• SORU: Bu Zamlardan ve Sosyal Haklardan Kimler Faydalanacak?
• SORU: Sendikaya Üye Olma Şartı Var mı? Üye Olmayanlar Zam Alacak mı?
• SORU: Bu Bir Toplu İş Sözleşmesi midir? Değilse Nedir?
• SORU: Ücret Farkları ve Sosyal Yardımlar Geri Dönük (01.01.2018) Hesaplanacak mı?
• SORU: 2018 Ocak-Mart Arasında %3 veya %2 Zam Ödeneceği Açıklanmıştı? Şimdi Ne Oldu?
• SORU: Kamu İdarelerinin ve Belediye Şirketlerinin Bu Zamları ve Sosyal Yardımları Ödememe İmkanı Var mı?
• Son Söz:

Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

Ali Hikmet UĞURLU

GİRİŞ

Taşeron işçilerin ve kamu kurumlarının merakla beklediği, kadroya geçiş sonrasında sürekli işçilerin “ücret, mali ve sosyal haklarının” belirlenmesinde esas alınacak “süresi en son sona erecek Yüksek Hakem Kurulu kararı” en nihayetinde yayınlandı.

375 sayılı KHK’nın Geçici 23. Maddesi Uyarınca İdarelerce Sürekli İşçi Kadrolarına Geçirilen İşçilerin Ücret İle Diğer Mali Ve Sosyal Haklarının Belirlenmesinde Esas Alınacak Toplu İş Sözleşmesi Hükümleri

Kamu Kurum ve Kuruluşlarında kadroya geçen taşeron işçiler için uygulanacak ücret zamları tam metni

Belediye Şirketlerinde kadroya geçen taşeron işçiler için uygulanacak ücret zamları tam metni

Şimdi bu kararın ne anlama geldiğini, “kısa kısa” soru-cevap şeklinde izah edelim:

SORU: Bu Zamlardan ve Sosyal Haklardan Kimler Faydalanacak?

Kamu kurumlarında ve belediye şirketlerinde kadroya geçen ve sayısı 900 bin civarındaki tüm taşeron işçiler, açıklanan ücret zamları ile mali ve sosyal haklardan 31.10.2020 tarihine kadar faydalanacaktır.

SORU: Sendikaya Üye Olma Şartı Var mı? Üye Olmayanlar Zam Alacak mı?

Sendikaya üye olma şartı kesinlikle yoktur. Sendikaya üye olsun veya olmasın, kadroya geçen tüm taşeron işçiler bu haklardan faydalanacaktır.

SORU: Bu Bir Toplu İş Sözleşmesi midir? Değilse Nedir?

696 sayılı KHK ile 31.10.2020 tarihine kadar, kadroya geçen taşeron işçiler ile ilgili olarak işçi sendikalarının yeniden yetki alma ve toplu iş sözleşmesi yapma imkanları kalmamıştır. Bu sebeple yapılan düzenleme bir toplu iş sözleşmesi değildir. Kadroya geçen tüm taşeron işçilerin mali ve sosyal haklarını belirleyen ve ilgili kamu kurumlarını ve belediye şirketlerini bağlayan genel bir düzenlemedir. Başka bir ifadeyle 3 yıllık geçiş süresince toplu iş sözleşmesi yerine ikame edecek, mali ve sosyal hakların çerçevesini belirleyen geçiş düzenlemesidir.

SORU: Ücret Farkları ve Sosyal Yardımlar Geri Dönük (01.01.2018) Hesaplanacak mı?

Evet, ilgili düzenleme şu şekildedir:

İşçilerin 01.01.2018 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır. Ancak bu dönemde verilmiş bir ücret zammı varsa %4(yüzde dört)’ten mahsup edilir.

Anlaşılacağı üzere ücret zamları 01.01.2018 tarihinden itibaren, geriye dönük hesaplanarak ödenecektir. Ancak 01.01.2018-01.04.2018 tarihleri arasında toplu iş sözleşmesi kapsamında verilmiş ücret zammı varsa, %4 zamdan mahsup edilecektir.

Sosyal yardımlar, yıllık izinler vb. sosyal hakların uygulanma tarihi düzenlemede net olarak açıklanmamıştır. Ancak ücret zammı için verilen başlangıç tarihi 01.01.2018 olduğundan, diğer haklarında bu tarih itibariyle başladığı değerlendirilmektedir.

SORU: 2018 Ocak-Mart Arasında %3 veya %2 Zam Ödeneceği Açıklanmıştı? Şimdi Ne Oldu?

Evet, toplu iş sözleşmesi devam ederken 696 sayılı KHK ile sözleşme süresi uzatılan işlerde, 2 aya kadar uzatılan işler için %2 ve daha fazla uzatılan işler için ise %3 oranında zam açıklanmıştır. Bu düzenleme az sayıda hizmet işini ilgilendirmekteydi. İşte bu işlerde ödenen %2 veya %3 zamlar da şimdi verilecek olan %4 zamlardan mahsup edilecektir.

SORU: Kamu İdarelerinin ve Belediye Şirketlerinin Bu Zamları ve Sosyal Yardımları Ödememe İmkanı Var mı?

Yapılan düzenleme, 696 sayılı KHK uyarınca ilgili tüm kurumları bağlayıcı bir düzenlemedir. Kadroya geçen taşeron işçilerin 31.10.2020 tarihine kadar alacakları tüm ücret zamları ve sosyal hakların ödenmesinde bu kararlar esas alınacaktır. Taşeron döneminde uygulanan asgari ücrete dayalı ücretlendirme dönemi kapanmıştır.

Bilindiği üzere Maliye Bakanlığı bu konu üzerinde uzun süredir çalışmaktadır. Ücret zamlarının sorunsuz şekilde ödenmesi ile ilgili gerekli bütçe yönünden gerekli tedbirlerin alındığı ifade edilmiştir.

Son Söz:

Kadroya geçen taşeron işçilerin hepsini kapsayan, mali ve sosyal haklar açısından beklentiye uygun bir düzenleme yapılmıştır. 31.10.2020 tarihine kadar uygulanacak olması, tereddütleri ortadan kaldırmıştır. Tüm işçi kardeşlerimize hayırlı olmasını dilerim.

İdareler açısından ise bütçe yönüyle ek maliyet getirmeyeceği düşünülmektedir. Taşeron şirketlere ödenen SGK işveren payları, en az %4 sözleşme ve genel giderler ile KDV tutarlarını dikkate aldığımızda, verilecek zamlarla birlikte eski maliyetlerin üzerine çıkılmayacağı tahmin edilmektedir.

İlerleyen günlerde konuyla ilgili daha detaylı değerlendirmelerimiz olacaktır.

375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN GEÇİCİ 23. MADDESİ UYARINCA İDARELERCE SÜREKLİ İŞÇİ KADROLARINA GEÇİRİLEN İŞÇİLERİN ÜCRET İLE DİĞER MALİ VE SOSYAL HAKLARININ BELİRLENMESİNDE ESAS ALINACAK TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ HÜKÜMLERİ

375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23. maddesinin altıncı fıkrasında; geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin, anılan madde kapsamında yer alan idarelerce sürekli işçi kadrolarına geçirilen işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesinde esas alınacağı düzenlemiştir.

Geçiş işlemleri tamamlanan işçilere idarelerce uygulanmak üzere, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve 31.10.2020 tarihine kadar uygulanacak olan toplu iş sözleşmesinin ücret, mali ve sosyal haklara ilişkin hükümleri aşağıda yer almaktadır.

• Ücret Zammı:
• 01.2018- 30.06.2018 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 01.01.2018 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır. Ancak bu dönemde verilmiş bir ücret zammı varsa %4(yüzde dört)’ten mahsup edilir.

• 07.2018-31.12.2018 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 30.06.2018 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine 01.07.2018 tarihinden itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır.

• 01.2019-30.06.2019 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 01.01.2019 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır.

• 07.2019-31.12.2019 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 30.06.2019 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine 01.07.2019 tarihinden itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır.

• 01.2020-30.06.2020 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 01.01.2020 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine aynı tarihten itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır.

• 07.2020-31.10.2020 tarihleri arası ücret zammı:

İşçilerin 30.06.2020 tarihinde almakta oldukları günlük çıplak ücretlerine 01.07.2020 tarihinden itibaren %4(yüzde dört) oranında zam yapılmıştır.

• İkramiye:

İşçilere Ocak ve Temmuz aylarında 5’er günlük olmak üzere yılda toplam 10 günlük (5×2=10) ücretleri tutarında ikramiye ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.

• Aylık Ücretle Birlikte Ödenen Sosyal Yardımlar:

A-ÇOCUK YARDIMI:

İşçilere, üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay 25,00(yirmibeş)TL/Ay çocuk yardımı yapılır.

B-YEMEK YARDIMI:

İşçilere fiilen çalışılan günler için bir öğün yemek verilir. Yemek verilmediği takdirde karar tarihinden itibaren fiilen çalışılan günler için 5,00(beş)TL/Gün tutarında yemek bedeli ödenir.

C-TAŞIT YARDIMI:

Mevcut uygulamaya devam edilir.

D-YAKACAK YARDIMI:

İşçilere her ay 30,00(otuz)TL./Ay yakacak yardımı yapılır.

E-SORUMLULUK PRİMİ:

1)DİREKSİYON PRİMİ:

Şoför, operatör ve yardımcılarına fiilen çalışılan günler için 2,00(iki)TL/Gün direksiyon primi verilir.

2)BULAŞICI HASTALIK VE RİSK PRİMİ

Hastanelerin bulaşıcı hastalık riski taşıyan yerlerinde fiilen çalışan temizlik işçilerine fiilen çalışılan günler için 2,00(iki)TL/Gün bulaşıcı hastalık ve risk primi verilir.

3)SİLAH TAZMİNATI:

Görevini ateşli silahlarla icra eden güvenlik görevlilerine, fiilen çalışılan günler için 2,00(iki)TL/Gün silah tazminatı verilir.

• Yıllık Ödenen Sosyal Yardımlar:

A-ÖĞRENİM YARDIMI:

İşveren, işçinin öğrenimdeki her çocuğu için belge ibraz etmek şartı ile yılda bir kez Eylül ayında ödenmek üzere;

İlkokul için 100,00(yüz)TL.

Ortaokullar için 110,00(yüzon)TL.

Lise ve dengi okullar için 120,00(yüzyirmi)TL.

Yüksekokullar ve üniversite için (okulun normal eğitim süresi artı bir yıl süreyle sınırlı olmak üzere) 140,00(yüzkırk)TL.

tutarında öğrenim yardımı yapar.

B-BAYRAM YARDIMI:

İşçilere her yıl Ramazan ve Kurban Bayramlarından bir hafta önce 75,00(yetmişbeş)’er TL. bayram harçlığı verilir.

• Olaya Bağlı Sosyal Yardımlar Ve Diğer Sosyal Yardımlar:

A-EVLENME YARDIMI:

İşyerinde çalışan işçilerin evlenmeleri halinde 140,00(yüzkırk)TL evlenme yardımı yapılır.

B-DOĞUM YARDIMI:

Mevzuat hükümleri uygulanır.

C-HASTALIK YARDIMI:

1.Hastalık nedeni ile iş göremezliğe uğrayan işçilerin 3 (üç) gün ve daha fazla istirahatli olmaları hâlinde Sosyal Güvenlik Kurumunca ödeme yapılmayan günlere ait ücretlerin tamamı ve eksik ödeme yapılan günlere ait ücretlerin bakiyesi işverence ödenir.

İşçinin hastalık nedeniyle işe devam edemediği veya raporlu olduğu sürelere ait yılda 5 defayı geçmemek üzere SGK tarafından ödenmeyen ilk 2 günün ücreti işveren tarafından ödenir.

2.İşçinin, işyerinin bulunduğu mahal veya başka bir mahale sevk suretiyle viziteye çıkması hâlinde, işyerinden ayrı kalacağı zamanlarda; işçiye istirahat verilmeksizin ayakta tedavisine lüzum görüldüğü taktirde geçirdiği süreler için işçi ücretli izinli sayılır.

D-TABİİ AFET YARDIMI:

İşçilerin yangın, deprem, sel ve benzeri afetlerden zarar görmeleri halinde 1.000,00(bin)TL.’ye kadar tabii afet yardımı yapılır.

E-ÖLÜM YARDIMI:

İşçilerin iş kazası sonucu ölümleri halinde yasal mirasçılarına 1.200,00(binikiyüz)TL tutarında; normal ölümleri halinde ise 800,00(sekizyüz)TL tutarında ölüm yardımı yapılır. İşçinin eş, çocuklarının, anne ve babasının ölümleri halinde 300,00(üçyüz)TL tutarında ölüm yardım yapılır.

• Askerlik Yardımı:

Muvazzaf askerlik hizmeti nedeni ile ayrılan işçiye 300,00(üç yüz)TL askerlik yardımı yapılır.

• Hafta Ve Genel Tatillerde Çalışma ve Ücreti:

A- Normal çalışma yapılan yerlerde hafta tatili pazar günüdür. Vardiyalı çalışma yapılan yerlerde hafta tatili çalışmaya başlandığı 6. günü takip eden 7. gündür.

Hafta tatillerinde çalıştırılan işçilere takip eden hafta içinde bir gün izin verilir. Çalışılan bu hafta tatili günü için toplam iki yevmiye ödenir.

B- Kanunda belirtilen ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılacak çalışmalar, önceden işçiye duyurulur. Ulusal bayram, genel tatil günlerinde çalıştırılan işçilere çalıştıkları her bir gün için toplam 3 (üç) yevmiye ödenir.

C- (A) ve (B) bentlerindeki ödemeler için haftalık çalışma süresi şartı aranmaz.

• Gece Çalışması:

Saat 20.00-06.00 arasında yapılan çalışmalar gece çalışmalarıdır. Güvenlik görevlileri hariç bu saatlerde çalıştırılan işçilere ücretleri % 10 zamlı ödenir.

• Fazla Çalışma Ücreti ve Ödenmesi:

Fazla çalışma ücreti normal ücretin %60 zamlısı olarak ödenir.

• İzinler:

A-YILLIK ÜCRETLİ İZİNLER:

Yıllık ücretli izinler konusunda Kanun hükümleri uygulanır. Ancak, yıllık ücretli izin günleri aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

Hizmet süresi;

1 yıldan 5 yıla kadar olanlara 16 gün,

5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 22 gün,

15 yıl ve daha fazla olanlara 28 gün.

yıllık izin verilir.

B- ÜCRETSİZ MAZERET İZNİ:

İşçinin talep etmesi ve mazeretinin makul görülmesi hâlinde işverence yılda 45 (kırkbeş) güne kadar ücretsiz mazeret izni verilebilir.

C- ÜCRETLİ SOSYAL İZİNLER:

ücretli sosyal izin verilir.

• Bildirim Önelleri:

Bildirim önelleri konusunda 4857 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Ancak, bildirim önelleri aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

feshedilmiş sayılır.

• Kıdem Tazminatı, Hesaplanması ve Ödenmesi:

İş sözleşmesi İş Kanunu’nda belirtilen hallerde sona eren işçiye, kıdem tazminatı ödenmesi konusunda aşağıda belirtilen süreler dışında kanun hükümleri uygulanır.

Her tam hizmet yılı için 35 (otuzbeş) gün, işçinin işverenin işini yaparken iş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümü halinde ise 40 (kırk) günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir.

Hatırlandığı üzere, Yüksek Hakem Kurulu kararı ile toplu iş sözleşmesi farkları ödenen ve 696 sayılı KHK ile sözleşme süresi, “kadroya geçiş tarihine kadar” uzatılan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarını ilgilendiren 3 aylık ya da 2 aylık toplu iş sözleşmesi fark ödemeleri için ilan yayınlanmıştı.

Toplu iş sözleşme fark ödemelerini yapacak kurumların bunu aylık prim ve hizmet belgelerinde düzenlemesi gerekiyor. Sosyal Güvenlik Kurumu, geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihini takip eden ayın 23’üne kadar göndermesi gerektiğini bildirdi.

Bildiğimiz üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Toplu İş Sözleşmesi ücret zammı ödeme miktarlarına dair duyuru yayınlamıştı.

Sosyal Güvenlik Kurumu fiyat farkına ilişkin duyurunun 5 Nisan 2018 tarihinde yapılmış olması nedeniyle duyurunun yapıldığı tarihi takip eden ayın 23 üne yani 23 Mayıs 2018 tarihine kadar ücret farklarına ilişkin ek aylık prim ve hizmet belgelerinin SGK’ya verilmesini ve sigorta primlerinin de 31/5/2018 tarihine kadar ödenmesi gerektiğini bildirdi.

İşverenler; yani idareler fark ücretlere ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerini, bu tarihe kadar kağıt olarak düzenleyip vermeli veya e-bildirge sistemi üzerinden TİS farkları olarak göndermelidir.

Duyuruya göre yükümlülüklerin bu tarihlerde yerine getirilmemesi halinde aylık prim ve hizmet belgeleri nedeniyle idari para cezası, primlerin geç ödenmesi nedeniyle de gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır.

İlgili yazı aşağıdaki şekildedir;

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

Sayı : 35158785-309-206.99-E.2551059

Tarih: 10/04/2018

Konu : Kadroya Geçirilen İşçilere Yapılacak Fark Ödemeler

GENEL YAZI

30 Mart 2018 tarihli, 30376 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik ile söz konusu Yönetmeliğe eklenen “geçiş işlemi yapılıncaya kadar ödenecek fiyat farkı” başlıklı geçici 5 inci madde ile,

“375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin onbeşinci fıkrası gereğince süresi uzatılan ihale sözleşmelerinden (aynı kapsamda başka bir yükleniciden doğrudan temin yoluyla karşılananlar dahil olmak üzere), 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde yapılmış ve süresi söz konusu geçici 23 üncü maddenin birinci fıkrasında öngörülen geçiş işleminden önce ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uygulanmaya devam edilir. Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir. Bunlardan kaynaklanan işçiliğe bağlı giderlerde oluşan artışlar kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak ödenir. Fiyat farkı kapsamında yapılacak ödemeler ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesinde kamu kurum ve kuruluşlarınca gerekli tedbirler alınır. Bu madde hükümleri, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki idareler bakımından da uygulanır”

Şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yayımlanan 5 Nisan 2018 tarihli “Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik Uyarınca Belirlenen Ücret Zam Oranları” başlıklı duyuru da;

“Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik, 30.03.2018 tarihli ve 30376 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Yönetmeliğin 1 inci maddesi uyarınca, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin onbeşinci fıkrası gereğince süresi uzatılan ihale sözleşmelerinden (aynı kapsamda başka bir yükleniciden doğrudan temin yoluyla karşılananlar dahil olmak üzere), 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde yapılmış ve süresi söz konusu geçici 23 üncü maddenin birinci fıkrasında öngörülen geçiş işleminden önce ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uzatılmıştır.

Ayrıca uzatılan döneme ilişkin ücret zammının bu süreler için Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranların esas alınarak belirleneceği ve bu oranların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edileceği, hüküm altına alınmıştır.

Yüksek Hakem Kurulunca bu süreler için;

Süresi 3 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %3 zam,

Süresi 2 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %2 zam,

Uygulanması karar altına alınmıştır.”

Şeklinde açıklama yapılmıştır.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin;

Aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesi, verilmesi ve saklanması başlıklı 102 nci maddesinin 6 ncı fıkrasının (a) bendinin 1 numaralı alt bendinde, 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununa göre toplu iş sözleşmesi akdedilen işyerlerinde, toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar verilen ücret farklarına ilişkin düzenlenmesi gereken ek aylık prim ve hizmet belgelerinin, toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihini takip eden ayın 23’üne kadar, Kuruma, e-sigorta kanalıyla gönderilmesi veya kağıt ortamında verilmesi halinde yasal süresi içinde verilmiş kabul edileceği,

Sigorta primlerinin ödenme süresi ve erken ödeme başlıklı 108 inci maddesinin 5 inci fıkrasının (a) bendinin 1 numaralı alt bendinde, toplu iş sözleşmesi nedeniyle geriye yönelik ödenmesine karar veriler ücret farklarına ilişkin sigorta priminin toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihi izleyen ay/dönemin sonuna kadar Kuruma ödenmesi halinde yasal süresi içinde ödenmiş kabul edileceği,

Öngörülmüştür.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilecek olan fiyat farkına ilişkin duyurunun 5 Nisan 2018 tarihinde yapılmış olması nedeniyle duyurunun yapıldığı tarihi takip eden ayın 23 üne yani 23 Mayıs 2018 tarihine kadar ücret farklarına ilişkin ek aylık prim ve hizmet belgelerinin Kurumumuza verilmesi, karşılığı sigorta primlerinin de 31/5/2018 tarihine kadar ödenmesi halinde yükümlülükler yasal süresi içinde yerine getirilmiş olacaktır.

Bu kapsamdaki işverenlerimizin fark ücretlere ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerini, bu tarihe kadar kağıt olarak düzenleyip verebilmeleri veya e-bildirge sistemi üzerinden TİS farkları olarak göndermeleri mümkün bulunmaktadır.

Söz konusu tarihlerden sonra yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde aylık prim ve hizmet belgeleri nedeniyle idari para cezası, primlerin geç ödenmesi nedeniyle de gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır.

Bilgi edinilmesini, gereğinin buna göre yapılmasını rica ederim.

• 1. GİRİŞ
• 2. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN ÜCRET ZAMMINI İLGİLENDİREN MADDELERİ
  • 2.1. Seyyanen Ücret Zammı
  • 2.2. Yüzdelik Ücret Zammı
  • 2.3. İkramiye
  • 2.4. Fazla Mesai Saat Ücreti
  • 2.5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti
  • 2.6. Hafta Tatili Ücreti
  • 2.7. Diğer Ücret Ekleri ve Sosyal Yardımlar
• 3. ÖRNEK FİYAT FARKI HESAPLAMASI
  • 3.1. Ücret Zamlarının Hesaplanmasına İlişkin Rakamsal Örnekler
  • 3.1. Seyyanen ve Yüzdelik Ücret Zamlarının Hesaplanması
  • 3.2. Tatil Günü ve Fazla Çalışma Ücret Zamlarının Hesaplanması
  • 3.3. Ek Ücretler ve Sosyal Yardımların Hesaplanması
  • 3.5. Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklı Fiyat Farkı Tutarına %18 Oranında KDV Eklenecek midir?
  • 3.6. İdare Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Ücret Artışlarını Doğrudan İşçilere Yatırabilir mi?

Ali Hikmet UĞURLU
Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

1. GİRİŞ

11/09/2014 tarihli 6552 sayılı Torba Yasa ile taşeron işçiler ile toplu iş sözleşmesi imzalanmasından kaynaklanan ücret farklarının, ilgili kurum bütçesinden “fiyat farkı” olarak ödenmesinin önü açılmıştır.

Yasanın hangi işleri kapsadığı, ne tür koşulları içerdiği ve toplu iş sözleşmesinin imzalanmasına kadar geçen aşamaları “Kamu Kurumları Açısından Taşeron İşçilerin Toplu İş Sözleşmesi Hakları” adlı makalemizde detaylıca ele aldık.

Bu makalemizde ise çoğunluğu Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve birbiri ile benzerlikler içeren toplu iş sözleşmesi hükümlerini inceleyeceğiz.

Toplu iş sözleşmesi hükümlerinin İdarelerce nasıl uygulanması gerektiği ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ücret farklarının nasıl hesaplanacağı ve hakedişlere fiyat farkı olarak nasıl yansıtılacağını, rakamsal örneklerle açıklıyoruz.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.

2. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN ÜCRET ZAMMINI İLGİLENDİREN MADDELERİ

Makalemizde toplu iş sözleşmesi hükümleri içerisinde işçilere yönelik “ücret zammı” içeren maddelerini, başka bir ifadeyle “işçiliğe bağlı ücret artışlarını” ele alıyoruz.

2.1. Seyyanen Ücret Zammı

İşçinin almakta olduğu günlük çıplak ücretine seyyanen (Örn: 4,00 TL) uygulanan zamdır. Zam tutarı, işçinin o ay çalıştığı gün sayısı (SGK prim günü) ile seyyanen verilen zam tutarının çarpılması suretiyle hesaplanır.

2.2. Yüzdelik Ücret Zammı

İşçinin almakta olduğu günlük çıplak ücretlerine yüzdelik (Örn: %1) uygulanan zamdır. Öncelikle işçinin bir günlük çıplak ücreti hesaplanır. Bu ücrete belirtilen yüzde oranında zam eklenir. Ardından işçinin o ay çalıştığı gün sayısı (SGK prim günü) ile zam eklenmiş günlük ücret çarpılır.

2.3. İkramiye

Genellikle yılda iki kez, işçilerin örneğin 5’er günlük ücretleri tutarında ikramiye ödenmesi hükmü yer alır. Burada dikkat edilecek husus 5 günlük ücretin zamlı ücret (seyyanen veya yüzde olarak eklenmiş ücret) üzerinden hesaplanması gerektiğidir.

2.4. Fazla Mesai Saat Ücreti

Haftalık 45 saati aşan çalışmalarda İş Kanunu’na göre fazla çalışma ücreti bir saatlik ücretin yüzde 50’sinden az olamaz. Toplu iş sözleşmelerinde bu oran genellikle %60 olarak belirlenir. Burada dikkat edilecek husus ise saatlik ücretin, zamlı ücret (seyyanen veya yüzde olarak eklenmiş ücret) üzerinden hesaplanması gerektiğidir.

2.5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmalar için İş Kanunu’na göre en az 1 günlük yevmiye daha ödenir ve işçiye toplamda 1+1=2 yevmiye ödenmiş olur. Toplu iş sözleşmelerinde ise ulusal bayram ve genel tatil günleri için genellikle 2 yevmiye yani toplamda 1+2=3 yevmiye ödeneceğine ilişkin düzenleme yapılır. Yine burada dikkat edilecek husus ise günlük ücretin, zamlı ücret (seyyanen veya yüzde olarak eklenmiş ücret) üzerinden hesaplanması gerektiğidir.

2.6. Hafta Tatili Ücreti

Öncelikle ifade etmek gerekir ki personele dayalı hizmet alımı ihalelerinde İdarelerce kullanılması zorunlu olan KİK İşçilik Hesaplama modülünde, hafta tatili günü çalışmaları için herhangi bir birim fiyat hesaplanmamaktadır. Dolayısıyla işçilerini hafta tatili günlerinde çalıştırmak isteyen bir İdarenin, bunu ihaleye çıkarken öngörmesi mümkün olmamaktadır.

Taşeron işçilerini hafta tatili günlerinde çalıştıran İdarelerin, ihalede ulusal bayram ve genel tatil günü için teklif edilen birim fiyatı kullanması, mevzuata aykırı ve hatalı olacağı için sözleşme imzalandıktan sonra hafta tatili çalışmaları için “yeni birim fiyat” oluşturması ve iş artışına gidilmesi bu sorunu çözecektir.

Hafta tatili gününde yapılan çalışmalar için İş Kanunu’na göre işçiye en az 1,5 günlük yevmiye ödenir ve işçiye toplamda 1+1,5=2,5 yevmiye ödenmiş olur. Toplu iş sözleşmesi hükümlerinde ise genellikle hafta tatilinde çalışan işçiye 1 günlük yevmiye ve takip eden hafta içinde 1 günlük izin yani 2 yevmiye + 1 gün izin verilmesi öngörülmektedir.

İşin niteliği gereği, takip eden hafta içinde işçiye izin verilmesi mümkün olmayan işlerde -işçinin de onayı ile- 1 günlük izin ücrete çevrilip, toplamda 3 yevmiye olarak ödenebilir. Yine burada dikkat edilecek husus ise hesaplamalarda baz alınacak ücretin, zamlı ücret (seyyanen veya yüzde olarak eklenmiş ücret) üzerinden hesaplanması gerektiğidir.

2.7. Diğer Ücret Ekleri ve Sosyal Yardımlar

Toplu iş sözleşmelerinde işçinin asıl ücretine ek olarak sağlanan diğer ücretler ve herhangi bir iş karşılığı olmaksızın sağlanan sosyal yardımların ödenmesi öngörülmektedir. Bu ücret genellikle şöyledir;

a) Bayram Yardımı

b) Yakacak Yardımı

c) Doğum Yardımı

d) Çocuk Yardımı

e) Öğrenim Yardımı

f) Evlenme Yardımı

g) Ölüm Yardımı

h) Doğal Afet Yardımı

i) …

Söz konusu ücret ekleri ve sosyal yardımlar için toplu iş sözleşmelerinde genellikle yürürlük süresi boyunca uygulanmak üzere sabit tutarlar belirlenmiştir. İşçiler belirtilen koşulları sağladığı takdirde söz konusu tutarlar o ayki ücretlerine eklenecektir.

3. ÖRNEK FİYAT FARKI HESAPLAMASI

Fiyat farkı hesaplamasıyla ilgili olarak “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliğin” 5’nci maddesinde;

“Alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışlar, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak alt işverene ödenir” denilmektedir.

Görüldüğü üzere toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ilave ücretlere işveren maliyeti eklenmek suretiyle fiyat farkı olarak ödenecektir.

3.1. Ücret Zamlarının Hesaplanmasına İlişkin Rakamsal Örnekler

Örnek hizmet alımı işimizde toplu iş sözleşmesi 01.11.2015 – 31.12.2017 tarihleri arasında yürürlükte olacaktır. Örneklerimiz asgari ücret (%0 fazlası) üzerinden yapılacaktır. Toplu iş sözleşmesinin ücret farklarına ilişkin maddeler aşağıdaki tabloda belirtildiği gibidir.

3.1. Seyyanen ve Yüzdelik Ücret Zamlarının Hesaplanması

Toplu iş sözleşmesinde seyyanen ve yüzdelik ücret zamlarının, işçinin günlük çıplak ücreti üzerinden hesaplanacağı ifade edilmiştir. Çıplak ücret işçinin yaptığı iş karşılığında aldığı esas ücretidir. Diğer ücretler ve sosyal yardımlar ise (fazla mesai, yol, yemek, ikramiye, sosyal yardımlar… gibi) çıplak ücrete dahil edilmez.

Hesaplamada dikkatinizi çekeceği üzere, zamlar önce günlük ücretlere uygulanmıştır. Bunun nedeni toplu iş sözleşmesinin ilgili maddesinde bu şekilde uygulanacağı ifade edildiği içindir. Zam eklenen günlük ücret; 30 ile çarpılarak aylık zamlı ücret ve 7,5’e bölünerek de saatlik zamlı ücret hesaplanmıştır.

3.2. Tatil Günü ve Fazla Çalışma Ücret Zamlarının Hesaplanması

Toplu iş sözleşmesinde ulusal bayram ve genel tatil günü çalışmaları için toplam 3 yevmiye ve fazla çalışma ücretleri için saatlik ücretin %60 fazlasının uygulanacağı ifade edilmiştir.

Hesaplamada dikkatinizi çekeceği üzere tatil günü ücreti ve fazla çalışma birim fiyatları ve ücret farkları hesaplanırken, seyyanen veya yüzdelik zam uygulanmış günlük ve saatlik ücretler esas alınmıştır.

3.3. Ek Ücretler ve Sosyal Yardımların Hesaplanması

Toplu iş sözleşmesinde belirtilen hükümler doğrultusunda, işçiye ödenecek ek ücret ve sosyal yardımlar ay bazında hesaplanır.

Görüldüğü üzere 2015 Kasım-Aralık dönemine isabet eden sadece aylık ödenen sosyal yardımlardır. 2016 yılı Ocak-Eylül dönemine ise ikramiye, bayram yardımı ve öğrenim yardımı ödemeleri eklenmiştir.

3.4. Yükleniciye Fiyat Farkının Ödenmesi

Yukarıda hesaplanan ücret zamları ve ek ücretlere ilişkin işveren SGK primleri eklenerek bulunan tutar yükleniciye fiyat farkı olarak ödenecek tutardır.

SGK primleri işveren oranları şöyledir:

Buna göre hesaplanan ücretlere %22,5 işveren SGK primi eklenerek fiyat farkı tutarı bulunacaktır.

Ölüm, doğum, evlenme yardımlarının tamamı ile aile ve çocuk yardımlarının bir kısmı SGK primlerinden istisna edilmiştir. Bu husus 5510 Sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nun 80’nci maddesinin 3-b bendinde;

“ Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz” şeklinde ifade edilmiştir.

Buna göre Yükleniciye yapılacak fiyat farkı ödemelerinde SGK prim istisnalarının dikkate alınması gerekir. Yani aşağıda belirtilen istisnalar düşüldükten işveren primlerinin hesaplanması gerekir.

Not: Çocuk yardımı SGK prim istisnası en fazla 2 çocuk ile sınırlıdır.

İşçilere ödenen çocuk yardımı, evlenme ve doğum yardımlarının bir kısmı gelir vergisinden istisna edilmiştir. Söz konusu gelir vergisi istisnası 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25’nci maddesinin 4 ve 5 no.lu bendinde;
…

4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktarları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.);

5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu istisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tutarına kadar olan yardım kısmına uygulanır.);

… şeklinde ifade edilmiştir.

Gelir vergisi istisnaları işçiye ödenecek net ücretle ilgili olup, yükleniciye ödenecek fiyat farkı tutarına direkt bir etkisi yoktur.

Yüklenici söz konusu vergi istisnalarını yasal mevzuata uygun olarak hesaplamak ve işçi ücretlerini bu doğrultuda yatırmak zorundadır. İdare, Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 38’nci maddesi gereğince, Yüklenici tarafından hazırlanan işçi bordrolarını doğru hazırlayıp hazırlamadığını kontrol etmekle ve hata yapıldığı ettiği takdirde ilgili maddeye göre bunu Yükleniciye düzelttirmekle sorumludur.

3.5. Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklı Fiyat Farkı Tutarına %18 Oranında KDV Eklenecek midir?

11/09/2014 tarihli 6552 sayılı torba yasa ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesine eklenen fıkrada; toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ödemelerin “fiyat farkı” ödemesi olduğu ifade edilmektedir. Bu nedenle toplu iş sözleşmesinden kaynaklı olarak Yükleniciye yapılan ödemeler fiyat farkı mahiyetindedir.

Fiyat farkı ödemeleri, (diğer fiyat farkı ödemelerinde olduğu gibi) hakediş raporu içinde fiyat farkı hesap tablosunda gösterilir ve %18 KDV eklenerek Yükleniciye ödenir.

3.6. İdare Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Ücret Artışlarını Doğrudan İşçilere Yatırabilir mi?

Konuyla ilgili merak edilen hususlardan birisi de toplu iş sözleşmesi neticesinde ortaya çıkan ücret zamlarının İdarelerce doğrudan (alt işvereni devre dışı bırakıp) işçi hesaplarına yatırılmasının mümkün olup olmadığı sorusudur.

Bu sorunun amacı, toplu iş sözleşmesi sonucunda İdare bütçesinden ayrıca alt işveren maliyeti ve KDV ödenmesinin önüne geçilmesi ve ortaya çıkacak ödemelerin bütçeye daha az yük getirmesi düşüncesidir.

Tabi ki böyle bir uygulama mevzuata aykırı olacaktır. Gerek toplu iş sözleşmesinden kaynaklı fiyat farkı ödenmesine ilişkin Kanun ve Yönetmelik düzenlemeleri, gerekse 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat gereğince sözleşme kapsamında gerçekleştirilen işlerin bedellerinin alt işverene ödenecek şekilde hesap edilmesi gerekmektedir.

Makalenin PDF halini indirmek için tıklayınız.