Kısmen Sigorta Primine Tabi Tutulacak Kazançlarda Önemli Ayrıntılar!

Kamu İşçileri Yazar — Thu, 12 Nov 2020 12:02:56 +0000

İçerik

Giriş

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinde prime esas kazançları ve prime esas olmayan kazançları hüküm altına almıştır.

İdareler (işverenler), sosyal güvenliği 4/1-a kapsamında istihdam ettirdiği çalışanlarına (örneğin, işçiler gibi) iş sözleşmeleriyle veya toplu iş sözleşmeleriyle değişik adlar altında temel ücretlerinin dışında yan ödemeler de (ücret eklentileri) ödemektedirler.

Bu ödemelerden bir kısmı tamamen prime esas kazanca tabidir, bir kısmı kısmen kısmi prime esas kazanca tabidir, bir kısmı da prime esas kazanca tabi değildir.

Elbette 5510 sayılı Kanun prime esas kazanca tamamen tabi olma, kısmen tabi olma ve hiç tabi olmamanın kıstasını belirlemiştir.

Bu çalışmamızda işte 5510 sayılı Kanunun belirlediği kıstaslar içerisinde prime esas kazanca kısmen tabi olan kazançlar ve bu kazançlarda önemli ayrıntılar örnekler verilmek suretiyle açıklanacaktır.

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız

Yasal Mevzuat

5510 sayılı Kanunun “prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hükmüne göre;

“……………Kurumca (SGK)tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.”

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Kanunun (5510 sayılı Kanunun)4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları” başlıklı 97’nci maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre;

“Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları, Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen şekilde belirlenir.”

Kısmen Prime Tabi Tutulacak Kazançlar

5510 sayılı Kanunda kısmen prime tabi tutulacak kazançlar sayılı ve sınırlı olarak aşağıda belirtilmiştir.

Yemek zammı.
Çocuk zammı.
Aile zammı.
Özel sağlık sigortası primi.
Bireysel emeklilik katkı payları.

Yemek, çocuk ve aile zamlarının hangi oranlarda prime tabi tutulmayacağı İşveren Uygulama Tebliği’nin Kısmen Prime Tabi Tutulacak Kazançlar başlıklı 7.7. maddesinde belirlenmiş, özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı paylarının hangi oranlarda prime tabi tutulmayacağı 5510 sayılı Kanunla belirlenmiştir.

Yemek Zammı (Parası-Yardımı)

Sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında işveren tarafından yemek verilmemesi şartıyla, fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için belirlenen günlük asgari ücretin %6’sının, yemek verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarı, prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak, dolayısıyla bu tutardan prim kesilmeyecektir.

Bu düzenlemeye göre yemek parası adı altında yapılan ödemelerden kısmen prim kesilmesi için aşağıdaki şartların sağlanmasına bağlıdır. Bunlar;

– İşyerinde veya müştemilatında işveren tarafından yemek verilmemesi.

– Fiilen çalışılan gün sayısı kadar yemek verilmesi.

Bu iki şart yemek yardımından kısmen prim kesilmesi ile ilgili olup, özellikle işyerinde memurlar için ayni yemek veriliyorsa işverenler (idareler) işçileribu yemek hizmetinden yararlandırmayabilir, iş veya toplu iş sözleşmeleri ile nakden günlük yemek ücreti belirleyebilir. Ancak, idareler uygulamada genel olarak işyerinde verilen yemekte işçileri de yararlandırmaktadırlar. Ayrıca, yemek parası fiilen çalışılan günler için ödenmesi gereken bir yardım olup, fiilen işe gelinmeyen günler idareler tarafından ödeme yapılamaz. Konu hakkında Sayıştay yaptığı denetimlerde özellikle yemek paralarının fiilen işe gelindiği günler için ödenip ödenmediğini kontrol etmektedir.

Yemek parası adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar aşağıdaki formül aracılığıyla hesaplanmaktadır.

İstisna Tutarı: Brüt günlük asgari ücret x %6 x yemek parası verilen gün sayısı (ay içinde fiilen çalışılan gün sayısı)

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Parası: Ödenen yemek parası –istisna tutarı

Örneğin; 2020 yılı için idare tarafından verilen günlük brüt yemek parası 12 TL, 2020-Eylül ayında fiilen çalıştığı ve işyerine geldiği gün sayısı 22 ise istisna tutarı ve prime esas kazanca dahil edilecek yemek parası aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: 98,10 x %6 x 22 = 129,49

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Parası: (22 x 12) – 129,49 = 134,51 TL

Özel Durum: Sigortalılara ay içinde yemek parası olarak nakit ödeme yapılmaksızın, çalıştıkları işyerinin dışında yemek üretimi yapan başka firma veya şahıslar tarafından (örneğin yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki karşılığında) gerek işyerinde gerekse işyerinin dışında yemek verilmesi halinde, işverenlerce bu firma veya şahıslara fatura karşılığında yemek bedeli olarak ödenen fatura bedelleri prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.2020-20 sayılı SGK Genelgesine göre; ancak hayatın olağan akışına aykırı muvazaalı uygulamaların tespit edilmesi durumunda yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki gibi araçlara yüklenen bu tutarlar prime esas kazanca dahil edilecektir.

Çocuk Zammı (Yardımı)

Sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla ve fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın;

– Sigortalı veya isteğe bağlı sigortalı sayılmayan,

– Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan çocuklarından 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 05/06/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitimi Kanunu’nda belirtilen aday çırak, çırak ya da işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın 5510 sayılı Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan,

Çocuklarından en fazla 2 çocuk (2 çocuk dahil) için çocuk zammı adı altında yapılan ödemelerin çocuk başına 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin %2’si oranındaki tutarı, aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

Çocuk zammından istisna tutarın uygulanabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bunlar;

– İşçinin iş sözleşmesinin devam etmesi (çalışıyor olması, iş sözleşmesinin askıda olması durumu değiştirmeyecektir).

– İşyerinde fiilen çalışmasının önemli olmaması (işçi raporlu olduğunda fiilen işyerinde çalışması mümkün olmayacak, bu durumda çocuk zammının ödenmesi gerekecektir).

– Çocukların sigortalı kapsamında olmaması (4/1-a, 4/1-b, 4/1-c).

– Çocukların isteğe bağlı sigortalı olmaması.

– Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan çocuklarından öğrenim durumuna göre 18, 20 ve 25 yaşını doldurmamış ve evlenmemiş olması, yaşına bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 28’inci maddesine göre malul olup evlenmemiş olması.

– En fazla 2 çocuğun olması.

İstisna Tutarı: Brüt aylık asgari ücret x %2 x çocuk sayısı

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Çocuk Zammı: Ödenen çocuk zammı – istisna tutarı

Örneğin; 2020 yılı için idare tarafından verilen aylık brüt çocuk zammı 24 TL, şartlarını sağlayan 4 çocuk var ise, istisna tutarı ve prime esas kazanca dahil edilecek çocuk zammı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: 2.943 x %2 x 2 = 117,72

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Çocuk Zammı: (24 x4) – 117,72 = (-) 21,72 TL (bu tutar eksi (-) çıktığından dolayı çocuk zammının prime esas kazanca dahil edilecek bir tutarı söz konusu değildir)Başka bir deyişle, ödenen çocuk yardımı istisna tutarının altında kaldığından dolayı prime esas kazanç doğmayacaktır.

Burada idareler şunu söyleyebilir. 2 çocuk istisna kapsamında diğer 2 çocuk 48 TL prime esas kazanç kapsamında diyebilir. Ancak, SGK uygulamasında özellikle İşveren Uygulama Tebliği’nde verilen aşağıdaki örnek olayda da aynı şekilde bir uygulama benimsenmiştir. Yani toplam çocuk sayısı kaç olursa olsun ödenen çocuk zammı toplamı, istisna olan 2 çocuk için istisna tutarından düşülerek prime esas kazanç tutarı hesaplanmaktadır.

(Değişik: RG-8/11/2015-29526) Örnek- Aylık brüt ücreti 2.000,00 TL olan (E) sigortalısına 2012/Nisan ayında 3 çocuğu göz önüne alınarak çocuk başına 100 TL çocuk zammı verilmiştir. Sigortalı (E) nin prime esas kazancına dahil edilecek tutar;

Brüt Aylık Asgari Ücret x %2=Aylık İstisna Tutarı (Tek Çocuk için)

Aylık İstisna Tutarı(Tek Çocuk için) x Çocuk Sayısı(İki Çocuğa Kadar)=İstisna Tutarı,

886,50 TL x %2=17,73 TL(Tek Çocuk için İstisna Tutarı)

17,73 TL x 2=35,46 TL (İki Çocuk için İstisna Tutarı)

300 TL–35,46 TL=264,54 TL (Prime Esas Kazanca dahil edilecek çocuk zammı)

(2012 yılı Nisan ayında asgari ücret: 886,50 TL)

Ancak 2020-20 sayılı SGK Genelgesi ile yukarıda yapılan 3 ve daha fazla çocuk için yapılan çocuk yardımları ayrı olarak değerlendirilmiş ve prime tabi tutulmuştur. Önemine binaen söz konusu Genelgede yer alan örnek aşağıda belirtilmiştir.

Örnek 1: Özel sektörde çalışan ve aylık brüt ücreti 2.000,00 TL olan (E) sigortalısına 2017/Eylül ayında 3 çocuğu göz önüne alınarak çocuk başına 100 TL çocuk zammı verilmiştir. Sigortalı (E)’nin prime esas kazancına dahil edilecek tutar; Brüt Aylık Asgari Ücret x %2=Aylık İstisna Tutarı (Tek çocuk için) Aylık İstisna Tutarı (Tek Çocuk için) x Çocuk Sayısı (İki çocuğa kadar) = İstisna Tutarı, 1.777,50 x % 2= 35,55 TL (Tek çocuk için istisna Tutarı) 35,55 x 2 = 71,10 TL (İki Çocuk için istisna tutarı) 200 – 71,10 = 128,90 TL ( İki çocuk için prime esas kazanca dahil edilecek çocuk zammı) Diğer taraftan üçüncü çocuk için verilen 100 TL lik tutar için istisna söz konusu olmadığından bu tutarın tamamı prime esas kazanca tabii tutulacaktır (2017 yılı Eylül ayında asgari ücret 1.777,50 TL).

Örnek 2- Özel sektörde çalışan ve aylık brüt ücreti 3.000,00 TL olan (E) sigortalısına 2017/Eylül ayında 3 çocuğu göz önüne alınarak çocuk başına 30 TL çocuk zammı verilmiştir. Sigortalı (E)’nin prime esas kazancına dahil edilecek tutar; Brüt Aylık Asgari Ücret x %2=Aylık İstisna Tutarı (Tek çocuk için) Aylık İstisna Tutarı (Tek Çocuk için) x Çocuk Sayısı (İki çocuğa kadar) = İstisna Tutarı, 1.777,50 x % 2= 35,55 TL (Tek çocuk için istisna Tutarı) 35,55 x 2 = 71,10 TL (İki Çocuk için istisna tutarı) İki çocuk için verilen çocuk yardımı, iki çocuk için belirlenen istisna tutarının altında olduğundan prime esas kazanca tabi tutulmayacak ancak üçüncü çocuk için verilen çocuk yardımı (30 TL ) için istisna söz konusu olmadığından bu tutarın tamamı prime esas kazanca tabi tutulacaktır (2017 yılı Eylül ayında asgari ücret 1.777,50 TL).

İdarelerin bu kısımda yapılan açıklamalar çerçevesinde SGK tarafından yayımlanan 2020-20 sayılı Genelgede yer alan örnekler çerçevesinde hareket etmeleri gerektiği önerilmektedir.

Aile Zammı (Yardımı)

Sigortalılara aile zammı adı altında yapılacak ödemelerin, sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, sigortalının eşinin 5510 sayılı Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve SGK’dan gelir veyahut aylık almaması durumunda, 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin %10’uoranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

Aile yardımı ile ilgili istisna hükmünden yararlanılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Bunlar;

– Sigortalının hizmet akdinin devam etmesi (çalışıyor olması, iş sözleşmesinin askıda olması durumu değiştirmeyecektir).

– Sigortalının işyerinde fiilen çalışmasının gerekli olmaması (örneğin, sigortalı hastalık nedeniyle raporlu olması gibi işyerinde fiilen çalışması mümkün olmayacaktır).

– Sigortalının eşinin 4/1-a, 4/1-b ve 4/1-c kapsamında zorunlu sigortalı olmaması (isteğe bağlı sigortalı olması bu duruma engel teşkil etmeyecektir).

– Sigortalının eşinin gelir veya aylık almaması.

Aile zammı adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar aşağıdaki formül ile hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: Brüt aylık asgari ücret x %10

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Aile Zammı: Ödenen aile zammı–istisna tutarı

Örneğin; 2020 yılı içinde idare sigortalısına aylık 75 TL aile zammı vermişse istisna edilecek tutar aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: 2.943 x %10 = 294,30 TL

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Aile Zammı: 75–294,30 = (-) 219,30 TL (bu tutar eksi (-) çıktığından dolayı aile zammının prime esas kazanca dahil edilecek bir tutarı söz konusu değildir)Başka bir deyişle, ödenen aile yardımı istisna tutarının altında kaldığından dolayı prime esas kazanç doğmayacaktır.

Yemek Parası, Çocuk ve Aile Zamlarının Yıllık Olarak Ödenmesi Halinde Yapılacak İşlem

Sigortalılara yemek parası ile çocuk ve aile zamlarının yıllık olarak bir defada ödenmesi halinde, bu defa ödemenin yapıldığı tarihteki 16 yaşından büyükler için belirlenen asgari ücret üzerinden;

Yemek Parası İçin

Günlük İstisna Tutarı = Brüt Günlük Asgari Ücret x %6

Yıllık İstisna Tutarı = Yemek Parası Verilen Gün Sayısı (Yıl İçinde Fiilen Çalışılan Gün Sayısı) x Günlük İstisna Tutarı

Yıllık Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Parası = Yıllık Olarak Ödenen Yemek Parası – Yıllık İstisna Tutarı

Çocuk Zammı İçin

Aylık İstisna Tutarı (Tek Çocuk için) = Brüt Aylık Asgari Ücret x %2

Yıllık İstisna Tutarı = Aylık İstisna Tutarı (Tek Çocuk için) x Çocuk Sayısı (İki Çocuğa Kadar) x 12 Ay

Yıllık Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Çocuk Zammı = Yıllık Olarak Ödenen Çocuk Zammı – Yıllık İstisna Tutarı

Aile Zammı İçin

Yıllık İstisna Tutarı = Brüt Aylık Asgari Ücret x %10 x 12 Ay

Yıllık Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Aile Zammı = Yıllık Olarak Ödenen Aile Zammı – Yıllık İstisna Tutarı.

Ödemenin yapıldığı ayın kazancına dahil edilecektir.

İşverenler Tarafından Sigortalılar İçin Özel Sağlık Sigortalarına ve Bireysel Emeklilik Sistemine Ödenen Özel Sağlık Sigortası Primi ve Bireysel Emeklilik Katkı Payları

Sigortalı adına ay içinde özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payı adı altında işverence yapılan ödemeler toplamının aylık asgari ücretin %30’una isabet eden kısmı prime esas kazanca dahil edilmeyecek, kalan tutar ise ödendiği ayın prime esas kazancına dahil edilecektir.

Özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı paylarının istisnadan yararlanabilmesi için söz konusu ödemenin işveren tarafından yapılmış olması gerekir. İşveren tarafından değil de sigortalının kendisi tarafından yapılmış olması söz konusu istisnadan yararlanmaya engel teşkil edecektir.

Özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payı adı altında işverenlerce yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar aşağıdaki formül aracılığıyla hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: Brüt aylık asgari ücret x%30

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Özel Sağlık Sigortası Primi ve Bireysel Emeklilik Katkı Payı Tutarı: Özel sağlık sigortası primi + bireysel emeklilik katkı payı – istisna tutarı

Örneğin; işveren tarafından aylık brüt 200 TL özel sağlık sigortası primi, brüt 100 TL bireysel emeklilik katkı payı ödeniyorsa istisna tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

İstisna Tutarı: 2.943 x %30

Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Özel Sağlık Sigortası Primi ve Bireysel Emeklilik Katkı Payı Tutarı: 200 + 100 – 882,90 = (-) 582,90 TL (bu tutar eksi (-) çıktığından dolayı özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payının prime esas kazanca dahil edilecek bir tutarı söz konusu değildir)Başka bir deyişle, ödenen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payı istisna tutarının altında kaldığından dolayı prime esas kazanç doğmayacaktır.

Özel Durum-1:Sigortalının özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik katkı payının ödendiği aydaki prime esas kazancının, prime esas kazanç üst sınırının (2020 yılı için 2.943 x 7,5 = 22.072,50 TL) üzerinde olması halinde, söz konusu özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik katkı payları takip eden 2 ayda üst sınır aşılmamak kaydıyla sigortalının prime esas kazancına dahil edilecektir.

Özel Durum-2: Sigortalı adına işveren tarafından yalnızca özel sağlık sigortası primi veya yalnızca bireysel emeklilik katkı payı ödenmiş olması durumunda ise, prime esas kazanca dahil edilecek tutar, ödenen özel sağlık sigortası primi veya bireysel emeklilik katkı payı üzerinden %30 oranındaki istisna tutarının düşülmesi suretiyle hesaplanacaktır.

Sonuç

Bu çalışmada prim matrahının hesaplanmasında önemli bir yer tutan kısmen prim matrahına dahil edilecek ödemeler arasında sayılan yemek, çocuk, aile, özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik sistemine katkı paylarına değinmiş bulunduk. Bu ödemelerden özellikle yemek yardımı sigortalının özellikle işyerinde fiilen çalıştığı günler için ödenmekte, işyerine gelmediği günlerde ödenmemektedir. Diğer ödemeler sigortalının örneğin ayda 1 gün çalışması olsa dahi, 1 ay boyunca istirahatli olsa dahi işveren tarafından tam olarak ödenmektedir. Bu çerçevede de belirlenen istisna tutarlarından yararlandırılarak prim matrahı ya oluşmakta ya da oluşmamaktadır. Burada dikkate edilmesi gereken hususlardan birisi özellikle çocuk yardımında ödenen çocuk yardımından istisna sadece 2 çocuk ile sınırlı olup, 3 ve devamı çocuk 2 çocuk istisnası toplamına dahil edilmeden prim matrahına dahil edilmesi gerekecektir.

Bu konuda daha geniş bilgi için tıklayınız
https://sgk360.com/2020/10/06/iscilere-yapilan-hangi-odemeler-kismen-veya-tamamen-sgk-primine-tabi-tutulmaz/
YASAL UYARI
Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır.
Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir.
Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

SGK priminden istisna olan ödemeler hangileridir – Kamu İşçileri