Hayatını kaybeden işçinin eş ve çocuklarına Sosyal Güvenlik Kurumu ( SGK) tarafından maaş bağlandığı da bilinmektedir. Ölen işçinin eş ve çocuklarına maaş bağlanabilmesi için 5 yıllık sigortalılık süresi ve 900 sigorta primi ödenmiş olması gerekmektedir.

Çalışırken hayatını kaybeden işçilere, toplu sözleşme ile ayrıca ölüm yardımı ya da tazminatı da verilebilmektedir. 

Öte yandan iş hukukunun temel mevzuatı olan 4857 sayılı İş Kanunu’nda ölüm yardımına yer verilmemiş, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ölüm tazminatı hükümleri yer almıştır.

Borçlar Kanunu’nun 440. Maddesine göre;

5 yıldan az çalışması bulunan işçilerin mirasçılarına 1 maaş,
5 yıldan daha uzun süre çalışmış olan işçilerin mirasçılarına ise 2 maaş tutarında ölüm yardımı ödenmelidir.

Ölüm tazminatının hesaplamasında dikkate alınacak ücret ise işçinin aldığı son ücrettir.

Borçlar Kanunu’ndaki hüküm şu şekildedir:

“İşçinin ölümü

MADDE 440- Sözleşme, işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere, ölüm gününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan uzun bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tutarında bir ödeme yapmakla yükümlüdür.”

Bu madde ile ölüm yardımının ölen işçinin hangi yakınlarına ödeneceği de, “işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere” şeklinde açıklanmıştır.

Ancak Borçlar Kanunu’ndaki bu hükmün, İş Kanuna tabi işçiler için uygulanıp uygulanamayacağı zaman zaman tartışmalara neden olabilmektedir.

İş Hukuku’ndaki ağırlık görüş; Borçlar Kanunu’nda yer alan ölüm tazminatının 4857 sayılı Kanun kapsamında olmayan, dolayısıyla kıdem tazminatı alamayan işçilere uygulanacağı yönündedir.     

Günümüzde işçilerin çok önemli bir bölümü İş Kanunu kapsamında yer aldığı için Borçlar Kanunu’ndan kaynaklı ölüm tazminatının uygulama alanı bir hayli daralmıştır. 

Peki ölüm yardımların SGK ve Gelir Vergisi kesintisi yapılır mı?

5510 Sayılı Kanun’un 80. maddesine göre personelin ölümü halinde verilen ölüm yardımları prime esas kazanca tabi tutulmaz. Diğer bir ifade ile çalışanlara ölüm halinde yapılan yardımlar miktarı ne olursa olsun SGK prime esas kazancın hesabında dikkate alınmayacaktır.

Bu husus İşveren Uygulama Tebliğinde de detaylı şekilde yer almaktadır;

“7.8.2- Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları

Ölüm, doğum ve evlenme hallerinde yapılan yardımlar, miktarı ne olursa olsun,  prime esas kazançların hesabında dikkate alınmayacaktır.

Sigortalının anne ve babası, eşi veya çocuğunun ölümü halinde sigortalıya verilen ölüm yardımı ile sigortalının evlenmesi veyahut çocuğunun olması halinde işveren tarafından yapılan doğum ve evlenme yardımları prime esas kazançların hesabına dahil edilmeyecektir.”

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesinde şöyle denilmektedir;

Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır:

1- (Değişik:18/1/2019-7162/2 md.) Ölüm, engellilik ve hastalık sebebiyle verilen tazminat ve yardımlar ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca ödenen işsizlik ödeneği ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa göre ödenen işe başlatmama tazminatı;”

Dolayısıyla işçiye ölüm nedeniyle verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna tutulmalıdır.