Memurlara ödenen aile yardımı, 657 sayılı Kanunun 203. maddesi gereğince Gelir Vergisinden istisna tutulmaktadır.

Kimi kurumlarda; memurlar için geçerli olan bu Gelir Vergisi aile yardımı istisnasının, işçilere ödenen aile yardımları için de uygulandığı görülmektedir.

Peki işçilere toplu sözleşme gereği ödenen aile yardımlarının Gelir Vergisinden istisna tutulması mümkün müdür?

İşçilere ödenen aile yardımlarının Gelir Vergisinden istisna tutulması kamu zararına yol açar mı?

Sayıştay’ın bu konudaki görüşü hangi yöndedir?

Sayıştay 6. Dairesi, bir belediye tarafından Sendika ile imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca işçilere ödenen aile yardımı ödemelerinden, Gelir Vergisi kesintisi hesaplanıp ilgili vergi dairesine yatırılmadığını tespit etmiştir.

Sayıştay 6. Dairesi, 592 Sayılı ve 4.12.2018 Tutanak Tarihli Kararında; memurlara yapılan aile yardımı ödeneğinin, 657 sayılı Kanunun 203. maddesi hükmü gereğince Gelir Vergisinden muaf olduğunu ancak işçilere ödenen aile yardımının bu şekilde bir kanun hükmü olmadığı için Gelir Vergisinden istisna tutulamayacağına karar vermiştir.

Sayıştay’ın kararında şöyle denilmiştir:

“Devlet memurlarına ödenen aile yardımı ödeneği her ne kadar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 203’üncü maddesi gereği Gelir Vergisinden müstesna tutulmuşsa da işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri Gelir Vergisine tabidir. Zira; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinde, çeşitli zam ve tazminat adları altında ücretlilere yapılan ödemelerin hangilerinin Gelir Vergisinden müstesna olduğu sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir.

Buna göre; mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nde işçilere net olarak yapılacağı belirtilen ödemeler dolayısıyla belediye tarafından kesilmesi gereken Gelir Vergisi tutarının brüt tutar üzerinden hesaplanıp, ilgili vergi dairesine yatırılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; …. Belediyesi’nde çalışan işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri dolayısıyla ….-TL Gelir Vergisi kesintisi yapılmadığı tespit edilmiştir.”

SONUÇ

Memurlara ödenen aile yardımlarının Toplu İş Sözleşmelerine hüküm konularak işçilere de ödenebilmesi mümkündür. Nitekim pek çok Toplu İş Sözleşmesine bu yönde madde konulduğu ve buna istinaden işçilere aile yardımı ödendiği görülmektedir.

Ancak işçilere ödenen aile yardımlarının memurlarda olduğu gibi Gelir Vergisinden istisna tutulması mümkün değildir. Zira Gelir Vergisi Kanunu gereği, işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri, Gelir Vergisine tabidir. Çünkü 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. Maddesinde; çeşitli zam ve tazminat adı altında işçilere yapılan ödemelerden hangilerinin Gelir Vergisinden istisna tutulacağı sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir. Bu nedenle Toplu İş Sözleşmesi gereği işçilere ödenen aile yardımlarından Gelir Vergisi kesintisi yapılmalı ve ilgili vergi dairesine yatırılmalıdır.

İŞÇİLERE YAPILAN AİLE YARDIMI ÖDEMELERİNDE SGK İSTİSNASI NASIL UYGULANACAKTIR?

Bilindiği gibi Gelir Vergisi istisnalarının yanı sıra SGK’nın uyguladığı çeşitli istisnalar da sözkonusudur.

Bu istisnalardan biri de SGK Aile Yardımı Prim İstisnasıdır. SGK Aile Yardımı İstisnası, aylık brüt asgari ücretin %10’u olarak uygulanmaktadır ve buna göre 2022 yılında aylık 500,40 TL şeklindedir.

Ancak bu SGK istisnasının sadece çalışmayan ve emekli maaşı almayan eş için ödenen Aile Yardımlarında uygulanması gerekmektedir.

Zira SGK’nın 2020/20 sayılı Genelgesinde Aile Yardımı İstisnasına ilişkin şu açıklamaya yer verilmiştir:

“Sigortalılara aile yardımı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının eşinin Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Kurumdan gelir veyahut aylık almaması durumunda, aylık asgari ücretin %10’u,

657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (C) bendi kapsamında çalışan sigortalıların aynı şartları haiz eşi için % 20’si oranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.”

Diğer yandan çeşitli Toplu İş Sözleşmelerinde işçilere, eşinin çalışıp çalışmadığına veya emekli olup olmadığına bakılmaksızın Aile Yardımı ödendiği bilinmektedir. Bu nedenle SGK Aile Yardımı İstisnası uygulanırken dikkatli olunmalıdır.

SONUÇ 

İşçilere Toplu İş Sözleşmesi gereği eşi çalışsın veya çalışmasın ödenen bir Aile Yardımı varsa, SGK istisnası uygularken eşinin çalışıp çalışmadığına ve emekli olup olmadığına bakılmalı, SGK Aile Yardımı İstisnası sadece çalışmayan ve emekli maaşı almayan eşler için ödenen Aile Yardımlarına uygulanmalıdır.

İşte O Sayıştay Kararı:

“Aile yardımı ödemelerinden Gelir Vergisi kesintisi yapılmaması

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda;

….. Belediyesinde çalışan işçilere; ….. Sendikası (….) ile 15.07.2016 tarihinde imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca yapılan aile yardımı ödemelerinden, Gelir Vergisi kesintisi hesaplanıp ilgili vergi dairesine yatırılmadığı görülmüştür.

Mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nin 30’uncu maddesinde; “Toplu iş sözleşmesi kapsamında çalışan sendika üyesi evli ve eşi çalışmayan işçilere aile yardımı olarak, Devlet Memurlarına ödenen aile yardımı miktarı net olarak ödenir.” denilmiştir.

Devlet memurlarına ödenen aile yardımı ödeneği her ne kadar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 203’üncü maddesi gereği Gelir Vergisinden müstesna tutulmuşsa da işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri Gelir Vergisine tabidir. Zira; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinde, çeşitli zam ve tazminat adları altında ücretlilere yapılan ödemelerin hangilerinin Gelir Vergisinden müstesna olduğu sayılmış olup, aile yardımı ödemeleri için herhangi bir istisna hükmüne yer verilmemiştir.

Buna göre; mezkur Toplu İş Sözleşmesi’nde işçilere net olarak yapılacağı belirtilen ödemeler dolayısıyla belediye tarafından kesilmesi gereken Gelir Vergisi tutarının brüt tutar üzerinden hesaplanıp, ilgili vergi dairesine yatırılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede; …. Belediyesi’nde çalışan işçilere yapılan aile yardımı ödemeleri dolayısıyla ….-TL Gelir Vergisi kesintisi yapılmadığı tespit edilmiştir.

Bununla birlikte, sorumlular tarafından gönderilen savunma ve eki belgelerden sorgu konusu edilen …. TL Gelir Vergisi Tevkifatının muhtasar beyanname ekinde …. Vergi Dairesine beyan edildiği ve … tarih ve … sayılı Ödeme Emri Belgesi ile ödendiği anlaşıldığından, sorgu konusu husus hakkında ilişilecek husus kalmadığına 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.”

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız.

Sayıştay Kararı için tıklayınız  

Bu istisna tutarları, her yıl asgari ücretteki artışa ve memur maaş katsayısındaki değişime paralel olarak değişiklik göstermektedir.

Peki 2021 yılı için SGK Primi ve Gelir Vergisi açısından yol ve yemek parası; çocuk ve aile yardımı istisna tutarları ne kadar oldu? 

SGK YEMEK İSTİSNASI TUTARI NE KADARDIR?

SGK uygulamasına göre; sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemeler, işyerinde işveren tarafından yemek verilmemesi şartıyla, fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak günlük asgari ücretin % 6’sının, yemek verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarı, prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak, dolayısıyla bu tutardan prim kesilmeyecektir.

Buna göre 2021 yılı SGK Yemek Parası İstisna tutarı şu şekildedir:

Yani nakit olarak ödenen yemek parasının günlük 7,16 TL kısmı, SGK tarafından istisna tutularak prime esas kazanca dahil edilmez.

* İşçiye nakit olarak ödenmeyip yemek kartına yüklenmiş ya da yemek kuponu olarak verilmiş yemek parası ise SGK tarafından ayni yardım olarak değerlendirdiği için bütünüyle prime esas kazanca dâhil edilmez.

SGK Genelgesindeki hüküm şu şekildedir:

“Öte yandan, sigortalılara ay içinde yemek parası olarak nakit ödeme yapılmaksızın, çalıştıkları işyerinin dışında yemek üretimi yapan başka firma veya şahıslar tarafından (örneğin yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki karşılığında) gerek işyerinde, gerekse işyerinin dışında yemek verilmesi halinde, işverenlerce bu firma veya şahıslara fatura karşılığında yemek bedeli olarak ödenen fatura bedelleri prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.”

GELİR VERGİSİ YEMEK İSTİSNASI NE KADARDIR?

İşçiye nakit olarak ödenen yemek parası, Gelir Vergisinden istisna değildir.

Ancak yemek kartına yüklenmiş ya da yemek kuponu olarak verilmiş yemek parasının belirli bir bölümü Gelir Vergisinden istisnadır. 2021 yılı için Gelir Vergisi yemek kartı istisna tutarı 25 TL olarak belirlenmiştir.

SGK ÇOCUK İSTİSNASI NE KADARDIR?

Sigortalının çocuklarından 18 yaşını, lise ve dengi öğrenimde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarından en fazla 2 çocuk (iki çocuk dahil) için çocuk zammı adı altında yapılan ödemelerin, çocuk başına aylık asgari ücretin %2’si, aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

Buna göre 2021 yılı SGK Çocuk Parası İstisna tutarı şu şekilde olacaktır:

Buna göre 2021 yılında SGK Çocuk istisnası, 2 çocuğu geçmemek üzere çocuk başına 71,55 TL’dir.   

GELİR VERGİSİ ÇOCUK İSTİSNASI NE KADARDIR?

Gelir Vergisi Kanunu’nun 25/4’üncü maddesinde hizmet erbabına ödenen çocuk zamlarının Gelir Vergisinden istisna olduğu, ancak bu zamların devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlasının vergiye tabi tutulacağı hüküm altına alınmıştır.

Çocuk yardımının hesabında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202’nci maddesi esas alınmaktadır.

Maddeye göre çocuklardan her biri için de 250 gösterge rakamının (72’nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödeneceği belirtilmiştir.

Dolayısıyla Gelir Vergisi Çocuk İstisna Tutarı, asgari ücrete göre değil, memur aylık katsayısındaki değişime paralel olarak değişmektedir. Bu nedenle de Gelir Vergisi Çocuk İstisnası, yılda iki kere, memur aylık katsayısına göre değişmektedir.

Ayrıca da Kanun’da yer aldığı üzere, 6 yaşın üstündeki çocuklar için ayrı, 6 yaşın altındaki çocuklar için ayrı Gelir Vergisi İstisna tutarı belirlenmekte, buna “büyük çocuk/küçük çocuk istisnası” denilmektedir.

2021 yılı birinci 6 aylık dönemi için memur aylık katsayısı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından (0,165786) olarak belirlenmiştir.

Buna göre; 2021 yılı Gelir Vergisi Çocuk İstisna Tutarı şu şekilde olmuştur:

SGK AİLE YARDIMI İSTİSNA TUTARI NE KADAR OLDU?

Sigortalılara aile yardımı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının eşinin 5510 sayılı Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve SGK’dan gelir veyahut aylık almaması durumunda, aylık asgari ücretin %10’u oranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

Buna göre 2021 yılı SGK Aile Yardımı istisna tutarı şu şekilde olacaktır:

YOL PARASINDA İSTİSNA VAR MIDIR?

İşçilere nakit olarak ödenen yol parası, hem Gelir Vergisine hem de SGK’ya tabidir. Dolayısıyla nakit ödenen yol parasında SGK ve Gelir Vergisi İstisnası yoktur.

SGK Genelgesindeki ilgili hüküm şu şekildedir:

“Yol yardımı ya da yol parası ise sigortalıya işe gidip gelebilmesinde destek olarak verilen ek bir ödeme olup; söz konusu ödemenin 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtildiği şekilde “(b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur.” hükmü gereği prime esas kazanca dahil edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda işe gelip gitmek amacıyla sigortalıya ödenen yol paraları bu kapsama alınmayacak olup bu ödemelerin tamamı prime esas kazanca dahil edilecektir.”

İşçilere nakit olarak ödenmeyip, yol kartı ya da bilet olarak verilen yol yardımı ise SGK tarafından ayni yardım olarak değerlendirildiği için SGK primine tabi tutulmaz.

Gelir Vergisi açısından ise; yol kartı ya da bilet olarak verilen yol yardımının 2021 yılı için günlük 13 TL’lik kısmı Gelir Vergisinden istisnadır.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız 

İşçilere Yapılan Hangi Ödemeler, Kısmen veya Tamamen SGK Primine Tabi Tutulmaz?

SGK istisnaları konusunda daha geniş bilgi için bu yazıya bakabilirsiniz.

https://sgk360.com/2020/10/06/iscilere-yapilan-hangi-odemeler-kismen-veya-tamamen-sgk-primine-tabi-tutulmaz/