Sigortalının çalıştığı veya yaptığı için niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel ve ruhsal engellilik halleridir.

Kaçınılmazlık olayın meydana geldiği tarihte geçerli bilimsel ve teknik kurallar gereğince alınacak tüm önlemlere rağmen iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesi durumudur.

İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

Bu Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş, gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.

Meslek hastalığı ise, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alınması durumunda prim gün sayısı şartı aranmamaktadır.

SGK‘nın iş kazası ve meslek hastalığının detaylarını soru ve cevap olarak sizin için hazırladık! 

(Foto haberin devamı için alt bölümdeki sayfa linklerine tıklayınız) 

Ancak yıllık ücretli izinli iken sigorta primlerinin kesilip kesilmeyeceği ile ilgili düzenleme 4857 sayılı Kanunun 61’inci maddesinde yer almıştır.

Söz konusu madde hükmü; “Sigortalılara yıllık ücretli izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden iş kazalarıyla meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta primlerinin, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’ndaki (5510 sayılı Kanunu’nun 2008 yılı Ekim ayı başı itibariyle yürürlüğe girmesi ile birlikte söz konusu madde hükmünün de buna paralel olarak değiştirilmesi gerekmektedir. Ancak, bugüne kadar değiştirilmemiş olup, burada anlaşılması gereken yürürlükteki sosyal güvenlik kanununun ilgili madde hükümleridir.)esaslar çerçevesinde işçi ve işverenler yönünden ödenmesine devam olunur.” şeklindedir.

Bu madde hükmünden anlaşılması gereken şudur: Yıllık ücretli izinli iken işçinin genel olarak işyerinde çalışamayacağı ve bundan ötürü de özellikle iş kazalarıyla meslek hastalığı sigorta olayının meydana gelmeyeceği göz önünde bulundurulmuş ve buna bağlı olarak ta iş kazalarıyla meslek hastalığı sigortası priminin kesilmesi hariç tutulmuştur.

1475 sayılı eski İş Kanununun mülga 59. maddesinde de aynı hüküm yer almaktaydı.

Muhtemelen bu düzenlemenin amacı, işçinin yıllık izinde bulunduğu sırada iş kazasına veya meslek hastalığına sebebiyet verecek etkenlere maruz kalmayacağı gerekçesine dayanmaktaydı.

Kanunda yer alan bu istisna 506 sayılı Kanunun yürürlükte olduğu dönemde uygulanmaktaydı.

Ancak 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren söz konusu Kanunun yerini alan 5510 sayılı Kanunun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinde yıllık izin ücretine ait primlerin ödenmemesiyle, eksik ödenmesiyle ilgili herhangi bir istisnaya yer verilmediği gibi, söz konusu maddede “Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.” hükmüne yer verildiğinden, ayrıca 5510 sayılı Kanun 4857 sayılı Kanundan sonra yayımlanmış bir Kanun olduğundan, 4857 sayılı İş Kanununun “Sigorta primleri” başlıklı 61 inci maddesinde yer alan istisna artık uygulanmamaktadır. 

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanmış olan 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesinde konuyla ilgili olarak aynen aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.

“3.7- Kanunda istisna olarak sayılmayan diğer ödemeler

5510 sayılı Kanunun değişik 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı ve diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların 5510 sayılı Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı öngörüldüğünden, sigortalılara yakacak, temizlik, aydınlatma ve benzeri nitelikte yapılan giderler yahut tahsil veya mesken yardımı gibi kanunda ismen sayılmayan bu tür ödemelerin tamamı, (ödeme her ne adla yapılırsa yapılsın) ödendiği ayın kazancına ilave edilmek suretiyle prime tabi tutulacaktır.

Öte yandan, Kanundaki “diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların 5510 sayılı Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı “hükmüne istinaden 6772 sayılı “Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun”a istinaden ödenmekte olan ikramiyeler prime tabi tutulacağı gibi, İş Kanununun 61 inci maddesindeki istisnai hüküm üzerinde durulmaksızın yıllık izin ücretlerinin tamamı da sigorta ve genel sağlık sigortası primine esas kazançlara dahil edilecektir.” 

Ayrıca İşveren Uygulama Tebliği’nin “7.6- Kanunda İstisna Olarak Sayılmayan Diğer Ödemeler” başlığında;

“Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, aynı maddenin (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın, tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı ve diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnaların Kanunun uygulanmasında dikkate alınmayacağı öngörülmüştür. Bu bakımdan, sigortalılara yakacak, temizlik, aydınlatma ve benzeri nitelikteki giderleri için yahut tahsil veya mesken yardımı gibi kanunda ismen sayılmayan nedenlerle yapılan ödemeler, ödemenin yapıldığı aydaki prime esas kazanca dâhil edilecektir.

Öte yandan, 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2 nci Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanuna istinaden ödenmekte olan ikramiyeler ile ilave tediyeler prime tabi tutulacağı gibi, 4857 sayılı Kanunun 61 inci maddesindeki istisnai hüküm üzerinde durulmaksızın hak kazanıldığı halde kullanılmayan yıllık izin süresi için ödenecek ücretlerden de kısa vadeli sigorta kolları primi kesilecektir.” hükmü yer almaktadır. 

01.09.2012 tarihinde yürürlüğe konulan bu Tebliğ ile SGK, yeni bir düzenleme getirmiş olup, artık 4857 sayılı Kanunun 61’inci maddesindeki istisna dikkate alınmaksızın işçi yıllık izinde iken kısa vadeli sigorta kolları primi dahil tüm primler kesilecektir.

Dolayısıyla işverenlerin/işyerlerinin, işçinin diğer çalışma süreleriyle birlikte yıllık ücretli izinde olduğu sürelerle ilgili, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası da dahil tüm sigorta kollarına ait sigorta primlerini eksiksiz ödemesi gerekmektedir.

Geçici iş göremezlik ödemeleri ne kadardır?

Sigortalıya iş göremezlik ödeneği üçüncü gününden başlamak üzere her gün için verilmektedir.

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezlik ödeneği her gün ödenir.

Yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısıdır.

Ayaktan tedavilerde ise günlük kazancının üçte ikisidir.

Geçici iş göremezlik ödeneğinden faydalanmak için şartlar nelerdir?

–          İstirahatin başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin sona ermemesi,

–          İş göremezliğin başladığı tarihten önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması,

–          SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması gerekmektedir.

İş kazası veya meslek hastalığı durumlarında iş göremezliğe uğrayan sigortalı için prim gün sınırı aranmaz.

Rapor parası, iş kazası, meslek hastalığı ve analık türünden alınan raporlarda iş göremediği gün sayısı kadar ödenir.

Hastalık türünden alınan raporlarda ise üçüncü gününden başlamak üzere her gün için ödenmektedir.

Emzirme Ödeneği ise; miktarı her yıl Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Yönetim Kurulu tarafından belirlenen bir sosyal sigorta ödemesidir.

Halk arasında süt parası olarak ifade edilen emzirme ödeneği, SGK tarafından bir kereye mahsus ve doğuma bağlı olarak ödenmektedir.

Emzirme ödeneği; sosyal güvenlik mevzuatı gereği analık sigortasından yararlanan kadın işçiye veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması sebebiyle sigortalı erkeğe verilmektedir. 

Yani doğum yapan kadın çalışıyorsa kendisine, çalışmıyorsa sigortalı çalışan eşine emzirme ödeneği ödenmektedir.

Dolasıyla SGK’lı erkekler, doğum yapan eşleri çalışmıyorsa bu emzirme ödeneğini alabilirler.

Peki geçici iş göremezlik ve emzirme ödeneği hakkı kaç yıl içinde talep edilmezse düşer?

Zamanaşımı ve hakkın düşmesi 5510 sayılı Kanunun 97. maddesinde açıklanmıştır.

Buna göre geçici iş göremezlik ödeneği ve emzirme ödeneği hakkı, hakkın doğduğu tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmezse düşmektedir.

Hakkın doğduğu tarih emzirme ödeneğinde doğum tarihidir. Geçici iş göremezlik ödeneğinde ise istirahatin sona erdiği tarihtir.

İstirahat raporlarında ise istirahatin sona erdiği tarihten, emzirme raporlarında doğum tarihinden itibaren 5 yıl içinde ödenek istenmezse hak düşecektir.

İstirahat ve emzirme raporuna personel tarafından işlem yapıldıktan sonra ilgili tarafından bankadan tahsil edilmeyen ve emanete aktarılan tutarların da istirahatin veya doğumun bittiği tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmesi gerekmektedir. Bu süre zarfında talep edilmeyen ödenekler ödenmeyecektir.

Sigortalının geçirdiği iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engelliliği nedeniyle;

Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca
Meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azaldığının tespit edilmesi durumudur.

Sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre;
Geçirdiği iş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel zarara uğraması nedeniyle mesleğinde çalışma gücünü kaybetmesidir.

Sosyal sigorta sisteminin sağladığı temel güvencelerden biri de işçilerin hastalık, analık, iş kazası yahut meslek hastalığı nedeniyle çalışamadığı dönemlerde gelir elde etmesine imkan tanımasıdır.

Teknik adıyla ‘ geçici iş göremezlik ödeneği’ denilen Rapor Parası, işçiye analık, hastalık, iş kazası ve meslek hastalığı durumunda SGK tarafından ödenen paraya verilen isimdir. Rapor parası ödenebilmesi için de işçilerden kısa vadeli sigorta kolları primi alınmaktadır.

Rapor parası işçiye, SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince işçiye ödenebilmektedir.

İŞÇİLERİN RAPOR PARASI ALABİLMEK İÇİN NE KADAR SİGORTASI OLMALIDIR?

İşçilerin rapor parası alınabilmeleri için, son 1 yılda en az 90 gün prim ödemeleri zorunludur.

Doğum yapan kadın işçilerin ise doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün prim ödemiş olmaları gereklidir.

İş kazasından durum farklıdır. İş kazası geçiren işçinin rapor parası alabilmesi için bir süre şartı yoktur. Diğer bir ifade ile 1 gün dahi çalışılması olan yada işe girdiği gün iş kazası geçiren işçi, raporlu olduğu günler için geçici iş göremezlik ödeneğini alır.

RAPOR PARASI HESABI NASIL YAPILIR?

Geçici iş göremezlik ödeneğinin hesaplanmasında; 22.04. 2021 tarihli ve 31462 sayılı Resmi Gazete yayımlanan Kanun ile yeni bir düzenlemeye gidilmiştir.

Yeni Kanuna göre; analık ve hastalık durumunda rapor parası, raporun başladığı tarihten önceki 12 ayda sigortalı adına SGK’ya bildirilmiş olan prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır.

Bir diğer ifade ile artık analık ve hastalık hallerinde ödenecek rapor parasında, son 3 ayın prime esas kazancı yerine son 12 aydaki prime esas kazanç dikkate alınacaktır.

Böylece son 3 ayda yüksek prim ödeyerek (özellikle analık durumunda) daha yüksek rapor parası alınması yöntemiyle yapılan suistimalin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

İş kazası veya meslek hastalığında ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki son üç ay içindeki prime esas kazançlar toplamının, prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak tutar rapor parası olarak ödenmektedir.

Bu değişiklik nedeniyle işçinin analık ve hastalık ile iş kazası ve meslek hastalığı durumunda alacağı rapor parası farklılık gösterebilecektir.   

RAPOR PARASI HANGİ ORANDA ÖDENİR?

Yukarıdaki yöntemle, prime esas kazanç dikkate alınarak yapılan hesaplamanın ardından, ayakta tedavilerde günlük kazancın 2/3’ü, yatarak tedavilerde ise günlük kazancın 1/2’si SGK tarafından rapor parası olarak ödenir.

Bayram ikramiyelerinin ödeneceği tarih henüz ilan edilmedi. Ancak Mayıs ayının son haftası ödemelerin yapılması bekleniyor.

Peki bayram ikramiyelerinde artış olacak mı? İş göremezlik maşı ile birlikte çift aylık alanların birden fazla ikramiye alması mümkün mü? Dul ve yetimler tam ikramiye alabilecek mi?

Bilindiği gibi bayram ikramiyesi, Ramazan ve Kurban bayramları öncesinde emeklilere yapılan ödemedir.

Halen 1.100 TL olan bayram ikramiyesinin enflasyondaki artışa paralel olarak en az 1.500 TL olması bekleniyor.

Böylece Ramazan ve Kurban Bayramı için emeklilere toplamda 3 bin TL ikramiye ödenecek.

Diğer yandan, özellikle taban emekli maaşlarının 2500 TL düzeyinde olması emekli maaşlarında yeni bir düzenleme beklentisine yol açıyor.

Temmuz ayında enflasyon farkıyla birlikte en düşük emekli maaşında bir iyileştirme beklentisi hakim.  

KİMLERE BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDENİR?

Emekli ikramiyesi, ödemenin yapılacağı tarihte SGK’dan emekli aylığı, yaşlılık aylığı, vazife malullüğü aylığı, malullük aylığı, ölüm aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri alanlara ödenir.

Ayrıca SGK’dan aylık alan; şehit yakınları, gaziler, muharip gaziler, güvenlik korucuları, şampiyon sporcular ve terörden zarar gören sivil vatandaşlar ile bu kişilerin hak sahiplerine bayram ikramiyesi ödenecek.

BİRDEN FAZLA DOSYADAN GELİR VEYA AYLIK ALANLARIN BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDEMESİNDE HANGİ DOSYA ESAS ALINIR?

Birden fazla dosyadan gelir ve veya aylık alan emekli ve hak sahiplerine en fazla ödemeye imkan veren dosya üzerinden ödeme yapılır.

Emekli ikramiyesinin 1500 TL’ye yükseltildiğin kabul edelim. Buna göre;

Örnek 1: Emekli aylığı ile birlikte vefat eden eşinden dolayı ölüm aylığı da alan bir emekliye, en fazla ödemeye imkan veren dosya üzerinden örneğin 1500 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir.

Örnek 2: Emekli aylığı ile birlikte %45 meslekte kazanma gücü kaybı oranı üzerinden sürekli iş göremezlik geliri alan bir emekliye, en fazla ödemeye imkan veren emekli aylığı dosyası üzerinden 1500 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir. Emekli veya hak sahibinin vefatı durumunda hak edildiği halde ödenemeyen bayram ikramiyesi de varislerine ödenir.

Dolayısıyla birden fazla maaş alan ya da hem iş göremezlik ödeneği hem de emekli maaşı alanlara tek ikramiye ödemesi yapılacaktır.

DUL VE YETİM AYLIĞI ALANLARA TAM BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDENİR Mİ?

Vefat eden sigortalılardan dolayı gelir veya aylık almakta olan hak sahiplerinin bayram ikramiyesi, hak sahiplerinin hisseleri oranında yapılır. Örneğin; eşinin vefat etmesi nedeniyle %50 hisse oranı ile eşe, %25 hisse oranı ile yetim çocuğa ölüm aylığı ödenmesi halinde; 1500 tutarındaki bayram ikramiyesi hak sahiplerine hissesi oranı esas alınarak ödeneceğinden, eşe 750 TL, yetim çocuğa ise 375 TL tutarında bayram ikramiyesi ödemesi yapılır.

Yani dul ve yetim aylığı alanlara 1500 TL tutarındaki bayram ikramiyesi tam olarak ödenmez. Ancak hisseleri oranında ödeme yapılır.

SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ ALMAKTA OLANLARIN BAYRAM İKRAMİYESİ TUTARI NE KADARDIR?

İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta olanlara, gelir bağlanmasına esas olan sürekli iş göremezlik derecesi oranında bayram ikramiyesi ödenir. Örneğin; meslekte kazanma gücü kayıp oranı %25 olması nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta olanlara, 1500 TL’nin %25’i oranında yani 375 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir. Bayram ikramiyelerinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Sürekli iş göremezlik geliri yapılan kontrol muayenesi sonucu sürekli iş göremezlik durumunun kalktığını anlaşılması halinde kesilir.

Sürekli iş göremezlik geliri alıyor iken sigortalı olarak çalışmaya devam edilmesi halinde gelir kesilmez.

İş kazası, meslek hastalığı ve analık türünden alınan raporlarda iş göremediği gün sayısı kadar ödenir.

Hastalık türünden alınan raporların üçüncü gününden başlamak üzere her gün için ödenmektedir.

Geçici iş göremezlik ödeneği halk arasında rapor parası olarak bilinir.