İşten çıkarma nedeninin doğru tespiti ve buna uygun SGK kodunun seçilmesi önem arz etmektedir. Zira seçilecek bu kod, işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ile işsizlik maaşı alıp almayacağını belirlemektedir. Hatalı bir kod seçimi, işçiyi mağdur edebileceği gibi aynı şekilde işvereni de haksız bir yükümlülük altına sokabilecektir.

İşçinin işten ayrılış bildirimi, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan Sigortalı İşten Ayrılış Bildirgesi ile yapılır. Bu bildirgenin 16 numaralı bölümüne, sigortalının işten ayrılış nedenine ilişkin doğru kod yazılmalıdır.  Bu kod, işten ayrılış nedenine göre aynı bildirgenin arka sayfasında yer alan listeden seçilecektir.

2021/9 Sayılı SGK Genelgesi ile 2013/11 Sayılı SGK Genelgesinde yapılan değişikliğe göre güncel SGK İşten Çıkış Kodları ve buna göre Kıdem, İhbar ya da İşsizlik Maaşına Hak Kazanma Durumu şu şekilde özetlenebilir;

Öte yandan, bazen çeşitli nedenlere bağlı olarak çıkış kodunun uygun olarak seçilmemesi sık karşılaşılan bir durumdur.

Bu durumda işveren, iş akdinin sona erdiği tarihi takip eden 10 günlük süre içerisinde elektronik ortamda düzeltme yapılabilmektedir. Ancak 10 günlük kaçırılırsa, SGK müdürlüğüne dilekçe verilmek suretiyle düzeltme talep edilmesi gerekecektir.

DİĞER NEDENE DİKKAT!

SGK çıkış kodları arasında yer alan 22 numaralı “Diğer Nedenler”, işçinin işten çıkış nedeninin yukarıdaki hiçbir koda uymaması halinde tercih edilecektir. Ancak bu kodu seçerken işverenin dikkat etmesi gerekmektedir. Zira işverenlerin zaman zaman, işçinin işten çıkışına uyan başka kod bulunduğu halde “Diğer Nedenleri” seçtiği görülebilmektedir. Bu durum işçinin işsizlik maaşı, kıdem ve ihbar gibi haklarına kaybetmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle işverenlerin 22 numaralı diğer kodu seçerken özenli davranması gerekmektedir.

Öte yandan SGK, işten çıkış kodlarını zaman zaman güncellemekte, geçerliliğini yitiren çıkış kodlarını sistem üzerinden kaldırmaktadır.

SGK’NIN GÜNCEL İŞTEN ÇIKIŞ KODLARININ BU LİNK ÜZERİNDEN TAKİP EDİLMESİ MÜMKÜNDÜR.

SGK’dan yapılan açıklamada; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin, ‘görevin kasten ve sürekli ihmali’, ‘mazeretsiz işe gelmemek’ gibi maddelerin yanı sıra ‘cinsel taciz’, ‘küfür’, ‘hırsızlık’, ‘uyuşturucu madde kullanmak’ gibi halleri de içerdiği hatırlatılarak bu hallerin tamamında 29 nolu kodun kullanıldığı belirtildi.

Birbirinden farklı fesih nedenlerinin tamamının aynı kod (Kod-29) ile bildirilmesinin çalışma hayatında belirsizliklere yol açtığını ifade eden SGK, Genelgede yapılan değişiklikle ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodların belirlendiği ifade edildi.

SGK’nın konuya ilişkin açıklaması şöyle:

“Koronavirüs salgınının istihdam üzerindeki olumsuz etkilerinden çalışanlarımızı korumak için 16.04.2020 tarihinden itibaren fesih kısıtı uygulaması getirilmiştir.

İş Kanunu’nunda yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller fesih kısıtı uygulamasının istisnaları arasında sayılmıştır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller görevin kasten ve sürekli ihmali, mazeretsiz işe gelmemek gibi maddelerin yanı sıra cinsel taciz, küfür, hırsızlık, uyuşturucu madde kullanmak gibi halleri de içermektedir. Bu hallerin tamamında iş akdinin feshi durumunda işten ayrılış işlemlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimleri “29 nolu kod” üzerinden yapılmaktadır. Birbirinden farklı fesih nedenlerinin tamamının aynı kod (Kod-29) ile bildiriminin çalışma hayatında belirsizliklere yol açtığının görülmesi üzerine SGK genelgesinde yapılan değişiklik ile ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallerin tamamı için ayrı ayrı kodlar belirlenmiştir. Böylelikle mazeretsiz devamsızlık hali ile hırsızlık gibi birbirinden farklı fesih sebeplerinin farklı bildirim kodları ile yapılması sağlanarak, olası sorunların önüne geçilecektir.

Ayrıca, 16.04.2020 tarihinden itibaren uygulanan fesih kısıtını delmek amacıyla, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışı olmaksızın “Kod-29” kullanılarak çok sayıda çalışanın işten çıkarıldığı yönünde iddialar bulunmaktadır.

Geçmiş dönem SGK verilerine göre işten ayrılış nedeni “Kod-29” olarak belirtilen çalışan sayısı yıllara göre;

2018: 233.430

2019: 194.524

2020: 176.662’dir.

Fesih kısıtından önceki dönemde aylık ortalama 17 bin çalışanın işten ayrılış nedeni “Kod-29” olarak bildirilmiş iken fesih kısıtından sonraki dönemde bu sayı daha düşük olup aylık ortalama 15 bin kişidir.”

SGK tarafından yayınlanan 2020/21 sayılı Genelge ile 26 numaralı “Disiplin kurulu kararı ile fesih” kodu, “Devamsızlık nedeni ile fesih” olarak değiştirildi.

Genelgedeki değişiklik şu şekilde yapıldı:

“14- Altıncı bölümde yer alan “2.1- İşten ayrılış nedeni” alt başlığındaki işten ayrılış nedenleri tablosundaki “26- Disiplin kurulu kararı ile fesih” kodu “26- Devamsızlık nedeni ile fesih” olarak değiştirilmiştir.”

Bilindiği gibi işten çıkarma nedeninin doğru tespiti ve buna uygun SGK kodunun seçilmesi önem arz ediyor. Seçilecek işten çıkış kodu, işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ile işsizlik maaşı alıp almayacağını belirliyor. Hatalı bir kod seçimi, işçiyi mağdur edebileceği gibi aynı şekilde işvereni de haksız bir yükümlülük altına sokabilecektir.

SGK tarafından yapılan değişiklikle, devamsızlık nedeniyle fesihler için özel bir kod tanımlanmış oldu. Yapılan değişiklik öncesinde işçinin işe devamsızlığı durumunda, “29-İşveren Tarafından İşçinin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı ile Fesih” kodu ile çıkış yapılıyordu. Artık devamsızlık durumunda işten ayrılış bildirimi, “26- Devamsızlık Nedeniyle Fesih” kodu seçilerek yapılacak.

SGK’nın son değişikliği ile birlikte Güncel İşten Ayrılış Nedenleri şu şekilde oldu:

1- Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi

2- Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi

3- Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa)

4- Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi

5- Belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi

8- Emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyle

9- Malulen emeklilik nedeniyle

10- Ölüm

11- İş kazası sonucu ölüm

12- Askerlik

13- Kadın işçinin evlenmesi .

14- Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması

15- Toplu işçi çıkarma

16- Sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine nakli

17- İşyerinin kapanması

18- İşin sona ermesi

19- Mevsim bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Tekrar başlatılmayacaksa “4” nolu kod kullanılır)

20- Kampanya bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde kullanılır. Tekrar başlatılmayacaksa “4” nolu kod kullanılır)

21- Statü değişikliği

22- Diğer nedenler

23- İşçi tarafından zorunlu nedenle fesih

24- İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih

25- İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih

26- Devamsızlık nedeni ile fesih

27- İşveren tarafından zorunlu nedenlerle ve tutukluluk nedeniyle fesih

28- İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih

29- İşveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih

30- Vize süresinin bitimi ( İş akdinin askıya alınması halinde kullan Tekrar başlatılmayacaksa “4” nolu kod kullanılır)

31- Borçlar Kanunu, Sendikalar Kanunu, Grev ve Lokavt Kanunu kapsamında kendi istek ve kusuru dışında fesih

32- 4046 sayılı Kanunun 21. maddesine göre özelleştirme nedeni ile feshi

33- Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi

34- İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih

37- KHK ile kamu görevinden çıkarma

38- Doğum nedeniyle işten ayrılma

39- 696 KHK ile kamu işçiliğine geçiş

40- 696 KHK ile kamu işçiliğine geçilememesi sebebiyle çıkış