360 BİN İŞÇİYE YÜZDE 107 ZAM

2023-2024 yılları için geçerli olacak toplu iş sözleşmesi çerçevesi ile refah payı dahil ücretlerde yüzde 45 zam yapılırken en düşük kamu işçisinin ücreti 15 bin lira oldu. Yaklaşık 360 bin işçiyi kapsayan en düşük ücrete ise yaklaşık yüzde 107 zam yapıldı.

Brüt ücret 21 bin 750 liraya çıkarken en düşük net ücret de 18 bin 500 lira ile 20 bin 500 lira arasında değişecek. Birinci altı ay için refah payı dahil yüzde 45 zam yapılacak. İkinci 6 ay için yüzde 15 zam ve enflasyon farkı, 3 ve 4. aylar için yüzde 10 ve enflasyon farkı olacak.

ATALAY: FARKLAR DA YATACAK

Türk-İş Genel Başkanı Ergün Atalay, “sendikalar tarihinde ilk defa ne talep ettiysek aldık” derken işçilerin sosyal haklarında da 2-2.5 puan iyileşme sağlandığını söyledi.

Atalay, “İçimize sinen bir sözleşme oldu. Gece zammı, vardiya, prim de var. Bazı sendikalara özel düzenlemeler, ek protokoller yapılıyor. En düşük ücrette yüzde 107 artış olurken, diğer maaşlarda da artış yüzde 47’yi bulacak. Bazı işyerlerimiz bu ay zam alacak. Mayıs ayında yansıyan da yansımayan da olacak. Ocak ayında başlayanlar 4-5 aylık fark alacak. Mart ayında başlayanlar ikramiye varsa 3 aylık, yoksa 2 aylık fark alacak” dedi

DENGE ÖDENEĞİ 3625 LİRA

Kamuda çalışan işçilere denge ödeneği olarak 3625 lira ödeme yapılacak, gece zammı da yüzde 8 uygulanacak. Böylece gece çalışanlar ücretlerini yüzde 8 zamlı alacak. Fazla çalışma ücretlerinde ise yüzde 70 artışa gidildi. Yılda iki defa çıplak yevmiye (bordro üzerindeki asıl ücret) ödenecek.

Yüzdelik prim almayan işyerlerinde yüzde 4, yüzde 5, yüzde 6 risk primi uygulanacak. Bu primlerin aşağısı bu yüzdelere tamamlanacak. Diğer sosyal yardımlara yüzde 45 zam eklenecek. İşçiler de memurlar gibi toplu sözleşme ikramiyesi alabilecek.

Doğum, ölüm, evlenme ve yol yardımları, giyim yardımı, prim, tazminat, yemek gibi ödemeler de artacak. Sözleşmesi 1 Ocak 2023’te başlayan 4 aylık farkını alacak. İşe başlama tarihine göre farklar hesaba yatacak.

TOPLU SÖZLEŞME İKRAMİYESİ

Sendika üyesi olup aylık ya da ücretlerinden sendika aidatı kesilen kamu görevlileri için yapılmakta olan toplu sözleşme ikramiyesi yılda 4 defa üç ayda bir veriliyor. Ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında ödeme yapılıyor.

Toplu sözleşme ikramiyesinin verilmesindeki amaç sendika üyesi olan kamu görevlilerinden kesilen toplu sözleşme ikramiyelerinin işveren tarafından kesilmesi olup bu yıl için ödenen tutar 400 liraya çıktı. Taşerondan kadroya geçen işçiler de toplu sözleşme ikramiyesi alabilecek.

.

Hayatını kaybeden işçinin eş ve çocuklarına Sosyal Güvenlik Kurumu ( SGK) tarafından maaş bağlandığı da bilinmektedir. Ölen işçinin eş ve çocuklarına maaş bağlanabilmesi için 5 yıllık sigortalılık süresi ve 900 sigorta primi ödenmiş olması gerekmektedir.

Çalışırken hayatını kaybeden işçilere, toplu sözleşme ile ayrıca ölüm yardımı ya da tazminatı da verilebilmektedir. 

Öte yandan iş hukukunun temel mevzuatı olan 4857 sayılı İş Kanunu’nda ölüm yardımına yer verilmemiş, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ölüm tazminatı hükümleri yer almıştır.

Borçlar Kanunu’nun 440. Maddesine göre;

5 yıldan az çalışması bulunan işçilerin mirasçılarına 1 maaş,
5 yıldan daha uzun süre çalışmış olan işçilerin mirasçılarına ise 2 maaş tutarında ölüm yardımı ödenmelidir.

Ölüm tazminatının hesaplamasında dikkate alınacak ücret ise işçinin aldığı son ücrettir.

Borçlar Kanunu’ndaki hüküm şu şekildedir:

“İşçinin ölümü

MADDE 440- Sözleşme, işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere, ölüm gününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan uzun bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tutarında bir ödeme yapmakla yükümlüdür.”

Bu madde ile ölüm yardımının ölen işçinin hangi yakınlarına ödeneceği de, “işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere” şeklinde açıklanmıştır.

Ancak Borçlar Kanunu’ndaki bu hükmün, İş Kanuna tabi işçiler için uygulanıp uygulanamayacağı zaman zaman tartışmalara neden olabilmektedir.

İş Hukuku’ndaki ağırlık görüş; Borçlar Kanunu’nda yer alan ölüm tazminatının 4857 sayılı Kanun kapsamında olmayan, dolayısıyla kıdem tazminatı alamayan işçilere uygulanacağı yönündedir.     

Günümüzde işçilerin çok önemli bir bölümü İş Kanunu kapsamında yer aldığı için Borçlar Kanunu’ndan kaynaklı ölüm tazminatının uygulama alanı bir hayli daralmıştır. 

Peki ölüm yardımların SGK ve Gelir Vergisi kesintisi yapılır mı?

5510 Sayılı Kanun’un 80. maddesine göre personelin ölümü halinde verilen ölüm yardımları prime esas kazanca tabi tutulmaz. Diğer bir ifade ile çalışanlara ölüm halinde yapılan yardımlar miktarı ne olursa olsun SGK prime esas kazancın hesabında dikkate alınmayacaktır.

Bu husus İşveren Uygulama Tebliğinde de detaylı şekilde yer almaktadır;

“7.8.2- Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları

Ölüm, doğum ve evlenme hallerinde yapılan yardımlar, miktarı ne olursa olsun,  prime esas kazançların hesabında dikkate alınmayacaktır.

Sigortalının anne ve babası, eşi veya çocuğunun ölümü halinde sigortalıya verilen ölüm yardımı ile sigortalının evlenmesi veyahut çocuğunun olması halinde işveren tarafından yapılan doğum ve evlenme yardımları prime esas kazançların hesabına dahil edilmeyecektir.”

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesinde şöyle denilmektedir;

Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesnadır:

1- (Değişik:18/1/2019-7162/2 md.) Ölüm, engellilik ve hastalık sebebiyle verilen tazminat ve yardımlar ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca ödenen işsizlik ödeneği ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa göre ödenen işe başlatmama tazminatı;”

Dolayısıyla işçiye ölüm nedeniyle verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna tutulmalıdır.