Sigortalının işten çıkış nedenleri, Aylık Prim ve Hizmet Belgesi/Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinde yer alması gereken bir husustur.

Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinde “sigortalının işten ayrılış nedeni (kodu)” ; Aylık Prim ve Hizmet Belgesi/Muhtasar Prim ve Hizmet Beyannamesinde “işten çıkış nedeni” olarak gösterilmektedir. Her iki belgede işten ayrılma nedeninin uyumlu/aynı olması gerekir.

Aylık Prim ve Hizmet Belgesi/Muhtasar Prim ve Hizmet Beyannamesinde; sigortalı işten çıkmış ise, durumuna uygun işten çıkış nedeni seçilecek, işten çıkılmamışsa boş bırakılacaktır.

Bu Makalenin PDF formatına ulaşmak için tıklayınız

1- İşten Ayrılma Nedeni Her Sigortalı İçin Değişir mi?

İşten ayrılma nedeni her sigortalı için değişir. İşten ayrılma nedeni, sigortalıların durumuna uygun olanı yazılır.

2- İşten Ayrılma Nedeninin Doğru Kullanılması Neden Önemli? İşveren ve Sigortalı Açısından Sonuçları Nedir?

İşten ayrılma nedeninin, kodunun doğru kullanılması sigortalının kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği alması açısından önem teşkil etmektedir. Ayrıca, sigortalının başka bir işyerinde tekrar çalışması açısından da bir nevi bonservis (çalışma belgesi) niteliğinde referans taşımaktadır.

İşten ayrılma kodunun seçimi basit bir işlem olarak görülmemeli, aksine hem sigortalı açısından hem de işveren açısından önemli derecede sonuç doğurabilen bir işlemdir. Sigortalı açısından yukarıdaki sonuçları doğurmakta iken işveren açısından ise hatalı veya yanlış kod yazımı sigortalısı ile karşı karşıya kalmasına neden olabileceği gibi, düzeltme aşamasında bir takım bürokrasi ile karşı karşıya kalınacak, son aşama olarak ise idare mahkemesinde dava açılması ile sonuçlanabilecektir.

3- İşten Çıkış Nedenleri Nasıl Belirlenmelidir?

Sigortalının işten çıkış nedeni belirlenirken en başta dikkat edilmesi gereken husus, sigortalının fiilen işten ayrılma durumuna göre kod numarasının seçilmesidir/yazılmasıdır. Başka bir ifade ile, sigortalının belirli veya belirsiz iş sözleşmesinin sona ermesine neden olan fiili durum önemlidir. Fiili duruma göre işten ayrılma kodu belirlenip sigortalı işten ayrılış bildirgesine yazılması gerekir.

4- İşten Ayrılma Kodunun Yanlış Belirlenmesi Durumunda Düzeltme Mümkün mü? Nasıl Düzeltilebilir?

SGK tarafından yayımlanan 2013/11 sayılı Genelgenin “1- Sigortalılığın sona ermesi” başlığı altında aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir.

“ Sigortalı işten ayrılış bildirgesinin meslek adı ve kodu, sigortalının işten ayrılış tarihi ve nedeni ile sigortalının işten ayrıldığı aydaki ve bir önceki aydaki kazancı işten ayrılış tarihi esas alınarak 10 günlük süre içerisinde düzeltilebildiği gibi bildirge iptali de bu süre içerisinde yapılabilir.

İşverenlerin sigortalı işten ayrılış bildirgesinde 10 günlük süreden sonra yaptıkları işten ayrılış nedenine yönelik düzeltme talepleri ise sigortalı işten ayrılış bildirgesine ait bilgilerin sigortalıların işten ayrıldığı tarihten itibaren 11. gün İŞKUR tarafından Kurumumuz (SGK) bilgisayar sistemine erişim sağlanarak alındığından bu süre dışında Kurumumuzca (SGK) yapılan düzeltmeler İŞKUR tarafından kabul edilmediğinden işverenlerin ya da sigortalıların düzeltme nedenlerine ilişkin kanıtlayıcı belgelerle İŞKUR müdürlüklerine başvurmaları gerekmektedir.”

Düzeltme taleplerinde kanıtlayıcı belgelere örnek olarak; ihbar ve/veya kıdem tazminatı banka dekontu/bordrosu; fesih tarihinden önce tanzim edilmiş olmak kaydıyla; iş sözleşmesinin 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 51’inci maddesi kapsamında feshedildiğini gösterir işveren yazısı (feshin ihbar önellerine uygun yapıldığını içeren yazı vb. gibi), ihbar öneli süresinde iş arama iznine ilişkin yazı, ihbar öneline ilişkin ücretin peşin ödendiğine/ödeneceğine dair bilgileri içeren yazılmış yazı gösterilebilir.

5- İşten Çıkış Nedenleri (Kodları) Nelerdir? Ne Anlama Gelir?

SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 22.02.2013 tarihli 2013/11 sayılı (24.04.2019 tarih ve 2019/9 sayılı Genelge ile değişik) ve sigortalılık işlemleri konulu Genelge’nin 2.1.İşten ayrılış nedeni kısmında işten çıkış nedenleri, kodları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

Sigortalının işten ayrılış nedeni (kodu) alanına hizmet akdi sona eren sigortalının, İş Kanunlarına uygun işten ayrılış nedeni işaretlenmelidir.

6- İşten Ayrılma Nedenine Göre İşçinin Kıdem ve İhbar Tazminatı ile İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanıp Kazanmayacağı

7- Örnek Olay: Güvenlik görevlisinin sertifikasına el konulması durumunda işten ayrılış nedeni ne olması gerekir?

5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunu’n; 11’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; yönetici veya özel güvenlik görevlisi olabilme şartlarını taşımadığı veya bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği tespit edilenlerin kimliği iptal edilir. 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; özel güvenlik kimlik kartını başkasına kullandıran özel güvenlik yöneticisi ve görevlisine idari para cezası verilir ve bu kişilerin özel güvenlik kimlik kartı valilikçe iptal edilir. Bu kişiler bir daha özel güvenlik alanında çalışamazlar. 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde; yetkili genel kolluk kuvvetlerine karşı görevini yapmasını engellemek amacıyla direnen veya cebir kullanan ya da tehdit eden özel güvenlik yöneticisi ve görevlisi ile ateşli silâhını bu Kanuna aykırı veya görev alanı dışında kullanan, görevi dışında üniforması ile toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katıldığı tespit edilen özel güvenlik görevlilerinin özel güvenlik kimlik kartı valilikçe iptal edilir. Bu kişiler bir daha özel güvenlik alanında çalışamazlar.

Bu durumda olan güvenlik görevlisinin işten ayrılma nedeni ve kodu ne olmalıdır? 4857 sayılı Kanunun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının (III) numaralı bendine göre; süresi belirli olsun veya olmasın işçi, “işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması” bu halde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin (T: 01.07.2019, E: 2016/6740, K:2019/14563) kararında “çalışma izninin bitecek olması nedeniyle güvenlik görevlisi olarak çalıştırılmasının imkânsız hale geldiğine göre feshin 4857 sayılı Kanun’un 25/III. maddesi kapsamında olduğunun kabulü ile fesih işveren tarafından zorlayıcı sebeple gerçekleştirildiğinden dava konusu kıdem tazminatı talebinin kabulü gerekir.” hüküm tesis ettirmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin (T: 14.01.2019, E: 2015/30124, K:2019/791) başka bir kararında “Davacı işçinin özel güvenlik görevlisi olarak çalıştığı, özel güvenlik belgesinin süresinin dolduğu, işveren tarafından yapılan bildirime rağmen yenileme eğitiminin alındığının ispatlanamadığı dosya içerisinden sabit olmuştur. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine dair Kanun’un 19. maddesi uyarınca çalışma izin süresi sona eren personelin çalıştırılmasının Kanuna aykırılık oluşturduğundan işverence yapılan fesih 4857 sayılı İş Kanun’un 25/III maddesine dayalı olarak zorlayıcı nedenlerle yapıldığının kabulü gerekir. Mahkemece kıdem tazminatının kabulü yerinde ise de ihbar tazminatı talebinin reddi gerekirken kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” hüküm tesis ettirmiştir. Sonuç olarak, bu durumda olayımızda işten ayrılma nedeni ve kodu “27-İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih” olması gerekir.

SONUÇ

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; sigortalının işten çıkış nedeninin fiili duruma uygun bir şekilde belirlenmesi gerekir. Çünkü, işten ayrılma nedenine ilişkin neden ve kod sigortalının kıdem tazminatına, ihbar tazminatına ve en nihayetinde işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmadığını etkilemektedir.

İşten ayrılma nedenine ilişkin yazılan kod, hem sigortalı işten ayrılış bildirgesinde hem de aylık prim ve hizmet belgesinde/muhtasar prim ve hizmet beyannamesinde birbirinin aynı olması gerekir.

39 adet işten ayrılma nedeni her sigortalı için aynı olmayıp farklılık arz etmektedir.

İşten ayrılma nedeninin yanlış ve hatalı yazılması durumunda sigortalının işten ayrıldığı tarihten itibaren 10 günlük süre içerisinde işverenler tarafından gerekli düzeltmeler yapılabilmekte, 10 günlük süre sonunda ise İŞKUR tarafından yazışma yapılmak suretiyle düzeltilebilmektedir.

Şimdilik fiilen uygulanan 39 adet işten ayrılış nedenine bağlı olarak, bazı yazarlarca veya bazı yayın organlarınca kıdem tazminatına, ihbar tazminatına, işsizlik ödeneğine hak kazandığı veya kazanmadığı şekilde farklı yorumlarla karşı karşıya kalınabilmektedir. Örneğin; 36 nolu işten ayrılma nedenine bağlı olarak işsizlik ödeneğine biz hak kazanır derken İŞKUR uygulamalarında hak kazanmaz yanında işyerinin KHK ile kapatılması nedeniyle fesih ise hak kazanır denilmektedir. 40 nolu işten ayrılma nedenine bağlı olarak işsizlik ödeneğine biz hak kazanır derken İŞKUR uygulamalarında hak kazanmaz yanında Kamuya geçiş hakkı olmayanlar hak kazanır denilmektedir. 41 nolu işten ayrılma nedenine bağlı olarak işsizlik ödeneğine biz Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesinin Düzenlenme Sebebine Göre Değişir derken İŞKUR uygulamalarında hak kazanmaz denilmektedir.

YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.