Ancak bazı durumlarda, Belirsiz Süreli İş Sözleşmesiyle tanınan kimi haklar, sonradan imzalanan Toplu İş Sözleşmesinden daha yüksek olabilmektedir.

Örneğin İş Sözleşmesinde ‘ hastalık yardımı’ maddesi yer almakta ve buna göre Sosyal Güvenlik Kurumu ( SGK) tarafından hastalık yardımı ödenmeyen günlerin ücreti işveren tarafından işçiyi ödenmektedir. Daha sonra imzalanan Toplu İş Sözleşmesinde ise hastalık yardımı ile ilgili olarak ‘Kanun hükümleri uygulanır’ denilerek işverenin herhangi bir ödeme yükümlülüğü bulunmadığı hüküm altına alınmıştır.

Bu durumda İş Sözleşmesi hükmü mü Toplu İş Sözleşmesi hükmü mü uygulanır?

Bir diğer ifade ile işçiler, Belirsiz Süreli İş Sözleşmesindeki hastalık yardımını almaya devam edebilirler mi?

Bu husus, 6356 sayılı Sendikalar Ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 36.Maddesinin birinci fıkrasında şu şekilde açıklığa kavuşturulmuştur:

“Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir.”

Bu husus Yargıtay kararlarıyla da açıklığa kavuşmuştur.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/4643 E., 2021/8989 sayılı güncel Kararında şöyle denilmektedir:

“Bu düzenlemelerin Toplu İş Hukukuna yansıyan yönü ise işçi lehine şart ilkesi (işçiye yararlık ilkesi)dir. Mülga 2822 sayılı Yasanın 6 ncı maddesi ve 6356 sayılı Yasanın 36 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre, “Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir.”

 “Kural olarak toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri, işçi ve işveren arasında Kanun gücünde etkiye sahip iken Yasada bu hükme bir istisna getirilerek işyerinde yürürlüğe giren bir toplu iş sözleşmesindeki mevcut iş sözleşmesine oranla işçi aleyhine hüküm ile işyerinde uygulanmakta olan bireysel iş sözleşmesindeki işçi lehine hükmün çatışması durumunda bireysel iş sözleşmesindeki işçi lehine hükmün uygulanmaya devam edeceği öngörülmektedir. Yasadaki bu hüküm emredici niteliktedir.”

Dolayısıyla Yargıtay; işyerinde yürürlüğe giren toplu iş sözleşmesiyle bireysel iş sözleşmesinin çatışması durumunda, bireysel iş sözleşmesindeki işçi lehine hükmün geçerli olacağına karar vermiştir.

Edinilen bilgiye göre; bazı kurumlarda yüzde 2,5’lik zammın uygulanmasına ilişkin oluşan tereddüt üzerine Bakanlık bütün kurumları resmi yazı ile bilgilendirme ihtiyacı hissetti. 

Bakanlığın yazısında; çalışma hayatını düzenleyici, işçi-işveren ilişkilerinde çalışma barışının sağlanmasını kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler almak, iş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemenin asli görevleri arasında olduğu duyuruldu. 

Kamu kesiminde uygulanmak üzere 2021 yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolünün ve bu protokole ek nitelikte Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü’nün imzalandığı hatırlatıldı. 

Hükümetin kamu çalışanlarını enflasyona ezdirmeme politikası doğrultusunda memur ve sözleşmeli personele yapılan %2,5 oranında ek zammın, kamu kurumlarında çalışma barışını sağlamak amacıyla tüm kamu işçilerine 01.01. 2022 tarihinden geçerli olacak şekilde uygulanması gerektiği, işçi ücretlerine zam yapılmış ise oluşan son ücretler üzerine bu zammın yapılacağı, ayrıca toplu iş sözleşmesinde ücret zammı oranında artırılması öngörülen diğer ilgili ödemelerin de yüzde 2,5 oranında artırılması gerektiği belirtildi. 

Kamu kurumlarının bu doğrultuda işlem yapması istendi.

İşte Bakanlığın o Yazısı:  

T.C.

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI

Çalışma Genel Müdürlüğü

Sayı: E-98425987-010.06.02-96684                                     17.02.2022

Konu: Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü (III)

DAĞITIM YERLERİNE

Çalışma hayatını düzenleyici, işçi-işveren ilişkilerinde çalışma barışının sağlanmasını kolaylaştırıcı ve koruyucu tedbirler almak, iş sağlığı ve güvenliğini sağlayacak tedbirlerin uygulanmasını izlemek Bakanlığımızın asli görevleri arasındadır.

Kamu kesiminde uygulanmak üzere 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Ek 2 nci maddesi uyarınca yürürlüğü 2021-2022 dönemi olan kamu kesimi toplu iş sözleşmeleri için bağlayıcı nitelikteki 2021 yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü, 11.08.2021 tarihinde imzalanmıştır. 03.02.2022 tarihinde de 2021 yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü’ne ek olmak kaydıyla Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü (III) imzalanmıştır. İmzalanan Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü (III) doğrultusunda;

Hükümetin kamu çalışanlarını enflasyona ezdirmeme politikası doğrultusunda memur ve sözleşmeli personele yapılan %2,5 (yüzde iki buçuk) oranında zam, kamu kurumlarında çalışma barışını sağlamak amacıyla tüm Kamu işçilerine de bir defaya mahsus olmak üzere 01.01.2022 tarihinden geçerli olmak üzere %2,5 (yüzde iki buçuk) oranında yapılacaktır. 01.01.2022 tarihinde işçi ücretlerine zam yapılmış ise oluşan son ücretler üzerine bu zam yapılacaktır. Ayrıca toplu iş sözleşmesinde ücret zammı oranında artırılması öngörülen diğer ilgili ödemelerde de bu oran dikkate alınacaktır.  

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Ek 2 nci maddesi kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları; 11.08.2021 tarihinde Hükümet, Kamu İşveren Sendikası ve İşçi Sendikaları Konfederasyonları arasında imzalanan “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”ne ve bu protokolün eki niteliğindeki Ek Çerçeve Anlaşma Protokolüne uymakla yükümlüdür.

Ayrıca “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”nün imzalanmasından önceki bir tarihte yürürlüğe girmiş toplu iş sözleşmelerinin de uygulama dönemi için (2021-2022) Çerçeve Protokole uyumu sağlanmalıdır.

Bilgilerinizi ve gereğini arz ve rica ederim.

Nurcan Önder

Bakan a.

Genel Müdür

“Kamu Çerçeve Protokolüne İlişkin Duyuru” başlığıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı resmi sayfasında yayımlanan yazıda da şu ifadelere yer verildi:

“2021 yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolünün uygulanmasına ilişkin 07.01.2022 tarihli genel yazı ilgili kamu kurumlarına gönderilmiştir. Kamu kesiminde uygulanmak üzere 6356 sayılı Kanunun Ek 2’nci maddesi uyarınca yürürlüğü 2021-2022 dönemi olan kamu kesimi toplu iş sözleşmeleri için bağlayıcı nitelikteki 2021 yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü 11.08.2021 tarihinde imzalanmıştır. Kanunun Ek 2’nci maddesi kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları (üniversiteler dahil) Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolüne uymakla yükümlüdür.”

İşçilerin mali ve sosyal haklarını belirleyen toplu iş sözleşmesini inceleyebilirsiniz

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasının ardından kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan yaklaşık 700 bin işçiye %2,5 oranında zammının nasıl uygulanacağı belli oldu.

Kamu Çerçeve Protokolüne eklenen Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü ile kamu kurumlarında çalışan tüm 4/D sürekli işçilerin maaşlarına, 01.01.2022 tarihinden geçerli olmak üzere %2,5 oranında zam yapılması kararlaştırıldı. 01.01.2022 tarihinde işçi ücretlerine toplu sözleşmeden kaynaklı bir zam yapılmışsa ise, %2,5 zam oluşan bu son ücret üzerine yapılacak.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, Türk İş Genel Başkanı Ergün Atalay ve TÜHİS Genel Sekreteri Adnan Çiçek tarafından imzalanan Ek Çerçeve Anlaşma Protokolünde; 6356 sayılı Ek 2. maddesine atıf yapılarak kamu kurum ve kuruluşlarının 11.08.2021 tarihinde Hükümet, Kamu İşveren Sendikası ve İşçi Sendikaları Konfederasyonları arasında imzalanan “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”ne ve bu protokolün eki niteliğindeki Ek Çerçeve Anlaşma Protokolüne uymakla yükümlü olduğu hatırlatıldı.

Ayrıca, “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”nün imzalanmasından önceki bir tarihte yürürlüğe girmiş toplu iş sözleşmelerinde de uygulama dönemi için (2021-2022) Çerçeve Protokole uyumu sağlanması gerektiği belirtildi.

İşte O Ek Protokol

EK ÇERÇEVE ANLAŞMA PROTOKOLÜ (III)

11.08.2021 tarihinde Hükümet, Kamu İşveren Sendikası (TÜHİS) ve İşçi Sendikaları Konfederasyonları arasında imzalanan “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”nün eki niteliğinde olmak kaydıyla;

Hükümetin kamu çalışanlarını enflasyona ezdirmeme politikası doğrultusunda memur ve sözleşmeli personele yapılan %2,5 (yüzde iki buçuk) oranında zam, kamu kurumlarında çalışma barışını sağlamak amacıyla tüm Kamu işçilerine de bir defaya mahsus olmak üzere 01.01.2022 tarihinden geçerli olmak üzere %2,5 (yüzde iki buçuk) oranında yapılacaktır. 01.01.2022 tarihinde işçi ücretlerine zam yapılmış ise oluşan son ücretler üzerine bu zam yapılacaktır.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun Ek 2 nci maddesi kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları; 11.08.2021 tarihinde Hükümet, Kamu İşveren Sendikası ve İşçi Sendikaları Konfederasyonları arasında imzalanan “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”ne ve bu protokolün eki niteliğindeki Ek Çerçeve Anlaşma Protokolüne uymakla yükümlüdür.

Ayrıca “2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü”nün imzalanmasından önceki bir tarihte yürürlüğe girmiş toplu iş sözleşmelerinin de uygulama dönemi için (2021-2022) Çerçeve Protokole uyumu sağlanmalıdır.

Bu Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü 03.02.2022 tarihinde imza altına alınmıştır.

PROF. DR. VEDAT BİLGİN

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANI

ERGÜN ATALAY                                                  ADNAN ÇİÇEK

TÜRK İŞ GENEL BAŞKAN                                TÜHİS GENEL SEKRETERİ

Kamu kurumlarında çalışan ve sayıları yaklaşık 700 bin olan 4/D sürekli işçileri ilgilendiren 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü, 11 Ağustos 2021 tarihinde imzalandı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk İş, Hak İş ve işveren sendikası olarak TÜHİS arasında imzalanan 2021 Kamu Çerçeve Protokolüne göre kamu işçilerinin maaş zammı ile sosyal hak ve yardımlarında önemli iyileştirmeler sağlandı.

Kamu Çerçeve Protokolü ile aylık çıplak brüt ücreti 4.100. TL’nin (günlük 136,67) altında olan işçilerin ücretleri brüt 4.100. TL’ye (günlük 136,67) yükseltildi.

Ücret zamlarındaki artış ise:

• Birinci yıl birinci altı aylık dönem için %12;
• Birinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl birinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı

şeklinde oldu.

Peki Kamu Çerçeve Protokolünün getirdiği bu zamlar tüm işçileri kapsamıyor mu?

2021 Kamu Çerçeve Protokolünden kimler yararlanabilir?

Kamu Çerçeve Protokolü öncesinde imzalanan Toplu İş Sözleşmeleri kapsamındaki işçiler, Kamu Çerçeve Protokolünün getirdiği haklardan yararlanabilirler mi?

Ya da Kamu Çerçeve Protokolü, TÜHİS’e üye olmayan işyerleri için de bağlayıcı mıdır?

Bu yazının PDF formatı için tıklayınız!

BAKANLIKTAN ÖNEMLİ GÖRÜŞ YAZISI!

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, bir kamu kurumunun görüş talebi üzerine bütün bu hususları açıklığa kavuşturdu.

Bakanlığa başvuran Kamu Kurumu, Sendika ile arasında imzalanmış olan bir Toplu İş Sözleşmesinin bulunduğunu, bu çerçevede 11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolünün kurumları açısından uygulanıp uygulanmayacağını, uygulanacak ise hangi tarihten itibaren hüküm doğuracağını ve geriye dönük fark ödemesi yapılıp yapılmayacağını sormuştur.

Çalışma Genel Müdürlüğü, 27.08.2021 tarih ve 2157…. – 915.03…..-E.67… sayılı yazısında; 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolünün, yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içerisinde olan toplu iş sözleşmeleri için bağlayıcı nitelikte olduğu ve taraf konfederasyonlara bağlı işçi sendikaları ile taraf işveren sendikası arasında imzalandığı hatırlatılmıştır.

Daha sonra ise; “… Söz konusu protokolün bağlayıcılık arz edebilmesi için Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ) veya Hak İşçi Sendikaları Konfederasyonuna (HAK-İŞ) bağlı işçi sendikaları tarafından yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içinde olan bir toplu iş sözleşmesinin bulunması, ayrıca işverenin de protokolün tarafı olan Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikasına (TÜHİS) üye olması gerektiği düşünülmektedir.” denilmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü böylece, Kamu Çerçeve Protokolünün TÜHİS’e üye olan işverenler için bağlayıcı olacağını, TÜHİS’e üye olmaksızın sendika ile TİS imzalayan kamu kurumları için bağlayıcı olmayacağını belirtmiştir.

KAMU ÇERÇEVE PROTOKOLÜ HANGİ TOPLU SÖZLEŞMELER İÇİN BAĞLAYICIDIR?

Bakanlığın bu yazısı kapsamında Kamu Çerçeve Protokolünün hangi Toplu İş Sözleşmeleri için bağlayıcı olacağını detaylıca değerlendirelim.

Çalışma Genel Müdürlüğü’nün 27.08.2021 tarihli yazısına göre; TÜHİS’e üye olmayan ve toplu sözleşme sürecini kendisi sonuçlandıran kamu kurumları ve idareler için Kamu Çerçeve Protokolü’nün bağlayıcılığı ve hükümlerinin uygulanma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bakanlık ayrıca, yürürlük başlangıç tarihi 2021 yılı içerisinde olan toplu iş sözleşmeleri için Kamu Çerçeve Protokolü’nün bağlayıcı olacağına dikkat çekmiştir.

Dolayısıyla 2021 yılından önce imzalanan Toplu İş Sözleşmeleri ile TÜHİS’e üye olmaksızın toplu sözleşmesini sonuçlandıran/imzalayan kamu kurumları/idareler için Kamu Çerçeve Protokolü bağlayıcı değildir.

Örnek olarak 2020 yılında imzalanmış bir Toplu İş Sözleşmesi varsa bu TİS, Çerçeve Protokolden etkilenmeyecektir.

Kamu Çerçeve Protokolünün hangi TİS’ler için bağlayıcı olacağına gelecek olursak;

11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolü, bu tarihten sonra imzalanan TİS’ler için tam olarak bağlayıcıdır. Nitekim TÜHİS, üyesi bulunan kurumlar için toplu iş sözleşmelerini, Kamu Çerçeve Protokolüne uygun olarak hızla sonuçlandırmaktadır.

Diğer yandan Kamu Çerçeve Protokolünden önce imzalanan ancak bu Çerçeve Protokole atıf yapılan Toplu Sözleşmeler bulunmaktadır. Örneğin Toplu İş Sözleşmesinin ücret zamları maddesinde;

“- İkinci yıl birinci altı ay ücret zammı olarak, imzalanacak olan 2021 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolündeki zam oranları dikkate alınır” hükmü yer almaktadır.

Bu durumda Kamu Çerçeve Protokolü, söz konusu TİS’ler için atıf yapılan maddelerle sınırlı olmak üzere uygulanacaktır.

Diğer yandan Bakanlık yazısında ayrıca, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 53. Maddesini hatırlatarak, işçiler ile işverenler arasında hizmet akdinden, toplu iş sözleşmesinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının kesin olarak çözüme bağlanmasında görev ve yetkisinin İş Mahkemelerine ait olduğunu belirtmiştir.

SONUÇ

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Türk İş/ Hak İş ve TÜHİS arasında 11/08/2021 tarihinde imzalanan Kamu Toplu İş Sözleşmesi Çerçeve Anlaşma Protokolü, TÜHİS üyesi kurumlar/iadeler için bağlayıcıdır. Dolayısıyla bu tarihten sonra imzalanacak TİS’ler, Çerçeve Protokol hükümleri dikkate alınarak sonuçlandırılmalıdır.

Kamu Çerçeve Protokolü, TÜHİS üyesi olmayan kurumların bu protokolden önce yürütüp sonuçlandırdığı toplu sözleşmeler içinse bağlayıcı değildir.

2021 yılı içerisinde sonuçlandırılan diğer toplu iş sözleşmelerinde Kamu Çerçeve Protokolüne atıf yapılması durumundaysa Çerçeve Protokol, bu maddelerle sınırlı olmak üzere uygulanacaktır.

Bu yazının PDF formatı için tıklayınız!

YASAL UYARI

Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

2021-2022 yılları için geçerli olacak Kamu Çerçeve Protokolüne göre kamu işçilerinin maaş zammı ile sosyal hak ve yardımlarındaki artışlar şu şekilde gerçekleşti:

• Aylık çıplak brüt ücreti 4.100. TL’nin (günlük 136,67) altında olan işçilerin ücretleri brüt 4.100.- TL’ye (günlük 136,67)  yükseltilecek.

Ücret zamlarındaki artış ise şöyle oldu:

• Birinci yıl birinci altı aylık dönem için %12;
• Birinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı;
• İkinci yıl birinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı
• İkinci yıl ikinci altı aylık dönem için %5 + Enflasyon Farkı

Buna göre maaşı asgari ücret düzeyinde olan işçilere yaklaşık 500 TL seyyanen zam uygulanacak. Bu gruptakiler için kümülatif ücret artışı yüzde 34,62 olarak açıklandı.

Ortalamada bütün işçiler için 284,2 TL ücret iyileştirmesi yapılacak. Bunun üzerine birinci altı ay zammı yapılacak.

Çerçeve protokole toplu sözleşmede “hizmet zammı” adı altında çalışma süresine göre ücret artışı sağlandı. Ortalama olarak bu hizmet zammı tutarı 105 TL olarak hesaplandı.

Böylece, ortalama olarak işçilerin birinci yıldaki kümülatif ücret artışı yüzde 27,17 TL olarak hesaplandı.

İKRAMİYE ÖDEMELERİ

İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanacak veya toplu iş sözleşmesi bulunmasına rağmen ilave tediye dışında ödenen ikramiye gün sayısı 30 günün altında olan işyerlerinde birinci yıl için toplam 30 gün, ikinci yıl için ise toplam 40 günlük ücret üzerinden ikramiye ödemesi kararlaştırıldı.

SOSYAL YARDIM ÖDEMESİ

İlk defa toplu iş sözleşmesi imzalanacak veya toplu iş sözleşmesi bulunmasına rağmen sosyal yardım miktarı 350 TL’nin altında olan işyerlerinde bu tutar 350 TL’ye yükseltilecek. Sosyal hakların tamamına 6 aylık dönemler halinde zam artış oranında artırılacak.

HİZMET (KIDEM) ZAMMI

Toplu iş sözleşmelerine işlenmek kaydıyla taraf sendika üyesi işçilere çalıştıkları Kamu Kurum veya Kuruluşlarında geçirdikleri her tam hizmet yılı için hiçbir ödemeyi etkilememek ve müktesep hak sayılmamak kaydıyla brüt 7,00 TL/Ay hizmet zammı verilecek. 696 sayılı KHK ile sürekli işçiliğe geçen işçiler için kıdeme esas yıl başlangıcı sürekli işçiliğe geçilen 02.04.2018 tarihidir.

SOSYAL YARDIMLAR ÜCRET ZAMMI ORANINDA ARTACAK

Toplu iş sözleşmelerinde yer alan maktu ödemeler (ücrete bağlı olmayan ödemeler; doğum, ölüm, evlenme ve yol yardımları, birleştirilmiş sosyal yardım, giyim yardımı ile prim, tazminat, yemek, ek ödeme vb. ödemeler) toplu iş sözleşmelerinin ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibarıyla artırılarak ödenecektir.

Kamu Çerçeve Protokolüne Ulaşmak İçin tıklayınız

Bakan Bilgin’in açıklamalarına göre kamudaki işçilerin taban ücreti 4 bin 100 liraya yükseltildi.

Çalışma Bakanı Vedat Bilgin’in açıklamaları şöyle:

“Taşerondan geçen işçilerin çoğunluğunu oluşturduğu, asgari ücret düzeyinde çalışan bir grup vardı. Bunların sayısı 315 bin kişiydi. Bunların ücretlerine 500 lirayı geçen düzeltme yaptık. Yani 4 bin 100 lira civarında oldu. Bu belki de bugüne kadar seyyanen yapılan en yüksek zam oldu. Bu çok önemli çünkü bundan sonra yapılan pazarlık sonucunda vardığımız artış oranından da ayrıca faydalanacaklar. Birinci 6 ay için yüzde 12, ikinci altı ay için yüzde 5 artı enflasyon farkı olmak üzere yüzde 21’lik ciddi bir ortalama zamma ulaştık. Bütün işçilere yansıyan oranının yüzde 27,17 olduğunu ifade etmek isterim. Bu çok ciddi bir artışıdır.”

İkramiyeler birinci yıl için 30, ikinci yıl için 40 güne çıkartıldı

Sosyal haklarda da iyileştirmeler yapıldığını vurgulayan Bilgin, şunları söyledi: :

“Taşerondan kadroya geçenlerin ikramiyelerini birinci yıl için 30 güne, ikinci yıl için 40 güne çıkarttık. Ücretlere yapılan artışlar, bütün sosyal yardımlara da yansıdı. Sosyal yardımlar 275 liradan 350 liraya yükseltildi.”

Ücretlere 2021-2022’nin ilk 6 ayı için yüzde 12, diğer 6 aylar için yüzde 5 artı enflasyon farkı oranında zam yapıldı.

Bakanlığın teklifi, maaşı 3 bin 577 TL ile 3 bin 750 TL arasında olanlar için seyyanen 100 TL, 3 bin 750 lira ile 4 bin lira arasında ücret alanlar içinse seyyanen 60 TL artış oldu. Ayrıca 2021’nin ilk 6 ayı için yüzde 9, ikinci 6 ay için yüzde 5 artı enflasyon farkı teklif edildi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin ile Türk ve Hak İş heyetleri, 2021-2022 Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolüne ilişkin görüşmeler yapmak üzere bir araya geldiler.

Toplantı sonrası açıklama yapan Türk İş Genel Mali Sekreteri Ramazan Ağar, “Sayın Bakanımız brüt 3577-3750 lira ücret alanlara 100 lira, 3750-4000 liraya kadar ücret alanlara 60 lira seyyanen zam teklif etti” dedi. Ağar, hükümetin birinci 6 ay için yüzde 9, ikinci altı ay için yüzde 5+ enflasyon farkı şeklinde talepte bulunulduğunu söyledi.

Sendikalar, kamu kurumlarında çalışan 700 bin 4/D sürekli işçinin 2021 ve 2022 yılı maaş zamları için ortak talep metni oluşturmuştu.

Sendikalar ile Çalışma Bakanlığı arasında yürütülecek görüşmelerin ardından, 2021-2022 Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü imzalanacak.

Çalışma Bakanlığı ile Türk İş ve Hak İş Konfederasyonları arasında imzalanan çerçeve protokoller, sendikalar ile işyerleri arasında imzalanacak Toplu İş Sözleşmeleri için yol gösterici nitelik taşıyor. İşçilerin mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde, Toplu İş Sözleşmeleri bağlayıcı oluyor.

Toplu İş sözleşmelerinin imza tarihinden önceki bir tarih itibariyle yürürlüğe konulması nedeniyle işçilerin geçmişe dönük olarak alacakları doğmaktadır.

Toplu İş Sözleşmesinin Geçmişe Etkili Olarak Yürürlüğe Konulması nedeniyle ortaya çıkan olarak ücret ve sosyal yardım farkı olarak işçilere ödenmektedir.

Geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulan TİS nedeniyle işçilere yapılan ödemelerin SGK bildirimi ve vergilendirilmesi noktasında zaman zaman soru işaretleri ortaya çıkmaktadır.

TİS farklarının SGK’ya bildiriminin nasıl yapılacağı, ‘Geriye Dönük Olarak Ödenen Toplu Sözleşme Farklarının SGK’ya Bildirimi Nasıl Yapılmalıdır?’ başlıklı makalede detaylı şekilde açıklanmıştır.

Bu yazımızda ise TİS ile geçmişe dönük olarak ödenen ücret farklarının vergilendirilmesinde hangi vergi diliminin esas alınacağı analiz edilecektir.

Bu Makalenin PDF formatı için tıklayınız 

Geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulan TİS farklarının ne şekilde vergilendirileceği hususu, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 166 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği (https://www.gib.gov.tr/node/87329) ile şu şekilde açıklanmıştır:

TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ İLE ESKİYE YÖNELİK OLARAK ÖDENEN ÜCRET FARKLARININ VERGİLENDİRİLMESİ

“Bilindiği gibi, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde ücretin tanımı yapılmış, 94 üncü maddesinde ise yaptıkları ödemelerden vergi tevkifatı yapmak zorunda olan vergi sorumluları belirtilmiştir. Aynı Kanunun 98 inci maddesinde de, “94 üncü madde gereğince vergi tevkifatı yapmaya mecbur olanlar bir ay içinde yaptıkları ödemeler veya tahakkuk ettirdikleri kârlar ve iratlar ile bunlardan tevkif ettikleri vergileri ertesi ayın 20’nci günü akşamına kadar bağlı olduğu vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.” denilmiştir. Kanunun 96 ncı maddesinde ise, vergi tevkifatının nakden veya hesaben yapılan ödemelere uygulanacağı, hesaben ödeme deyiminin de vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade edeceği belirtilmiştir.

Buna göre, toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin uzaması ve sözleşmenin sonraki takvim yılında imzalanması veya sözleşme aynı yılda imzalanmakla beraber sözleşmeden doğan farkların müteakip takvim yılında tahakkuk ettirilerek ödenmesi halinde, toplu sözleşmeden doğan farklar, tahakkuk ve ödemesinin yapıldığı yılın ücreti olarak kabul edilmek suretiyle vergilendirilecektir.

ÖRNEK: 25 işçi çalıştıran (A) Anonim Şirketi 1 Ekim 1990 tarihinde (B) Sendikası ile toplu sözleşme görüşmelerine başlamış ve sözleşme l0 Ocak 1991 tarihinde brüt % 50 artışla imzalanmıştır.

Şirket, toplu sözleşmeden doğan ücret farklarını 20 Ocak 1991 tarihinde tahakkuk ettirerek ödemiştir. 1990 yılının Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ait ücret farkı ödemesi tahakkuk ve ödemenin yapıldığı 1991 yılına ait ücret olarak vergilendirilecektir.”

GELİR İDARESİNİN ÖZELGESİ DE AYNI YÖNDEDİR

Aynı husus, Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın B.07.1.GİB.4.06.16.01-2010-GVK-94-30-248 sayı ve 01/04/2010 tarihli Özelgesiyle de açıklığa kavuşturulmuştur.

 “İlgide kayıtlı özelge talep formunda, Birliğiniz emrinde çalışan işçilerin 21. dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin 1.03.2009 tarihinde bittiği, 22. dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin ise görüşmelerinin 01.03.2009 tarihinde başladığı ve 06.01.2010 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girdiği, buna göre söz konusu sözleşmelerden ilkinin bitiş tarihi ile ikincisinin imzalandığı tarihler arasındaki süreye ilişkin ücret farklarının işçilere Şubat 2010 dönemi içinde ödeneceği belirtilerek, 14.07.2009 tarihinde emekli olarak işyerinizden ayrılan işçilere ödenecek ücret farklarının vergilendirilmesine ilişkin görüşümüzün bildirilmesi istenilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde, “Ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir.

Ücretin, ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez.” hükmü yer almıştır.

Aynı Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında, kimlerin vergi tevkifatı yapmakla yükümlü oldukları hüküm altına alınmış olup, aynı fıkranın 1 inci bendinde de “Hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61 inci maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerden (istisnadan faydalananlar hariç), 103 ve 104 üncü maddelere göre” vergi tevkifatı yapılacağı hükmüne yer verilmiştir.

Yine aynı Kanununun 96 ncı maddesinde, “Vergi tevkifatı, 94 üncü madde kapsamına giren nakden veya hesaben yapılan ödemelere uygulanır. Bu maddede geçen hesaben ödeme deyimi, vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade eder.” hükmü yer almaktadır.

Konu ile ilgili olarak 10.03.1991 tarih ve 20810 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 166 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmış olup, söz konusu Tebliğin “Toplu İş Sözleşmeleri İle Eskiye Yönelik Olarak Ödenen Ücret Farklarının Vergilendirilmesi” başlıklı bölümünün son paragrafında, “Buna göre, toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin uzaması ve sözleşmenin sonraki takvim yılında imzalanması veya sözleşme aynı yılda imzalanmakla beraber sözleşmeden doğan farkların müteakip takvim yılında tahakkuk ettirilerek ödenmesi halinde, toplu sözleşmeden doğan farklar, tahakkuk ve ödemesinin yapıldığı yılın ücreti olarak kabul edilmek suretiyle vergilendirilecektir.” denilmiştir.

Bu itibarla, 14.07.2009 tarihinde emekli olarak işyerinizden ayrılan işçilere ödenecek olan sözleşmeden doğan ücret farkları, hangi dönemle ilgili olduğuna bakılmaksızın, tahakkuk ve ödemenin yapıldığı dönemin ücreti olarak kabul edileceğinden, Şubat/2010 döneminde ödenen ücret farklarının bu dönemin ücreti olarak dikkate alınması ve Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinin 2010 yılı için tespit edilen vergi tarifesindeki matrah ve oranlar esas alınarak, 94 üncü maddeye göre tevkifata tabi tutulması gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.”     

SONUÇ

Hem 166 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde hem de Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Özelgesi’nde açıklandığı üzere;

TİS farklarının vergilendirilmesinde, farkların hangi dönemle ilgili olduğuna bakılmaksızın, tahakkuk ve ödemenin yapıldığı dönemin ücreti olarak kabul edilerek vergilendirilmesi yoluna gidilecektir. Buna göre; örneğin 2020 Kasım ve Aralık ayları için hesaplanacak TİS farkları, ödemenin yapılacağı ay olan 2021 Şubat ayındaki vergi dilimi esas alınarak vergiye tabi tutulacaktır.

Bilindiği üzere; Toplu İş Sözleşme süreçleri genel olarak öngörülenden daha uzun sürmekte ve işveren ile sendikalar arasındaki çetin pazarlık süreci bazen aylar sonra sonuçlanabilmektedir.

Bu durumda Toplu İş Sözleşmeleri, imza tarihi itibariyle değil de bir önceki TİS’in bitiş tarihine denk gelecek şekilde yürürlük tarihi itibariyle hak ve menfaat doğurmaktadır.

Toplu İş sözleşmelerinin imza tarihinden önceki bir tarih itibariyle yürürlüğe konulması uygulamada sıkça görülen bir durumdur. Bu durum iş hukukunda “Toplu İş Sözleşmesinin Geçmişe Etkili Olarak Yürürlüğe Konulması” olarak ifade edilmektedir.

Geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulan TİS nedeniyle, işçilerin geriye dönük alacakları doğmaktadır. Bu alacaklar, ücret ve sosyal yardım farkı olarak işçilere ödenmektedir.

GERİYE DÖNÜK OLARAK ÖDENEN TOPLU SÖZLEŞME FARKLARININ SGK’YA BİLDİRİMİ NASIL YAPILMALIDIR?

Bilindiği üzere;

5510 sayılı Kanun’un 4/1-a kapsamında sigortalı sayılanlar için cari aya ilişkin düzenlenecek asıl, ek veya iptal nitelikteki aylık prim ve hizmet belgesini (APHB)/ muhtasar ve prim hizmet beyannamesini (MUHSGK);

– Ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın 23’ünde,

– Ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 23’ünde, saat 23.59’a kadar e-Sigorta kanalıyla SGK’ ya göndermek zorundadırlar.

Bu yükümlük muhtasar ve prim hizmet beyannamesi için ayın 26’sı olarak uygulanmaktadır.

Ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalıların bildiriminde esas alınacak ay, 15 inci günün içinde bulunduğu aydır.

Sosyal Güvenlik mevzuatına göre aylık prim hizmet belgesi/muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin verilme süreleri Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde bu şekilde belirtilmesine karşın bazı durumlarda bu yükümlülükler süresi dışında yapılmasına rağmen yasal süresinde yapılmış sayılmaktadır.

Bu yazımızı, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde sayılan sözkonusu istisnalardan “toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye dönük olarak yapılacak ödemelerin” SGK bildirimleri ile sınırlandıracağız.

SGK, hem Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nde hem de 2020/20 sayılı Genelgesinde Toplu İş Sözleşmesi nedeniyle geriye dönük olarak ödenecek TİS farklarının Kuruma bildirimlerine açıklık getirmiştir. Buna göre;

a) 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre toplu iş sözleşmesi akdedilen işyerlerinde;

1) Toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihi,

2) Yüksek Hakem Kurulu kararı nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin ise işverenin, toplu iş sözleşmesinin dolayısıyla Yüksek Hakem Kurulu kararının tarafı olan sendikaya üye olması halinde, Yüksek Hakem Kurulu kararının taraf sendikaya tebliğ edildiği tarihi, işverenin herhangi bir sendikaya üye olmamakla birlikte, toplu iş sözleşmesinin dolayısıyla Yüksek Hakem Kurulu kararının tarafı olması halinde, Yüksek Hakem Kurulu kararının işverene tebliğ edildiği tarihi,

3) İşveren ile işyeri sigortalıları arasında akdedilen ve uygulanan iş sözleşmesinin mahkemelerce anılan Kanuna aykırı bulunması ve toplu iş sözleşmesi hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesi gereken ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, mahkeme kararının işverene tebliğ edildiği tarihi,

takip eden ayın/dönemin 23’üne kadar, Kuruma, e-sigorta kanalıyla gönderilmesi veya kağıt ortamında verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş kabul edilir.

Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUHSGK) ile SGK’ya bildirim yapılması halinde, “ takip eden ayın/dönemin 23’üne  kadar” ibaresi “takip eden ayın 26”sı olarak uygulanır.

Özetle; toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin/ek muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihi takip eden ayın/dönemin 23’üne kadar (aylık prim ve hizmet belgesi açısından)/ takip eden ayın 26’sına kadar (muhtasar prim ve hizmet beyannamesi açısından), SGK’ya/Gelir İdaresine, e-sigorta/e-beyanname kanalıyla gönderilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş kabul edilir. (Mahmut Çolak, 2020, https://www.kamuiscileri.net/yargi-kararlari-ya-da-diger-nedenlerle-ilave-tediye-gibi-geriye-donuk-yapilan-odemelerin-sgk-bildirimi-nasil-yapilir-13502.html)

SGK’nın 2020/20 Sayılı Genelgesine göre;

Yasal süresi içinde verilmiş kabul edilen belgelerin verilmesi sırasında aşağıda belirtilen belgeler ile işyerinin tescilli bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne/Sosyal Güvenlik Merkezine başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Buna göre;

1) 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre toplu iş sözleşmesi akdedilen işyerlerinde toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarında işveren, Toplu İş Sözleşmesinin onaylı bir nüshasını dilekçe ekinde Kuruma ibraz edecektir.

2) 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre toplu iş sözleşmesi akdedilen işyerlerinde Yüksek Hakem Kurulu kararı nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarında, işverenin herhangi bir sendikaya üye olmaması halinde Yüksek Hakem Kurulu kararının işverene tebliğ edildiği tarihi gösterir belge ile Yüksek Hakem Kurulu kararı işveren tarafından dilekçe ekinde Kuruma ibraz edilecektir.

3) 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre toplu iş sözleşmesi akdedilen işyerlerinde, işveren ile işyeri sigortalıları arasında akdedilen iş sözleşmesinin mahkemelerce, anılan Kanuna aykırı bulunması ve toplu iş sözleşmesi hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesi halinde geriye yönelik ödenmesi gereken ücret farklarında, işveren dilekçe ekinde söz konusu Mahkeme Kararını, bu kararın kendisine tebliğ edildiği tarihi gösterir belgeyi ve davaya konu olan Toplu İş Sözleşmesi örneğini Kuruma verecektir.

Diğer yandan TİS farklarına ilişkin ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, ödemenin yapıldığı aya ilişkin olarak düzenleneceği açıktır.

SONUÇ

Özellikle 696 sayılı KHK ile kadroya geçen 4/D sürekli işçiler ve belediye şirketlerine geçişleri yapılan belediye şirket işçileri için Toplu İş Sözleşmelerinden kaynaklanan geriye dönek TİS fark ödemeleri yapıldığı bilinmektedir.

İdarelerin/şirketlerin, geriye yönelik ödenmesine karar verilen TİS farklarına ilişkin ek aylık prim ve hizmet belgeleri düzenlemeleri ve ödemenin yapıldığı aya ilişkin ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihi takip eden ayın 23’üne kadar, SGK’ya e-sigorta kanalıyla gönderilmesi veya kağıt ortamında verilmesi gerekmektedir.

Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUHSGK) ile SGK’ya bildirim yapılması halinde, “ takip eden ayın/dönemin 23’üne  kadar” ibaresi “takip eden ayın 26”sı olarak uygulanacaktır.

Toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarında işveren/kurum/idare, işyerinin tescilli bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne/Sosyal Güvenlik Merkezine başvuruda bulunarak Toplu İş Sözleşmesinin onaylı bir nüshasını dilekçe ekinde ibraz edecektir.

YASAL UYARI Bu çalışma Kamutech Yazılım A.Ş. mevzuat grubu uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Makalenin her türlü yayın hakkı Kamutech Yazılım A.Ş.’ye aittir. Kaynak göstermek ve link vermek kaydıyla alıntı yapılabilir.

1 Kasım 2020 tarihinden itibaren 696 KHK’lı sürekli işçiler için yeni bir dönem başlarken işyerinde/işletmede mevcut geçerli bir TİS olması durumunda taşerondan kadroya geçen işçiler de bu TİS’e dahil oldular.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, daha önce yayınladığı bir yazıda, işyerinde/işletmede yürürlükte olan mevcut bir Toplu İş Sözleşmesi varsa, 696 KHK’lı işçilerin bu TİS kapsamında yer alacağını duyurmuştu. 

Ancak pek çok kurumda geçerli bir TİS bulunmadığından taşerondan kadroya geçen işçilerin önemli bir bölümü için yeni dönem Toplu İş Sözleşmesi süreci devam ediyor.

Bu noktada yeni TİS imzalanıncaya kadar 696 KHK’lı işçilerin mali ve sosyal haklarının nasıl belirleneceği tartışma konusu olmaktadır.

Özellikle 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle bu işçilere yüzde 4 ücret artışı yapılıp yapılmayacağı önemli bir soru işaretidir.

Bakanlık 24 Kasım 2020 tarihli yazı ile de; işyerinde/işletmede mevcut uygulanan bir TİS bulunmuyorsa, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince sürekli işçi kadrosuna geçirilen işçilerin, 01.11.2020 tarihinden sonraki dönemde mali ve sosyal haklarının yeni bir toplu iş sözleşmesi imzalanıncaya, daha önce uygulanmakta olan Bakanlıkça yayınlanmış Toplu İş Sözleşmesi esas alınarak belirlenmeye devam edileceğini duyurmuştu.

Bir Üniversite’nin görüş talebine cevap veren Bakanlık yazısında şu ifadelere yer aldı:

“… Bu bağlamda, idarenizin taraf olduğu bir toplu iş sözleşmesi bulunmaması durumunda, yeni bir toplu iş sözleşmesi imzalanıncaya kadar 696 Sayılı KHK’nın geçici 23. maddesi uyarınca, idarelerce sürekli işçi kadrolarına geçirilen işçilerin, ücret ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde Yüksek Hakem Kurulunca karara bağlanmış ve süresi en son sona erecek Toplu İş Sözleşmesi esas alınarak Bakanlığımızca 12.04.2018 tarihinde ilan edilen hükümlerin iş sözleşmesi hükmü olarak devam edeceği değerlendirilmekle birlikte, işçilerle işverenler arasında hizmet akdinden, toplu iş sözleşmesinden veya İş Kanununa dayanan her türlü hak iddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarının kesin çözüme bağlanması görev ve yetkisinin İş Mahkemelerine ait olduğu hususunda bilgilerinizi rica ederim.”

Ancak Bakanlık tarafından yayınlanan görüşlerde, taşerondan kadroya geçen işçilere 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle yüzde 4 zam verilip verilmeyeceği hususu açıklığa kavuşturulmadı.

Öte yandan süresi sona eren toplu iş sözleşmesi hükümlerinin yenisi imzalanıncaya kadar uygulanmaya devam edilmesi, İş Hukukunda Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi olarak bilinmektedir.

Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisinin hukuki dayanağı, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu Sözleşmeler Kanunu’nun 36/2 maddesidir. Söz konusu madde şu şekildedir: “Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.”

Ancak Art Etkisi Kavramının neleri kapsadığı, örneğin süresi sona eren bir toplu sözleşmedeki 6 aylık dilimler halinde verilen maaş artışlarının, TİS sona erdikten sonra da uygulanıp uygulanamayacağı izaha muhtaç bir durumdur.

Bu noktada Yargıtay içtihatlarıyla Art Etkisi kavramının sınırları belirlenmiş, süresi sona eren TİS’ten gelen hangi ödemelerin devam edeceği, hangilerinin etmeyeceği açıklığa kavuşturulmuştur.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2009/48194 E., 2010/432 sayılı Kararında şu hükme yer verilmiştir:

“Taraflar arasında temel uyuşmazlık, ücret artışlarının toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarınca tam olarak yapılıp yapılmadığı ve 31.12.2004 tarihinde süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin art etkisi noktasında toplanmaktadır.

Hükme esas alınan bilirkişi tarafından 1.1.2005 tarihinden sonraki dönem için de her altı ayda bir % 5 ücret artışı uygulanarak bir hesaplamaya gidildiği anlaşılmaktadır. Dosya içeriğine göre 14. dönem toplu iş sözleşmesinin süresi 31.12.2004 tarihinde sona ermiş ve yeni bir toplu iş sözleşmesi imzalanmamıştır. 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunun 6. maddesinde, süresi sona eren toplu iş sözleşmesi hükümlerinin iş sözleşmesi hükmü olarak devam edeceği şeklindeki düzenleme, kazanılmış hakların korunması amacına yöneliktir. Süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin ardından işverenin yürürlülüğü sona eren hükümlere göre yeniden ücret artışı yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bu itibarla mahkemece 1.1.2005 tarihinden sonraki dönem için, süresi sona eren toplu iş sözleşmesinde her altı ayda bir zam öngörüldüğü gerekçesiyle ücret artışına gidilmiş olması hatalı olmuştur.”   

Yine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2010/3008 E., 2010/2916 sayılı Kararındaki hüküm şu şekildedir:

“Taraflar arasında temel uyuşmazlık, ücret artışlarının toplu iş sözleşmesi hükümleri uyarınca tam olarak yapılıp yapılmadığı ve 31.12.2004 tarihinde süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin art etkisi noktasında toplanmaktadır.

Hükme esas alınan bilirkişi tarafından 1.1.2005 tarihinden sonraki dönem için de her altı ayda bir % 5 ücret artışı uygulanarak bir hesaplamaya gidildiği anlaşılmaktadır. Dosya içeriğine göre 14. dönem toplu iş sözleşmesinin süresi 31.12.2004 tarihinde sona ermiş ve sonrasında yeni bir toplu iş sözleşmesi imzalanmamıştır. 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunun 6. maddesinde, süresi sona eren toplu iş sözleşmesi hükümlerinin iş sözleşmesi hükmü olarak devam edeceği şeklindeki düzenleme, kazanılmış hakların korunması amacına yöneliktir.

Süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin ardından işverenin yürürlülüğü sona eren hükümlere göre yeniden ücret artışı yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Bu itibarla mahkemece 1.1.2005 tarihinden sonraki dönem için, süresi sona eren toplu iş sözleşmesinde her altı ayda bir zam öngörüldüğü gerekçesiyle ücret artışına gidilmiş olması hatalı olmuştur.”

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, konuya ilişkin olarak seri halinde verdiği diğer kararlarda da aynı husus üzerinde durmaktadır.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2019/6851 E., 2019/17810 sayılı Kararında ise şu hükme yer verilmiştir.

“Diğer yandan ücret zammı artçı etki olarak devam ettirilmediğinden sendikalı olunmayan bu dönem için ücret zammı hesaplanmaması yerindedir.”

Dolayısıyla Yargıtay içtihatları; Art Etkisi kavramının, süresi sona eren TİS’te öngörülen ücret artışlarını kapsamadığı, dönemsel olarak sınırlandırılmış yüzdelik ücret artışlarının/zam oranlarının işçi açısından “kazanılmış hak” kapsamında olmayacağı yönündedir.

Sonuç olarak Yargıtay kararlarına göre; ‘Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi’ giyim yardımı, gıda yardımı, yemek yardımı, çocuk, yakacak, öğrenim yardımı gibi ‘akçalı alacaklarla’ sınırlı olup, TİS’te dönemsel olarak sınırlandırılmış ücret artışları ‘Art Etkisi’ kapsamında değildir.

Bu nedenle taşerondan kadroya geçen 4/D sürekli işçilere; Bakanlık tarafından 12 Nisan 2018 tarihinde ilan edilen Toplu İş Sözleşmesi ile belirlenen yüzde 4 zamların, 1 Ocak 2021 tarihinden itibaren verilmemesi, yeni TİS imzalanıncaya kadar mevcut yevmiyelerle devam etmeleri, yeni TİS imzalanınca ücret zamlarının geriye dönük olarak uygulanması, ancak 1 Ocak 2021 tarihi itibariyle asgari ücretin altında kalan günlük ücretlerin asgari ücrete çekilmesi, ayrıca yemek, yakacak, çocuk yardımı gibi sosyal yardımların ödenmeye devam edilmesi gerektiğini değerlendiriyoruz.

Bu Yazının PDF formatı için tıklayınız