçlerinde ödemenin yapılmamasına ilişkin herhangi bir kararı mevcut olmadığından, oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmamaktadır.

Şef ….. ………’in ise gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla ödemelerin yapılmasına iştirakinin sadece Mahkeme Kararının yerine getirilmesini temin etmek için olduğu, kamu zararının ortaya çıkmasında herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmıştır.

Mahkeme kararı üzerine anılan ödemeler yapıldıktan sonra konunun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 12 ve 13’üncü maddeleri kapsamında ele alınıp değerlendirilmesi ve sonucuna göre işlem tesis edilmesi, yani icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faizin oluşumunda kusuru olanlara rücu edilmesi gerekirdi.

Kurumca bu değerlendirme işlemine ilişkin süreç başlatılmadığından, oluşan kamu zararında, olayın oluştuğu tarihte görev başında olan birim amiri Harcama Yetkilisi (…. …. ….. V.) ….. …….’ın sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçelerle ….. ……….’a kanunen hak kazanmasına rağmen kıdem tazminatı ödenmemesi nedeniyle açılan davada, icra inkar tazminatı, yargılama gideri, vekalet ücreti ve faiz gideri ödenmesi ve sorumlularına rücu edilmemesi sonucu oluşan …… TL kamu zararının tamamının,

Harcama Yetkilisi ….. ….. ….. ) ….. ……’a tek başına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

Üyeler ….. ….. ve ….. …..’nun sorumluluğa ilişkin karşı oyları ile ve oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üyeler ….. ….. ve ….. …..’nun karşı oy gerekçesi:

“Yapılan gidere ilişkin gerçekleştirme sürecinde görevli olanlar tarafından yapılan işlemler, her ne kadar kesinleşmiş olan Mahkeme Kararının yerine getirilmesi için yapılmış olsa da alınan ödeme kararı, mevzuat hükümleri uyarınca İdarenin ödemesi gereken bir tutar olmayıp, yapılan fazla ödeme tutarlarının ilgilisine rücu gerekmektedir. Bu nedenle, İdare bütçesinden yapılmaması gereken bir harcamanın yapılmasına onay veren Gerçekleştirme Görevlisi ….. ……’in de sorumluluğa dahil edilmesi gerekir.”

Sayıştay 3. Dairesi, belediye şirket işçisine İdare bütçesinden düğün hediyesi alınmasının kamu zararına sebebiyet verip vermeyeceği hususunu açıklığa kavuşturdu.

Sayıştay 3. Dairesi’nin 1.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 394 Numaralı Kararında; Belediyede görev yapan bir personele, düğün hediyesi satın alınması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasının incelendiği, 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayıldığı, ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayıldığı belirtildi. 

Bu hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personele yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği, bu itibarla, Belediyede görev yapan personele, düğün hediyesi satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan harcamaya ilişkin ilişilecek husus bulunmadığına oy birliğiyle karar verildi.

İşte Sayıştay’ın O Kararı! 

“Sosyal Yardımlar

………. Belediyesinde görev yapan bir personele, mevzuata aykırı şekilde düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması suretiyle ………. TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “sosyal hizmet ve yardım” belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

Ayrıca aynı Kanunun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.” belediye giderleri arasında sayılmıştır.

Anılan hükümlerden hareketle, Belediye şirketinde çalışan ve maddi sıkıntı içinde olan engelli personel ……….’ye yapılan yardıma ilişkin harcamanın, engellilere yapılacak sosyal hizmetler ve yardımlar kapsamında, belediye giderleri arasında değerlendirilebileceği görülmektedir.

Bu itibarla, ………. Belediyesinde görev yapan personele, düğün hediyesi olarak “……….” satın alınması için yapılan ve mevzuata uygun olan ………. TL ödeme için ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

Sayıştay, belediye çalışanlarının hatalı beyanı nedeniyle kendilerine fazla ödenen aile yardımı ve asgari geçim indiriminden dolayı ortaya çıkan kamu zararından, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulamayacağına karar verdi.

Sayıştay 3. Dairesi’nin kararında, söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiğine dikkat çekilerek ortaya çıkan kamu zararının beyan sahibi personelden tahsil edilmesine hükmedildi. 

Sayıştay 3. Dairesi’nin 24.2. 2022 Tutanak Tarihli ve 400 Numaralı Kararında şöyle denildi; 

“Bu bağlamda, çalışan eş için aile yardımı ödenmesi ve asgari geçim indirimi hesaplanması her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte söz konusu durumda, Diğer Sorumlu sıfatıyla beyan sahibi kişilerin kamu görevlisi hüviyeti taşıması ve bu kişilerin gerçek dışı beyanları üzerine yapılan ödemeler sonucu kamu kaynağında eksilmeye sebebiyet verilmesi nedeniyle 5018 Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde oluşan söz konusu kamu zararından, ödemeye dayanak teşkil eden gerçek dışı beyanın sahibi konumundaki personelin sorumlu tutulması gerekmektedir.”

Sayıştay’ın bu kararının, kamu kurumlarında çalışan sürekli işçiler açısından da “kamu çalışanı” olarak kabul edilmeleri nedeniyle emsal teşkil edeceğini; dolayısıyla işçilerin hatalı ya da kasıtlı beyanlarıyla yersiz aile ve çocuk yardımı veya diğer bir sosyal yardımın ödenmesine sebebiyet vererek kamu zararı yol açmaları durumunda, oluşacak bu kamu zararından söz konusu işçilerden tahsil edilmesi gerektiğini değerlendiriyoruz.  

İşte O Sayıştay Kararı!

“Aile Yardımı Ödeneği ve Asgari Geçim İndirimi

………… Belediyesinde görevli memurlar ………… ve …………’a, eşleri menfaat karşılığı çalıştığı halde aile yardımı ödeneği verilmesi ve gelir vergilerine uygulanan asgari geçim indiriminin fazla hesaplanması sonucu ………… TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.

14.07.1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Aile yardımı ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde;

“Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir.

Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir. Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

….”

denilmekte olup, 01.09.2019 tarihli ve 30875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 28.08.2019 tarihli ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının 45 inci maddesinde ise aile yardımı ödeneği gösterge rakamı 2273 olarak belirlenmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükmünden de açıkça anlaşılacağı üzere; devlet memurunun eş için öngörülen ve 2273 gösterge rakamı üzerinden hesaplanan aile yardımı ödeneğine hak kazanabilmesi için eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması ve herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması gerekmektedir.

31.12.1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Asgari geçim indirimi” başlıklı 32 nci maddesinde de;

“Ücretin gerçek usûlde vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.

Asgari geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için % 5’idir. …”

hükmüne yer verilmiş ve böylelikle eş için asgari geçim indirimi tutarının hesaplanabilmesi için 657 sayılı Kanunda öngörülen aile yardımı ödeneğine hak kazanmada olduğu gibi eşin çalışmaması ve herhangi bir gelirinin olmaması koşulu getirilmiş olup, eşi çalışan personel için asgari geçim indirimi oranı %50 olarak hesaplanırken, eşi çalışmayan personel için %60 olarak hesaplanacaktır.

Dolayısıyla, Belediye personeli ………… ve …………’ın çalışan eşleri için aile yardımı ödeneği alması ve asgari geçim indirimlerinin de %50 yerine %60 olarak hesaplanması suretiyle 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Ayrıca 5018 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde de; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır. ” denilmek suretiyle Sayıştaya karşı hesap verme sorumluluğu olan kamu görevlileri; kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili kişiler olarak öngörülmüştür.

Bu bağlamda, çalışan eş için aile yardımı ödenmesi ve asgari geçim indirimi hesaplanması her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte söz konusu durumda, Diğer Sorumlu sıfatıyla beyan sahibi kişilerin kamu görevlisi hüviyeti taşıması ve bu kişilerin gerçek dışı beyanları üzerine yapılan ödemeler sonucu kamu kaynağında eksilmeye sebebiyet verilmesi nedeniyle 5018 Kanunun 71 inci maddesi çerçevesinde oluşan söz konusu kamu zararından, ödemeye dayanak teşkil eden gerçek dışı beyanın sahibi konumundaki personelin sorumlu tutulması gerekmektedir.

Ancak toplam ………… TL tutarındaki kamu zararının;

– ………… TL’sinin Ahiz …………’den ………… tarihli ve ………… nolu Muhasebe İşlem Fişi ile,

– ………… TL’sinin Ahiz …………’dan ………… tarihli ve ………… nolu Muhasebe İşlem Fişi ile

tahsil edildiği anlaşıldığından söz konusu tutar için ilişilecek husus kalmadığına ve yapılan tahsilatın ilamda gösterilmesine 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üye …………’ün karşı oy gerekçesi;

“Belediyede görevli personelin çalışan eşleri için gerek aile yardımı ödenmesi gerekse asgari geçim indirimi hesaplanması açıkça mevzuata aykırılık teşkil etmekte ve kamu kaynağında yersiz bir azalmaya sebebiyet vermektedir.

5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararının varlığı için sadece kamu kaynağında bir azalmanın varlığı yeterli olmayıp, bu azalmanın kamu görevlisinin kasıt, kusur veya ihmalinden kaynaklanması gerekmektedir. Ayrıca, aynı Kanunun 8 inci maddesinde de; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır. ” denilmek suretiyle Sayıştaya karşı hesap verme sorumluluğu olan kamu görevlileri; kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili kişiler olarak öngörülmektedir.

Dolayısıyla rapora konu husus, her ne kadar mevzuata aykırı olsa da; söz konusu ödemelerin ilgili personel tarafından verilen beyanlar üzerine gerçekleştirildiği ve ödemeyi yapan yani 5018 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen 8 inci maddesi kapsamında kamu kaynağını kullanma yetkisi bulunan kamu görevlilerinin de bu beyanların doğruluğunu araştırma yükümlülüğünün bulunmadığı dikkate alındığında, ödemeyi gerçekleştiren Harcama Yetkilileri ile Gerçekleştirme Görevlilerine herhangi bir kusur atfedilmesine dolayısıyla da ortaya çıkan fazla ödemeden dolayı kendilerine sorumluluk yüklenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, illiyet bağı kurulabilecek kamu görevlilerinin bulunmaması nedeniyle 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı olarak nitelendirilemeyecek olan fazla ödemenin, yanlış beyanlardan kaynaklandığı dikkate alındığında; 657 sayılı Kanunun “Kişisel sorumluluk ve zarar” başlıklı 12 nci maddesindeki;

Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.

Zararların ödettirilmesinde bu konudaki genel hükümler uygulanır. …”

hükmü çerçevesinde ilgili personelden tahsil edilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, rapora konu hususla ilgili olarak …………, ………… ve ………… nolu Ödeme Emri Belgelerini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan …………’ın aynı zamanda söz konusu ödemelere esas teşkil eden beyannameyi veren Ahiz olduğu, dolayısıyla da anılan belgeler için hesaplanan tutarın kamu zararı niteliği taşıdığı ve bu zarardan adı geçen personelin yukarıda yer verilen mevzuat gereği illiyet bağı kurulabilecek kamu görevlisi niteliğini haiz olması nedeniyle Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulması gerektiği anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, Rapor konusu hususla ilgili olarak tespit edilen ………… TL’nin tamamının tahsil edildiği görülmüştür.

Sonuç olarak, rapora konu edilen ve tamamı tahsil edilen tutarın;

– …………, ………… ve ………… nolu Ödeme Emri Belgeleri için hesaplanan ve kamu zararı niteliğinde olan kısmı için ilişilecek husus kalmadığına,

– İlliyet bağı kurulabilecek kamu görevlilerinin bulunmaması nedeniyle kamu zararı niteliği taşımayan kısmı için ise yapılacak işlem bulunmadığına,

karar verilmesi gerekmektedir.”

İdarelerin ve kurumların, TİS ile belirlenen çocuk yardımlarını aşacak şekilde bir ödeme yapması kamu zararını yol açacaktır.    

Sayıştay 6. Dairesi, 12.4. 2022 Tutanak Tarihli ve 864 Numaralı kararıyla, belediye şirket işçilerine TİS’te belirlenen rakamın üzerinde bir çocuk yardımı ödenmesini kamu zararı saymıştır.

Sayıştay’ın kararında şöyle denilmiştir: 

“Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.”

İşte O Karar 

“Çocuk Yardımı

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin geçici 24’üncü maddesinde yer alan düzenlemeler doğrultusunda alt işverene bağlı olarak çalışmakta iken Belediye Şirketi kadrosuna geçirilen işçilere çocuk yardımının fazla ödendiği görülmüştür.

375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, “Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.” denilerek geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin, anılan madde kapsamında yer alan şirketlerce işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacağı düzenlenmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından 12.04.2018 tarihinde yayımlanan ve 2020 yılı boyunca belediyelerde doğrudan hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personele uygulanan 375 sayılı KHK’nın geçici 24’üncü maddesi uyarınca işçi statüsüne geçirilen işçilerin ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacak Toplu İş Sözleşmesinin “Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar” başlıklı bölümünde, “İşçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00 TL çocuk yardımı yapılır.” denilerek belediye şirketlerinde istihdam edilen işçilere yapılabilecek çocuk yardımının sınırları belirlenmiştir.

Buna göre, işçilere üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için aylık olarak 25,00 TL verilmesi gerekirken, uygulamada her bir çocuk için 25,00 TL’den fazla ödemede bulunulması sonucu toplam … TL kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla, kamu zararı tutarı … TL’nin,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Mali Hizmetler Müdürü) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’e,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (İşçi) … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Teknikeri) … … …’a,

… TL’sinin Harcama Yetkilisi (Belediye Başkanı) … … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Harita Mühendisi) … … …’e,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”