Telafi çalışmasına ilişkin tanımlama ve düzenlemelere gerek 4857 sayılı İş Kanunu 64. madde gerek İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği 7. maddede yer verilmiştir.

Telafi Çalışmasının Gündeme Geldiği Durumlar

• Zorunlu nedenlerle işin durması,
• Ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi,
• Benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi,
• İşçinin talebi ile kendisine 4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinlerin dışında izin verilmesi,

halinde işçinin çalışmadığı bu sürelerin telafisi için işçiye telafi çalışması yaptırılabilecektir.

  Çalışma Süreleri Yönetmeliği 7. maddede düzenlendiği üzere telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64. maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek, hangi tarihte çalışmaya başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır.

Telafi Çalışması Yönünden Öngörülen Süre Sınırı Var Mıdır?

  Süre sınırı yönünden açıklamalar, telafi çalışmasının hangi süre zarfında yaptırılacağı ve telafi çalışmasında çalışma sürelerinin azami ne kadar olacağı yönü ile yapılmalıdır.

  Telafi çalışması, 4857 sayılı Kanun 64. madde uyarınca kaynağını oluşturan zorunlu nedenin ortadan kalkması ve işyerinin normal çalışma dönemine başlamasını takip eden 4 ay içerisinde yaptırılır. Hemen belirtilmelidir ki 25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanunun 43. maddesiyle bu fıkrada önceden yer alan “iki” ibaresi “dört” şeklinde değiştirilmiştir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

 Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamayacaktır. Dolayısıyla telafi çalışmasına ilişkin süreler kapsamında günde 3 saat ve 3 saat dahil olmakla birlikte günlük 11 saat azami çalışma süresi sınırlarına riayet edilmesi gereklidir.

Telafi Çalışmaları Fazla Çalışma Bakımından Değerlendirilebilir mi? Tatil Gününde Telafi Çalışması Yaptırılabilir mi?

  Anılı iki sorunun cevabına 64. maddede açık şekilde yer verilmiş olup telafi çalışmaları, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmayacaktır.

  Ancak telafi çalışması, yukarıda yer verilmiş olan yasal süre sınırlarını yani günde 3 saat ya da günlük azami 11 saat çalışma süresini aşarsa bu durumda pek tabii aşan süreler fazla çalışma olarak değerlendirilip zamlı ücret ödenmesi gerekecektir.

  Öte yandan mezkur madde, tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamayacağını emredici şekilde düzenlemiştir.

  Yüksek Mahkeme’nin telafi çalışması kapsamında cumartesi gününün akdi tatil kabul edildiği işyeri yönünden cumartesi gününün tatil günü olduğu vurgusunun görüldüğü kararı şu yöndedir:

“Ancak Cumartesi günü dava konusu işyeri bakımından tatil günü olduğu gibi, telafi çalışması olduğu belirtilen çalışmanın da günde 3 saatten fazla yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda davacının çalışmak istememesi Yukarıda belirtilen hükümlere uygun düşmektedir. Mevcut olgulara göre feshin haklı veya geçerli nedene dayandığını kabul etmek mümkün görülmediğinden…” (Yarg. 9.HD. E.2007/27667 K.2008/5298 T.17.03.2008)

Telafi Çalışması İçin İşçinin Onayının Alınması Zorunlu Mudur?

  İş Kanununun 64. maddesi, telafi çalışmasının hangi durumlarda yaptırılabileceğine açıkça yer verirken, bu çalışmanın yapılabilmesi yönünden işçinin rızasının alınması gerektiğine dair bir hüküm içermemektedir.Bu doğrultuda telafi çalışmasının yaptırılmasına cevaz veren durumlar söz konusu ise bu çalışma için işçinin ayrıca ve özel olarak yazılı onayının alınması zorunlu değildir. İşveren, Kanunda belirtilen şartların varlığı halinde süre sınırlarını dikkate almak suretiyle telafi çalışması yaptırabilecektir.

İşveren tarafından hangi nedenlere bağlı olarak telafi çalışması yaptırılabileceği, 4857 Sayılı İş Kanunu’nda sayılmıştır.

Telafi çalışması, İş Kanunu’nun 64. Maddesi’nde şu şekilde düzenlenmiştir;

“Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. (Ek cümle:25/3/2020-7226/43 md.) Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.

Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.”

İlgili mevzuata baktığımızda telafi çalışması için üç ana neden sayılmıştır. Bunlar;

 ·         Zorunlu nedenlerle işin durması,

·         Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması veya azalması,

·         İşçinin talebi üzerine izin verilmesidir.

İş Kanunu’nda yer verilen ‘zorunlu nedenler’ kavramı oldukça geniştir. Sel ve deprem gibi doğal afet veya işyerinden kaynaklı bir başka zorunlu nedenle ortaya çıkan çalışılmayan sürelerin karşılığında telafi çalışması yapılabilir.

Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması veya azalması da sıkça rastlanan bir durumdur. İşveren, bayram öncesi veya sonrasında mesai yapılması gereken 2 günü hafta tatiliyle birleştirerek çalışanlarına daha uzun tatil yaptırabilmektedir. İşveren bu durumda, fazladan verilen iznin yerine telafi çalışması talep edebilir.

Üçüncü neden ise işçinin izin talebidir. Çalışma hayatında sık sık, çalışanların çeşitli nedenlerle izne ihtiyaç duyduğu durumlar ortaya çıkmaktadır. İşveren, işçinin yıllık izin ve diğer yasal izinler dışındaki izin talebini kabul edip, daha sonra bu iznin yerine telafi çalışması yaptırabilir. İşçiye verilen izne karşılık telafi çalışması yapılabilmesi için bu iznin, İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinleri dışında olması gerekir.

Telafi çalışmasının ne şekilde olacağı da yine Kanun ve ilgili yönetmelikle belirlenmiştir. Buna göre telafi çalışması;

– Çalışılmayan süreyi takip eden 4 ay içinde yaptırılır.

– Cumhurbaşkanı telafi çalışması yapılabilecek bu süreyi 2 katına çıkarma yetkilidir. 

– Telafi çalışması günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşamaz.

– Telafi çalışması günde 3 saatten fazla olamaz.

– Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.

Ayrıca telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64. maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek ve hangi tarihte çalışmaya başlanacağını ilgili işçilere bildirmek zorundadır. Telafi çalışması, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Bu nedenle telafi çalışması yapılan saatler için fazla mesai ücreti ödenmez.

Dolayısıyla özel sektör işverenleri, mesai günü olan 13 ve 14 Temmuz günlerini bayram tatili ile birleştirip Kurban Bayramını 9 güne çıkararak bayram sonrasında bu iki gün için telafi çalışması yaptırabilirler. 

Genel olarak; işveren tarafından yıl içinde verilmiş diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinlerinin yıllık izin hakkından mahsup edilemeyeceği, İş Kanunu’nun amir hükmüdür.

Örneğin bayram arifelerinde yarım günlük çalışma süresi çalışılmayarak bir bütün halinde işyeri tatil edilirse, bu yarım günlük tatil işveren tarafından verilmiş bir idari izin kabul edilir ve yıllık ücretli izinden mahsup edilemez.

Ancak Arefe gününün idari izin ilan edilmemesi durumunda işçilerin saat 13:00’a kadar çalışması gerekir. Buna karşın Arefe günü çalışmayan ve yıllık izin kullanan işçiden tam gün yıllık izin düşülür.  

Zira iş mevzuatında yarım gün yıllık izin yoktur. Bu nedenle yarım mesai günü olan Arefe günü yıllık izin kıllanan kişiden tam gün yıllık izin düşülür.   

AREFE GÜNÜ İÇİN TELAFİ ÇALIŞMASI YAPILABİLİR Mİ? 

Öte yandan işveren isterse, Arefe gününü tam gün izin olarak uygulayabilir. Bu durumda iki ay içinde, çalışılmayan ve idari izin kullanılan yarım günlük Arefe mesaisi için telafi çalışması yaptırabilir.

Telafi çalışması ise günlük 11 saatlik çalışma sınırını aşmamak üzere normal çalışma süresinden sonra günde en fazla 3 saat yaptırılabilir.

Tatil günlerinde ise telafi çalışması yaptırılmaz. Bu yapılan telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma olarak da kabul edilmez.

İşçilerin kafa karışıklığı yaşadığı bir diğer husus da yol izindir.

Peki işçi, yıllık iznini uzakta geçireceği zaman yol izni kullanabilir mi?

İşçi, yıllık iznini işyerinizin kurulu olduğu yerden başka bir yerde geçirecekse, bu durumu belgelemesi ve yol izni talep etmesi halinde, işveren 4 güne kadar yol izni vermek zorundadır. Ancak bu izin ücretsiz izin niteliğinde olacaktır.

Telafi çalışması, İş Kanunu’nun 64. Maddesi’nde şu şekilde düzenlenmiştir;

Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren iki ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.

İlgili mevzuata baktığımızda telafi çalışması için üç ana neden sayılmıştır. Bunlar;

• Zorunlu nedenlerle işin durması,
• Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması veya azalması,
• İşçinin talebi üzerine idari izin verilmesidir.

İş Kanunu’nda yer verilen ‘zorunlu nedenler’ kavramı oldukça geniştir. Sel ve deprem gibi doğal afet veya işyerinden kaynaklı bir başka zorunlu nedenle ortaya çıkan çalışılmayan sürelerin karşılığında telafi çalışması yapılabilir.

Bayram veya genel tatil nedenleriyle işin durması veya azalması sıkça rastlanan bir durumdur. İşveren, bayram öncesi veya sonrasında mesai yapılması gereken iki günü hafta tatiliyle birleştirerek çalışanlarına daha uzun tatil yaptırabilmektedir. İşveren bu durumda, fazladan verilen iznin yerine telafi çalışması talep edebilir.

Üçüncü neden ise işçinin idari izin talebidir. Çalışma hayatında sık sık, çalışanların çeşitli nedenlerle izne ihtiyaç duyduğu durumlar ortaya çıkmaktadır. İşveren işçinin idari izin talebini kabul edip, daha sonra bu iznin yerine telafi çalışması yaptırabilir. İşçiye verilen izne karşılık telafi çalışması yapılabilmesi için bu iznin, İş Kanunu, iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinleri dışında olması gerekir.

Telafi çalışmasının ne şekilde olacağı da yine Kanun ve ilgili yönetmelikle belirlenmiştir. Buna göre telafi çalışması;

• Çalışılmayan süreyi takip eden 2 ay içinde yaptırılır
• Telafi çalışması günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşamaz
• Telafi çalışması günde 3 saatten fazla olamaz
• Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz

Ayrıca telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64. maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek ve hangi tarihte çalışmaya başlanacağını ilgili işçilere bildirmek zorundadır. Telafi çalışması, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Bu nedenle telafi çalışması yapılan saatler için fazla mesai ücreti ödenmez.