Buna göre; 29 Ekim günü Ulusal Bayramdır. Ulusal Bayram, 28 Ekim günü saat 13.00’ten itibaren başlar, 29 Ekim günü devam eder ve 1,5 gündür.

Genel tatil günleri ise;

–       1 Ocak Yılbaşı,

–       1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü

–       15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü

–       23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı

–       19 Mayıs Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı

–       30 Ağustos Zafer Bayramı

–       3,5 Gün Ramazan Bayramı

–       4,5 Gün Kurban Bayramıdır.

Dolayısıyla ulusal bayram ve genel tatil günlerinin toplamı 15,5 gündür.  

Genel tatil ücreti açsından; 4857 sayılı  İş Kanunu’nun 47 maddesinde “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.” hükmü getirilmiştir.

Buna göre, UBGT günlerinde çalışılması halinde her gün için işçilere ilave 1 günlük yevmiyenin daha ödenmesi gerekmektedir. Ancak Kanun’da UBGT için öngörülün ilave ücretler, toplu sözleşmelerle artırılabilmektedir. Nitekim kamu kurumlarında uygulanan pek çok toplu sözleşmede genel tatilde çalışan işçinin + 2 yevmiye alacağı yazılıdır.

Dolayısıyla kamu kurumlarında Ulusal Bayram ve Genel Tatilde çalışan işçilere +2 yevmiye verilmesi gerekir.

Peki 28 Ekim günü ile Ramazan ve Kurban Bayramı arefelerinde tam gün çalışan işçinin ücreti nasıl hesaplanır?

Bilindiği gibi 28 Ekim ile Ramazan ve Kurban Bayramı Arefesi yarım gün tatildir ve Arefe günlerinde tatil saat 13.00‘ten itibariyle başlar.  

İşçinin Arefe gününde saat 13:00’den sonra çalışmaması durumunda ücretini tam alacağı konusunda tereddüt yoktur.

Bu saatten sonra çalışan işçiler ise yarım günlük genel tatil ücretine hak kazanmaktadırlar.

Bu durum, Yargıtay kararlarıyla açıklığa kavuşmuş bir husustur.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 2014/12375 E. , 2014/18477 sayılı Kararında şu şekilde hüküm kurulmuştur:

“Ulusal bayram genel tatil alacakları çalışılan günler için 1 yevmiye, yarım gün tatil olan 28 Ekim ve arefe günleri için yarım yevmiye hesabıyla belirlenmelidir.”

 Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2016/20926 E. , 2019/18369 sayılı Kararında ise;

 “Somut olayda, davacı tüm çalışma döneminde genel tatil günleri ile dini bayram günlerinde ve milli bayramların tamamında çalıştığını iddia etmiş olup, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 1 ocak dışında milli bayramların tamamında ve arefe günü çalışıldığı kabul edilmek suretiyle hesaplama yapılmıştır. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sunulan medula kayıtlarında davacının 1 mayıs ve 28- 29 ekim günlerinde çalışması görüldüğünden 2,5 günlük ulusal bayram ve genel tatil alacağı hesaplanması gerekirken 6,5 gün hesaplanması hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.” şeklinde hüküm kurulmuştur.”

Sonuç olarak;

28 Ekim ile Ramazan ve Kurban Bayramı arefelerinde tatil saat 13:00 itibariyle başladığı için bu saatten sonra çalışmaya devam eden işçilere yarım günlük ilave ücret ödemesi gerekmektedir.

Örneğin yevmiyesi 400 TL olan bir işçi, Arefe günü saat 13:00’den sonra çalışmasa da bu yevmiyesini tam olarak alacaktır. İşçi Arife günü saat 13:00’den sonra çalışırsa, bu durumda ilave olarak yarım yevmiye karşılığı 200 TL alacak, dolayısıyla Arefe günü saat 13:00’dan sonra çalışmaya devam eden sözkonusu işçinin o günkü toplam ücreti 400+200= 600 TL olacaktır.

İşte O Yargıtay Kararları! 

Peki işveren, işçilerin bayram izni ile yıllık iznini birleştirerek kullanma talebini karşılamak zorunda mıdır? 

Yargıtay içtihatlarına göre; İşçinin hak ettiği yıllık izinlerini ne zaman ve ne şekilde kullanacağı belirleme yetkisi, yönetim hakkı kapmasında işverendedir. 

Dolayısıyla yıllık izin, işçinin istediği bir tarihte değil, işin gereği olarak işverenin belirlediği bir tarihte kullanılabilir.   

Ancak diğer yandan işveren, yönetim hakkını objektif iyi niyet kuralları çerçevesinde kullanmakla yükümlüdür. 

Dolayısıyla işveren, işçinin izin talebine objektif bir şekilde ve iyiniyetli olarak yaklaşmalı, eğer ki yılık iznini Kurban Bayram tatili ile birleştirerek kullanması işyerindeki işleyişi aksatmayacaksa bu konuda olumlu yaklaşmalıdır.   

Bu konudaki Yargıtay kararı şöyledir:

“İşçinin hak ettiği izinlerini ne zaman ve ne şekilde kullanacağı işverenin yönetim hakkı kapsamında olup, işverence belirlenir. Kuşkusuz işveren bu hakkını objektif iyi niyet kuralları çerçevesinde kullanmalıdır. Dosyada ki bilgi ve belgeler, davalı tanığı …’in beyanı, davacıya ait savunma metni ve devamsızlığa ilişkin tutanak içeriklerinden; 2012 yılı Ramazan Bayramında işyerinde çalışan davacı işçinin bayram sonrası işverenden izin almadan, 2 günlük hafta sonu ile birleştirip 5 gün kendince izin kullandığı sabittir. Ancak işverenden izin almadan izin hakkını kullanmaktan bahsedilemeyeceğinden, esasen bu durum devamsızlık niteliğinde olup, davalı işverenin 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25/II-g bendine istinaden devamsızlık nedeniyle yaptığı fesihte haklı olduğu gözetilerek davacının kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddi yerine, yazılı gerekçe ile kabulü hatalıdır.” (9. Hukuk Dairesi 2015/18721 E. , 2018/11009 K.)

Sonuç olarak işveren ile işçi anlaşırsa yıllık iznin tamamının veya bir bölümünün Kurban Bayram tatili ile birleştirilerek kullanılabilmesi mümkündür.

Ancak işçinin böyle bir talebi, işyerindeki işi ve işleyişi aksatacaksa işveren bu talebi karşılamak zorunda değildir. 

Kural olarak yıllık izin ne zaman kullanılacağını belirleme yetkisi işverendedir.

İşveren de yönetim hakkını kullanırken iyi niyetli olarak hareket etmeli, çalışma barışı ve iş verimi için işçinin taleplerini mümkün olduğu ölçüde karşılamaya özen göstermelidir.  

İlave tediye ödemeleri 29 Nisan 2022 (yarın) işçilerin hesaplarında olacak.

Bilindiği gibi ilave tediye ödeme tarihleri, Resmi Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile belirleniyor.

19 Ocak 2022 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararına göre; sürekli işçilerin 6772 sayılı Kanun’dan kaynaklanan 2022 yılındaki ilave tediyelerinin 13 günlük birinci taksiti, 28/01/2022 tarihinde ödendi.

İlave tediyelerin 13 günlük yevmiye tutarındaki ikinci taksit ödemesi ise 29/04/2022 tarihinde yapılacak.

Böylece ikinci ilave tediye ödemesi, Ramazan Bayramı öncesine denk getirilmiş oldu.

İlave tediye ödemesinden, SGK primi, İşsizlik Sigortası Fonu primi, Gelir Vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılır. İlave tediye ödemelerinden Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) kesintisi de yapılmalıdır.

İlave tediye konusunda sık sık sorulan sorulardan biri de ilave tediye ödemesinden icra borçları için kesinti yapılıp yapılamayacağıdır. Müstakil ilave tediye kanunu olan 6772 sayılı Kanun’da ilave tediye ödemelerinin haczedilemeyeceği açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle ilave tediye ödemelerinden icra kesintisi yapılamaz.

Kamu kurumları, kamu iştirakleri, kamu niteliği olan kurumlar ile belediyeler ve iştiraklerinin tamamı ilave tediye kapsamına girmektedir.

Yargıtay’ın içtihat haline gelmiş kararlarına göre, kapsama giren işyerlerinde işçi sayılan herkes ilave tediyeden yararlanacaktır. İşçi tanımı ise, ‘bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi nedir’ şeklinde yapılmıştır. O halde bir iş sözleşmesine dayanarak, yukarıda belirtilen kurumlarda çalışan her işçiye ilave tediye ödemesinin yapılması gerekir. Ancak belediye şirketleri, Yargıtay kararı ile özel hukuk tüzel kişiliği sayıldığı için buralarda çalışan işçiler ilave tediye alamayacaktır.

İlave tediye kapsamdaki kuruluşlarda çalışmak kaydıyla, geçici işçilerin de ilave tediye alması mümkündür. Böylece 696 Sayılı KHK kapsamında kamu kuruluşlarında geçici işçi pozisyonlarına geçirilecek olan işçiler de ilave tediye hakkından yararlanacaktır.

Geçici işçilerin alacağı ilave tediye miktarı, o yıl içindeki hizmet süreleriyle orantılı şekilde hesaplanmalıdır.

İLAVE TEDİYE HESAPLAMASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

İlâve tediyeye hesabında, fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, aynî yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri dikkate alınmaz.

İlâve tediyelerin ödeme tarihinde işçinin işinden ayrılmış olup olmadığına bakılmaz. Hizmet süresine göre yapılan hesaplama sonucu alacağı bulunan işçiye, işten ayrılmış olsa dahi ilave tediye ödemesi yapılır. Yani işçi işten ayrılmadan önceki çalışması için ilave tediyeye hak kazanmışsa, ilave tediye ödeme tarihinde çalışmıyorsa da hak kazandığı kadar ilave tediye ödemesi yapılır.

İşçinin ilave tediye alacağına esas olacak çalışma süresinin hesaplanmasında, kanuni ve idari izinlerle, analık ve hastalık izinleri, hafta tatili ve genel tatil günleri çalışılmış gibi göz önünde bulundurulur.

ÜCRETSİZ İZİNLER İLAVE TEDİYE ÖDEMESİNDE DİKKATE ALINIR MI?

Ücretsiz izinler ilave tediye hesabında dikkate alınmayacaktır. Bu bağlamda doğum sonrası alınan 6 aylık ücretsiz izin ya da diğer ücretsiz izin dönemlerine ilişkin ilave tediye ödemesi yapılmamalıdır. Kadroya geçen işçilere tanınan 45 günlük ücretsiz mazeret izinleri de ilave tediye hesabında dikkate alınmaz.

Bedelli askerlik düzenlemesinde, bu düzenlemeden yararlanacak işçilerin 21 günlük temel askerlik eğitimi süresinde ücretsiz izinli sayılması kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla bedelli askerlikte geçen 21 günlük süre, ilave tediye hesabında dikkate alınmaz.

Bedelli askerlik gibi normal askerlik dönemi de ilave tediye hesabında dikkate alınmaz. Zira askerlikte geçen sürelerde iş sözleşmesi askıdadır. Askı süreleri ilave tediye hesabına dahil edilmez.

Öte yandan 6772 sayılı Kanunu’nun 4. maddesinde kanuni ve idari izinlerin ilave tediye hesabında dikkate alınacağına yer verildiğinden, ücretli mazeret izinleri bu kapsamda değerlendirilmelidir. Dolayısıyla işçinin eşinin doğum yapması, evlenmesi, yakınlarının ölümü ile evlat edinme ve özürlü çocuk izni gibi ücretli mazeret izinlerinde geçen süreleri ilave tediye hesabında dikkate alınır.

YARI VE KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMADA İLAVE TEDİYE ÖDEMESİ NASIL YAPILIR?

 Yarı zamanlı çalışmanın düzenlendiği 4857 Sayılı İş Kanunun 74. Maddesi’nde çalışılmayan dönem ‘ücretsiz izin’ olarak tanımlanmıştır. Ücretsiz izinler, ilave tediye hesabında dikkate alınmayacaktır. Bu nedenle yarı zamanlı çalışan işçiye, çalıştığı süreyle orantılı olarak ilave tediye verilmelidir.

Kısmi çalışma için de aynı hüküm geçerlidir. Dolayısıyla kısmi zamanlı çalışma kapsamında çalışan sürekli işçiler için, ilave tediye hesabı oranlama yapılarak belirlenmelidir. Çalıştığı süreye ilişkin ilave tediye ödenmeli, çalışmadığı süre içinse ödeme yapılmamalıdır.

HANGİ İŞÇİ NE KADAR İLAVE TEDİYE ALACAK?

İşçilerin en çok merak ettiği konulardan birisi ise ne kadar ilave tediye alacaklarıdır.

İlave tediye tutarı, işçinin brüt çıplak ücreti üzerinden hesaplanacaktır. Dolayısıyla işçilerin alacağı ilave tediye, ücretlerine ve girdikleri vergi dilimine göre değişiklik gösterecektir.

İlave tediyeden SGK İşçi Primi, İşsizlik Fonu Primi, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesilecek.

Zaman zaman da geçici görev yolluğu ödenen kişiye aynı zamanda yemek parasının ödenip ödenmeyeceği tartışma konusu olmaktadır.

Bazı kurumların geçici görev yolluğu ödenen işçilerin yemek parasını kesme yoluna gittiği görülmektedir.

Peki doğru uygulama hangisidir? Geçici görev yolluğu ödenen işçinin yemek parası kesilebilir mi?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bir görüş yazısı ile konuyu açıklığa kavuşturdu.

İşte Bakanlığın o yazısı! 

“İlgi : 16.03. 2022 tarihli ve E-46348952-929-216594 sayılı yazınız.

Kurumunuzda 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinin 35 inci Bölümünün 502 nci maddesi kapsamında çalışan ve asli hizmetleri yerine getirmekle görevli personele ilaveten 696 sayılı KHK ile hizmet alımı yoluyla çalışmakta iken sürekli işçi kadrolarına geçirilmiş personel de istihdam edildiği, bu personelin Sendika ile akdedilmiş toplu iş sözleşmesinde yer alan düzenleme ile görevlendirilmeleri halinde 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerince yolluk ödenmesinin önü açıldığı, sürekli işçilerin fiili çalışmasına bağlı yemek ücreti tahakkukunun yanı sıra yolluk ödemesi almaları halinde mükerrer ödeme yapılmış olup olmadığı hususunda tereddüt hasıl olduğu konusunda görüşümüzün talep edildiği ilgide kayıtlı yazınız Bakanlığımız görev alanı çerçevesinde incelenmiştir.

Kayıtlarımızın incelenmesinde Türkiye Orman Toprak Su Tarım ve Tarım Sanayii İşçileri Sendikası (Tarım-İş) ile Kurumunuzun üyesi bulunduğu Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu
İşverenleri Sendikası (TÜHİS) arasında 15.09. 2021 tarihinde yürürlük tarihleri 01.01.2021-31.12.2022 olan toplu iş sözleşmesi imzalandığı anlaşılmıştır. Söz konusu toplu iş sözleşmesinin “Harcırah” başlıklı 28 inci maddesinde “Harcırah konusunda 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümleri uygulanır” ifadesi yer almaktadır. Toplu iş sözleşmesinin “Yemek Yardımı” başlıklı 33 üncü maddesinde “İşçilere; işyerlerinde fiilen çalıştıkları günlerde bir öğün ücretsiz yemek verilir. Ancak, Ramazan ayında oruç tutanlara, sağlık kurulu raporu ile perhizli olduğunu belgeleyenlere ve yemek çıkarılması veya verilmesi mümkün olmayan işyerlerinde çalışan işçilere fiilen çalıştıkları her gün için sözleşmenin birinci yılı altı ayında brüt 11,80 TL/Gün; birinci yılı ikinci altı ayında ise brüt 12,39 TL/Gün; yemek yardımı ödenir. Bu yardım toplu iş sözleşmesinin ikinci yılı birinci ve ikinci altı aylarında ücret zammı oranında artırılarak
uygulanır. Ancak Kurum Genel Merkezi yemekhanesindeki yemek maliyeti tutarı yukarıda belirtilen tutardan yüksek ise yemek çıkarılmayan yerler ile yemek yemeyen tüm işçilere bu miktar ödenir.” hükümleri yer almaktadır.

Bir başvurucunun kendisine ödenen tayın bedelinin yanında il dışına yapılan geçici görevlendirmeler için geçici görev harcırahının da ödenmesi talebi ile yaptığı başvuruya ilişkin Kamu
Denetçiliği Kurumu’nun aldığı 14.09.2018 tarihli 2018/3298 sayılı tavsiye kararında Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü’nün “Memuriyet mahalli dışında bir yere geçici görevle gönderilenlere gündelik ödenmesi ile kamu personeline tayın bedeli ödenmesinin yasal dayanakları farklı olduğundan, her iki ödemenin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği, gerek 6245 sayılı Kanunda gerekse 2155 sayılı Kanunda, memuriyet mahalli dışında bir yere geçici görevle gönderilenlere, toplu sözleşme veya diğer ilgili mevzuat hükümleri uyarınca yemek yardımı yapılması veya tayın bedeli ödenmesi halinde, söz konusu kişilere gündelik ödenmeyeceğine dair herhangi bir düzenleme bulunmadığı, 6245 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre hesaplanan gündeliğin ödenmemesinin mevzuata ve anılan Kanun hükmünün amacına uygun olmadığının değerlendirildiği,” şeklindeki görüşlerine yer verilmiştir.

Tavsiye kararında da “geçici görevlendirmeyle memuriyet mahalli dışına gönderilen söz konusu personele hak ettikleri harcırah bedellerinin ödenmesini teminen gerekli işlemlerin tesis edilmesi konusunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.” ifadeleri yer almıştır.

Yukarıdaki toplu iş sözleşmesi hükümleri ve görüşler dikkate alındığında sürekli işçilerin fiili çalışmasına bağlı yemek ücreti tahakkukunun yanı sıra yolluk ödemesi almaları halinde mükerrer ödeme yapılmış olmayacağı mütalaa edilmekle birlikte nihai görüşün Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan istenebileceği düşünülmektedir.

Öte yandan, 6356 sayılı Kanunda uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıklarda çözüm yolu gösterilmiştir. Bu çerçevede, 6356 sayılı Kanunun 53 üncü
maddesinde birinci fıkrasında yer alan “Uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesinin yorumundan doğan uyuşmazlıklarda sözleşmenin taraflarınca dava açılabilir. Mahkeme en geç iki ay içinde karar verir. Karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.” hükmü uyarınca tarafların yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işçilerle işverenler arasında hizmet akdinden, toplu iş sözleşmesinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının kesin çözüme bağlanması görev ve yetkisi ise İş Mahkemelerine aittir.

Bilgilerinizi rica ederim.”

En çok merak edilen konuların başında, bayram tatilinin 9 güne çıkıp çıkmayacağı geliyor.

Güçlü beklenti; Ramazan Bayram tatilinin perşembe ve cuma günleri de eklenerek 9 güne çıkarılması yönündeydi.

Ancak henüz bu yönde bir karar alınmadı.

Eğer yeni bir gelişme olmaz ise Ramazan Bayram tatili 5 gün olacak.

Bu durumda bayram tatilini 9 güne çıkarmak isteyen çalışanlar çözüm arayışına girişti.

Diğer yandan işçilerin idari izin ve bayram tatillerinin yıllık izinden düşülüp düşülmeyeceği de zaman zaman gündeme gelmektedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun Yıllık Ücretli İzin Uygulaması başlıklı 56. maddesinde; “Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.” hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre yıllık ücretli izne ayrılan işçinin izin başlama ve bitiş tarihleri arasına denk gelen ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Sadece iş günleri yıllık izinden düşülür.

Dolayısıyla işçinin yıllık ücretli izin günlerine denk gelen tatil günleri yıllık izin süresinden düşülmez.

Kanunda Cumartesi günü de hafta tatili olarak sayılmamıştır. İş Kanununa göre Cumartesi günü iş gününden sayılmaktadır. 

Dolayısıyla Cumartesi günü, toplu iş sözleşmesi ya da bireysel iş sözleşmesiyle açık şekilde hafta tatili olarak ilan edilmemişse yıllık izinden düşülür.

Sonuç olarak işçinin kullandığı yıllık ücretli izin süresine denk gelen; Pazar günleri ile 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, 29 Ekim, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı günleri yıllık ücretli izin süresinden sayılmaz.

Bu nedenle Ramazan bayramını 9 güne çıkarmak isteyen ve bu amaçla 5 Mayıs Perşembe ile 6 Mayıs Cuma günlerinde izin almak isteyen işçiler için, eğer işveren tarafından izin verilirse bu günler yıllık izinden düşer.

Ancak 5 Mayıs Perşembe ile 6 Mayıs Cuma günleri Cumhurbaşkanı Kararı ile idari izin ilan edilirse bu durumda söz konusu günler yıllık izinden düşülmez.

Gıda harcaması ile giyim, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sağlık ve benzeri ihtiyaçlar için yapılması zorunlu diğer aylık harcamalarının toplam tutarını ifade eden yoksulluk sınırı ise 17.340,47 TL’ye yükseldi.

Türkiye’de Nisan ayı itibariyle bekâr bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ de aylık 6.965,47 TL oldu. ’ye yükseldi.

Türk İş’e göre; 2021 Ocak’tan 2022 Nisan ayına 4 kişilik ailenin aylık gıda harcaması tutarı tam 2 katına çıktı.

Türk İş’in açıklaması şöyle; “İçinde bulunduğumuz enflasyonist dönem tüketici alışkanlıklarında önemli değişikliklere yol açıyor. Marketlerde ve semt pazarlarında toplu alışveriş azalıyor, az ve sık alışveriş artıyor. Daha küçük paketler, daha ekonomik markalar tercih ediliyor. Tüketicinin özel markalı ucuz ürünlere yönelmesi indirim marketi sayısını ülke genelinde 34 bine yükseltti.

Martın son haftası Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), sanayicilere sattığı buğdaya yüzde 22 oranında zam yaptı. Bu nedenle buğday içeren gıda ürünlerine de, tüketiciye yansıyacak şekilde ramazan bayramı sonrasında bir zam yapılması durumu ortaya çıktı.

Dişi sığır sayısının azalması ve yüksek maliyetlerin üzerine bir de turizm sezonundaki talep artışı eklendiğinde, çözümleri bulunmazsa dana kuşbaşının yaz aylarında 175 TL’yi geçmesi öngörülüyor.

Elektrik fiyatlarına yapılan yüksek zamlardan dolayı daha az sulama yapılan yerlerde sınırlı gübre kullanımının da ilave olumsuz etkisiyle verim kaybı olacak. Zamlar öncesindeki gibi gübreleme ve sulamaya devam edilen yerlerde ise maliyetler artacak. Bu çıkmazın doğal sonucu olarak, yaz aylarında gıda fiyatlarında eğer olursa önceki yıllara kıyasla çok sınırlı bir gerileme olacağı şimdiden öne sürülebilir.”

2018 yılında başlayan emeklilere ikramiye uygulaması yılda 2 kere olmak üzere emekli vatandaşlara ödeniyor. Emekli bayram ikramiyesi bu yıl 2 Mayıs Ramazan Bayramı öncesinde emeklilerin hesabına yatırılacak.

Emekli ikramiyelerinin ödeme günleri ise şöyle:

4/a’lı işçi emeklileri için ödeme günleri; 17, 18, 19, 20, 21 olanların 27 Nisan, 22, 23, 24, 25, 26 olanların 28 Nisan, 4/b’li Bağ-Kur emeklileri için 29 Nisan, 4/c’li memur emeklileri için ise hem bayram ikramiyeleri hem de Mayıs ayı aylıkları 29 Nisan tarihinde ödenecek.

Peki bayram ikramiyelerinde artış olacak mı? İş göremezlik maşı ile birlikte çift aylık alanların birden fazla ikramiye alması mümkün mü? Dul ve yetimler tam ikramiye alabilecek mi?

Bilindiği gibi bayram ikramiyesi, Ramazan ve Kurban bayramları öncesinde emeklilere yapılan ödemedir.

KİMLERE BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDENİR?

Emekli ikramiyesi, ödemenin yapılacağı tarihte SGK’dan emekli aylığı, yaşlılık aylığı, vazife malullüğü aylığı, malullük aylığı, ölüm aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri alanlara ödenir.

Ayrıca SGK’dan aylık alan; şehit yakınları, gaziler, muharip gaziler, güvenlik korucuları, şampiyon sporcular ve terörden zarar gören sivil vatandaşlar ile bu kişilerin hak sahiplerine bayram ikramiyesi ödenecek.

EMEKLİ İKRAMİYESİNDE ARTIŞ MÜMKÜN MÜ?

Ramazan ve Kurban bayramlarından önce ödenecek bayram ikramiyesinin tutarı 1.100 TL’dir. Bu miktarın zamlanacağı yönünde büyük beklenti olsa da emekli ikramiyesinde artış olmamıştır.

Bayram ikramiyesi, emeklinin maaş almakta olduğu banka hesabına yatırılacaktır.

BİRDEN FAZLA DOSYADAN GELİR VEYA AYLIK ALANLARIN BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDEMESİNDE HANGİ DOSYA ESAS ALINIR?

Birden fazla dosyadan gelir ve veya aylık alan emekli ve hak sahiplerine en fazla ödemeye imkan veren dosya üzerinden ödeme yapılır.

Örnek 1: Emekli aylığı ile birlikte vefat eden eşinden dolayı ölüm aylığı da alan bir emekliye, en fazla ödemeye imkan veren dosya üzerinden 1.100 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir.

Örnek 2: Emekli aylığı ile birlikte %45 meslekte kazanma gücü kaybı oranı üzerinden sürekli iş göremezlik geliri alan bir emekliye, en fazla ödemeye imkan veren emekli aylığı dosyası üzerinden 1.100 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir. Emekli veya hak sahibinin vefatı durumunda hak edildiği halde ödenemeyen bayram ikramiyesi de varislerine ödenir.

Dolayısıyla birden fazla maaş alan ya da hem iş göremezlik ödeneği hem de emekli maaşı alanlara tek ikramiye ödemesi yapılacaktır.

DUL VE YETİM AYLIĞI ALANLARA TAM BAYRAM İKRAMİYESİ ÖDENİR Mİ?

Vefat eden sigortalılardan dolayı gelir veya aylık almakta olan hak sahiplerinin bayram ikramiyesi, hak sahiplerinin hisseleri oranında yapılır. Örneğin; eşinin vefat etmesi nedeniyle %50 hisse oranı ile eşe, %25 hisse oranı ile yetim çocuğa ölüm aylığı ödenmesi halinde; 1.100 TL tutarındaki bayram ikramiyesi hak sahiplerine hissesi oranı esas alınarak ödeneceğinden, eşe 550 TL, yetim çocuğa ise 275 TL tutarında bayram ikramiyesi ödemesi yapılır.

Yani dul ve yetim aylığı alanlara 1ç100 TL tutarındaki bayram ikramiyesi tam olarak ödenmez. Ancak hisseleri oranında ödeme yapılır.

SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ ALMAKTA OLANLARIN BAYRAM İKRAMİYESİ TUTARI NE KADARDIR?

İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta olanlara, gelir bağlanmasına esas olan sürekli iş göremezlik derecesi oranında bayram ikramiyesi ödenir. Örneğin; meslekte kazanma gücü kayıp oranı %25 olması nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta olanlara, 1.100 TL’nin %25’i oranında yani 275 TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir. Bayram ikramiyelerinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

Bilindiği gibi 1 Mayıs Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) günüdür. Aynı zamanda Ramazan Bayramı Arefesi olması nedeniyle de yarım gün bayram tatilidir. Pazar günü de hafta tatilidir.

Yani Arefe, 1 Mayıs Bayramı ve Hafta tatili aynı günde çakışmaktadır.

Bu durumda 1 Mayıs 2022 Pazar günü çalışan işçilerin ne kadar yevmiye alacağı noktasında kafa karışıklığı yaşanabilmektedir.

Genel tatil ücreti açsından, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47 maddesinde “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.” hükmü getirilmiştir.

Buna göre, UBGT günlerinde çalışılması halinde her gün için işçilere ilave 1 günlük yevmiyenin daha ödenmesi gerekmektedir.

Ancak Kanun’da UBGT için öngörülün ilave ücretler, toplu sözleşmelerle artırılabilmektedir. Nitekim kamu kurumlarında uygulanan pek çok toplu sözleşmede genel tatilde çalışan işçinin + 2 yevmiye alacağı yazılıdır.

Dolayısıyla kamu kurumlarında Ulusal Bayram ve Genel Tatilde çalışan işçilere +2 yevmiye verilmesi gerekir.

Hafta tatili ücreti açısından ise 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde, “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için  işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. …” hükmü getirilmiştir.

Kanun’da hafta tatilinde çalışan işçiye ne kadar ilave ücret ödeneceği yer almamış, bu husus Yargıtay içtihatlarıyla netlik kazanmıştır. Yargıtay’a göre, hafta tatilinde çalışılmışsa, çalışma karşılığı olmaksızın ödenmesi gereken 1 yevmiye yanında, çalışmanın karşılığı da 1,5 yevmiye olarak ödenmelidir. Buna göre hafta tatilinde çalışan işçinin 2,5 buçuk yevmiye alması gerekir.

Yargıtay içtihatlarıyla belirlenen bu hafta tatili ücreti, toplu sözleşmelerle artırılabilmektedir. Nitekim kamu kurumlarındaki pek çok toplu sözleşmede hafta tatilinde çalışan işçinin 2 ilave yevmiye alacağı yazılıdır.

Bu yıl 1 Mayıs Emek Bayramı ile Pazar gününün çakışması nedeniyle; söz konusu günde çalışan işçilere hangi günün ücretinin ödeneceğine bakmamız gerekmektedir.  

UBGT ile hafta tatilinin çakışması halinde, hangi günün ücreti yüksekse çalışan işçilere o ücret ödenir.

Kamu kurumlarında uygulanmakta olan toplu sözleşmelerin önemli bir bölümünde, hem UBGT çalışması hem de hafta tatili çalışması için +2 yevmiye öngörüldüğünden bir farklılık oluşmayacak, 1 Mayıs Pazar günü çalışan işçi her halükarda +2 yevmiye alacaktır.

Ancak toplu sözleşmesi olmayan yahut özel sektörde çalışan işçiler açısından durum farklıdır. Bu işçiler için hafta tatili çalışması +1,5, genel tatil çalışması ise +1 yevmiye olduğundan hafta tatili ücreti alacaklardır.

Diğer yandan Ramazan Bayramı Arefesi saat 13:00 itibariyle başlamakta ve bu saatten sonra çalışan işçiler yarım günlük genel tatil ücretine hak kazanmaktadırlar. Ancak bu sene 1 Mayıs ve Pazar gününe denk gelen Arefe, UBGT ve hafta tatili çalışma ücreti daha yüksek olduğundan ayrıca ücretlendirilmeyecektir.

Sonuç olarak 1 Mayıs 2022 Pazar günü çalışan işçiler, UBGT, hafta tatili ve Arefe günü çakışması nedeniyle hangi ücret yüksekse onu alacaklardır. Kamu kurumlarındaki sürekli işçiler, toplu sözleşmeler nedeniyle +2 yevmiyeye hak kazanacaklardır.

Çakışma nedeniyle hem Arefe, hem genel tatil hem de hafta tatilinin ayrı ayrı ücretlendirilmesi ise kesinlikle sözkonusu olmayacaktır.  

Bilindiği gibi ilave tediye ödeme tarihleri, Resmi Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile belirleniyor.

19 Ocak 2022 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararına göre; sürekli işçilerin 6772 sayılı Kanun’dan kaynaklanan 2022 yılındaki ilave tediyelerinin 13 günlük birinci taksiti, 28/01/2022 tarihinde ödendi.

İlave tediyelerin 13 günlük yevmiye tutarındaki ikinci taksiti ise 29/04/2022 tarihinde yapılacak. Böylece ikinci ilave tediye ödemesi, Ramazan Bayramı öncesine denk getirilmiş oldu.

Kamu kurumlarındaki sürekli işçilerin bir bölümü, ilave tediyenin dışında toplu iş sözleşmelerinde yer alan bayram yardımını alacaklar.

Yine bazı toplu sözleşmelerde işçilere Nisan ayında ikramiye ödeneceğine ilişkin hükümler yer alıyor. Bu durumdaki işçiler, bayram öncesi ikramiyelerini alacaklar.

Peki kamu işçilerine Ramazan Bayramı öncesinde yapılacak ödemelerde nelere dikkat edilmelidir?

Yargıtay’ın içtihat haline gelmiş kararlarına göre, kapsama giren işyerlerinde işçi sayılan herkes ilave tediyeden yararlanacaktır.

İşçi tanımı ise, ‘bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi nedir’ şeklinde yapılmıştır. O halde bir iş sözleşmesine dayanarak, yukarıda belirtilen kurumlarda çalışan her işçiye ilave tediye ödemesinin yapılması gerekir. Ancak belediye şirketleri, Yargıtay kararı ile özel hukuk tüzel kişiliği sayıldığı için buralarda çalışan işçiler ilave tediye alamayacaktır.

İlave tediye kapsamdaki kuruluşlarda çalışmak kaydıyla, geçici işçilerin de ilave tediye alması mümkündür. Böylece 696 Sayılı KHK kapsamında kamu kuruluşlarında geçici işçi pozisyonlarına geçirilecek olan işçiler de ilave tediye hakkından yararlanacaktır.

Geçici işçilerin alacağı ilave tediye miktarı, o yıl içindeki hizmet süreleriyle orantılı şekilde hesaplanmalıdır.

İLAVE TEDİYE HESAPLAMASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

İlâve tediyeye hesabında, fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, aynî yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri dikkate alınmaz.

İlâve tediyelerin ödeme tarihinde işçinin işinden ayrılmış olup olmadığına bakılmaz. Hizmet süresine göre yapılan hesaplama sonucu alacağı bulunan işçiye, işten ayrılmış olsa dahi ilave tediye ödemesi yapılır. Yani işçi işten ayrılmadan önceki çalışması için ilave tediyeye hak kazanmışsa, ilave tediye ödeme tarihinde çalışmıyorsa da hak kazandığı kadar ilave tediye ödemesi yapılır.

İşçinin ilave tediye alacağına esas olacak çalışma süresinin hesaplanmasında, kanuni ve idari izinlerle, analık ve hastalık izinleri, hafta tatili ve genel tatil günleri çalışılmış gibi göz önünde bulundurulur.

ÜCRETSİZ İZİNLER İLAVE TEDİYE ÖDEMESİNDE DİKKATE ALINIR MI?

Ücretsiz izinler ilave tediye hesabında dikkate alınmayacaktır. Bu bağlamda doğum sonrası alınan 6 aylık ücretsiz izin ya da diğer ücretsiz izin dönemlerine ilişkin ilave tediye ödemesi yapılmamalıdır. Kadroya geçen işçilere tanınan 45 günlük ücretsiz mazeret izinleri de ilave tediye hesabında dikkate alınmaz.

Bedelli askerlik düzenlemesinde, bu düzenlemeden yararlanacak işçilerin 21 günlük temel askerlik eğitimi süresinde ücretsiz izinli sayılması kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla bedelli askerlikte geçen 21 günlük süre, ilave tediye hesabında dikkate alınmaz.

Bedelli askerlik gibi normal askerlik dönemi de ilave tediye hesabında dikkate alınmaz. Zira askerlikte geçen sürelerde iş sözleşmesi askıdadır. Askı süreleri ilave tediye hesabına dahil edilmez.

Öte yandan 6772 sayılı Kanunu’nun 4. maddesinde kanuni ve idari izinlerin ilave tediye hesabında dikkate alınacağına yer verildiğinden, ücretli mazeret izinleri bu kapsamda değerlendirilmelidir. Dolayısıyla işçinin eşinin doğum yapması, evlenmesi, yakınlarının ölümü ile evlat edinme ve özürlü çocuk izni gibi ücretli mazeret izinlerinde geçen süreleri ilave tediye hesabında dikkate alınır.

YARI VE KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMADA İLAVE TEDİYE ÖDEMESİ NASIL YAPILIR?

Yarı zamanlı çalışmanın düzenlendiği 4857 Sayılı İş Kanunun 74. Maddesi’nde çalışılmayan dönem ‘ücretsiz izin’ olarak tanımlanmıştır. Ücretsiz izinler, ilave tediye hesabında dikkate alınmayacaktır. Bu nedenle yarı zamanlı çalışan işçiye, çalıştığı süreyle orantılı olarak ilave tediye verilmelidir.

Kısmi çalışma için de aynı hüküm geçerlidir. Dolayısıyla kısmi zamanlı çalışma kapsamında çalışan sürekli işçiler için, ilave tediye hesabı oranlama yapılarak belirlenmelidir. Çalıştığı süreye ilişkin ilave tediye ödenmeli, çalışmadığı süre içinse ödeme yapılmamalıdır.

HANGİ İŞÇİ NE KADAR İLAVE TEDİYE ALACAK?

İşçilerin en çok merak ettiği konulardan birisi ise ne kadar ilave tediye alacaklarıdır.

İlave tediye tutarı, işçinin brüt çıplak ücreti üzerinden hesaplanacaktır. Dolayısıyla işçilerin alacağı ilave tediye, ücretlerine ve girdikleri vergi dilimine göre değişiklik gösterecektir.

İlave tediyeden SGK İşçi Primi, İşsizlik Fonu Primi, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesilecektir.