TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na eklenen geçici maddeyle, ilgili kanunlara göre, 8 Eylül 1999’dan önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kapsamında çalışmaya başlayanlar, yaş haddi aranmadan emekli olabilecekler. Prim gün sayısını ve çalışma süresini, sigortalılık süresini dolduran herkes kendi mevzuatı çerçevesinde yaşa takılmadan istisnasız emekli olabilme hakkına sahip olacaklar.

Teklif; 8 Eylül 1999 da dahil olmak üzere 9 Eylül 1999’dan öncesi sigortalıları kapsıyor. Teklifin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması talebinde bulunanlardan yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanacak. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmayacak ve geriye dönük hak talep edilemeyecek.

İlk defa yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlardan, yaşlılık veya emekli aylığı talebi nedeniyle işten ayrılış bildirgesi verilenlerin işten ayrılış tarihini takip eden 10 gün içerisinde en son çalışılan özel sektör iş yerinde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaya başlamaları halinde, çalışılmaya başlandığı tarihten itibaren, sosyal güvenlik destek primi işveren hissesinin 5 puanlık kısmına isabet eden tutar Hazine tarafından karşılanacak. Sosyal güvenlik destek primi işveren hissesi indiriminden yararlanılan sigortalının işten ayrılması halinde bu indirimden tekrar yararlanılamayacak.

Kamu kurum ve kuruluşlarında kadroya alınan işçiler ile il özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerin; emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmaları halinde, çalıştırıldıkları kamu kurum ve kuruluşları veya şirketlerce iş sözleşmelerinin feshedilmesini zorunlu tutan düzenlemeler yürürlükten kaldırılacak.

Gelecek hafta TBMM Genel Kurulu’nda görüşülecek. Genel Kurulu’ndaki oylamada kabul edildikten sonra, Resmi Gazete‘de yayımlanıp yasalaşacak. Kanun teklifinin yasalaşmasıyla birlikte ilk etapta yaklaşık 2 milyon 250 bin kişi emeklilik hakkı elde edecek. 

Teklif sahibi olarak komisyona bilgi veren AK Parti Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu, kanun teklifini Cumhur İttifakı olarak hazırladıklarını söyleyerek, EYT ile “muazzam bir dokunuş, müjdeli bir düzenleme yaptıklarını” belirtti.

Akbaşoğlu, EYT’lilerin, AK Parti ve MHP grup başkanvekillerini ziyaret ederek, “Biz primimizi, çalışma süremizi doldurduğumuz halde 1999’da gelen yaş şartı nedeniyle evde oturuyor, yaşımızı bekliyoruz. Yaşımız ilerlediği için farklı iş yerlerinde çalışamıyoruz, bundan dolayı mağduriyet yaşıyoruz. AK Parti buna neden olmadı ama sizden istirhamımız bunun çözümlenmesi.” şeklindeki taleplerini ilettiğini aktardı.

Plan ve Bütçe Komisyonunda milletin beklediği teklifi görüştüklerini vurgulayan Akbaşoğlu, “Bu, büyük bir müjde; bu müjdeyi sevinçle karşılayan milyonlarca çalışanımız var ancak bunu değersizleştirmek, amacından saptırmak isteyen, hakikate iftira atarak gerçekliği örtmeye çalışanlar da var. Bu da ‘teklifle yeni bir şart getirildiği’ yalanı. Bu, apaçık bir yalan. Ortaya koyduğumuz teklifle yeni şart yani ‘kademeli prim şartı’ getirildiği sözü iftiradır, yalandır, teklif sahiplerine bühtandır. Teklifimizde hiçbir eksiklik yok.” ifadesini kullandı.

Teklifin basit, sade, uygulanabilir, en geniş kapsamlı ve eşitlikçi olduğunu belirten Akbaşoğlu, şunları kaydetti:

“Prim gün sayısı, çalışma süresi ve yaş şartından iki şartı yerine getirenler yani prim gün sayısını ve çalışma süresini dolduran istinasız herkes emekli olmaya hak kazanacak. Yaptığımız düzenlemenin özü bu. Başka bir şart ilave etmek asla söz konusu değil. Bunu kim söylüyorsa bu düzenlemeye, düzenleme sahiplerine iftira atıyor demektir. Herkes müfteri olmaktan uzak olmalı. ‘Siz bu teklifle yeni mağduriyetler oluşturuyorsunuz’ demek iftiradır, kamuoyunu yanıltmaya dönük bir dezenformasyondur.

Teklifle, 1999’dan önce geçerli olan şartlardan birini, yaş şartını kaldırıyoruz; diğer iki şartı taşıyanların hepsini emekli ediyoruz. Cumhurbaşkanımız tarafından kamuoyuna deklare edilen neyse bunu kanun teklifine dönüştürerek konuyu basit, yalın şekilde düzenledik. Yaş şartını kaldırdık, yaklaşık 5 milyon insanın emekli olabilmesini düzenledik. Bu yıl 2 milyon 250 bin kişinin mevcut mevzuata göre yürürlükte olan prim gün sayısı ve çalışma süresi dikkate alınarak emekli olabilme hakkını getiriyoruz. Bu, 10 milyon vatandaşımıza dokunmak demek. Böyle büyük müjdeli bir haber kimi çevrelerde paniğe ve meseleleri çarpıtmaya neden oldu.”

CHP milletvekilleri, görüşmelere geçilmeden önce, EYT’lilerin mağdur olmaya devam ettiğini öne sürerek, düzenlemenin “prim gün sayısı mağduru”, “çıraklık ve stajyerlik mağduru” ile “deprem mağduru” ortaya çıkaracağını dile getirdi ve teklifin kapsamının genişletilmesini istedi.

Girgin, “Aday olacak zaten” derken, CHP Uşak Milletvekili Özkan Yalım ise “15 Şubat’tan sonra görürsünüz.” ifadesini kullandı.

Basın mensuplarının yoğun ilgi gösterdiği komisyon toplantısında, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, sendika ve STK temsilcileri de yer alıyor.

Teklif sahibi olarak komisyona bilgi veren MHP Grup Başkanvekili Erkan Akçay, “Uzun süredir önemli gündem başlıklarından biri olan Emeklilikte Yaşa Takılanlar konusunun kalıcı olarak çözülmesinin heyecan ve gururunu yaşıyoruz.” dedi.

Cumhuriyetin 100. yılına doğru emin adımlarla ilerlerken farklı sosyal kesimlerden vatandaşların haklı beklentilerinin bir program dahilinde adım adım hayata geçirildiğini söyleyen Akçay, 2023’te 2 milyon 250 bin çalışanı doğrudan, yaklaşık 5 milyon vatandaşı dolaylı olarak ilgilendiren düzenlemenin, bu önemli adımlardan olduğunu dile getirdi.

EYT düzenlemesine ilişkin kanun teklifi çalışmasının, yasama ve yürütme arasındaki yüksek koordinasyonla tamamlandığını ve TBMM’ye sunulduğunu anımsatan Akçay, şunları kaydetti:

“Kanun teklifi, üç temel sütun üzerine inşa edildi. Birinci sütun, yaş şartının kaldırılması. Böylece ilk sigortalı olduğu tarih 9 Eylül 1999 öncesi olan; SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı dahil tüm emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemeden yararlanabilecek. İkinci sütun, emekli olduktan sonra aynı iş yerinde 10 gün içerisinde çalışmaya başlayanlar için yüzde 5 destek primi sağlanması. Bu düzenlemeyle işçi ve işverenlerimiz desteklenerek çalışma hayatının sürekliliği sağlanacak; ekonomimizin yatırım, ihracat ve istihdam odaklı büyüme koşulları muhafaza edilecek. Düzenlemenin üçüncü temel sütunu ise kadroya alınan işçiler ile işçi statüsüne geçirilenlerin emekli olmaya hak kazanmaları halinde iş sözleşmelerinin feshini ve emekli olmalarını zorunlu tutan düzenlemenin yürürlükten kaldırılmasını kapsıyor. Teklifin bütününe baktığımızda bir yandan Anayasa’nın 60. maddesinde yer alan vatandaşlarımızın sosyal güvenlik hakları perçinlenirken diğer yandan sosyal güvenlik sistemimizin aktüeryal dengesi korundu.”

EYT konusunun, hukuki, siyasi, iktisadi ve sosyal yönleri bulunan çok boyutlu bir mesele olduğuna dikkati çeken Akçay, “Cumhur İttifakı’nın paydaşları olarak bu meselenin enine boyuna, tüm yönleriyle objektif olarak ele alınması ve kökten çözülmesi için yoğun çabalar sarf ettik. 3600 ek gösterge meselesi çözüldü, çok sayıda meslek grubunun emekli maaş ve ikramiyeleri artırıldı. Yaklaşık 500 bin sözleşmeli kamu personelimize kadro imkanı sağlandı. İnşallah, bugün görüşmelerine başladığımız EYT meselesi de çözülerek gündemden çıkarılacak.” değerlendirmesinde bulundu.

Komisyona bilgi veren Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanı Kürşad Arat, Türkiye’de en son emekli olanların ortalama yaşının 54, EYT’li olarak tanımlanan grubun yaş ortalamasının ise 48,5 olduğunu belirtti.

Nüfusun yaşlanmasıyla emekli sayısında da bir artış olduğunu dile getiren Arat, 2000’lerin başında 6,5 milyon seviyesinde olan SGK’den emekli maaşı alanların sayısının bugün itibarıyla 13,9 milyon kişiye ulaştığını kaydetti.

Arat, aktif/pasif sigortalı oranının ise 2’ler civarında olduğunu açıkladı.

EYT düzenlemesinin SGK’nin mali yapısına etkisine değinen Arat, “SGK’de bugün itibarıyla gelirlerin giderleri karşılama oranı yüzde 96,2. Bu oran yüzde 100 olmadığı için ister istemez SGK açığı var. Bu açık tarihin en düşük seviyesinde yani yüzde 0,30 düzeyinde.” diye konuştu.

Kürşad Arat, EYT’li kapsamına girmek için 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalılık başlangıcı, prim günü ile sigortalılık süresini doldurmuş olma, 1999’da gelen yaş şartını sağlamama şartlarını karşılamak gerektiğini dile getirerek, “2 milyon 250 bin kişi bu şartları sağlıyor. Bu tanımda olanları EYT’liler olarak görüp buna göre maliyet hesaplarını ve kişi sayını hesapladık.” bilgisini verdi.

EYT’nin maliyetinin unsurlarını anlatan Arat, şunları kaydetti:

“Emekli aylığı yani emekli olduktan sonra ödeyeceğimiz maaş, bir maliyet unsuru. İkincisi, prim kaybı yani bu kişilerin hepsi emekli olur ve hiç çalışmazlarsa SGK’nin bundan kaynaklanacak bir sigorta prim kaybı olacak, bu da maliyetimiz oluyor. Üç, bayram ikramiyesi; bu yasalaştıktan sonra her iki bayram ikramiyesini de almaya hak kazanıyorlar. Dört, 4/A’lar, SSK’liler açısından düşündüğümüzdeki maliyetin unsuru şu: Burada kamu işçileri de var. Kamu işçilerinin hem maaşı hem de bunlara ilişkin bir kıdem tazminatı var. Bunların işten ayrılmasından kaynaklanan bir maaş tasarrufu var. Bunun yanında emekli olanların yerini alacakların bir maaş yükü var. Bunun konsolide etkisi, kamu personel bütçe etkisini de 9,5 milyar olarak görüyoruz. 4/A’lılar için toplam net etkinin 131 milyar lira olmasını öngörüyoruz.

EYT’li olarak tanımladığımız, bu şartları sağlayanların ne kadarının çalıştığına baktığımızda bunların yüzde 87’si çalışıyor yani emekli olduktan sonra da büyük ihtimalle çalışmaya devam edecekler. Teknik olarak bunlarda bir prim kaybı olmasını beklemiyoruz. Aynı kişilerin muhtemelen çalışıyorlarsa emekli olduktan sonra da çalışmaya devam edeceğini bekliyoruz. 4/A’lılar için prim kaybı olmayan maliyetin 194,4 milyar, prim kaybının olması durumunda ise maliyetin yaklaşık 255 milyar arasında olmasını öngörüyoruz. Ama net rakam mümkün değil çünkü emekliliği hak ettiği halde bu grup içerisinde yer alıp emekli olmayı tercih etmeyecek insanlar olabilir.”

Arat, aylık bağlama oranında bir değişiklik olmayacağının altını çizerek, “Asgari emekli maaşı 5 bin 500 lira. Mevcut sistemde prim ödeme gün sayısına, hizmet yılına, çalıştığı sigorta koluna ve kazancına göre herkese ayrı maaş bağlanabiliyor, kişi bazında değişiyor.” ifadelerini kullandı.

EYT’lilerin emeklilik işlemlerinin ne kadar sürede tamamlanacağı, yeterince personel olup olmadığı konusuna da açıklık getiren Arat, “Uzun süreden beri bunun teknik altyapısını çalışıyoruz. Talepleri alıp en hızlı şekilde sisteme sokacağız.” diye konuştu.

Akbaşoğlu’nun açıklamaları şöyle:

Bugün tarihi bir gün. Zira bir sözümüzü daha yerine getirmenin bahtiyarlığı içindeyiz. 5 adım atacağız demiştik. Asgari ücret, memur ve emekli maaşları düzenlenmesi, 3600 ek göstergeyle ilgili düzenleme, 500 bine yakın sözleşmeli personelin kadroya geçişi ve EYT ile ilgili yasal düzenlemeyi yapacağız demiştik. 2021 yılında 2022 bütçesi görüşülürken bunları ifade etmiştik. Bugüne kadar 4 tanesini hayata geçirdik. Sıra EYT’de demiştik. Şu anda EYT ile ilgili kanun teklifimizi AK Parti ve Cumhur İttifakı olarak arkadaşlarımız TBMM‘ye sunuyorlar.

Bütün sosyal güvenlik sistemlerinde 3 şart aranır. Sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı, yaş şartı. Bu çerçevede özellikle kamuoyunda EYT adı altında oluşan platformlar, dernekler, çeşitli yapıların bu konudaki talepleri söz konusu oldu ve özellikle bizim bu açıklamalarımızı ortaya koymakla birlikte EYT platformları 2022 yılı içinde farklı zaman süreçlerinde hem AK Parti hem MHP’yi ziyaret etmek suretiyle taleplerini dile getirdiler, prim ve sigortalılık süresini doldurmakla birlikte yaşa takılan birçok insanın talebini bize ilettiler. Yaş şartının ortadan kaldırılması talebi oldu. Cumhurbaşkanımız bu konunun çözülmesi talimatı çerçevesinde çalışmaları ortaya koyduk, bu teklifimizi en son Cuma günü yapılan müzakereler sonucunda kanunda en son şekli teklife dönüştürülmüş oldu. Bu teklifi TBMM’ye sunduk. Şunu ifade etmek isterim ki, evvel emirde 2 milyon 250 bin çalışanımızı 2023 yılında doğrudan etkileyen yaklaşık 5 milyon çalışanımıza bu konuda dokunan ve onların durumlarına dönük bir düzenlemeyi ihtiva eden bu önemli tarihi reforma sağlam bir iradeyle bütün milletimizin derdiyle dertlenen, bütün toplum kesimlerine olumlu dokunuşlarla refah seviyesini yükseltmeye büyük bir ekonomik sıçrayışa başarılı bir bütçe yönetimine imza atan milli ekonomi modeliyle Cumhurbaşkanımız Erdoğan’a buradan teşekkürlerimi arz ediyorum.

Sigortalılık süresi; Sigortalının uzun vadeli sigorta kollarından olan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına bağlı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarih ile aylık talebinde bulunduğu tarih arasında geçen süreye denir.

4447 sayılı Kanunun 45. maddesiyle 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (5) numaralı bentle 506 sayılı Kanunun 60. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları ( sigortalılık süresi ile prim ödeme gün sayısı) veya aynı Kanunun Geçici 81. maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak, kendi istekleri ile işten ayrılmaları halinde, sigortalılara kıdem tazminatı ödeneceği öngörülmüştür.

Özetle emeklilik için yaş şartı dışındaki diğeri iki şart olan; prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresini tamamlayan işçilerin istifa ederek kıdem tazminatı alabilmeleri mümkündür.

SGK tarafından talep edenlere kıdem tazminatına esas yazının verilmesi için sigortalıların 5510 sayılı Kanunda öngörülen yaş dışındaki diğer koşulları ( prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) yerine getirdiğine ilişkin kontrol sağlanmakta ve bu şartları yerine getirenlere kıdem tazminatına esas yazı verilmektedir.

Kıdem tazminatı esas yazı alabilmenin şartları şunlardır:

– 08.09.1999 tarihinden önce ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 15 yıl sigortalılık şartı ve 3600 prim gün sigortalık süresi olmak,

– 08.09.1999 tarihi ile 30.04.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için, sigortalılık süresi göz önünde bulundurulmaksızın 7000 prim ödeme gün sayısı veya 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

– 30.04.2008 tarihi ile 31.12.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600 prim gün ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

– 01.01.2009 tarihi ile 31.12.2015 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600-5300 prim gün (her yıl için 100 gün eklenerek hesaplanıyor) ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

– 01.01.2016 tarihinden sonra ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 5400 prim gün ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak gerekmektedir.

Gerek sigortalılık süresi gerekse gün koşulunun tespitinde hizmet birleştirmeleri ile bu süreleri etkileyen faktörler dikkate alınmaktadır.

Ancak, 2829 sayılı Kanunun 8. maddesine göre değerlendirme yapılmaksızın son statünün 4/1-(a) olması bu belgenin verilmesi için yeterli olacaktır.

Kıdem tazminatına esas yazının verilebilmesi için sigortalının müracaat tarihinde işten ayrılma koşulu aranmamaktadır.

18 yaşın doldurulmasından önceki hizmetler, emeklilik açısından prim ödeme gün sayısı olarak dikkate alınmakta ancak bu hizmetler emeklilik için gerekli sigortalılık süresinin hesabında dikkate alınmamaktadır. Kıdem tazminatı alma konusunda buna dikkat edilmelidir.

İşçinin tek taraflı olarak yaptığı istifanın ardından alacağı belgeyi sunması kıdem tazminatına hak kazandırmaz. Bu nedenle belgenin SGK’dan alınmasından sonra ilgili sebebe dayanarak istifa edilmesi olası mağduriyetleri önleyecektir.

Sonuç olarak

Yaş hariç emeklilik şartlarını taşıyan sigortalıların;

⎯ Son işyerinde en az 1 yıl çalışmak,

⎯ 08.09.1999 tarihinden önce ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 15 yıl sigortalılık şartı ve 3600 prim gün sigortalık süresi olmak,

⎯ 08.09.1999 tarihi ile 30.04.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için, sigortalılık süresi göz önünde bulundurulmaksızın 7000 prim ödeme gün sayısı veya 4500 prim günü ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

⎯ 30.04.2008 tarihi ile 31.12.2008 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600 prim gün ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

⎯ 01.01.2009 tarihi ile 31.12.2015 tarihleri arasında ilk sigortalılığı olan çalışanlar için 4600-5300 prim gün (her yıl için 100 gün eklenerek hesaplanıyor) ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak,

⎯ 01.01.2016 tarihinden sonra ilk sigortalılığı bulunan çalışanlar için 5400 prim gün ve 25 yıl sigortalılık süresi olmak şartları sağlandığında, SGK’dan kıdem tazminatına esas yazı alınarak işten ayrılmak mümkündür.