Ay içinde 30 günden az çalışan veya tam gün çalışmayanlar müracaat etmeleri halinde kalan sürelerini isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek 30 güne tamamlayabilirler. 

25 Şubat 2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı iş kanununa göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalılar kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik sürelerini borçlana bilirler. Bu kapsamda yapılan borçlanmalar 5510 sayılı kanunun 4-1A kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.

Bu başvuruyu e-Devlet üzerinden de yapabilirsiniz. 2022 yılı Temmuz-Aralık dönemi için bir günlük borçlanma tutarı: 69,02 TL‘dir.

Bütün bunlara göre; anılan maddenin ikinci fıkrasında belirtilen yarı çalışma hakkını kullanan kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için süt izni verilmeyecektir. Zira Kanun’da açık şekilde yarı zamanlı çalışan işçiye, ayrıca süt izni verilmeyeceği düzenlenmiştir.

Peki kısmi süreli çalışan işçi ayrıca süt izni kullanabilir mi?

4857 sayılı İş Kanunu’nun “Analık halinde çalışma ve süt izni” başlıklı 74. maddesinin yedinci fıkrasında, “Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Bu kanunun 74. maddesinde öngörülen izinlerin bitiminden sonra, çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar ebeveynlerden birinin kısmi süreli çalışma talebinde bulunabileceği düzenlenmiştir. Bu talep işveren tarafından karşılanır.

Bu madde kapsamında kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir.

Ebeveynlerden birinin çalışmaması hâlinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanır.

Kanun hükmünde kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin haklı bir neden olmaksızın tam süreli çalışan işçiden farklı bir işleme tabi tutulamayacağı açıkça belirtilmiş, kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatlerinin tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödeneceği de düzenlenmiştir.

Öte yandan yarı zamanlı çalışmada, bu kapsamdaki işçilerin ayrıca süt izni kullanamayacağı belirtilmesine karşın kısmi süreli çalışmada bu yönde bir hüküm yer almamıştır.

Yani kısmi süreli çalışmadan yararlanan işçiye 1 yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam 1,5 saat olan süt izninin uygulanamayacağına yönelik bir düzenleme mevzuatta bulunmamaktadır.

Ancak kısmi süreli çalışan işçinin (örneğin yarım gün), tam gün çalışan işçi gibi 1,5 saat süt izni kullanması da düzenlemenin ruhuna ve amacına aykırı olacaktır.

Bu nedenle kısmi süreli çalışan işçinin süt iznini, çalışma süresiyle orantılı olarak kullanabileceğini değerlendiriyoruz.

Bu Kanun’un 13. maddesine göre kısmi zamanlı çalışma, işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumudur.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 6. maddesine göre de “İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmî süreli çalışmadır”.

Yönetmelikte üçte iki oranına kadar yapılan çalışmalar kısmî çalışma sayılmıştır. Bu durumda 45 saat olarak belirlenen normal çalışmanın 30 saat ve daha altında kararlaştırılması halinde, kısmî süreli çalışma söz konusudur.

Peki kısmi süreli çalışan işçilerin, çalışmadıkları süreleri borçlanarak emekliliğe saydırma imkanı söz konusu mudur?

Bilindiği gibi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 41. maddesine eklenen (i) bendi ile 25/2/2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait “eksik kalan sürelerini” borçlanmalarına imkan sağlanmıştır. Bu bent uyarınca yapılacak borçlanmalar Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.

Yani 5510 sayılı Kanun ile 25/02/2012 tarihinden sonraki kısmi süreli çalışmalar için tıpkı askerlik ve doğum borçlanması gibi borçlanma hakkı tanınmıştır. Bu borçlanma, kısmi süreli çalışanın ay içindeki “eksik kalan sürelerine” ilişkindir. Örneğin kısmi süreli çalışan işçi ayda 10 gün çalışıyorsa, diğer 20 gün için borçlanma hakkına sahiptir. Yapılacak borçlanmalar, işçinin 4-a (SSK) hizmet süresine eklenecektir.

SGK, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelgeyi işleyerek güncellediği 2013/11 Sayılı Genelge ile kısmi süreli çalışanların borçlanmasına ilişkin hususları açıklığa kavuşturmuştur.

Buna göre 25/2/2011 tarihinden itibaren kamu ve özel sektörde çalışanlar ile ev hizmetlerinde 30 günden az çalışanlardan aylık prim ve hizmet belgesi ile bildirilen eksik gün nedeni (06) (kısmi istihdam) ve (17) (ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma) olan sigortalılar ay içinde zorunlu sigortalılık dışındaki sürelerini borçlanabileceklerdir.

Ay içinde 30 günden az çalışmış oldukları halde eksik gün nedeni (12) (Birden fazla) ve (13) (Diğer) olarak işaretlenenlerin işverenlerce, SGK’ya her ay bildirilen “Eksik Gün Bildirim Formu” ekinde verilen eksik gün nedenleri incelenecek, eksik gün nedeninin (06) (Kısmi istihdam) ve (17) (Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma) olduğunun tespit edilmesi halinde bu süreler de borçlandırılacak ve sigortalılardan ayrıca belge istenmeyecektir.

4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik sürelerinin borçlandırılmasında sigortalılar ay içinde 30 günden az çalıştıkları süreleri 30 güne tamamlayarak borçlanma yapacaklarından, 28, 29 ve 31 gün çeken aylardaki borçlanılacak süreler 30 güne tamamlanarak borçlanma süresi belirlenecektir.

BORÇLANMA NASIL YAPILIR, HANGİ FAYDAYI SAĞLAR? 

Kısmi süreli çalışan işçinin, çalışmadığı süreyi borçlanması, tıpkı askerlik ve doğum borçlanması gibi emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını doldurmasına katkı sağlayacaktır. Böylece emeklilik için gerekli olan prim gün sayısını daha erken doldurarak emekli olabilme imkanları söz konusu olacaktır.

İşçilerin borçlanma işlemlerinin çalıştıkları şirket ya da kurumla ilgisi bulunmamakta, işçi tarafından SGK’ya müracaat edilerek yapılmaktadır.

Ay içinde bazı işgünlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalıların eksik gün nedeni ve eksik gün sayısı, işverence ilgili aya ait aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilir.

Sigortalının eksik çalışma nedenleri Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 9 nolu ekinde yer alan aylık prim ve hizmet belgesinin arka sayfasında açıklanmış olup, e-Bildirge sistemi üzerinden aylık prim ve hizmet belgesinin/ e-beyanname sistemi üzerinden muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin gönderilmesi esnasında sistemde bulunan ve sigortalının durumuna uygun eksik gün nedeni seçilecek, ayrıca ay içindeki eksik gün sayısı da girilecektir.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), güncel eksik gün kodlarını, 2020/20 sayılı Genelgesi ile duyurdu. SGK Genelgesiyle, COVİD 19 nedeniyle ihdas edilen yeni eksik gün kodları ile kısa çalışma ödeneği ve diğer nedenler için tanımlanan eksik gün kodları güncel haliyle yer aldı.

SGK’nın 2020/20 sayılı Genelgesine ulaşmak için tıklayınız

SGK Genelgesine göre, eksik gün nedenlerinde aşağıda belirtilen kodlar esas alınacaktır:

Söz konusu eksik gün nedenlerine ilişkin sigortalıların eksik çalıştıklarını ispatlayan belgelerin SGK tarafından istenilmesi halinde Kuruma ibraz edilmesi de gerekecektir.

Eksik Gün Bildiriminde Esas Alınacak Belgeler Hangileridir?

Eksik gün bildiriminde esas alınacak belgeler, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 102 nci maddesinin onüçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.

Eksik gün bildirimi yapılan sigortalının durumuna uygun olan belge veya belgeler, ibraz edilmesinin talep edilmesi halinde SGK’ya elden verilecek veya taahhütlü, iadeli taahhütlü, acele posta servisi, PTT Alo Post veya PTT Kargo ile gönderilecektir.

Ay içinde otuz günden az çalışan veya eksik ücret ödenen sigortalılara ilişkin;

a) Kurumca elektronik ortamda alınabilenler hariç Kurumca yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularından veya işyeri hekimlerinden alınmış istirahatli olduğunu gösteren rapor,

b) Sigortalı ve işverenin imzasını taşıyan ücretsiz veya aylıksız izinli olduğunu kanıtlayan izin belgesi,

c) Sigortalıya tebliğ edilen disiplin cezası uygulamasına ilişkin belge,

ç) Gözaltına alınma ile tutukluluk hâline ilişkin belgeler,

d) Kısmi süreli çalışmalara ait sigortalı ve işverenin imzasını taşıyan yazılı iş sözleşmesi,

e) Sigortalının imzasını taşıyan puantaj kayıtları,

f) Grev, lokavt, genel hayatı etkileyen olaylar, doğal afetler nedeniyle işyerinde faaliyetin durdurulduğunu veya işe ara verildiğini gösteren ilgili resmî makamlardan alınan yazı örneği,

g) İşe devamsızlığa ilişkin belgeler,

ğ) İş sözleşmesinin fesih edildiği tarihte çalışılmadığına dair belge,

h) Kısa çalışma ödeneği alındığına dair ilgili resmî makamlardan alınan belge,

ı) 5434 sayılı Kanunun Ek 76 ve Geçici 192 nci maddesine tabi olunduğunu gösterir belge,

i) Yarım çalışma ödeneği alındığına dair ilgili resmî makamlardan alınan belge,

j) İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı İSG-KATİP üzerinden alınan sözleşmeler,

eksik çalışmaya ilişkin belgelerdendir.

Ay içinde otuz günden az çalışan veya eksik ücret ödenen sigortalılara ilişkin olarak yukarıdaki paragrafın (a), (c), (ç), (f), (h), (ı), (i) ve (j) bentlerinde belirtilen belgeler her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgeler olup diğer belgeler ise her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belge olarak işlem görecektir.

Eksik Gün Kodları Ne Anlama Gelmektedir?

Eksik gün kodlarının ne anlama geldiğini ve hangi durumda hangi kodun kullanılması gerektiği, TÜRMOB’un konuya ilişkin hazırladığı sirküler ile şu şekilde açıklanmıştır:

01 -İstirahat: Ay içinde rapor alan sigortalılar bu kodla bildirilir. Kurumca elektronik ortamda alınabilenler hariç Kurumca yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularından veya işyeri hekimlerinden alınmış istirahatli olduğunu gösteren rapor ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

03 -Disiplin cezası: Sigortalılardan birine disiplin cezası verilmesi halinde bu kodla bildirim yapılır. Sigortalıya tebliğ edilen disiplin cezası uygulamasına ilişkin belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

04- Gözaltına alınma: Değişik nedenlerden gözaltına alınan sigortalılar bu kodla bildirilir. Gözaltına alınmaya ilişkin belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

05 -Tutukluluk: Değişik nedenlerden tutuklanan sigortalılar bu kodla bildirilir. Tutuklanmaya ilişkin belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

06- Kısmi istihdam: Kısmi süreli çalıştırılan sigortalı bu kodla bildirilir. Kısmi süreli çalışmalara ait sigortalı ve işverenin imzasını taşıyan yazılı iş sözleşmesi ile ispat edilir. Noter onaylı olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder. Adi sözleşme olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

07 -Puantaj kayıtları: Tam süreli istihdam edilen sigortalılardan bazı iş günlerinde çalışmayan veya çalıştırılmayan sigortalılar bu kodlar bildirilir. Sigortalının imzasını taşıyan puantaj kayıtları ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

08- Grev: Sigortalıların geçici bir süre için grev yapması dolayısıyla işe gelmemesi halinde eksik günler bu kod ile bildirilir. İlgili resmî makamlardan alınan yazı ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

09 -Lokavt: Lokavt halinde işçilerin eksik günleri bu kod ile bildirilir. İlgili resmî makamlardan alınan yazı ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

10 – Genel hayatı etkileyen olaylar: Hayatın olağan akışına aykırı durumlar oluştuğunda eksik günler bu kod ile bildirilir. İlgili resmî makamlardan alınan yazı ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

11 – Doğal afet: Sel, yangın, deprem v.b doğal afet sebepleriyle oluşan eksik günler SGK’ya bu kod ile bildirilir. İlgili resmî makamlardan alınan yazı ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

12 – Birden fazla: Eksik gün sebebi birden fazla ise bu kodla bildirim yapılır. (Hem hastalıktan raporlu olması hem de kısmi istihdam olması gibi) Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

13 – Diğer Nedenler: Eksik gün nedeni sayılan nedenler arasında bulunmuyorsa, diğer nedenler kodu seçilebilir. Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

15 -Devamsızlık: İşçinin mazeretsiz şekilde işe gelmemesi halinde bu kod seçilir. İşe devamsızlığa ilişkin belgeler ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

16 -Fesih tarihinde çalışmamış: Sigortalı, sözleşmenin feshinin olduğu tarihte çalışmamışsa bu kod ile bildirilir. İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte çalışılmadığına dair belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

17 -Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma: Ev hizmetlerinde 5510 sayılı Kanunun Ek-9 kapsamında çalışanların eksik günü olması halinde seçilecek koddur. Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

18 – Kısa çalışma ödeneği: Kısa çalışma ödeneği alan sigortalılar bu kodla bildirilir. Kısa çalışma ödeneği alındığına dair ilgili resmî makamlardan alınan belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

19 -Ücretsiz doğum izni: Doğum yapan kadın sigortalıya analık istirahati sona erdikten sonra verilen izindir. Bu süreçte sigortalı bu kod ile bildirilir. Sigortalı ve işveren arasında imzalanan belge ile ispat edilir. Belgenin noter onaylı olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder. Adi belge olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

20- Ücretsiz yol izni: Yıllık iznini bulunduğu şehirden başka şehirde geçirecek olan sigortalılara verilen izin durumunda kullanılan koddur. Yıllık izin belgesiyle ispat edilir. Yıllık izin defterinde yer alması durumunda her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

21- Diğer ücretsiz izin: Bu kod ile bahsedilen ücretsiz izin Kanunla verilmesi zorunlu olmayan ancak işçi ile işverenin anlaşması neticesinde oluşan ücretsiz izinlerdir. Sigortalı ve işveren arasında imzalanan belge ile ispat edilir. Belgenin noter onaylı olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder. Adi belge olması halinde her zaman düzenlenebilir nitelikte olan belgedir. İbraz edildiği tarihten sonra hüküm ifade eder. Geçmişe yönelik geçerli sayılmasına SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca karar verilecektir.

22- 5434 SK ek 76, gm 192: 5434 sayılı Emekli Sandığına bağlı çalışanların eksik günleri bu kod ile bildirilir. 5434 sayılı Kanunun Ek 76 ve Geçici 192’nci maddesine tabi olunduğunu gösterir Belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

23 – Yarım Çalışma: Yarım çalışma ödeneği alan sigortalılar bu kodla bildirilir. Yarım çalışma ödeneği alındığına dair ilgili resmî makamlardan alınan belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

24 -Yarım Çalışma ve Diğer Nedenler: Bu eksik gün kodu, ay içinde yarım çalışma ödeneği alırken aynı zamanda başka nedenlerle de eksik çalışma durumu olması halinde kullanılır. Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

25- Diğer Belge/Kanun Türlerinden Gün Tamamlama: Sigortalının birden fazla belge ya da kanun türünden bildirilmesinin gerektiği hallerde kullanılan koddur. (5746 ARGE Teşviki, yeraltı ve yerüstü işlerde çalışan sigortalılar, sağlık hizmet sunucularında fiili hizmete tabi çalışan sigortalılar vs.) Her iki belge/kanun türünden bildirilen gün sayısı 30 olacağından belge ibrazı istenmez.

26 -Kısmi İstihdama İzin Verilen Yabancı Uyruklu: Kısmi süreli çalışmalarına kendi mevzuatları gereğince izin verilen yabancı uyruklu sigortalılar için bu eksik gün nedeninin seçilmesi gerekmektedir. (Örneğin eğitim kurumlarında kısmi çalışmasına izin verilen yabancı uyruklu öğretim görevlileri gibi) Resmî makamlardan alınan belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

27 -Kısa Çalışma Ödeneği ve Diğer Nedenler: Bu eksik gün kodu, ay içinde kısa çalışma ödeneği alırken aynı zamanda başka nedenlerle de eksik çalışma durumu olması halinde kullanılır. Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

28- Pandemi Ücretsiz İzin (4857 GEÇ.10.MD): 4857 sayılı Kanunun Geçici 10 uncu maddesi gereği ücretsiz izne ayrılan sigortalılar için kullanılan koddur. İşverenin tek taraflı beyanıyla gerçekleşir, sigortalının izni aranmaz. Bu kapsamdakiler nakdi ücret desteğinden yararlandığından nakdi ücret desteği alındığına dair ilgili resmî makamlardan alınan belge ile ispat edilir. Her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan belgedir. Düzenlendiği tarih itibariyle hüküm ifade eder.

29 -Pandemi Ücretsiz İzin ve diğer: Bu eksik gün kodu, ay içinde pandemi ücret izin yanında aynı zamanda başka nedenlerle de eksik çalışma durumu olması halinde kullanılır. Eksik gün nedeninin niteliğine göre her zaman düzenlenebilir nitelikte olan veya olmayan belgelerle ispat edilir.

Bu yazının PDF formatı için tıklayınız