Cumhurbaşkanı Erdoğan, SSK ve Bağ-kur emeklisine ilave yüzde 5 artış yapılacağı müjdesini vermiş, artış oranı yüzde 37,57’den yüzde 42,6’ya yükselmişti. Yine Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatı ile SSK ve Bağ-kur emeklisine bir ek zam daha yapıldı. Bakan Işıkhan, “SSK ve Bağ-Kur emeklilerimizin emekli aylıklarındaki artışı ocak ayı itibarıyla yüzde 49,25’e yükseltiyoruz” açıklamasını yaptı.

Peki ek zamla gelen farklar ne zaman ödenecek?

Teklifin Meclis’ten geçmesinin ve Resmi Gazete‘de yayımlanmasının ardından yaklaşık 1 hafta içerisinde SSK ve Bağ-kur emeklilerinin hesaplarına yatmış olacak.

Bakan Işıkhan’ın TRT Haber Özel Röportajından öne çıkanlar şöyle:

İşgücü piyasalarının iki boyutu var. Aktif ve pasif işgücü politikalarımız İŞKUR aracılığı ile yürütmüş olduğumuz aktif iş gücü piyasası programlarını daha etkili ve kapsamlı hale getirmeyi düşünüyoruz.

Kurs ve programlarda program süresinin 3 katı olarak uygulanan istihdam yükümlülüğünü biz 2 katına indirdik. Kurs ve Program sonrası istihdam taahhüt oranı yüzde 60’a indirildi.

Daha güçlü iş gücü piyasası oluşturmayı hedefliyoruz.

Kısa çalışma ödeneği, özellikle bölgesel, sektörel ya da afetler sonrasında çalışanlarımıza verdiğimiz doğrudan bir nakdi destekti. Bu rakam 8 bin ile 12 bin arasında çalışana doğrudan verdiğimiz bir destekti. Biz bunu işsizlik sigortası fonundan karşılıyoruz.

Yıllık enflasyon yüzde 64,77 iken asgari ücrete geçen yıla göre yüzde 100 zam yapmamız aslında ne kadar önemli bir başarı gösterdiğimizi de gösteriyor. Enflasyon oranı üzerinde de zam vererek çalışanlarımızı enflasyona ezdirmeme ilkemizi sürdürdük.

“Prim ödeme gün sayısını düşürüyoruz”

Asgari prim ödeme gün sayısını 600 günden 450 güne indiriyoruz.

“SSK ve Bağ-Kur emeklilerimizin emekli aylıklarındaki artışı yüzde 49,25’e yükseltiyoruz”

13,5 milyonu bulan SSK ve Bağ – Kur emeklilerimize bir müjde vermek istiyorum. SSK ve Bağ-Kur emeklilerimizin emekli aylıklarındaki artışı ocak ayı itibarıyla yüzde 49,25’e yükseltiyoruz.

Böylece tüm emeklilerimizin aynı oranda artış almasını sağlamış olduk. Hiç bir ayrım yapmaksızın tüm emeklilerimize Ocak 2024 itibariyle ilk 6 ay için emekli maaşlarında aynı oranda artış sağlıyoruz. Tüm emeklilerimize hayırlı olmasını diliyorum.

Ocak ve Temmuz aylarında emeklilerimizin aylıkları artmakta temmuz ayında da memurlar için toplu sözleşmenin, SSK ve Bağ-Kur içinde de mevzuat çerçevesinde emekli aylıkları artacak. Teklifimiz

Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonra oluşan aylık farkları 1 haftada ödenecek.

Kasım ayı enflasyon verilerinin açıklanmasının ardından bütün çalışanlar maaş zammı hesabı yapıyor.

Peki kamu işçileri ne kadar enflasyon farkı alacaklar?

İşçilerin üye olduğu sendikaların Kamu Kurumlarıyla imzaladığı toplu iş sözleşmelerinde,  ücret zamlarının enflasyona endeksli olduğu ve ücret zammının hesabında TÜİK’in Tüketici Fiyatları Endeksi’nin (TÜFE) esas alındığı biliniyor.

Toplu iş sözleşmelerinin ücret zammı maddesinde enflasyon farkı da öngörüldüğünden, 1 Aralık 2022 itibariyle ücret artışı yapacak olan kurumlar, son 6 aylık enflasyon farkını da dikkate alarak artış yapacaklar.

Türk İş de bir açıklama yaparak kamu işçilerinin enflasyon zammının ne kadar olacağını duyurdu:

“2022 Kasım ayı itibariyle bir aylık enflasyon yüzde 2,88 oranında, oniki aylık enflasyon yüzde 84,39 oranında ve yıllık ortalama enflasyon ise yüzde 70,36 oranında artış göstermiştir.

Konfederasyonumuz üyesi sendikaların bağıtladığı toplu iş sözleşmelerinin bir bölümünde ücret zamlarının enflasyona endeksli olduğu ve ücret zammının hesabında Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Tüketici Fiyatları Endeksi’nin (TÜFE) esas alındığı bilinmektedir.

TÜİK’in ekte bir örneği gönderilen 05 Aralık 2022 günlü Tüketici Fiyatları Endeksi (2003=100) haber bültenine göre; 2022 Kasım ayı itibariyle bir aylık enflasyon yüzde 2,88 oranında, oniki aylık enflasyon yüzde 84,39 oranında ve yıllık ortalama enflasyon ise yüzde 70,36 oranında artış göstermiştir.

Öte yandan, bazı sözleşmelerde ücret zamlarının altışar aylık dönemler halinde gerçekleşen enflasyon esas alınarak uygulandığı bilinmektedir. Bu kapsamda, Haziran-Kasım 2022 dönemi itibariyle altı aylık enflasyon oranı, Kasım2022 endeks değeri olan 1.115,26 rakamının, Mayıs 2022 endeks değeri olan 931,76 rakamına bölünmesiyle bulunan yüzde 19,69 olmaktadır.”

İşçilerin en çok sorduğu sorulardan biri de maaş zammı alamama ya da düşük zamla karşılaşma durumda istifa ederlerse kıdem tazminatı alıp alamayacağıdır.

İşçi ücretlerin hangi dönemlerde ve hangi oranlarda artırılacağına ilişkin olarak İş Hukukunda herhangi bir kural belirlenmiş değildir. Temel yasal ölçü, ücretlerin asgari ücretin altında olamayacağıdır. Bunun dışındaki ücret uygulamalarına ilişkin esaslar, iş sözleşmeleriyle belirlenebilmektedir. Dolayısıyla iş sözleşmesinde bağlayıcı bir hüküm bulunmaması halinde, ücret artışı veya ücret miktarına ilişkin inisiyatif işverene aittir.

Öte yandan kıdem tazminatına hangi durumlarda hak kazanılacağı mülga 1475 Sayılı İş Kanunu’nda ve diğer mevzuata belirlenmiştir. Buna göre;

– Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,

– Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
– 506 Sayılı Kanunun 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, (Ek: 25/8/1999 – 4447/45 md.) iş sözleşmesi feshedilirse işçi kıdem tazminatı alır.

Üçüncü fıkrayı açacak olursak;

– 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim ödeme gün sayısı şartını yerine getiren işçinin istifası durumunda kıdem tazminatına hak kazanması için ilk işe giriş tarihi 08.09.199’dan önce olmalıdır.

– İşe giriş bildirimleri 08.09.1999 ve 30.04.2008 tarihleri arasında olan işçiler için 25 yıl sigortalılık ve 4500 gün prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmesi halinde, işçi yaş beklemek üzere istifa ettiğinde kıdem tazminatına hak kazanabilir.
– İşe giriş bildirimleri 01.05.2008’den sonra olan işçiler için yani ilk işe girişleri bu tarihten sonraya tekabül eden işçiler için ise 25 yıl sigortalılık ve 5400 gün prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmesi halinde yine yaş beklemek üzere işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanabilir.

Ayrıca kadının evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içerisinde iş sözleşmesini, kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle iş sözleşmesinin son bulması hallerinde kıdem tazminatı hakkı doğar. Kıdem tazminatı, işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için 30 günlük ücret üzerinden ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

Kıdem tazminatıyla ilgili çok sayıda yasal düzenleme ve Yargıtay kararı sözkonusudur. Bunları başlıcalarına bakacak olursak;

– İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır.

– İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 

– Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez. Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.

– Son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

– Kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akidleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.  

– Toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Buna göre işçilerin son brüt ücreti ne kadar yüksek olursa olsun, her yıl için alabileceği kıdem tazminatı miktarı, bu hesaba göre bulunacak rakamı geçemez. 

– İşçinin ölümü halinde doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir. Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez.

Dolayısıyla kıdem tazminatı ile ilgili düzenlemelerde de işçinin ücret zammını gerekçe göstererek istifa durumunda tazminat alacağına ilişkin bir hüküm yoktur.

Sonuç itibariyle; iş sözleşmesinde herhangi bir hüküm yoksa, maaş zammı nedeniyle anlaşmazlık sonucu ile işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alamaz. Çünkü işçi bu durumda istifa etmiş sayılır. İş Kanunu’na göre de bu şekilde bir istifa, herhangi bir tazminat hakkı doğurmaz.

Kamu kurumlarında çalışan ve sayıları yaklaşık 700 bin olan 4/D sürekli işçileri ilgilendiren 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü, 11 Ağustos 2021 tarihinde imzalandı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk İş, Hak İş ve işveren sendikası olarak TÜHİS arasında imzalanan 2021 Kamu Çerçeve Protokolüne göre kamu işçilerinin maaş zammı ile sosyal hak ve yardımlarında önemli iyileştirmeler sağlandı.

Kamu Çerçeve Protokolü ile aylık çıplak brüt ücreti 4.100. TL’nin (günlük 136,67) altında olan işçilerin ücretleri brüt 4.100. TL’ye (günlük 136,67) yükseltildi.

Ücret zamlarındaki artış ise:

• Birinci yıl birinci altı aylık dönem için %12;
• Birinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl birinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı

şeklinde oldu.

Peki Kamu Çerçeve Protokolünün getirdiği bu zamlar tüm işçileri kapsamıyor mu?

2021 Kamu Çerçeve Protokolünden kimler yararlanabilir?

Kamu Çerçeve Protokolü öncesinde imzalanan Toplu İş Sözleşmeleri kapsamındaki işçiler, Kamu Çerçeve Protokolünün getirdiği haklardan yararlanabilirler mi?

Ya da Kamu Çerçeve Protokolü, TÜHİS’e üye olmayan işyerleri için de bağlayıcı mıdır?

Bu yazının PDF formatı için tıklayınız!

BAKANLIKTAN ÖNEMLİ GÖRÜŞ YAZISI!

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, bir kamu kurumunun görüş talebi üzerine bütün bu hususları açıklığa kavuşturdu.

Bakanlığa başvuran Kamu Kurumu, Sendika ile arasında imzalanmış olan bir Toplu İş Sözleşmesinin bulunduğunu, bu çerçevede 11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolünün kurumları açısından uygulanıp uygulanmayacağını, uygulanacak ise hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağını ve geriye dönük fark ödemesi yapılıp yapılmayacağını sormuştur.

Çalışma Genel Müdürlüğü, 27.08.2021 tarih ve 2157…. – 915.03…..-E.67… sayılı yazısında; 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolünün, yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içerisinde olan toplu iş sözleşmeleri için bağlayıcı nitelikte olduğu ve taraf konfederasyonlara bağlı işçi sendikaları ile taraf işveren sendikası arasında imzalandığı hatırlatılmıştır.

Daha sonra ise; “… Söz konusu protokolün bağlayıcılık arz edebilmesi için Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) veya Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonuna (HAK-İŞ) bağlı işçi sendikaları tarafından yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içinde olan bir toplu iş sözleşmesinin bulunması, ayrıca işverenin de protokolün tarafı olan Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikasına (TÜHİS) üye olması gerektiği düşünülmektedir.” denilmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü böylece, Kamu Çerçeve Protokolünün TÜHİS’e üye olan işverenler için bağlayıcı olacağını, TÜHİS’e üye olmaksızın sendika ile TİS imzalayan kamu kurumları için bağlayıcı olmayacağını belirtmiştir.

KAMU ÇERÇEVE PROTOKOLÜ HANGİ TOPLU SÖZLEŞMELER İÇİN BAĞLAYICIDIR?

Bakanlığın bu yazısı kapsamında Kamu Çerçeve Protokolünün hangi Toplu İş Sözleşmeleri için bağlayıcı olacağını detaylıca değerlendirelim.

Çalışma Genel Müdürlüğü’nün 27.08.2021 tarihli yazısına göre; TÜHİS’e üye olmayan ve toplu sözleşme sürecini kendisi sonuçlandıran kamu kurumları ve idareler için Kamu Çerçeve Protokolü’nün bağlayıcılığı ve hükümlerinin uygulanma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bakanlık ayrıca, yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içerisinde olan toplu iş sözleşmeleri için Kamu Çerçeve Protokolü’nün bağlayıcı olacağına dikkat çekmiştir.

Dolayısıyla 2021 yılından önce imzalanan Toplu İş Sözleşmeleri ile TÜHİS’e üye olmaksızın toplu sözleşmesini sonuçlandıran/imzalayan kamu kurumları/idareler için Kamu Çerçeve Protokolü bağlayıcı değildir.

Örnek olarak 2020 yılında imzalanmış bir Toplu İş Sözleşmesi varsa bu TİS, Çerçeve Protokolden etkilenmeyecektir.

Kamu Çerçeve Protokolünün hangi TİS’ler için bağlayıcı olacağına gelecek olursak;

11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolü, bu tarihten sonra imzalanan TİS’ler için tam olarak bağlayıcıdır. Nitekim TÜHİS, üyesi bulunan kurumlar için toplu iş sözleşmelerini, Kamu Çerçeve Protokolüne uygun olarak hızla sonuçlandırmaktadır.

Diğer yandan Kamu Çerçeve Protokolünden önce imzalanan ancak bu Çerçeve Protokole atıf yapılan Toplu Sözleşmeler bulunmaktadır. Örneğin Toplu İş Sözleşmesinin ücret zamları maddesinde;

“- İkinci yıl birinci altı ay ücret zammı olarak, imzalanacak olan 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolündeki zam oranları dikkate alınır” hükmü yer almaktadır.

Bu durumda Kamu Çerçeve Protokolü, söz konusu TİS’ler için atıf yapılan maddelerle sınırlı olmak üzere uygulanacaktır.

Diğer yandan Bakanlık yazısında ayrıca, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 53. Maddesini hatırlatarak, işçiler ile işverenler arasında hizmet akdinden, toplu iş sözleşmesinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının kesin olarak çözüme bağlanmasında görev ve yetkisinin İş Mahkemelerine ait olduğunu belirtmiştir.

SONUÇ

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk İş/ Hak İş ve TÜHİS arasında 11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolü, TÜHİS üyesi kurumlar/iadeler için bağlayıcıdır. Dolayısıyla bu tarihten sonra imzalanacak TİS’ler, Çerçeve Protokol hükümleri dikkate alınarak sonuçlandırılmalıdır.

Kamu Çerçeve Protokolü, TÜHİS üyesi olmayan kurumların bu protokolden önce yürütüp sonuçlandırdığı toplu sözleşmeler içinse bağlayıcı değildir.

2021 yılı içerisinde sonuçlandırılan diğer toplu iş sözleşmelerinde Kamu Çerçeve Protokolüne atıf yapılması durumundaysa Çerçeve Protokol, bu maddelerle sınırlı olmak üzere uygulanacaktır.

Bu yazının PDF formatı için tıklayınız!

YASAL UYARI

Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

2021-2022 yılları için geçerli olacak Kamu Çerçeve Protokolüne göre kamu işçilerinin maaş zammı ile sosyal hak ve yardımlarındaki artışlar şu şekilde gerçekleşti:

• Aylık çıplak brüt ücreti 4.100. TL’nin (günlük 136,67) altında olan işçilerin ücretleri brüt 4.100.- TL’ye (günlük 136,67)  yükseltilecek.

Ücret zamlarındaki artış ise şöyle oldu:

• Birinci yıl birinci altı aylık dönem için %12;
• Birinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı;
• İkinci yıl birinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı

Buna göre maaşı asgari ücret düzeyinde olan işçilere yaklaşık 500 TL seyyanen zam uygulanacak. Bu gruptakiler için kümülatif ücret artışı yüzde 34,62 olarak açıklandı.

Ortalamada bütün işçiler için 284,2 TL ücret iyileştirmesi yapılacak. Bunun üzerine birinci altı ay zammı yapılacak.

Çerçeve protokole toplu sözleşmede “hizmet zammı” adı altında çalışma süresine göre ücret artışı sağlandı. Ortalama olarak bu hizmet zammı tutarı 105 TL olarak hesaplandı.

Böylece, ortalama olarak işçilerin birinci yıldaki kümülatif ücret artışı yüzde 27,17 TL olarak hesaplandı.

İKRAMİYE ÖDEMELERİ

İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanacak veya toplu iş sözleşmesi bulunmasına rağmen ilave tediye dışında ödenen ikramiye gün sayısı 30 günün altında olan işyerlerinde birinci yıl için toplam 30 gün, ikinci yıl için ise toplam 40 günlük ücret üzerinden ikramiye ödemesi kararlaştırıldı.

SOSYAL YARDIM ÖDEMESİ

İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanacak veya toplu iş sözleşmesi bulunmasına rağmen sosyal yardım miktarı 350 TL’nin altında olan işyerlerinde bu tutar 350 TL’ye yükseltilecek. Sosyal hakların tamamına 6 aylık dönemler halinde zam artış oranında artırılacak.

HİZMET (KIDEM) ZAMMI

Toplu iş sözleşmelerine işlenmek kaydıyla taraf sendika üyesi işçilere çalıştıkları Kamu Kurum veya Kuruluşlarında geçirdikleri her tam hizmet yılı için hiçbir ödemeyi etkilememek ve müktesep hak sayılmamak kaydıyla brüt 7,00 TL/Ay hizmet zammı verilecek. 696 sayılı KHK ile sürekli işçiliğe geçen işçiler için kıdeme esas yıl başlangıcı sürekli işçiliğe geçilen 02.04.2018 tarihidir.

SOSYAL YARDIMLAR ÜCRET ZAMMI ORANINDA ARTACAK

Toplu iş sözleşmelerinde yer alan maktu ödemeler (ücrete bağlı olmayan ödemeler; doğum, ölüm, evlenme ve yol yardımları, birleştirilmiş sosyal yardım, giyim yardımı ile prim, tazminat, yemek, ek ödeme vb. ödemeler) toplu iş sözleşmelerinin ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibarıyla artırılarak ödenecektir.

Kamu Çerçeve Protokolüne Ulaşmak İçin tıklayınız