Dolayısıyla 1 Kasım 2020’den itibaren 696 KHK’lı sürekli işçiler için yeni bir dönem başladı. Bu işçilerin Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimleri, 1 Kasım itibariyle asıl işkollarından yapıldı.

1 Kasım’da başlayan yeni süreçte işçiler, asıl iş kolundan örgütlü sendikaların yürütüp sonuçlandıracağı Toplu İş Sözleşmelerine tabi olacaklar. Bu süreçte; önce asıl işkolunda örgütlü sendika, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına başvurarak yetki tespiti isteyecek. Yetki alan sendika, yetki belgesiyle birlikte, işçilerin çalıştığı kamu kurumuna başvurarak Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini başlatacak. Kamu idaresi bizzat ya da kamu kurumlarının işveren sendikası durumundaki TÜHİS marifetiyle Toplu İş Sözleşmesi sürecini yürütecek. Bu görüşmelerin sonunda imzalanacak TİS ile taşerondan kadroya geçen işçilerin yeni mali ve sosyal hakları belirlenmiş olacak.

Ancak, halihazırda mevcut bir TİS bulunmayan işyerlerinde yeni TİS’in imzalanması birkaç ayı alabilecek bir süreçtir.

Bu noktada kritik soru; 1 Kasım sonrasında yeni bir TİS imzalanıncaya kadar 696 KHK’lı işçilerin mali ve sosyal haklarının nasıl belirleneceğidir.

Peki taşerondan kadroya geçen sürekli işçilere, 1 Kasım sonrasında, süresi sona eren TİS hükümleri uygulanabilir mi?

Kamu idareleri 15 Kasım ve sonraki maaş ödemelerini nasıl yapacaklar?

Bu Yazının PDF formatına ulaşmak için tıklayınız 

Toplu İş Sözleşmesi Art Etkisi Nedir?

Bu noktada, İş Hukukunda önemli bir yeri olan Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi kavramı devreye girecektir.

Varlığı sona eren bir TİS’in hâlâ yürürlükteymiş gibi hüküm ve sonuç doğurmasına ve hukukî bakımdan sanki hâlâ varmış gibi kabul edilmesine “Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi” denilmektedir.

Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisinin hukuki dayanağı, mülga 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu’nun 6. Maddesi ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu Sözleşmeler Kanunu’nun 36/2 maddesi ile bu kapsamdaki Yargıtay kararlarıdır.

2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu’nun 6. maddesinin son fıkrasına göre, sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümlerini yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak varlığını devam ettirir. Aynı düzenlemeye, daha sonra yürürlüğe giren 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 36. maddesinin 2. fıkrasında da yer verilmiştir.

Bu maddedeki hüküm şu şekildedir:

“Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder”.

Söz konusu hükümler, Yargıtay içtihatlarıyla kısaca “Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi” olarak yorumlanmıştır.

Süresi sona eren TİS’in yeni bir sözleşme yapılıncaya kadar uygulanmaya devam edileceğine ilişkin olarak 9. Hukuk Dairesi’nin 2015/18251 E, 2017/22162 sayılı Kararında şu hüküm yer almaktadır:

“6356 Sayılı Yasa’nın 36/2.maddesi ile uyarınca “sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümlerinin yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

Bu devam yeni sözleşme toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmesi olabilir. Dosya içeriğine göre davalı şirket ile Sağlık İşçileri Sendikası arasında akdedilen 15.11.2007- 14.11.2009 yürürlük tarihli Toplu İş sözleşmesi bulunmakta olup, davacıya 14.11.2009 tarihine kadar bu sözleşme hükümleri uygulanmıştır. Davacı ile 01.01.2010 yürürlük tarihli bireysel iş sözleşmesi imzalanmış ve bu sözleşmede açıkça ikramiye, yakacak yardımı, çocuk ve bayram yardımı dahil toplam ücreti kararlaştırılmıştır. İmzalanan bu sözleşme nedeni ile 14.11.2009 tarihinde yürürlüğü sona eren Toplu İş Sözleşmesi 31.12.2009 tarihine kadar hizmet akdi hükmü olarak devam eder.”

“Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi” kavramı Yargıtay kararlarında daha geniş ele alınmış ve İş Hukuku’nun temel bir içtihatı haline gelmiştir.

Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisine ilişkin temel Yargıtay içtihatı; 9. Hukuk Dairesinin 05.12.2007 gün ve 2007/5989 Esas, 2007/37055 Karar sayılı ilamında yer almaktadır. Diğer Yargıtay kararlarında da bu sözkonusu Yargıtay kararına atıf yapılmaktadır.

9. Hukuk Dairesi’nin 2007/5989 Esas, 2007/37055 Kararı şu şekildedir;

“1982 Anayasasının 2. kısmındaki temel haklar ve ödevlerin 3. bölümünde yer alan sosyal ve ekonomik haklar ve ödevleri kapsayan 53/1 maddesinde “işçiler ve işverenler karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma saatlerini düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptir” ifadesi bulunmaktadır. Böylece Toplu İş Sözleşme hakkı en üst normca korunmuştur. İş kolu değişikliği ile sendika üyeliğinin düşeceğine ilişkin düzenleme sendikalar hukuku ile ilgili olup, sendikal örgütlenmenin iş kolu esasına göre yapılması yapılacak Toplu İş Sözleşmesinin o iş kolunda örgütlenen sendika ile yapılacağı ilkelerini tamamlayıcı özellik taşımaktadır. Toplu iş sözleşmeleri butlan, iptal ve işlem temelinin çökmesi ile hükümsüz kalır. Yasa koyucunun amacı Toplu İş Sözleşmesinin yürürlük süresince getirilen hakların, sona ermesinin yaratacağı boşluğun ortadan kaldırılması düşüncesi ile toplu iş sözleşmesini sona erdikten sonrada varlığının korunmasıdır. Dolayısıyla sona eren toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri “art etkisi” olarak devam eder.”

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2014/26827 E., 2014/27762 sayılı Kararında şu hüküm yer almaktadır:

“Bilindiği üzere, toplu iş sözleşmeleri imzalanma süreçleri uzayabilmekte ve bu sebeple toplu iş sözleşmesi düzeninde kesinti meydana gelmemesi amacıyla toplu iş sözleşmelerinin yürürlük tarihleri imza tarihinden önceki bir tarih olarak belirlenebilmektedir. Toplu iş sözleşmelerinin art etkisi de yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar işçilerin toplu iş sözleşmesiyle sağlanan korumadan ve haklardan yararlanmaya devam etmelerine yöneliktir.”

Yine 22. Hukuk Dairesi’nin 2013/26885 E., 2014/36050 sayılı Kararında, “Ayrıca art etki sona eren toplu iş sözleşmesinin normatif hükümlerinin yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam etmesine dayalı olup…” hükmü yer almaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2013/5491 Esas., 2013/8574 sayılı Kararında, 2007/5989 Esas, 2007/37055 sayılı Karara atıf yapılarak şöyle denilmiştir:

“Yasa koyucunun amacı Toplu İş Sözleşmesinin yürürlük süresince getirilen hakların, sona ermesinin yaratacağı boşluğun ortadan kaldırılması düşüncesi ile toplu iş sözleşmesini sona erdikten sonrada varlığının korunmasıdır. Dolayısıyla sona eren toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri “art etkisi” olarak devam eder.(Dairemizin 05.12.2007 gün ve 2007/5989 Esas, 2007/37055 Karar sayılı ilamı).”

SONUÇ

İlgili Kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla açıklığa kavuşturulduğu üzere, süresi sona eren Toplu İş Sözleşmesi’nin hükümleri, yenisi imzalanıncaya kadar uygulanmaya devam edilir. İmzalanacak olan bu yeni sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmesi olabilir. Yani yeni bir toplu iş sözleşmesi veya yeni bir bireysel iş sözleşmesi imzalanıncaya yapılıncaya kadar, süresi sona eren toplu iş sözleşmesinin hükümleri uygulanmaya devam edilir.

“Toplu İş Sözleşmesinin Art Etkisi” denilen bu uygulama ile işçinin TİS’ten gelen hak ve menfaatlerini korunması ve TİS’in sona ermesiyle ortaya çıkacak boşluğun ortadan kaldırılması amaçlanmıştır.

Bu nedenle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan 696 KHK’lı 4-D sürekli işçiler için; işyerinde uygulanan mevcut bir TİS yoksa, süresi sona eren Toplu İş Sözleşmesi’nin hükümleri, yeni TİS imzalanıncaya kadar uygulanacaktır. Bu nedenle mevcut farklı bir TİS bulunmayan merkezi idarelerdeki işçilere, 1 Kasım 2020’den itibaren de süresi sona eren TİS’teki mali ve sosyal hakların uygulanmaya devam edilmesi gerekmektedir.