Sendika tüzüğünde işyeri sendika temsilcisinin seçimle belirlenmesine ilişkin hüküm bulunması hâlinde, seçilen üye temsilci olarak atanır.

İşyeri sendika temsilcileri ve baş temsilcisi; işyeri ile sınırlı olmak kaydı ile işçilerin dileklerini dinlemek ve şikâyetlerini çözümlemek, işçi ve işveren arasındaki iş birliğini, çalışma barışını ve uyumunu sağlamak, işçilerin hak ve çıkarlarını gözetmek ve iş kanunları ile toplu iş sözleşmelerinde öngörülen çalışma şartlarının uygulanmasına yardımcı olmakla görevlidir.

İşyeri sendika temsilcileri, işyerindeki işlerini aksatmamak ve iş disiplinine aykırı olmamak şartı ile görevlerini yerine getirir. İşyerlerinde, sendika temsilcilerine görevlerini hızlı ve etkili biçimde yapmalarına imkân verecek kolaylıklar sağlanır.”

hükümleri yer almaktadır.

Peki sendika yönetimi ya da sendika şube yönetimi, işyeri sendika temsilcisini keyfi olarak görevden alabilir mi?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2018/2891 E, 2018/6044 sayılı Kararında; işyeri sendika temsilcisinin sendika yönetimince keyfi olarak değiştirilemeyeceğini hükme bağlanmıştır.

“Davalı sendikanın ana tüzüğünün şube yönetim kurulunun görev ve yetkilerini düzenleyen 32. maddesinin i bendinde, şube yönetim kurulunun işyeri sendika temsilcisi veya baş temsilcilerini atama ve gerekli gördüğü hallerde değiştirme yetkisini düzenlenmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesince sendika temsilcisini değiştirme yetkisinin tüzükte herhangi bir şarta bağlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmişse de, bu yetkinin görevi devam eden temsilci yönünden keyfi olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.

Sendika tüzüğünde gerekli görüldüğü takdirde bu yetkinin kullanılabileceğinin düzenlendiğinden sendikaca gerekli görülen hallerin ortaya konulup ispatlanması gerekir.

Sendikalar niteliği gereği demokratik bir kuruluştur. Sendika yönetim kurulu veya şube yönetim kurulunun aldıkları kararın demokratik toplum niteliklerine uygun olması elzemdir. Bu da yönetim kurulu kararının keyfi olmaktan uzak olmasıyla, hukuka uygunluğunun denetlenebilir olmasıyla sağlanır. Nitekim davalı sendika da davacının sendika temsilciliğinden beklenen görev ve sorumluluklara aykırı davranışlarda bulunduğundan görevden alındığını savunmuştur.

Buna göre davacının görevden alınmasını gerektirir nedenlerin bulunup bulunmadığı tartışılarak karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozma nedenidir.”

Yargıtay bu kararında önemli bir içtihat ortaya koyarak; sendika yönetim kurulunun işyeri sendika temsilcisi veya baş temsilcilerini keyfi olarak görevden alamayacağını, sendikaca gerekli görülen hallerin ortaya konulup ispatlanması gerektiğini, zira sendika yönetim kurulu veya şube yönetim kurulunun aldıkları kararların demokratik olması gerektiğini, bunun da yönetim kurulu kararının keyfi olmaktan uzak olmasıyla ve hukuka uygunluğunun denetlenebilir olmasıyla sağlanabileceğini vurgulamıştır.

Anayasal bir dinlenme hakkı olan yıllık izinden vazgeçilemez. İşverenin de kullandırılmaması mümkün değildir. Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır. Bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin veya haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi yoktur. Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir. İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır.

Yıllık izinle konusunda işverene yüklenen bir başka sorumluluk da İzin Kurulu oluşturulmasıdır. İzin Kurulu’nun oluşturulması, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ne göre işçi sayısı 100’den  fazla olan iş yerlerinde zorunludur.

İzin Kurulu’nun işveren veya işveren vekilini temsilen bir, işçileri temsilen iki kişi olmak üzere toplam üç kişiden oluşması gerekiyor. Yapılacak toplantılarda kurula işveren temsilcisi başkanlık eder. Kurulun başkanı dışında kalan işçi üyeleri ve yedekleri iş yerinde varsa, iş yeri sendika temsilcileri tarafından seçilir.

Sendika temsilcileri seçilmemiş iş yerinde, İzin Kurulunun işçi üyeleri ve yedekleri, o iş yerindeki işçilerin yarıdan bir fazlasının katılacağı bir toplantıda açık oyla seçilir. İzin Kurulu Başkanı ile üye ve yedekleri iş yerinde işveren tarafından ilan edilir. Asil üyelerin yokluğunda yedeklerin biri başkanın çağrısı üzerine toplantıya katılır.

Herhangi bir nedenle eksilen üye ve yedekler aynı şekilde tamamlanır. İzin Kurulu üyelerinin seçimi 2 yılda bir yapılır. Yeni izin kurulu üyeleri seçilinceye kadar eski kurul üyeleri görevine devam eder.

İzin Kurulu’nun çalışmaları için gerekli yer, eleman, araç ve gereçler işveren tarafından sağlanır.

İzin Kurulu’nun görev ve yetkileri şunlardır:      

– İşçiler tarafından verilip işveren veya işveren vekili tarafından İzin Kuruluna iletilen izin isteklerine göre hazırlayacağı izin çizelgelerini işverenin onayına sunmak,

– İzin çizelgelerini; işçilerin kıdemlerini, izni belirli bir dönemde kullanmak bakımından içinde bulundukları zorunluluk veya engellerini, işin aksamadan yürütülmesini ve işçi sayısını göz önünde bulundurarak hazırlamak,

-İşçilerin yıllık izin hakları ile ilgili dilek ve şikayetlerini inceleyerek sonucunu işverene ve ilgili işçiye bildirmek,

– Her yıl ücretli izinlerin daha yararlı geçirilebilmesi için kamplar ve geziler düzenlemek, bu konuda alınması mümkün olan tedbirleri araştırmak ve işverene tekliflerde bulunmak.

İzin Kurulu’nca hazırlanıp ilan edilecek çizelgede işçinin;

– Adı soyadı,

– Sicil numarası,

– İşe giriş tarihi,

– Yıllık izne hak kazandığı tarih,

– İş yerindeki çalışma süresi,

– İzin günleri sayısı,

– Yol izni günleri sayısı,

– İznin başlama tarihi,

– İznin sona ereceği tarih unsurlarının yer alması gereklidir.

İzin Kurulu kendisine yüklenen görevleri yerine getirmek üzere yıllık izin çizelgelerinin hazırlanması sırasında ve gerektikçe başkanın çağrısı ile iş saatleri içerisinde toplanır. Toplantılarda alınan kararlar ve yapılan işler İzin Kurulu karar defterine yazılarak imzalanır.

İşçi sayısı yüzden az olan iş yerlerinde; İzin Kurulu’nun görevleri, işveren veya işveren vekili veya bunların görevlendireceği bir kişi ile işçilerin kendi aralarında seçecekleri bir temsilci tarafından yerine getirilir.