Ancak bu çocuk yardımları devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.

Diğer yandan 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202. Maddesinde, çalışanlara verilecek çocuk yardımları belirlenmiştir.

Buna göre;

0-6 Yaş grubu için; 500 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpılması sonucu,

6 Yaş üzeri çocuklar içinse 250 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktara kadar olan çocuk yardımları vergiden istisnadır.

Memur aylık katsayısı her altı ayda bir güncellendiği için Gelir Vergisi çocuk istisnası da değişiklik göstermektedir.

Buna göre 1 Temmuz 2022 tarihi itibariyle Gelir Vergisi Çocuk İstisna tutarları şöyledir:

0-6 Yaş Grubu Gelir Vergisi İstisna Tutarı: 166,80 TL 
6 Yaş üzeri Gelir Vergisi İstisna Tutarı: 83,40 TL.

Sonuç olarak çalışanlara yapılan çocuk yardımları, çocuk sayısı sınırlaması olmaksızın her bir çocuk için ödenen tutarın Devletçe verilen miktarı aşmayan kısmı Gelir Vergisinden istisna tutulur. Bu miktarı aşan kısmın ise Gelir Vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

 Gelir İdaresi Başkanlığı da yayınladığı Özelgelerle Gelir Vergisi çocuk istisnasının nasıl uygulanacağını açıklığa kavuşturmuştur.

30094508-120[2017/3.4]-6952 sayı ve 22.04.2020 tarihli Özelgede şu açıklamaya yer verilmiştir:

“Buna göre, çalışanlara yapılan çocuk yardımı ödemelerinin; çocuk sayısı sınırlaması olmaksızın her bir çocuk için ödenen tutarın Devletçe verilen miktarı aşmayan kısmının gelir vergisinden müstesna tutulması, bu miktarı aşması halinde ise aşan kısmının gelir vergisine tabi tutulması gerekmektedir.”

Dolayısıyla çocuk yardımının Gelir Vergisinden istisna tutulmasında büyük çocuk- küçük çocuk farkına dikkat edilmeli, her bir çocuk için belirlenen istisna tutarı göz önünde bulundurularak bu rakama kadar olan yardım Gelir Vergisinden istisna tutulmalı, bu rakamı aşan kısmı vergilendirilmelidir.

İşte O Özelge:

Sayı: 30094508-120[2017/3.4]-6952
Tarih: 22.04.2020

Konu: Çocuk yardımı ödemelerinin vergilendirilmesi hk. 

İlgi: 18.06.2017 tarihli özelge talep formu.

İlgide kayıtlı özelge talep formunda; personel teminine yönelik ihalelere girmek suretiyle faaliyet gösteren şirketinizin taahhüt etmiş olduğu hizmet alımı ihalelerinde çalışmakta olan sendikalı işçiler için çocuk yardımı adı altında çocuk başına 25 TL sosyal yardım ödemesi yapıldığı belirtilerek, söz konusu ödemelerin, Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi kapsamında, istisna edilecek kısmı hususunda, Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

Bilindiği üzere, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde; hizmet erbabına ödenen çocuk zamlarının (Bu zamlar devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.) gelir vergisinden müstesna olduğu hükme bağlanmıştır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 6111 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki 202 nci maddesinde;

“Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir.

Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından her biri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Ancak ikiden fazla çocuk için aile yardımı ödeneği verilmez. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir. Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 13.02.2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunla değişik “Aile yardımı ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde ise;

“Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir.

Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir…” hükmüne yer verilerek, aile yardımı ödeneğindeki çocuk sayısındaki sınırlama kaldırılmıştır.

Buna göre, çalışanlara yapılan çocuk yardımı ödemelerinin; çocuk sayısı sınırlaması olmaksızın her bir çocuk için ödenen tutarın Devletçe verilen miktarı aşmayan kısmının gelir vergisinden müstesna tutulması, bu miktarı aşması halinde ise aşan kısmının gelir vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.  
 

İş Hukuku, işçi hakları yönünden sürekli ileriye yönelik gelişimci bir karaktere sahiptir. Bu anlayıştan hareket edildiğinde, işçinin haklarının iş ilişkisinin devamı sırasında daha ileriye götürülmesi, iş hukukunun temel amaçları arasındadır.

Çalışma koşulları bakımından geriye gidişin işçinin rızası hilafına yapılamaması gerekir.

İş ilişkisinden kaynaklanan ve işin yerine getirilmesinde tabi olunan hak ve borçların tümü, “çalışma koşulları” olarak değerlendirilmelidir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesinde yer alan, “ işveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir” şeklindeki düzenleme, çalışma koşullarındaki değişikliğin dayanağını oluşturur.

Çalışma koşullarının değişikliğinden söz edebilmek için öncelikle bu koşulların neler olduğunun ortaya konulması gerekir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2021/11887 E., 2021/16151 sayılı Kararında bu huşuları açıklığa kavuşturmuştur.

Yargıtay’a göre; 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesinden de yola çıkılarak, Anayasa, yasalar, toplu ya da bireysel iş sözleşmesi, personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ile işyeri uygulamasından doğan işçi ve işveren ilişkilerinin bütünü, çalışma koşulları olarak değerlendirilmelidir.

İş sözleşmesinin esaslı unsurları olan işçinin iş yapma, çalışma borcu ile bunun karşılığında işverenin ücret ödeme borcu, çalışma koşullarının en önemlileridir.

Bundan başka, işin nerede ve ne zaman görüleceği, işyerindeki çalışma süreleri, yıllık izin süreleri, ödenecek ücretin ekleri, ara dinlenmesi, evlenme, doğum, öğrenim, gıda, maluliyet ve ölüm yardımı gibi sosyal yardımlar da çalışma koşulları arasında yerini alır.

İşçiye özel sağlık sigortası yapılması ya da işverence primleri ödenmek kaydıyla bireysel emeklilik sistemine dahil edilmesi de çalışma koşulları kavramına dahildir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesinin ikinci fıkrasında, çalışma koşullarının, tarafların karşılıklı uzlaşmaları ile değiştirilmesinin her zaman mümkün olduğu kurala bağlanmıştır.

Çalışma koşullarında değişiklik konusunda işçinin rızasının yazılı alınması yasa gereğidir. Aynı zamanda işverence değişiklik teklifinin de yazılı olarak yapılması gerekir.

İşçi çalışma koşullarında yapılmak istenen değişikliği usulüne uygun biçimde yazılı olarak ve süresi içinde kabul ettiğinde, değişiklik sözleşmesi kurulmuş olur.

İşçinin değişikliği kabulü, sadece bu işlem yönünden geçerlidir.

Bir başka ifadeyle işveren, işçinin bir kez vermiş olduğu değişiklik kabulünü, daha sonraki dönemlerde başka değişiklikler için kullanamaz.

Sonuç olarak ücretlerin yanı sıra;

– işin nerede ve ne zaman görüleceği,

– işyerindeki çalışma süreleri,

– yıllık izin süreleri,

– ödenecek ücretin ekleri,

– ara dinlenme,

– evlenme,

– doğum,

– öğrenim,

– gıda, maluliyet ve ölüm yardımı gibi sosyal yardımlar da çalışma koşulları arasında yer alır.

Eğer varsa işçiye yapılan özel sağlık sigortası ya da işverence primleri ödenmek kaydıyla bireysel emeklilik sistemine dahil edilmesi gibi ilave haklar da çalışma koşulları kavramına dahildir.

İşveren, işçinin yazılı rızası olmadan bu hususlarda işçinin hakkını geriye götüren düzenleme yapamaz.

İşte O Yargıtay kararı!

Öksüz-yetim yardımı 300 liradan 600 liraya, eşi vefat eden kadınlara yapılan yardım 500 liradan 1000 liraya, çoklu doğum yapan muhtaç aile desteği 215 liradan 400 liraya, şartlı sağlık yardımı 55 liradan 100 liraya yükseltildi.

Bakan, “Programımızdan daha fazla vatandaşımızın istifade etmesi için mevcut bütçemiz 15 milyar TL’ye 25 milyar TL ilave ederek programımızı genişletiyoruz. Bu doğrultuda 450 TL – 600 TL olan destek tutarımızı 850 – 1.250 TL’ye yükseltiyoruz” dedi.

Buna göre; başlangıçta 450 TL – 650 TL olan ödeme tutarı 850 TL – 1.250 TL’ ye yükseltildi.

‘Çocuk Destek Bileşeni’ ismiyle yeni bir destek programa dahil edildi. Sosyal yardımlardan faydalanan ailelerdeki çocuklara ilişkin ilave aylık 350 TL ile 650 TL aralığında destek sağlanacak.

Doğal gaz desteğinde tutar artırıldı. Mevcut 415- 1.150 TL olan destek miktarı 900 TL – 2.500 TL olacak şekilde düzenlendi.

Türkiye Aile Destek Programı’ndan yararlanma şartı: Hanede kişi başına düşen aylık gelirin, net asgari ücretin 1/3’ü yani; 1.833,45 TL’nin altında olması.

Bakan Yanık, Türkiye Aile Destek Programından faydalanmak isteyen vatandaşların, e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla başvurularını yapabildiğini hatırlatarak yeni tutarların da Kasım ayı ödemelerine yansıtılacağını vurguladı.

Bakan Yanık, sosyal yardımlardan faydalanan ailelerdeki çocuklara ilişkin ilave destek sağlayacaklarını kaydederek, “Çocuk Destek Bileşeni” kapsamında hanelerde bulunan çocuk sayısına göre hanelere aylık 350 TL ile 650 TL aralığında destek vereceklerini belirtti. Bakan Yanık, “Bu kapsamda 1-2 çocuklu hanelere 350 TL, 3 çocuklu hanelere 450 TL, 4 çocuklu hanelere 550 TL, 5 ve daha fazla çocuklu hanelere 650 TL ilave destek sağlayacağız” dedi.

Dolayısıyla işçinin İş Kanunu’ndan kaynaklanan yıllık izinlerinin kullandırılması yasal bir zorunluluktur.  

4857 sayılı İş Kanununun 59. Maddesinde ile de iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçiye kullandırılmayan yıllık izin sürelerine ait ücretlerin son  ücret üzerinden ödeneceği hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla işçinin hak edip kullanmadığı yıllık izinleri yanmayıp bir sonraki yıla devretmektedir.

Ancak işçinin yıllık izninin yanmaması, işçiye yıllık iznini kullanmama hakkı vermez. Esas olan yıllık iznin dönemi içerisinde kullanılmasıdır.

İş Kanunu ve Ücretli Yıllık İzin Yönetmeliği, işçiye kullandırılması gereken yıllık izin ile kullandırılma usulünü ayrıntılı şekilde tanımlamıştır.

Yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin feshi şarttır. Bu noktada, sözleşmenin sona erme şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi bulunmamaktadır.

Yargıtay içtihatlarına göre, yıllık izinlerin kullandırılmadığına ilişkin açılan alacak davalarında yıllık ücretli izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükünün işverene aittir.

İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer belge ile kanıtlaması gerekmektedir.

Peki yıllık izindeki işçiye sosyal yardımların ödenmesi yasal zorunluluk mudur?

Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 11.10.2016 tutanak tarihli ve 42222 No’lu kararı bağlamında, yıllık izin kullanılan dönemde sosyal yardımların ödenmesinin önünde engel bulunmadığı görülmektedir.

Sayıştay ve Yargıtay kararları ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Saklı Haklar” başlıklı 45’inci maddesi ve İş Hukukunun genel uygulamaları birlikte değerlendirildiğinde, yıllık izindeki işçiye toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan yakacak yardımı ve benzeri sosyal yardımların ödenmesinde bir engel bulunmadığı açıkça gözükmektedir.

İşçiye ödenen sosyal yardımların, İş Kanunu’ndaki düzenlemelerle çelişen bir yanı da bulunmamaktadır.

Zira toplu iş sözleşmesi ile işçilere yeni hak ve menfaat sağlanması, sendika ve toplu sözleşme hakkının temel amacıdır.

Bu nedenle sürekli işçilere, toplu iş sözleşmeden kaynaklı olarak ödenen sosyal yardımların kamu zararı olarak değerlendirilmesi de söz konusu olmayacaktır.

Yaklaşık 1,2 milyar TL tutarında yaşlı aylığı, yaklaşık 935 milyon TL de engelli aylığını ödemesi hak sahiplerinin hesaplarına yatırıldı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık, Eylül ayı içerisinde toplam 2,1 milyar TL tutarında yaşlı aylığı ve engelli aylığını hesaplara yatırdıklarını açıkladı.

Eylül ayına ilişkin yaşlı aylığı ve engelli aylığı ile ilgili açıklamalarda bulunan Bakan Yanık, yaklaşık 1,2 milyar TL tutarında yaşlı aylığı ödemesi yaptıklarını, yaklaşık 935 milyon TL de engelli aylığını hak sahiplerinin hesaplarına yatırdıklarını belirtti.

Engelli ve yaşlı vatandaşlara yönelik kapsayıcı ve düzenli sosyal yardım programları geliştirdiklerini belirten Bakan Yanık, “Engelli ve yaşlı vatandaşların toplumsal hayata tam ve etkin katılımları ile bağımsız şekilde yaşayabilmeleri için eğitimden sağlığa, ekonomiden sosyal hayata kadar her alanda yanındayız. Bu doğrultuda Eylül ayında toplam 2,1 milyar TL yaşlı aylığı ve engelli aylığını hak sahiplerinin hesaplarına yatırdık” ifadelerini kullandı.

Bakan Yanık, engelli ve yaşlı vatandaşlara yönelik hizmetlerin insan odaklı ve hak temelli politikalar çerçevesinde yürütüldüğünü söyledi. Arz odaklı hizmet anlayışı ile ulaşılmadık kimse bırakmayacaklarını ifade eden Bakan Yanık, bu doğrultuda bir hanede neye ihtiyaç varsa hepsinin giderilmesi için çalışacaklarını belirtti.

Vefat eden babasından ya da eşinden emekli aylığı almakta olan kız çocukları ile bayanların, evlenmeleri nedeniyle bu maaşları kesilmekte, ancak bir defaya mahsus olmak üzere kendilerine evlenme tarihindeki maaş tutarının 24 aylık miktarı kadar ödeme yapılmaktadır.

Bu ödemeye çeyiz parası ya da evlenme ödeneği ismi verilmektedir.

Evlenme ödeneğinin verilebilmesi için hak sahibi kız çocuğunun bir dilekçe ile SGK’ya başvurması gerekir.

Çeyiz parası alan kız çocukları, boşandıkları takdirde babalarından almakta oldukları yetim maaşları tekrar bağlanır. Ancak bu kişiler, evlenme ödeneğini aldıkları tarihten itibaren 2 yıl içinde boşanırlarsa, bu 2 yıllık sürede maaş bağlanmaz. 2 yıllık süre dolduktan sonra aylığa tekrar hak kazanırlar.

01.10.2008 tarihinden önce Emekli Sandığı’na tabi olarak çalışan kamu görevlilerin eş ve yakınları içinse;

Evlenmeleri durumunda SGK’dan aldıkları dul ve yetim aylığı kesilmekte, bu durumdaki eş (karı veya koca) ile kız çocuklarına bir defaya mahsus olmak üzere almakta oldukları dul veya yetim aylıklarının 12 aylık tutarında evlenme ikramiyesi ödenmektedir.

Dolayısıyla vefat eden  memur eşinden dolayı dul maaşı alan erkekler de evlenmeleri halinde 12 aylık maaşları tutarında evlenme ikramiyesi alabilirler.

Evlenme ikramiyesi alan kişilerden evlenme tarihinden itibaren 12 aydan önce boşananlara, almakta oldukları dul maaşları 12 aylık sürenin dolmasının ardından yeniden bağlanır.

Çeyiz parası almak isteyen 4/a kapsamında çalışan sigortalılar (işçiler) ile 4/b Bağ-Kur kapsamında çalışan sigortalıların hak sahiplerinin SGK Emeklilik Hizmetleri  Genel Müdürlüğü Sigortalı Emeklilik İşlemleri Daire Başkanlığına veya bulunulan yerdeki il müdürlüğüne/sosyal güvenlik merkezine başvurmaları gerekmektedir.

 5510 Sayılı Kanuna tabi 4/c kapsamında memur olarak çalışan sigortalıların hak sahipleri ile 5434 Sayılı Kanuna tabi memurların hak sahipleri ise dilekçe ile SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına ileteceklerdir.

Zaman zaman çeyiz parasının birden fazla ödenip ödenmeyeceğine ilişkin de sorularla karşılaşmaktayız.

Hem Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre yetim aylığı alan kız çocukları, hem de SSK- BağKur kapsamında yetim aylığı alan kız çocukları, bir defaya mahsus olmak üzere çeyiz parası alabilirler.

Çünkü gerek 5434 sayılı Kanunun gerekse 5510 sayılı Kanunun konuya ilişkin hükümleri aynen aşağıdaki gibidir;

Zira 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun 90. maddesinde şu hüküm yer alır:

“Evlenmeleri sebebiyle dul ve yetim aylığı kesilen eş ve kız çocuklarla anaya bir defaya mahsus olmak üzere almakta oldukları dul veya yetim aylıklarının oniki aylık tutarı evlenme ikramiyesi olarak ödenir.” 

5510 sayılı Kanunun “Evlenme ve cenaze ödeneği” başlıklı 37. Maddesi ise şöyledir:

“Evlenmeleri nedeniyle, gelir veya aylıklarının kesilmesi gereken kız çocuklarına evlenmeleri ve talepte bulunmaları halinde almakta oldukları aylık veya gelirlerinin iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde yeniden hak sahibi olması halinde, iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz, bu durumda olanlar 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.” 

Bu nedenle hangi kapsamda olursa olsun fark etmez, yetim aylığı alıyorken evlenme nedeniyle aylığını kestirip çeyiz parası alan kız çocuğu, daha sonra boşanıp tekrar evlense bile bir daha çeyiz parası alamaz.