696 KHK’lı taşeron işçiler, 1 Kasım 2020 tarihinden itibariyle asıl işkollarından Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirildiler.

Yeni dönemde 696 sayılı KHK ile mali ve sosyal haklara getirilen sınırlamalar kalkarken, taşerondan kadroya geçen işçiler, 4 D sürekli işçilerin sendikal haklarına kavuştular.

Taşerondan kadroya geçen işçiler, artık asıl kollarında örgütlü sendikalara üye olup, asıl iş kolundan örgütlü sendikaların yürütüp sonuçlandıracağı Toplu İş Sözleşmelerine tabi olacaklar.

Peki taşerondan kadroya geçen 4 D sürekli işçilerin hak kaybına uğramamak için nelere dikkat etmeleri gerekiyor?

Toplu İş Sözleşmesinden yararlanabilmek için sendikaya üyelik zorunlu mudur?

Dayanışma aidatı ile TİS’ten yararlanmak isteyen işçiler hak kaybını uğrar mı?

Sendika üyesi işçi, dayanışma aidatı ödeyenlere göre daha mı avantajlıdır?

Dayanışma aidatı nasıl belirlenir ve miktarı ne kadardır?

TİS’ten yararlanabilmek için işçilerin sendika üyeliği zorunlu değildir.  Sendikaya üye olmayan işçiler, dayanışma aidatı ödeyerek de TİS’ten yararlanabilir. Ancak; dayanışma aidatı ödeyenlerin TİS’ten yararlanma tarihi, sendika üyesi işçilere göre farklılık arz etmektedir. Özellikle TİS’in vaktinde imzalanamadığı, dolayısıyla sonradan imzalandığı ve yürürlük tarihi itibariyle geçerli olduğu durumlarda, sendika üyesi işçiler ile dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyenler arasında farklılık oluşacaktır.

Bu konunun detaylarına girmeden önce, mevzuat hükümlerine bakmak yerinde olacaktır.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun Toplu iş sözleşmesinden yararlanmayı düzenleyen 39. Maddesindeki hükümler şu şekildedir:

“(1) Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.

(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.

(3) Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır.

(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.

(5) Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.

(6) Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez.

(7) Bu Kanun anlamında işveren vekilleri ile toplu iş sözleşmesi görüşmelerine işvereni temsilen katılanlar, toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz.

(8) Grev sonunda yapılan toplu iş sözleşmesinden, 65 inci maddeye göre zorunlu olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış olanlar aksine hüküm bulunmadıkça yararlanamaz.”

DAYANIŞMA AİDATI İLE TİS’TEN YARARLANMA, HANGİ TARİHTEN İTİBAREN GEÇERLİDİR?

Dayanışma aidatı ile yararlanmak isteyenlerin durumu, 6356 sayılı Kanun’un 39/4 maddesinde açık şekilde düzenlenmiştir. Buna göre; TİS’in imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerli olacak ve imza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğuracaktır.

Dolayısıyla bu maddenin uygulanmasıyla, sendika üyesi işçiler ile dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyenler arasında farklılık oluşacaktır.

Konunun daha iyi anlaşılması açısından somutlaştıracak olursak; 696 KHK’lı işçiler için Yüksek Hakem Kurulu kararlarına dayalı olarak Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından ilan edilen TİS’in yürürlük süresi 31/10/2020 tarihinde sona erdi. Bu işçilerin 1 Kasım 2020 tarihi itibariyle yeni bir TİS’e dahil olmaları gerekiyor. Ancak pek çok kurumda, henüz geçerli bir TİS yok.

Bu süreçte asıl işkolunda örgütlü sendika, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına başvurarak yetki tespiti isteyecek. Yetki alan sendika, yetki belgesiyle birlikte, işçilerin çalıştığı kamu kurumuna başvurarak Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini başlatacaktır. Kamu idaresi bizzat ya da kamu kurumlarının işveren sendikası durumundaki TÜHİS marifetiyle Toplu İş Sözleşmesi sürecini yürütecektir. Bu görüşmelerin sonunda imzalanacak TİS ile taşerondan kadroya geçen işçilerin yeni mali ve sosyal hakları belirlenmiş olacaktır.

Bu sürecin, kimi kurumlarda birkaç ay sürmesi mümkündür. Bu durumda sendika üyesi işçiler, TİS ne zaman imzalanırsa imzalansın, başlangıç tarihi (1 Kasım 2020) itibariyle yararlanacaktır. Örneğin TİS 1 Şubat 2021’de imzalansa da sendika üyesi işçiler için yaralanma tarihi, başlangıç tarihi olan 1 Kasım 2020’dir. Bu işçilere imza tarihiden itibaren, geriye dönük hakları ödenecektir.

Ancak dayanışma aidatı ödeyerek yaralanmak isteyen işçiler açısından; 6356 sayılı Kanun’un 39/4 maddesi gereği toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerli olacak; ancak imza tarihinden önceki talepler de imza tarihi itibarıyla hüküm doğuracaktır.

Bir başka ifade ile 696 KHK’lı işçilerden dayanışma aidatı ile TİS’ten yaralanmak isteyenler, ancak imza tarihinde bu hakkı elde edeceklerdir. Yukarıdaki örnekten devam edersek, 1 Şubat 2021’de imzalanacak TİS’ten ancak bu tarih itibariyle yararlanabilirler. İmza tarihinden önce, örneğin 1 Kasım 2020’de dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak için dilekçe verseler dahi, Kanun’daki “İmza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.” hükmü gereği bu talepleri 1 Şubat 2021’den itibaren geçerlilik kazanacaktır.

YARGITAY KARARLARI HANGİ YÖNDEDİR?

Yargıtay’ın kararları da aynı doğrultudadır. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, TİS’ten dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyen işçilerin, imza tarihi itibariyle bu haktan yararlanabileceğine karar vermiştir. Türkiye Enerji, Su ve Gaz İşçileri Sendikası’nın (TES İŞ) açtığı davada son sözü söyleyen 22. Hukuk Dairesi, 2018/8917 Esas ve 26/06/2018 tarihli kararıyla, Ankara 26. İş Mahkemesi’nin ve Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi’nin verdiği kararı onayarak “toplu iş sözleşmesinin, dayanışma aidatı ile yararlanmak isteyen işçilere imza tarihinden itibaren uygulanması gerektiğine” hükmetmiştir.

Somut uyuşmazlığa konu olan olayda Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü, 15 Eylül 2015 tarihinde imzalanan TİS’ten dayanışma aidatı ödeyerek yararlanmak isteyen işçileri, TİS’in başlangıç tarihi olan 1 Mart 2015 tarihi itibariyle yararlandırdı. TES İş Sendikası buna itiraz ederek, TİS’ten dayanışma aidatı ile yararlanmak isteyen işçilerin ancak imza tarihi olan 15 Eylül 2015 itibariyle yararlanabileceklerini ileri sürdü. Anlaşmazlık üzerine TES İş, konuyu yargıya taşıdı.

Ankara 26. İş Mahkemesi, 6356 sayılı yasa uyarınca dayanışma aidatı ile yararlanmak isteyen işçilere TİS’in, imza tarihi olan 15/09/2018 itibariyle uygulanması gerektiğine karar verdi. Ankara 26. İş Mahkemesi’nin bu kararı, önce Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, ardından da Yargıtay 22. Hukuk Dairesi tarafından onandı. Böylece dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten yararlanmak isteyen işçilerin bu talebinin ancak TİS imza tarihi itibariyle geçerli olacağı tescillendi. Bu konudaki Yargıtay kararı ve ilgili yazı için tıklayınız.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2015/1576 E., 2016/10970 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“Bu düzenleme karşısında, üyelik veya dayanışma aidatı suretiyle yararlanmayı Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihinde ve bu tarihten sonra işyerinde çalışan üye veya üye olmayan işçilere tanımıştır. Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında işyerinden ayrılan işçilerden sadece taraf sendika üyesi işçilerin iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar yararlanabileceğini öngörmüştür. Bu hüküm taraf sendika üyesi olmayan işçileri dışarıda bırakmıştır. Dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma ancak Toplu İş Sözleşmesi imzalandıktan sonra ve başvuru tarihi itibariyle mümkündür. Toplu İş Sözleşmesi imzalanmadan önce dayanışma aidatı ödeme talebi suretiyle imza tarihinden önce yararlanma söz konusu olmayıp, imza tarihinden önce yöneltilen talepler imza tarihi itibariyle yapılmış sayılacak ve dayanışma aidatı ödeyen kişi imza tarihinden sonra yararlanacaktır.”

Yine Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin E.2014/12431, K.2014/20448 sayılı ve 10/11/2014 tarihli kararında da; “6356 sayılı Kanunun 39 uncu maddesi … Bu düzenleme karşısında, üyelik veya dayanışma aidatı suretiyle yararlanmayı Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihinde ve bu tarihten sonra işyerinde çalışan üye veya üye olmayan işçilere tanımıştır. Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihiyle yürürlük tarihi arasında işyerinden ayrılan işçilerden sadece taraf sendika üyesi işçilerin iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar yararlanabileceğini öngörmüştür. Bu hüküm taraf sendika üyesi olmayan işçileri dışarıda bırakmıştır. Dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma ancak Toplu İş Sözleşmesi imzalandıktan sonra ve başvuru tarihi itibariyle mümkündür. Toplu İş Sözleşmesi imzalanmadan önce dayanışma aidatı ödeme talebi suretiyle imza tarihinden önce yararlanma söz konusu olmayıp, imza tarihinden önce yöneltilen talepler imza tarihi itibariyle yapılmış sayılacak ve dayanışma aidatı ödeyen kişi imza tarihinden sonra yararlanacaktır.” denilmektedir.

Sonuç olarak; TİS’in imzalanmasının gecikmesi durumunda dayanışma aidatı ödeyerek yararlanacak olan işçiler, başlangıç tarihi (01/11/2020) itibariyle değil, imza tarihi itibariyle TİS’ten faydalanabileceklerdir. İşçilerin hak kaybına uğramamaları açısından bu hususa dikkat etmeleri önem arz etmektedir.

ÜYELİK VEYA DAYANIŞMA AİDATI NE KADARDIR, NASIL BELİRLENİR?

6356 sayılı Kanunun, “Üyelik aidatı” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Üyelik aidatının miktarı kuruluşların tüzüklerinde belirtilen usul ve esaslara göre genel kurul tarafından belirlenir” hükmü yer almaktadır.

9 Temmuz 2013 tarih ve 28702 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Sendika Üyeliğinin Kazanılması ve Sona Ermesi İle Üyelik Aidatının Tahsili Hakkında Yönetmelik ile dayanışma aidatının ne kadar olacağı, nasıl belirleneceği ve diğer hususlar tespit edilmiştir.

Buna göre; sendika üyelik aidatının miktarı, sendika ve konfederasyonların tüzüğünde gösterilir. Dayanışma aidatının miktarı ise üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.

Bir başka ifade ile işçilerin ne kadar dayanışma aidatı ödeyeceği, Toplu İş Sözleşmesine taraf sendikanın tüzüğü ile belirlenmektedir. Bu dayanışma aidatının miktarı, sendikanın kendi üyeleri için belirlediği üyelik aidatından fazla olamaz.

ÜYELİK VEYA DAYANIŞMA AİDATI NE ZAMAN KESİLİR?

6356 sayılı Kanunun, “Üyelik aidatı” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilmek suretiyle ilgili sendikaya ödenir.” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

Bu nedenle sendika üyelik veya dayanışma aidatı, yetkili işçi sendikasının işverene (idareye) yazılı başvurusu üzerine, işçinin ücretinden kesilerek ilgili sendikaya ödenir. İşçi sendikasının genel kurul kararı ile aidatları artırılması durumunda, aidatlarda yapılan bu değişiklik, en geç bir ay içinde sendika tarafından yeni aidat miktarı olarak işverene bildirilir.

Yetkili işçi sendikası, üyelik değişikliklerini de en geç bir ay içerisinde işverene bildirmekle yükümlüdür.

İşveren (idare) aidatları kesmeye, kestiği aidatın türünü belirterek tutarı ile kesinti listesini sendikaya göndermekle yükümlüdür. Ödenmesi gereken aidatı kesmeyen veya kesmesine rağmen bir ay içinde ilgili işçi sendikasına ödemeyen işveren (idare), bu aidat miktarını en yüksek yasal faizle birlikte ödemekle zorunda kalacaktır.

İŞÇİ, DAYANIŞMA AİDATI İLE TİS’TEN YARARLANMAK İÇİN NEREYE BAŞVURMALIDIR?

Dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten yaralanmak isteyen işçinin, işverene (idareye) yazılı başvurması gerekir. İşçi, TİS’in imza tarihinden sonra olmak üzere yazılı başvuruyu yaptığı tarih itibariyle TİS’ten yaralanacaktır.

İşçinin dayanışma aidatı ödeyerek TİS’ten yararlanabilmesi için, Toplu İş Sözleşmesini imzalayan sendikanın onayı aranmaz. İşçinin talepte bulunması yeterlidir.   İşçinin talebine rağmen dayanışma aidatı kesilmez ya da kesilip de sendikaya gönderilmez ise işçinin sorumluluğu sözkonusu olmayacaktır. Bu durum, işçinin TİS’ten yararlanmasına engel de teşkil etmeyecektir.

Bu Yazanın PDF formatı için tıklayınız