Şirketin özel borçlarından dolayı yöneticilerin sorumluluğu var mıdır?

Şirket yöneticinin belediye başkanı, meclis üyesi veya kamu görevlisi olması sorumluluğu ortadan kaldırır mı?

Şirketlerin borçları, esas itibariyle özel ve kamu (amme) borcu olmak üzere iki şekilde sınıflandırılır. Tüm şirketlerde olduğu gibi belediye şirketleri de, şirket borçlarından ve yükümlülüklerinden dolayı bizzat bütün mal varlığı ile sorumludur. Dolayısıyla, hem özel hem de kamu borçlarından dolayı öncelikle belediye şirketinin kendisi sorumludur.

Peki, belediye şirketinin, borçlarını ödeyememesi halinde bu borçların tahsili için şirket yöneticilerine başvurulabilir mi?

Burada, özel ve kamu borçları bakımından bir ayrım söz konusudur. Özel borçlar açısından konuyu değerlendirecek olursak, şirketin özel hukuk hükümlerine tabi borçlarından dolayı yöneticilerin herhangi bir sorumluluğu yoktur. Dolayısıyla, bir kişi ya da şirketle ticari ilişkiden doğan, ancak belediye şirketinin öde(ye)mediği özel borçlar, şirket yöneticilerinden istenemez.

Belediye Şirketlerinde Yöneticilerin Kamu Alacaklarından Sorumluluğu

Şirketin özel hukuk hükümlerine tabi borçlarından dolayı yöneticilerin herhangi bir sorumluluğu bulunmamakla beraber, vergi, SGK borcu gibi kamu (amme) alacaklarında durum farklılaşmaktadır.

Öncelikle belirtelim ki, kamu alacaklarının takip ve tahsili, özel hukuk alacaklarından farklı olarak bir takım imtiyaz ve idari usullere tabi kılınmış ve kamu alacaklarına ilişkin bahsi geçen hususlar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda özel olarak düzenlemiştir. Bu kapsamda, anılan Kanunda şirketlerden tahsil edilemeyen kamu alacaklarından kanuni temsilcileri, bir başka ifadeyle yöneticiler için sorumluluk öngörülmüştür.

Nitekim adı geçen Kanunun mükerrer 35. maddesinde, tüzel kişilerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacaklarının, kanuni temsilcilerin şahsi mal varlıklarından 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği hükme bağlanmıştır. Benzer bir düzenleme 213 sayılı Vergi Usul Kanununda da yer almaktadır. Belediye şirketleri de dâhil olmak üzere tüm ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir. Bu durumda, belediye şirketlerinden tahsil edilemeyen vergi, sigorta primi gibi kamu alacaklarından bu şirketlerin kanuni temsilcileri tüm mal varlığıyla sorumludur.

Belediye Şirketlerinde Kanuni Temsilci Kimdir?

Belediye şirketlerinde kanuni temsilci, yönetim organıdır. Yönetim organı ise; anonim şirket şeklinde kurulan şirketlerde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan şirketlerde ise müdür, birden fazla müdür varsa müdürler kuruludur. Şirket yönetiminde, belediye başkanı, meclis üyesi veya belediye çalışanının olması bu sonucu değiştirmez.

Tahsil Usulü

Belediye şirketleri açısından kamu alacağının esas sorumlusu belediye şirketinin kendisidir ve bu alacak şirket adına tahakkuk eder. Kamu alacağının tahsili için ilk önce belediye şirketi hakkında takibat başlatılır. Kanuni temsilci sıfatına sahip olan yönetim organı üyelerine müracaat edilebilmesi için yapılan takip sonucunda kamu alacağının belediye şirketinin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gerekir. Dolayısıyla, kamu alacağı, borcun asıl yükümlüsü olan belediye şirketinden istenmedikçe şirketin yönetim organı üyelerine başvurulamaz.

Şirketten tahsilatın mümkün olmadığının anlaşılması halinde ise kamu idareleri bu sefer kanuni temsilcilere müracaat eder. Bu çerçevede, şartların varlığı halinde kamu alacağının korunmasına yönelik olarak yönetim organı üyeleri hakkında teminat isteme, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve diğer korunma hükümleri uygulanabilir.

Bununla birlikte, kanuni temsilciler, ödemiş oldukları tutarlar için asıl kamu borçlusu olan belediye şirketine rücu edebilirler.

Belediye şirketinin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olması, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluklarını kaldırmaz.

Limited Şirketlerde Ortakların Kanuni Temsilcilerle Birlikte Sorumluluğu

6183 sayılı Kanunda, limited şirketlerin ödenmeyen kamu alacakları için kanuni temsilciler yanında bu şirketlerin ortakları hakkında da mali sorumluluk kabul edilmiştir. Buna göre, limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağından sermaye payları oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar. Söz konusu sorumluluk anonim şirket ortakları için geçerli değildir.

Bu halde, limited şirketin ödenmeyen kamu alacaklarından kanuni temsilciler yanında bu şirketin ortak ya da ortakları payları oranında sorumludur. Örneğin, sermayesinin tamamı belediyeye ait olan bir limited şirketten vergi alacağının tahsil edilememesi halinde hem şirket müdürleri hem de ortak olarak belediye bu borçtan sorumlu olur.

Peki, belediye şirketlerinde yönetim organı üyeleri, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarını ödemekten kurtulabilir mi? Bu soruya “Evet” şeklinde cevap vermek mümkündür. Ancak, konunun genişliği nedeniyle bu husus bir sonraki makalede ele alınacaktır.

Sonuç olarak;

– Belediye şirketlerinde kanuni temsilci yönetim organıdır.

– Belediye şirketinin ödenmeyen özel borçlarından dolayı kanuni temsilcilerin hiçbir sorumluluğu yoktur.

– Ancak, belediye şirketinden tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan vergi, SGK primi gibi kamu alacakları için kanuni temsilciler, bu borçlardan dolayı tüm mal varlığıyla sorumludur. Kanuni temsilcilerin kamu görevlisi olması halinde de bu sorumluluk geçerlidir.

 Sinan Gürhan Alsanç

Belediye şirketlerinde yönetim organı, anonim şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde yönetim kurulu, limited şirket şeklinde kurulan belediye şirketlerinde ise müdür, birden fazla müdür varsa müdürler kuruludur. Söz konusu şirketlerde yönetim organı en az bir kişiden oluşur ve bunlar şirketin genel kurulu tarafından seçilir.

Peki, belediyeler tarafından kurulan ya da sonradan ortak olunan anonim ve limited şirketlerin yönetim organlarında belediye başkanı ve meclis üyelerinin görev alması mümkün müdür?

Belediye Mevzuatındaki Düzenleme

Belediye başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Belediye meclisi ise belediyenin karar organıdır. Belediye başkanı ve meclis üyeleri halk tarafından seçilir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, belediye başkanı ve meclis üyelerinin, görev yaptıkları belediyelerin ortağı olduğu şirketlerde yönetim organı üyeliğine (anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğine/limited şirketlerde müdürlüğe) seçilebileceğine ilişkin mevzuatta açık bir düzenleme yoktur. Ancak, söz konusu kişilerin hem bu görevleri, hem de belediye şirketinde yöneticilik yapmasını engelleyen bir yasaklama da mevcut değildir.

Bununla birlikte, 5393 sayılı Belediye Kanununun 28. maddesinde; “Belediye başkanı görevi süresince ve görevinin sona ermesinden itibaren iki yıl süreyle, meclis üyeleri ise görevleri süresince ve görevlerinin sona ermesinden itibaren bir yıl süreyle, belediye ve bağlı kuruluşlarına karşı doğrudan doğruya veya dolaylı olarak taahhüde giremez, komisyonculuk ve temsilcilik yapamaz.” denilmektedir.

Ayrıca, aynı Kanunda, belediye başkanının, görevinin devamı süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamayacağı, profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamayacağı ve yönetiminde bulunamayacağı ifade edilmiştir. Bunun yanında, 2972, 5174 ve 1136 sayılı  Kanunlarda belediye başkanlığı ve/veya meclis üyeliğiyle bağdaşmayan bazı görevlere ilişkin düzenlemeler yer almaktadır.

Ancak, yukarıda yer verilen Kanunlar, belediye başkanı ve meclis üyelerinin, görevleri süresince veya sonrasında yapamayacakları işleri düzenlemekte olup, bunlar arasında belediye şirketleri yer almamaktadır.  Dolayısıyla, belediye başkanları ve meclis üyelerinin, belediye şirketlerinin yönetiminde görev alması mümkündür.

Bu görevlerinin karşılığı olarak da belediye başkanı ve meclis üyelerine huzur hakkı ödemesi yapılabilir.

Belediye Başkanının, Belediye Şirketlerinin Yönetiminde Yer Alması Zorunlu mudur?

Kamuoyunda belediye başkanlarının, belediye idaresinin başı olması nedeniyle, belediye şirketlerinin de yönetim kurulu başkanı olduğu/olması gerektiği şeklinde yanlış bir kanı vardır. Ancak, mevzuatta böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Belediye şirketlerinin, belediye tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliğinin bulunduğu dikkate alındığında, belediye başkanlarının belediye şirketlerinin yönetiminde mutlaka yer alması ve/veya anılan şirketlerin yönetim kurulu başkanı olması zorunlu değildir. Bu kapsamda, takdir hakkı çerçevesinde belediye başkanları, mevcut şirketlerinin hiçbirinin yönetiminde görev almayabileceği gibi, hepsinin ya da bir veya birkaçının yönetiminde de görev alabilir.

Birden Fazla Belediye Şirketinde Görev Alma Halinde Huzur Hakkı

Birden fazla şirkette görev almaya bağlı olarak, belediye başkanı veya meclis üyelerine her bir görev için ayrı ayrı olmak üzere huzur hakkı ödemesi yapılabilir mi?

631 sayılı KHK’nın 12. maddesinde, “Memurlar ve diğer kamu görevlilerinden, kurum ve kuruluşların yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu, danışma kurulu üyelikleri ve komisyon, heyet, komite ile benzeri organlarda görev alanlara, kurum içi ve kurum dışı ayrımı yapılmaksızın bu görevlerinden sadece biri için ücret ödenebilir. Bu maddenin uygulanmasında oluşacak tereddütleri gidermeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.” denilmektedir.

Ancak, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından İçişleri Bakanlığına gönderilen 08.08.2012 tarihli ve 8674  sayılı yazıda, belediye başkanları ve meclis üyelerinin 2972 sayılı Kanun hükümleri uyarınca seçilmiş olmaları dolayısıyla üstlendikleri görevler için 5216 ve 5393 sayılı Kanunlar kapsamındaki ödemelerden yararlandıkları ve bu görevleri dışında uhdelerinde başka bir kamu görevi bulunmadığı hususları göz önüne alınarak, 631 sayılı KHK’nın 12. maddesinin büyükşehir ve diğer belediyelerin belediye başkanı ve meclis üyelerini kapsamadığı belirtilmiştir.

Söz konusu görüş doğrultusunda, belediye başkanı ve meclis üyeleri, birden fazla belediye şirketinde yönetim organı üyesi olarak görev yaptıkları takdirde, bu görevlerinin her birinin karşılığı olarak ayrı ayrı huzur hakkı alabilir.

Sonuç olarak;

– Belediye başkanı ve meclis üyeleri, belediyenin doğrudan ya da dolayısıyla ortağı olduğu bir ya da birden fazla şirkette yönetim organı üyesi olarak görev yapabilirler.

– Ancak belediye başkanı ve meclis üyelerinin, belediye şirketlerinin yönetiminde yer alması zorunlu değildir.

– Belediye şirketlerinde görev alan belediye başkanı ve meclis üyelerine, ifa ettikleri yönetim organı üyeliği için huzur hakkı ödemesi yapılabilir. Birden fazla şirkette görevli olunması halinde ise her bir görev için ayrı ayrı olmak üzere huzur hakkı ödemesi yapılabilir.

 Sinan Gürhan Alsanç