Başka bir anlatımla iş sözleşmesinin feshedildiği anda geçerli olan ücrettir.

İhbar süresi tanınmak suretiyle yapılan fesihte sürenin bittiği tarihte  fesih gerçekleştiğinden, sürenin bittiği tarihteki ücret esas alınmalıdır.

Bildirim süresi tanınmaksızın ve ihbar tazminatı da ödenmeden (tam olarak ödenmeden) işverence yapılan fesih durumunda ise, bildirim süresi sonuna kadar işyerinde uygulamaya konulan ücret artışından, iş sözleşmesi feshedilen işçinin de yararlanması ve tazminatının bu artan ücret esas alınarak hesaplanması gerekir.

İşçinin fesih tarihinde raporlu olmasına rağmen iş sözleşmesinin feshedildiği bildirilmişse, fesih sonuçlarını doğurur ve feshin gerçekleştiği andaki kıdem tazminatı tavanı gözetilir.

Mevsimlik işlerde, işçinin iş sözleşmesinin mevsim sonu itibarıyla feshedilmesi halinde kıdem tazminatı tavanı anılan fesih tarihine göre belirlenmelidir.

Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gereken ücret, işçinin brüt ücretidir.

O halde, kıdem tazminatı, işçinin fiilen eline geçen ücreti üzerinden değil, sigorta primi, vergi sendika aidatı gibi kesintiler yapılmaksızın belirlenen brüt ücret göz önünde tutularak hesaplanır.

Öte yandan 1475 sayılı Kanun’un 14. Maddesiyle kıdem tazminatının tavanına sınırlama getirilmiştir.

1475 Sayılı  İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alan;

“Ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami  emeklilik ikramiyesini geçemez.” hükmü gereğince Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet Memuru olan Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanının bir hizmet yılı için alabileceği azami emeklilik ikramiyesi; kıdem tazminatının tavan miktarını oluşturmaktadır.

Buna göre işçinin her bir yıl için hesaplanan kıdem tazminatı tutarı daha yüksek olsa da kıdem tazminatı tavanı nedeniyle her yıl için en fazla bu tavan tutarı kadar kıdem tazminatı ödenmesi yapılabilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı da  enflasyon farkının ve buna bağlı olarak Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet Memurunun bir hizmet yılı için alacağı azami emeklilik ikramiyesindeki değişimin ortaya çıkmasının ardından her yıl Ocak ve Temmuz aylarında Genelge yayınlayarak kıdem tazminatı tavan tutarını güncellemektedir.

Nitekim Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan 4 Temmuz 2022 tarihli Genelgeye göre;  01.07.2022 tarihinden itibaren işçilere ödenecek kıdem tazminatının yıllık tavan tutarı 15.371,40 TL’dir.

Peki geçmişe dönük kıdem tazminatı hesaplamalarında Kıdem Tazminatı tavanı olarak hangi tarih esas alınmalıdır?

Bu husus Yargıtay kararlarıyla açıklığa kavuşturulmuştur.

22. Hukuk Dairesi’nin 2015/10461 E., 2016/15652 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca yürürlüğü devam eden mülga 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde, “Toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez” şeklinde kurala yer verilmiştir.

Belirtilen üst sınır, “ genel tavan” olarak adlandırılabilir. En yüksek devlet memuru da Başbakanlık Müsteşarı olduğundan genel tavan, bu görevdeki kişinin emekliliği halinde Emekli Sandığınca ödenecek olan bir yıllık ikramiye oranını geçemeyecektir.

Genel tavan, iş sözleşmesinin feshedildiği andaki tavandır. 

Süreli fesih halinde sürenin son bulduğu tarih tavanın tespitinde dikkate alınır.

İstirahat raporu içinde iş sözleşmesinin işverence feshi halinde ise, rapor bitimi tarihi feshin yapıldığı tarih sayılacağından, bu tarihteki tavan gözetilmelidir. 

İşverence ihbar süresi tanınmaksızın işçinin iş sözleşmesinin feshine rağmen ihbar tazminatının ödenmemiş olması durumunda, önel süresi içinde meydana gelen tavan artışından işçinin yararlanabileceği Dairemizce kabul edilmektedir.

Somut olayda davacının iş sözleşmesi 27.8.2013 tarihinde sona ermiştir. Bu tarih itibariyle mülga 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı tavanı 3.254,44 TL’dir. Kıdem tazminatı tavanın aşılamayacağı emredici kuraldır. Davacının ücreti ise 3.352,42 TL olup, fesih tarihi itibariyle tavanı aşmaktadır. Kıdem tazminatının tavan aşılarak hesaplanması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Kıdem tazminatı, kanunda öngörülen şekilde kıdeme hak kazanacak şekilde işten ayrılan yada haklı fesih nedenleri dışında işveren tarafından işten çıkarılan işçilere, çalışmış olduğu süreler göz önünde bulundurularak ödenir.

Ancak 4857 sayılı İş Kanunu’nda kıdem tazminatının ödenme zamanına dair her hangi bir süre öngörülmemiştir.

Kıdem tazminatı ödemesi için kabul gören genel kural bu tazminatın derhal ödenmesi gerektiğidir. Kıdem tazminatı hakkı, iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı bir hak olduğundan, bu tazminat işçi ile işveren arasındaki iş akdi sona erdiğinde peşin olarak ödenmelidir. Ancak bazı ekonomik sebeplerle  kıdem tazminatı ödemesi iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte yapılamamaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesinde yer alan düzenleme gereği, yürürlükten kaldırılan 1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükteki tek maddesi olan 14. Maddesi şu şekildedir; ‘’Kıdem   tazminatının   zamanında   ödenmemesi   sebebiyle   açılacak  davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır.’’  olarak düzenlenmiştir. Yani kıdem tazminatının gününde ödenmemesi durumunda mevduata uygulanacak en yüksek faize karar verilecektir. Mevduata uygulanacak en yüksek faizin başlangıcı ise iş sözleşmesinin feshedildiği tarihtir.

İş kanununda, kıdem tazminatının işçiye taksitler halinde ödenmesi konusunda net bir hüküm bulunmamaktadır. Fakat işçi ve işverenin karşılıklı anlaşmaları durumunda, kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesi olanaklıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin ‘’Kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesini kabul eden işçi, bu konuda iradesinin fesada uğratıldığını ileri sürüp kanıtlamadığı sürece faiz hakkından vazgeçmiş sayılır. Taksitlerin zamanında ödenmesi durumunda ayrıca faize hak kazanılamaz. Bu konuda daha sonraki taksitlerin ödemesi sırasında ihtirazı kayıt ileri sürülmesinin sonuca bir etkisi yoktur. Ancak, taksitlerden bir ya da bazılarının gününde ödenmemesi durumunda hak kazanılan kıdem tazminatının tamamı için faize karar verilmelidir.’’ denilmiştir.

Yani işçi, kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesini kabul edip, işverenin de bu taksitleri zamanında ödemesi durumunda ayrıca faize hak kazanamaz. Ancak, taksitler gününde ödenmez ise, bu durumda işçi, taksitle ödeme anlaşmasına bağlı değildir. İşçi, kıdem tazminatının tamamı için fesih tarihinden itibaren faize hak kazanacaktır.

Belirtilen üst sınır, “ genel tavan” olarak adlandırılabilir. En yüksek devlet memuru da Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı olduğundan genel tavan, bu görevdeki kişinin emekliliği halinde Emekli Sandığınca ödenecek olan bir yıllık ikramiye oranını geçemeyecektir.

Peki kıdem tazminatında genel tavan uygulaması hangi durumlarda geçerlidir?

Kıdem tazminatı tavanını aşılmasında istisnai haller nelerdir?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2018/7243 Esas ve 2018/16457 sayılı Kararında kıdem tazminatındaki genel tavan uygulamasını ve bunun istisnalarını belirlemiştir.

Buna göre; kıdem tazminatında genel tavan, iş sözleşmesinin feshedildiği andaki tavandır.

İhbar süresi kullandırılarak yapılan fesihlerde, ihbar süresinin son bulduğu tarih tavanın tespitinde dikkate alınır.

İşverence ihbar süresi tanınmaksızın işçinin iş sözleşmesinin feshine rağmen ihbar tazminatının ödenmemiş olması durumunda, ihbar süresi içinde meydana gelen tavan artışından işçinin yararlanabileceği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir.

İşçinin işe iade kararı üzerine süresi içinde başvurmasına karşın, işverence işe başlatılmaması halinde, fesih işe başlatmama tarihinde gerçekleşeceğinden, kıdem tazminatı tavanı işe başlatmama tarihine göre belirlenmelidir.

Mevsimlik işlerde, işçinin iş sözleşmesinin mevsim sonu itibarıyla feshedilmesi halinde kıdem tazminatı tavanı anılan fesih tarihine göre belirlenmelidir.

Kıdem tazminatının tabanını 1475 sayılı yasanın 14. maddesinde öngörülen her yıl için 30 günlük ücret oluşturur. Aynı maddede 30 günlük sürenin hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine olarak arttırılabileceği öngörülmüştür. 

Kıdem tazminatının tavanını öngören 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi halen yürürlüktedir. Buna göre kıdem tazminatı tavanını öngören kuralın mutlak emredici olduğu kabul edilmelidir.

9. Hukuk Dairesince kıdem tazminatı tavanının yasada emredici şekilde düzenlendiği ve işçi yararına olsa da tavanı arttıran ya da tümüyle ortadan kaldıran sözleşme hükümlerinin geçerli olmadığı sonucuna varılmıştır.

Ancak yasayla aksine imkan veren hallerde tavanın aşılması, geçersizlik sonucunu doğurmaz. Örneğin 22.10.2003 tarihinde yürürlüğe giren 5004 sayılı Yasanın 10. maddesinde, bazı kurumlar yönünden belli bir süre içinde kendi isteği ile işten ayrılacak olanlara ve işverence iş sözleşmesi belli bir zaman dilimi içinde feshedilmiş olanlara kıdem tazminatının %20 fazlasıyla ödeneceği kurala bağlanmış olmakla, % 20 fazlasıyla ödeme yönünde açık kural sebebiyle kıdem tazminatının aşıldığı sonucuna varılamaz.

Yine, 406 sayılı Yasanın geçici 4. maddesine göre, kıdem tazminatının % 30 fazlasıyla ödeneceğine dair kurallar kıdem tazminatı genel tavanının uygulanmasının istisnasını oluşturur. (9. Hukuk Dairesi 2018/7243 E., 2018/16457 K.)