5510 sayılı Kanunda yer bulan iş kazası halleri şunlardır:

–         Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, 

–         İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle

–         Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

–         Hizmet akdi ile çalışan emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

–         Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, 

–         Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle meydana gelen olaylardır.

Örneğin; havai fişek üretimi yapılan atölyede meydana gelen patlama sonucu çalışan sigortalının yaralanması veya vefat etmesi iş kazasıdır.

BİR OLAYIN İŞ KAZASI SAYILABİLMESİ İÇİN HANGİ UNSURLARI TAŞIMASI GEREKMEKTEDİR?

SGK tarafından bir olayın iş kazası olup olmadığının değerlendirilebilmesi için öncelikle iş kazası geçiren kişinin,

– Sigortalı olması,

– Mutlaka bir olay ile karşılaşmış olması,

– Meydana gelen olay nedeniyle bedenen veya ruhen etkilenmiş olması hallerinin bir arada bulunması gerekmektedir.

4/A KAPSAMINDA HİZMET AKDİNE TABİ ÇALIŞANLARIN (İŞÇİLER),  İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

4/A kapsamında hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalıdır.

İşverenlerin iş kazasını;

 -Kolluk kuvvetlerine hemen,

-SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.

Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren işçinin SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi günü yapılması gereklidir.

4/B KAPSAMINDA ÇALIŞANLAR İLE KÖY VE MAHALLE MUHTARLARININ İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

4/B kapsamında çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri tarafından yapılmalıdır.

(4/b) sigortalıları iş kazasını;

SGK’ya bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde bildirmeleri gerekmektedir.

TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri veya işverenleri tarafından yapılmalıdır.

 Kendilerinin/işverenlerin iş kazasını;

Kolluk kuvvetlerine hemen,
SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.

Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren sigortalının SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi yapılması gerekir.

TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI SİGORTASINDAN YARARLANMASI İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?

Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların, iş kazası sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için iş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları, sigortalılıklarının sona ermemiş olması ve geçici iş göremezlik ödeneğinin ödeneceği tarihte prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.

İŞ KAZASI BİLDİRİM SÜRESİNE UYMAMANIN YAPTIRIMI NEDİR?

4/A sigortalılık statüsüne tabi sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.

Ayrıca bildirimi süresinde yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulanmaktadır. Söz konusu idari para cezaları, işyerinde çalışan sigortalı sayısı ve işyerinin az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli sınıfta yer alması durumuna göre farklılaştırılmış olup her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmaktadır.

4/B sigortalılık statüsüne tabii sigortalıların iş kazası geçirmeleri ve belirtilen sürelerde bildirim yapılmaması hâlinde ise, bildirim tarihine kadar geçen süre için yapılacak geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Bildirim tarihinden sonraki sürelere ait geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

İŞ KAZASI SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR NELERDİR?

İş kazası sigortasından doğan haklardan yararlanabilmek için herhangi bir prim günü sınırı bulunmamakta olup, iş kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır:

–         Geçici İş Göremezlik Ödeneği

–         Sürekli İş Göremezlik Geliri

–         Ölüm Geliri

–         Evlenme Ödeneği

–         Cenaze Ödeneği

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ NEDİR?

Geçici iş göremezlik; sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama halidir.

Geçici iş göremezlik ödeneği; sosyal sigortacılık bakımından, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarından istirahatli bulunan sigortalıya işe devam edemediği günler için SGK tarafından ödenen parasal yardımdır.

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ HANGİ ORANLARDA ÖDENMEKTEDİR?

Geçici iş göremezlik ödeneği; SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenir.

İş kazası- meslek hastalığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği,

– Yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı,
– Ayaktan tedavilerde ise günlük kazancın üçte ikisidir.

Ancak, 4/B sigortalılık statüsüne tabi sigortalılara, iş kazası ve meslek hastalığı halinde geçici iş göremezlik ödeneği yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir.

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİNDEN FAYDALANMAK İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?

İş kazası sonucu ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanma koşulları arasında belli bir sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş gibi faktörler yer almaz.

Sigortalılık niteliği devam eden sigortalının iş kazası sonucu iş göremez hale gelmesi durumunda SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

Ancak, 4/B sigortalıları ile tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılarının geçici iş göremezlik ödeneği hakkından yararlanabilmeleri için genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.

SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ (İŞ KAZASI MAAŞI) NEDİR?

Sürekli iş göremezlik geliri; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden SGK Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az % 10 oranında azalmış olduğu tespit edilen sigortalıya bağlanmaktadır.

Sürekli iş göremezlik geliri sigortalının;

·         Tam iş göremezliği halinde; Günlük kazanç x 30 x % 70,

·         Kısmi iş göremezliği halinde ise Günlük kazanç x 30 x % 70 x SİD (Sürekli İş Göremezlik Derecesi),

formüllerine göre hesaplanmaktadır.

Kanuna göre bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri;

– Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,

– Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporun tarihini takip eden ay başından başlatılmaktadır.

5510 sayılı Kanunda yer bulan iş kazası halleri şunlardır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
• Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Hizmet akdi ile çalışan emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
• Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle
  meydana gelen olaylardır.

Örneğin; havai fişek üretimi yapılan atölyede meydana gelen patlama sonucu çalışan sigortalının yaralanması veya vefat etmesi iş kazasıdır.

İŞ KAZASI SİGORTASI KAPSAMINDA BULUNAN SİGORTALILAR KİMLERDİR?

– Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a)

– Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile köy ve mahalle muhtarları (4/b)
– Aday çırak, çırak ve stajyerler,
– Türkiye İş Kurumu kursiyerleri
– Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri
–  İntörn öğrenciler
–  Tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılar

– Ek 9 uncu maddede belirtilen şartlarda ev hizmetlerinde çalışan sigortalılar

BİR OLAYIN İŞ KAZASI SAYILABİLMESİ İÇİN HANGİ UNSURLARI TAŞIMASI GEREKMEKTEDİR?

SGK tarafından bir olayın iş kazası olup olmadığının değerlendirilebilmesi için öncelikle iş kazası geçiren kişinin,

– Sigortalı olması,

– Mutlaka bir olay ile karşılaşmış olması,

– Meydana gelen olay nedeniyle bedenen veya ruhen etkilenmiş olması hallerinin bir arada bulunması gerekmektedir.

4/A KAPSAMINDA HİZMET AKDİNE TABİ ÇALIŞANLARIN (İŞÇİLER),  İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

4/A kapsamında hizmet akdine tabi çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi işverenleri tarafından yapılmalıdır.

İşverenlerin iş kazasını;

-Kolluk kuvvetlerine hemen,

-SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.

Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren işçinin SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi günü yapılması gereklidir.

4/B KAPSAMINDA ÇALIŞANLAR İLE KÖY VE MAHALLE MUHTARLARININ İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

4/B kapsamında çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri tarafından yapılmalıdır.

(4/b) sigortalıları iş kazasını;

SGK’ya bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde bildirmeleri gerekmektedir.

TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI DURUMLARI KİM TARAFINDAN, NASIL BİLDİRİLMELİDİR?

Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalıların iş kazası hallerinin bildirimi kendileri veya işverenleri tarafından yapılmalıdır.

Kendilerinin/işverenlerin iş kazasını;

Kolluk kuvvetlerine hemen,
SGK’ya ise olayın olduğu tarihten sonraki 3 işgünü içerisinde bildirmeleri gerekmektedir.

Örneğin, Pazartesi günü iş kazası geçiren sigortalının SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Perşembe günü, Çarşamba günü iş kazası geçiren sigortalının ise SGK’ya yapılacak iş kazası bildiriminin en geç Pazartesi yapılması gerekir.

TARIM VEYA ORMAN İŞLERİNDE HİZMET AKDİYLE SÜREKSİZ OLARAK ÇALIŞANLARIN İŞ KAZASI SİGORTASINDAN YARARLANMASI İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?

Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların, iş kazası sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için iş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları, sigortalılıklarının sona ermemiş olması ve geçici iş göremezlik ödeneğinin ödeneceği tarihte prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.

İŞ KAZASI BİLDİRİM SÜRESİNE UYMAMANIN YAPTIRIMI NEDİR?

4/A sigortalılık statüsüne tabi sigortalıların iş kazası geçirmeleri hâlinde, belirtilen sürelerde işverence bildirim yapılmaması durumunda, bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.

Ayrıca bildirimi süresinde yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulanmaktadır. Söz konusu idari para cezaları, işyerinde çalışan sigortalı sayısı ve işyerinin az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli sınıfta yer alması durumuna göre farklılaştırılmış olup her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanmaktadır.

4/B sigortalılık statüsüne tabii sigortalıların iş kazası geçirmeleri ve belirtilen sürelerde bildirim yapılmaması hâlinde ise, bildirim tarihine kadar geçen süre için yapılacak geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Bildirim tarihinden sonraki sürelere ait geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

İŞ KAZASI SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR NELERDİR?

İş kazası sigortasından doğan haklardan yararlanabilmek için herhangi bir prim günü sınırı bulunmamakta olup, iş kazası sigortasından sağlanan haklar şunlardır:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği
• Sürekli İş Göremezlik Geliri
• Ölüm Geliri
• Evlenme Ödeneği
• Cenaze Ödeneği

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ NEDİR?

Geçici iş göremezlik; sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama halidir.

Geçici iş göremezlik ödeneği; sosyal sigortacılık bakımından, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarından istirahatli bulunan sigortalıya işe devam edemediği günler için SGK tarafından ödenen parasal yardımdır.

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ HANGİ ORANLARDA ÖDENMEKTEDİR?

Geçici iş göremezlik ödeneği; SGK tarafından yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenir.

İş kazası- meslek hastalığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği,

– Yatarak tedavilerde günlük kazancının yarısı,
– Ayaktan tedavilerde ise günlük kazancın üçte ikisidir.

Ancak, 4/B sigortalılık statüsüne tabi sigortalılara, iş kazası ve meslek hastalığı halinde geçici iş göremezlik ödeneği yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir.

GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİNDEN FAYDALANMAK İÇİN ŞARTLAR NELERDİR?

İş kazası sonucu ödenen geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanma koşulları arasında belli bir sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş gibi faktörler yer almaz.

Sigortalılık niteliği devam eden sigortalının iş kazası sonucu iş göremez hale gelmesi durumunda SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.

Ancak, 4/B sigortalıları ile tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan sigortalılarının geçici iş göremezlik ödeneği hakkından yararlanabilmeleri için genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerekmektedir.

SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK GELİRİ (İŞ KAZASI MAAŞI) NEDİR?

Sürekli iş göremezlik geliri; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden SGK Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az % 10 oranında azalmış olduğu tespit edilen sigortalıya bağlanmaktadır.

Sürekli iş göremezlik geliri sigortalının;

• Tam iş göremezliği halinde; Günlük kazanç x 30 x % 70,
• Kısmi iş göremezliği halinde ise Günlük kazanç x 30 x % 70 x SİD (Sürekli İş Göremezlik Derecesi),

formüllerine göre hesaplanmaktadır.

Kanuna göre bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri;

– Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi,

– Geçici iş göremezlik tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, buna ait SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporun tarihini takip eden ay başından başlatılmaktadır.

İŞ KAZASI BİLDİRİMİNDE NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

KALP KRİZİ GEÇİREN İŞÇİ, İŞ KAZASI GEÇİRMİŞ SAYILIR MI?

Tespit Komisyonu Çalışmalarında Yaşanan Bazı Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Taşeron işçilerin kadroya alınma sürecinde en önemli rolü oynayacak olan Tespit Komisyonları çalışmalarını sürdürüyor. Ancak Komisyon çalışmaları kapsamında başvuruların kayıt altına alınma sürecinde kimi konularda kafa karışıklığı yaşandığı, başvuru işlemlerinin yapıldığı ekranla ilgili soru işaretleri oluştuğu görülüyor. Yaşanan bu sorunlar ve çözüm yolları ile ilgili başlıca konulara açıklık getirmeye çalışacağız.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

STAJ VE ÇIRAKLIK SİGORTASI, İLK İŞE GİRİŞ OLARAK KABUL EDİLMEZ

Tespit Komisyonlarının çalışmaları sırasında taşeron işçinin sigortalılık tarihi olarak ilk sigortalılık tarihinin mi yoksa şirkette ilk işe giriş tarihinin mi esas alınacağı tartışma konusu olmuştur. Bu hususta, ilk sigortalılık tarihinin esas alınması gerektiği konusunda herhangi bir şüphe yoktur.

İlk işe giriş tarihi olarak staj ve çıraklık sigortasının dikkate alınıp alınmayacağı da sorulmaktadır. Staj ve çıraklık sigortası, sosyal güvenlik mevzuatı açısından hiçbir şekilde ilk işe giriş yada sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabul edilmemektedir. Staj döneminde sadece iş kazası ve meslek hastalığı için prim ödenir. Sosyal güvenlik mevzuatında kısa vadeli sigorta olarak kabul edilen bu dönemde yatırılan sigorta, emeklilikte dikkate alınmadığı gibi işe giriş olarak da sayılmaz. Sigortalılık başlangıç tarihi; www.turkiye.gov.tr adresi üzerinden alınacak SGK Tescil ve Hizmet Dökümü belgesi esas alınarak tespit edilebilir.

HAK SAHİBİ İŞÇİNİN TESPİT EDİLMESİ

Yine Tespit Komisyonu çalışmaları esnasında, kadroya geçecek taşeron işçilerin 696 Sayılı Kanunu Hükmünde Kararname’ye tabi olup olmadıklarının nasıl tespit edileceği sorulmaktadır. Bu konuda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın taşeron işçilerin kadroya geçirilme usul ve esaslarını belirleyen Tebliği’nde şu hüküm yer almaktadır;

“Esas incelemede, yetkili EKAP kullanıcısı tarafından altisveren.gov.tr internet sayfasına girilerek; a) İşçinin istihdam edildiği sözleşmenin kanun hükmünde kararname kapsamında personel alımına dayalı hizmet alımı sözleşmesi olup olmadığı hususu Kamu İhale Kurumu kayıtlarından kontrol edilir. Ayrıca idare kayıtlarından da teyit edilir.”

Buna göre Tespit Komisyonu üyeleri veya görevlendikleri personel, EKAP üzerinden giriş yaparak altisveren.gov.tr sayfasına bağlanıp, ihale kayıt numarasından sorgulama yaptıklarında ilgili kişinin 04.12.2017 tarihinde çalışıp çalışmadığını görebiliyor.

Tebliğ’de ayrıca “İşçinin bu personel alımına dayalı hizmet sözleşmesi kapsamında o işyerinde 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalışıp çalışmadığı hususu Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarından kontrol edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. Tespit Komisyonlarının, Sosyal Güvenlik Kurumuna yasal süresi dışında verilen belgeleri dikkate almaması gerekmektedir. Ayrıca, idarelerince 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olduğu tespit edilenlerden, hakkında bu tarihten sonra işten ayrılış bildirgesi verilenler de aranan çalışma şartını sağlıyor kabul edilirler.

EMEKLİLİĞE HAK KAZANIP KAZANMADIĞININ TESPİTİ

Tespit Komisyonların çalışmaları sırasında başvuru sahibinin emekliliğe hak kazanıp kazanmadığı seçeneğinin nasıl değerlendirileceği ve yapılan değerlendirme sonucu, kabul/red seçeneklerinden hangisinin tercih edileceği sorulmaktadır.

Bu konuda, komisyon başvuru sahiplerinin sigortalılık başlangıç tarihini ve yaşını kontrol edecektir. Buna göre;

• Sigortalılık başlangıç tarihi 23/5/1998 ve öncesi kadınlardan 44 yaşını doldurmuş olanlar,
• Sigortalılık başlangıç tarihi 23/5/1998’den sonra olan kadınlardan 50 yaşını doldurmuş olanlar,
• Sigortalılık başlangıç tarihi 23/5/1994 ve öncesi olan erkeklerden 48 yaşını doldurmuş olanlar,
• Sigortalılık başlangıç tarihi 23/5/1994 sonrası olan erkeklerden 55 yaşını doldurmuş olanlar,
• Engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlardan sigortalılık başlangıç tarihi 6/8/2003 ve öncesi olanlardan,

herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmadıklarına dair alacakları belgeye göre işlem yapılacaktır.

Bu yaş ve sigorta başlangıç tarihi kapsamına girmeyenler içinse bir belgeye gerek duyulmadan ‘emekliliğe hak kazanmamıştır’ seçeneği işaretlenerek işleme devam edilecektir.

Öte yandan Tebliğ’de ilgili maddenin kafa karışıklığına yol açacak şekilde düzenlendiği görülmektedir. Maddede emekliliğe hak kazanılmadığına dair belgenin hem başvuru sırasında isteneceğine dair bir ibare hem de bu belgenin sürekli işçi kadrosuna geçirilmesinden önce ibraz edileceğine dair ifadeler yer almaktadır. Bu maddeye dayanarak Sosyal Güvenlik Kurumu da ilgili belgenin başvuru aşamasında istenmemesi gerektiğine dair bir yazı yayınlamıştır. Ancak başvuru esnasında işçiden istenen başvuru formunun ekinde, kapsama girenlerden emekli aylığına hak kazanamadıklarına dair belge isteneceği yer almaktadır. Ayrıca emekliliğe hak kazanıp kazanamadığı konusunda işçinin beyanıyla işlem tesis edilmesi mümkün değildir. Teknik bir hususta işçinin durumuyla ilgili sağlıklı bilgi sahibi olabilmesi de çoğunlukla mümkün olmamaktadır. Bütün bu nedenlerle yukarıdaki yaş ve sigortalılık başlangıç tarihleri kapsamına giren işçilerden belge istenerek buna göre işlem yapılması gerektiğini değerlendiriyoruz.

KISMİ EMEKLİLİĞE HAK KAZANANLARIN DURUMU NE OLACAK?

Tespit Komisyonlarının karşılaştıkları ve çözüm üretmekte zorlandıkları noktalardan biri de kısmi emekliliğe hak kazanmış kişilerin durumudur. Kısmi emeklilik, yaşa bağlı olarak normal emeklilik için gereken prim gün sayısından daha düşük primle emekli olunabilmesidir. Taşeron işçi olarak çalışıp bu kapsama giren kişilere Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından normal emeklilik açısından emekliliğe hak kazanmadıkları, ancak kısmi emekliğe hak kazandıkları şeklinde belge verilmektedir. Hakkaniyet açısından bu kişilerin daha düşük maaşlı emekliliğe zorlanmaması, normal emeklik hakları doğana kadar çalışmalarına imkan verilmesi gerekmektedir. Ancak kadroya geçiş usul ve esaslarını belirleyen Tebliğ’de bu konuda bir açıklık yoktur. “Başvuru sahipleri herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmadıkları…” şeklinde genel bir ifade yer almaktadır. Kısmi emekliliğe hak kazananların durumu Tespit Komisyonlarının farklı yorumlarına açıktır. Uygulama birliğinin sağlanması açısından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın bu konuda ivedilikle bir açıklama yapmasına ihtiyaç vardır. Öte yandan Tebliğ’deki emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmama şartıyla kast edilenin normal emeklilik olduğu, bu nedenle Komisyonların kısmi emekliliğe hak kazanan taşeron işçileri kapsamda değerlendirip buna göre işlem yapmalarının doğru olacağını değerlendiriyoruz.

GÜVENLİK SORUŞTURMASININ SONUCUNU BEKLEMEK ZORUNLU MU?

Kadroya geçecek personel sayısı az olan kimi kurumlardaki Tespit Komisyonları incelemelerini tamamladı. Ancak bu komisyonlar ilgili kişilerle ilgili olarak Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Formu’nun henüz ellerine ulaşmadığını, bu durumda güvenlik soruşturması sonucunun beklenip beklenmeyeceğini, mevcut haliyle sınava girebileceklerin listesinin yayınlanmasının mümkün olup olmadığını sormaktadır.

Uygulama usul ve esaslarını belirleyen Tebliğ’in güvenlik soruşturmasına ilişkin maddesinde,

“Başvuru sahipleri hakkında 12/1/2018 tarihinde 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine uygun olarak başvuru sırasında ilgili Yönetmelik ekindeki form doldurulmak suretiyle arşiv araştırması yapılması Bakanlıklar ve merkezi Ankara’da bulunan idarelerin merkez teşkilatları için Emniyet Genel Müdürlüğünden, diğer idareler ile taşra teşkilatları için ise il valiliklerinden topluca istenir. Arşiv araştırması yapılacak ilgilinin ikametgâh adresinin bulunduğu valilik esas alınır. İlgili mercilerden intikal eden arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi tespit komisyonunca yapılır.” denilmektedir.

Tebliğ’den açıkça anlaşılacağı gibi güvenlik soruşturması olarak ifade edilen arşiv araştırma sonucu, başvuruda istenen belgelerin eki olarak kabul edilmekte, Tebliğ’in de ‘Başvuruda istenen belgeler, başvuru şekli’ başlığında sayılmaktadır. Aynı düzenleme ile Tespit Komisyonlarına, arşiv araştırma sonuçlarının değerlendirmesini yapma sorumluluğu verilmektedir. Arşiv araştırma sonucunun olumsuz çıkması durumunda ilgili kişinin kadroya geçirilmeyeceği de açıktır. Bu nedenle Tespit Komisyonlarının, diğer inceleme işlemlerini tamamlamış olsalar bile arşiv araştırma sonuçlarını beklemeden sınava girebilecek kişilerin listesini ilan etmesi sözkonusu olmayacaktır. Komisyonlar, temel değerlendirme kriterlerinden biri olan arşiv araştırma sonucunu beklemeli, Emniyet ve Valiliklerden intikal edecek bilgilere göre güvenlik soruşturması olumsuz çıkanları kapsam dışı bırakarak işlemi sonuçlandırmalıdır.

AKIL SAĞLIĞI DURUMU NASIL TESPİT EDİLECEK?

Komisyonlarının başvuru işlemlerini yaptıkları başvuru ekranlarında yer alan sağlık durumu çalışmaya engel olup olmadığı seçeneği işaretlenirken nasıl bir yol izleneceği de kafa karışıklığına yol açmaktadır. İşçinin beyanına göre işlem yapılacaksa Tebliğ’de öngörülen Devlet Memurları Kanunu’nun 48. Maddesinin 7 bendinde yer alan “53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak.” hükmü nasıl karşılanacak. Akıl sağlığı yerinde olmayan kişinin bu durumu nasıl anlaşılacak? Bu konuda işçiden sağlık raporu istenecek mi? İstenmeyecekse akıl sağlığı yerinde olmayan kişinin beyanına göre mi işlem yapılacak? Bu konuda komisyonların nasıl bir yol izleyeceği hususu tartışmalıdır. Ancak Tebliğ’de başvuru esnasında sağlık raporu istenmesine dönük bir hüküm de yer almamıştır. Komisyonların bu aşamada sağlık durumuyla ilgili olarak işçini beyanını esas alıp, buna göre işlem yapmaları, bu konuda yapılacak yeni düzenleme yada açıklamaları beklemeleri gerekmektedir.

BAŞVURU EKRANINDA DEĞİŞİKLİĞE GİDİLDİ

Taşeron işçilerin başvuru işlemlerinin yapıldığı başvuru ekranlarında yer alan dava takibi beyanı, icra takibi beyanı ve sulh sözleşmesi beyanı başlıkları tartışmalar yol açmıştır. Bu ifadelerin ne anlama geldiğini, hangi seçeneğin doldurulacağı, işçinin durumu ve beyanı kapsamında tercih yapılması durumunda sistemin başvuruyu kabul etmediği Komisyonlar tarafından beyan edilmektedir. Bu tartışmalar üzerine yeni bir düzenlemeye gidilerek başvuru ekranındaki seçeneklere parantez içinde ‘feragat dilekçesi verilmiştir’ ibaresi eklendi. Bu aşamada işçilerden başvuru formuyla birlikte feragat belgesi de alındığı için işçilerin durumuna ilişkin gerçek bilgilerin sisteme girilerek işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ ALANLAR BAŞVURABİLECEK

Tespit Komisyonu’nun çalışmalarında kafa karışıklığına yol açabilecek hususlardan biri olarak değerlendirdiğimiz Sürekli İş Göremezlik Ödeneği alanların durumunu detaylı izah etmekte yarar var. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 19 Maddesi ile Sürekli İş Göremezlik Ödeneği’nin usul ve esasları tespit edilmiştir. Buna göre iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu’nca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre Sürekli İş Göremezlik Ödeneği alan hak sahipleri, sigortalı olarak çalışmaya devam eder ve bu maaşları kesilmez. Dolayısıyla Sürekli İş Göremezlik Ödeneği, ne kamuda ne de özel sektörde çalışmaya engel bir durumdur. Bu açıdan taşeron işçilerin kadroya alınması sürecinde Tespit Komisyonları bu hususa dikkat etmeli, Sürekli İş Göremezlik Ödeneğini yaşlılık veya malüllük maaşı ile karıştırmamalıdır. Özet olarak Sürekli İş Göremezlik Ödeneği alan ve kadro için başvuruda bulunan taşeron işçinin elde ettiği bu gelir, kadro işlemleri açısından bir engel teşkil etmemektedir.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Tespit Komisyonu işlemleri için oluşturulan başvuru işlemleri ekranının, detaylı bir süreci içeren taşeron işçilerin başvuru işlemleri için son derece yetersiz olduğu açıktır. Nitekim Komisyon çalışmalarının ilk günlerinde ekrana kimi eklemeler, değişiklikler yapıldığı görülmektedir. Bu haliyle de ihtiyaca cevap vermekten uzaktır. Bu ekranın bir ön inceleme olarak kabul etmek edilip yeni bir pencere açılmasına ihtiyaç olduğunu değerlendiriyoruz.

Öte yandan Tespit Komisyonları çalışmalarını yürütürken ilgili kurumlardan taşeron işçilerin kadroya alınma usul ve esaslarına dair yeni açıklamalar yapılmaktadır. Komisyonların bu açıklamaları takip edip, kendilerine verilen süreyi de değerlendirerek nihai karalarını ilerleyen günlerde vermeleri doğru olacaktır.