Karayolları, Demiryolları, il özel idareleri, şeker fabrikaları, elektrik üretim santralleri, kömür işletmeleri, üniversiteler ve hastanelerin de aralarında olduğu kamu kurum ve kuruluşlarındaki 700 binden fazla işçiyi ilgilendiren 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü görüşmelerinde süreç devam ediyor.

Birlikte hareket eden TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ’in işçi kesimini temsil ettiği görüşmelerde, gözler, işverenleri temsil eden Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası’na (TÜHİS) çevrildi.

İşçi tarafının 20 Ocak’ta sunduğu taleplere karşı TÜHİS’in, 5 Nisan Çarşamba günü yapılacak görüşmede ilk teklifini masaya getirmesi bekleniyor.

Taban ücret 15 bin liraya yükseltilsin talebi

Görüşmelerde, işçileri temsil eden TÜRK-İŞ ve HAK-İŞ’in belirlediği ortak taleplerde, ” aylık brüt taban ücretin 15 bin liraya yükseltilmesi, bunun yapılmasının ardından bütün ücretlere yüzde 15 refah payı ilave edilmesi” yer alıyor.

Taban ücret artışı ve refah payının eklenmesinin sonra ise birinci altı ay için yüzde 45, ikinci, üçüncü ve dördüncü altı aylar için yüzde 5’er zam ve enflasyon farkı isteniyor.

Bunlarla birlikte, belediye ve il özel idare şirketlerindekileri de dahil tüm kamu işçilerine ilave tediye talep ediliyor.

Diğer sözleşmeleri de yakından ilgilendiriyor

Öte yandan, yaklaşık 3,5 milyon memur ile 2,5 milyon memur emeklisinin maaşlarına yapılacak zam oranının belirleneceği 2024-2025 yıllarını kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme görüşmeleri, 1 Ağustos itibarıyla başlayacak.

Bu doğrultuda, kamu işçilerini ilgilendiren 2023 Yılı Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü, memurların toplu sözleşmesi başta olmak üzere özel sektörde imzalanacak toplu iş sözleşmelerin çerçevelerini belirlemesi açısından da önem taşıyor.

Anayasa Mahkemesinin kararına konu olan olay şöyle gelişti:

İşçi olarak çalıştığı Belediyeden emekli olan İsmail Avcı, çalıştığı döneme ilişkin toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacağının ödenmesi istemiyle Belediye aleyhine alacak davası açmıştır. İsmail Avcı, davayı belirsiz alacak davası olarak açmanın yanında talep ettiği tazminat miktarını da 6.539,68 TL olarak göstermiştir. Daha sonra İsmail Avcı, bilirkişi raporunu da gözetmek suretiyle tazminat talebini 11.745,23 TL’ye yükseltmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi davayı kısmen kabul ederek İsmail Avcı’ya 8.827,97 TL tazminat ödenmesine hükmetmiştir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, alacağın belirsiz olmadığını kabul ederek İsmail Avcı’nın tam/kısmi alacak ( genel eda) davası açmak yerine koşulları oluşmadan belirsiz alacak davası açmasında hukuki yararının bulunmadığını belirtmiş ve davanın usulden reddi gerektiği gerekçesiyle Asliye Hukuk Mahkemesi kararını bozmuştur. Asliye Hukuk Mahkemesi bozma kararına uyarak ve bozma kararındaki gerekçeyi benimseyerek hukuki yarar yokluğundan davayı usulden reddetmiş ve karar Daire tarafından onanmıştır.

Bu gelişmeler üzerine İsmail Avcı, işçilik alacağının ödenmemesinden dolayı açtığı davanın dava şartı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek bireysel başvuru kapsamından Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. 

AYM’nin kararı özetle şöyle: 

“Belirsiz alacak davası, ilk kez 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nuyla getirilen bir dava türü olup davanın açıldığı tarihte alacağını tam olarak hesaplayamayan davacının zamanaşımı nedeniyle hak kaybına uğramasının önlenmesini hedeflemektedir. Böylece davacı, dava dilekçesinde alacağın tam miktarını gösterme mecburiyetinden kurtulmakta; yargılama sırasında tespit edilen gerçek alacak miktarına -davanın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın ve zamanaşımı riskiyle karşılaşmaksızın- kavuşma imkânı elde etmektedir. Dolayısıyla belirsiz alacak davasının alacaklının mahkemeye erişim hakkından yararlanması bakımından genel eda davasından farklı olarak bazı ek avantajlar getirdiği anlaşılmaktadır.

6100 sayılı Kanun’un 107. maddesinin gerekçesinden de anlaşılacağı üzere belirsiz alacak davasının öngörülme amacı hak arama hürriyetinden yararlanılmasını sağlamak ve kişilerin mahkemeye erişimlerini kolaylaştırmaktır. Kanun koyucu, alacaklının alacağını tam olarak hesaplamasının mümkün olmadığı durumlarda usule ilişkin gereklilikler sebebiyle hak kaybına uğramasını önlemek amacıyla belirsiz alacak davası açılması imkânı getirmiştir. Bu yönüyle belirsiz alacak davasının, esasın usule feda edilmesini önlemeye yönelik olarak getirilen bir hukuki çare olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçülü olabilmesi için davanın hukuki yarar yokluğundan reddedilmesinin son çare olması gerekir. 6100 sayılı Kanun’un 119. maddesinde dava dilekçesinde talep sonucunun eksik olması hâlinde hâkimin davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre vereceği hükme bağlanmıştır. Yine aynı Kanun’un 115. maddesinin (2) numaralı fıkrasında dava şartı noksanlığının giderilmesinin mümkün olması durumunda bunun tamamlanması için kesin süre verileceği ve bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davanın dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedileceği belirtilmiştir. 6100 sayılı Kanun’un 31. maddesinde de hâkimin belirsiz veya çelişki gördüğü hususları açıklatma yetkisini haiz olduğu ifade edilmiştir.

Belirtilen hükümlerin usulüne aykırı olarak düzenlenen dava dilekçelerinin usulüne uygun hâle getirtilmesi için hâkime güçlü yetkiler verdiği görülmektedir. Hâkime bu yetkilerin tanınmasının amacı davacının maddi hakkının birtakım şekil eksiklikleri sebebiyle usule feda edilmesinin önlenmesi ve bu suretle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkından yararlanmasının sağlanmasıdır. Dolayısıyla hatalı olarak belirsiz alacak davası biçiminde açıldığının düşünülmesi hâlinde davanın genel eda davası olduğu kabul edilerek başvurucunun talep sonucunu netleştirmesi için başvurucuya süre verilmesinin davanın usulden reddi biçimindeki ağır bir müdahaleden kaçınılmasını sağlayacak bir araç olduğu görülmektedir. Daire, belirsiz alacak davasında talebin açık olması sebebiyle 6100 sayılı Kanun’un 119. maddesi uyarınca süre verilemeyeceğini kabul etmiş ise de davanın genel eda davası olarak kabulü hâlinde talep sonucunun eksik hâle geleceği açıktır. Yöntemince düzenlenmediği kabul edilen bir dava dilekçesinin düzeltilmesi ve yöntemine uygun hâle getirilmesi için süre verilmesi başvurucunun mahkemeye erişim hakkından yararlanmasını güvence altına alacaktır.

Kanun koyucunun davacıların mahkemeye erişim hakkından yararlanmalarının kolaylaştırılması amacıyla getirdiği belirsiz alacak davası açma imkânı somut olayda Dairenin katı yorumu sebebiyle davacı aleyhine sonuçlar doğurmuştur. Başvurucu, sırf dava dilekçesinde davasının belirsiz alacak davası olduğunu belirtmiş olması sebebiyle medeni hakkıyla ilgili bir uyuşmazlığını mahkemede öne sürme hakkından mahrum kalmıştır. Başvurucunun hatalı olarak belirsiz alacak davası açmış olması sadece belirsiz alacak davasıyla getirilen avantajlardan yararlanamaması sonucunu doğurmamış, genel eda davasıyla elde edebileceği hakları yitirmesine de yol açmıştır.

Mahkemeye erişim yönünden ek avantajlar sağlayan bir davanın koşullarının oluşmamış olmasının bu ek avantajların izalesiyle sınırlı bir etki doğurması makul karşılanabilir. Böyle bir durumda kişinin bu ek imkânlardan yararlandırılmaması sonucunu doğuracak bir aracın seçilmesinin kişiye ağır bir külfet yüklemediği değerlendirmesi yapılabilir. Ne var ki koşulları oluşmadan belirsiz alacak davası açıldığı gerekçesiyle kişinin belirsiz alacak davasıyla getirilen avantajlardan yararlanamamasının ötesinde mahrumiyetlerle karşılaşmasına yol açacak müdahaleler, son çare olarak kabul edilemez. Somut olayda başvurucunun koşulları oluşmadan belirsiz alacak davası açtığının kabulü, sadece başvurucunun zamanaşımı veya davanın genişletilmesi yasağı ile ilgili avantajlardan yararlanamamasıyla sınırlı sonuç doğurmamış; toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacağını dava konusu etmesini bütünüyle imkânsız hâle getirmiştir.

Sonuç olarak başvurucunun, şartları oluşmadan açtığı belirsiz alacak davasının dava şartı yokluğundan reddedilmesinin -usul hukukundaki imkânlar gözetildiğinde- başvurulabilecek son çare olmadığı değerlendirilmiştir. Davanın hukuki yarar yokluğundan reddi suretiyle mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalede, medeni hakla ilgili uyuşmazlığın karara bağlanması yönünden en etkili olan davanın açılmasını sağlama amacına ulaşılması için daha hafif müdahale teşkil eden aracın seçilmesi yerine başvurucunun mahkemeye erişimini imkânsız kılan ağır bir aracın tercih edilmesinin gereklilik şartına uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.”

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, İsmail Avcı’nın şartları oluşmadan açtığı belirsiz alacak davasının dava şartı yokluğundan reddedilmesinin, başvurulabilecek son çare olmadığına karar vermiştir. Davanın hukuki yarar yokluğundan reddinin İsmail Avcı’nın mahkemeye erişim hakkına müdahale olduğuna ve işçiye 10 bin TL manevi tazminat ödenmesine karar verdi. 

Yazıda, Çalışma Bakanlığı tarafından 12 Nisan 2018’de yayınlanan ve kadroya geçen işçilerin haklarını düzenleyen Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine atıf yapılarak yıllık izinlerle ilgili şu hükme yer verildi; “Yıllık ücretli izinler konusunda Kanun hükümleri uygulanır. Ancak, yıllık ücretli izin günleri aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Hizmet süresi; 1 yıldan 5 yıla kadar olanlara 16 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 22 gün, 15 yıl ve daha fazla olanlara 28 gün yıllık izin verilir.”

Yazının devamı ise şöyle; 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kadroya geçen sürekli işçiler 2018 yılına ait izinlerini 2019 yılında kullanmaya hak kazanacaklarından, işçilerin kadroya geçmeden önceki kalan izinlerini en geç 15.12.2018 tarihine kadar kullanmaları gerekmektedir. Söz konusu kalan izinlerin tespiti ve ÇKYS’ye (Çekirdek Kaynak Yazılım İstemi) girilmesi için ekte belirtilen tablonun 19.07.2018 saat 12:00’a kadar ivedilikle doldurulup hususunda; Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.

Bu yazı, kadroya geçen işçilerin toplu iş sözleşmesi hükümlerinden kaynaklanan +2 gün izinlerinin ne zamandan itibaren geçerli olacağına da açıklığa kavuşturuyor. Yazıya göre kadroya geçen işçilerin toplu iş sözleşmesi ile kazandıkları +2 gün yıllık izin hakları 2019’da geçerli olacak. 2018’de ise kadroya geçmeden önceki yıllık izinlerin kullanacaklar.

Öte yandan yazıda yer alan “… işçilerin kadroya geçmeden önceki kalan izinlerini en geç 15.12.2018 tarihine kadar kullanmaları gerekmektedir.” ifadesinin, İş Hukuku nazara alındığında bağlayıcılığı söz konusu değildir. İşçilerin kullanılmayan yıllık izinleri hiçbir şekilde yanmaz, silinmez, kaybolmaz. Bir sonraki yıla devreder.

Sağlık Bakanlığı’nın yazısına ulaşmak için tıklayınız.

Taşıt Yardımı Aynı Devam Etmeli

Bakanlığın yazısında taşıt yardımı ile ilgili olarak, kadroya geçiş öncesindeki uygulamanın devam etmesi gerektiği belirtildi.

Yemek Yardımında Yüksek Olan Bedel Ödenir

Yemek bedeli ile ilgili olarak ise, Çalışma Bakanlığı tarafından yayınlanan toplu iş sözleşmesi hükümlerinde günlük 5 TL yemek bedeli ödenmesine ilişkin bulunsa da ihale sözleşmesinde daha yüksek yemek bedeli öngörülen işçilere, yüksek olan yemek bedelinin ödenmesine devam edilmesi gerektiği belirtildi.

Hangi İşçi Sendika veya Dayanışma Aidatı Öder

Sendika veya dayanışma aidata ile ilgili olarak ise toplu iş sözleşmesi bulunmadığından veya sona erdiğinden ücret ile mali ve sosyal hakları Çalışma Bakanlığı tarafından yayınlanan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre belirlenen işçilerden üyelik veya dayanışma aidatı kesilemeyecek.

Bayram ve Tatil Ücreti İşçi Lehine Artırılabilir

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması halinde, ücret konusunda ihale sözleşmesinde, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 44. Maddesi’nde yer alan hükmün üstünde bir ücret öngörülmüş ise mevcut uygulamanın devam etmesi gerektiğine yer verildi.

Sağlık Bakanlığı’nın yazısına göre çocuk yardımı ve yakacak yardımı brüt bedel üzerinden ödenecek.

Geçişten önce herhangi bir toplu iş sözleşmesine tabi olmayan ya da herhangi bir sendika üyeliği bulunmayan işçiler 12 Nisan tarihli YHK kararlarından faydalanacak.

İşçilere, üç çocukla sınırlı olmak üzere her bir çocuk için her ay ödenen 25 TL çocuk yardımı ile 30 TL tutarındaki yakacak yardımı brüt olarak ödenecek. Her iki eşin de kadrolu işçi olması durumunda eşlerin her ikisine de ayrı ayrı yakacak yardımı ödenecek.

Bakanlık yazısının tamamına ulaşmak için tıklayınız.sayfa1–sayfa2–sayfa3–sayfa4

Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı

Ali Hikmet UĞURLU

GİRİŞ

Maliye Bakanlığı tarafından 30 Mart 2018 tarihinde “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik” eklenen Geçici Madde eklenmiştir.

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI FİYAT FARKI YÖNETMELİĞİNE GEÇİCİ MADDE EKLENDİ

Yönetmeliğe eklenen madde şu şekildedir:

“Geçiş işlemi yapılıncaya kadar ödenecek fiyat farkı

GEÇİCİ MADDE 5 – (1) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin onbeşincifıkrası gereğince süresi uzatılan ihale sözleşmelerinden (aynı kapsamda başka bir yükleniciden doğrudan temin yoluyla karşılananlar dahil olmak üzere), 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde yapılmış ve süresi söz konusu geçici 23 üncü maddenin birinci fıkrasında öngörülen geçiş işleminden önce ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uygulanmaya devam edilir. Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir. Bunlardan kaynaklanan işçiliğe bağlı giderlerde oluşan artışlar kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak ödenir. Fiyat farkı kapsamında yapılacak ödemeler ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesinde kamu kurum ve kuruluşlarınca gerekli tedbirler alınır. Bu madde hükümleri, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 24 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki idareler bakımından da uygulanır.”

Yönetmeliğe eklenen maddeye göre; 696 sayılı KHK ile süresi uzatılan ihale sözleşmelerinde uygulanmakta olan ve süresi biten toplu iş sözleşmelerinin sürelerinin de uzatıldığı ifade edilmektedir.

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI UZATILAN DÖNEMDE %2 ve %3 ZAM ORANI BELİRLEDİ

Geçici maddede ayrıca “Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir” denmiştir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 05.04.2018 tarihli “Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik Uyarınca Belirlenen Ücret Zam Oranları” duyurusu yayınlanmıştır.

Çalışma Bakanlığı duyurusu şu şekildedir:

“Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik, 30.03.2018 tarihli ve 30376 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanmıştır.

Yönetmeliğin 1. maddesi uyarınca, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin onbeşinci fıkrası gereğince süresi uzatılan ihale sözleşmelerinden (aynı kapsamda başka bir yükleniciden doğrudan temin yoluyla karşılananlar dahil olmak üzere), 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde yapılmış ve süresi söz konusu geçici 23. maddenin birinci fıkrasında öngörülen geçiş işleminden önce ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uzatılmıştır.

Ayrıca uzatılan döneme ilişkin ücret zammının bu süreler için Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranların esas alınarak belirleneceği ve bu oranların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edileceği hüküm altına alınmıştır. Yüksek Hakem Kurulunca bu süreler için;

Süresi 3 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %3 zam,

Süresi 2 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %2 zam,

Uygulanması karar altına alınmıştır.

Tüm ilgililere duyurulur.”

DÜZENLEME HANGİ HİZMET İŞLERİNİ KAPSIYOR?

Düzenleme 696 sayılı KHK’nın ilgili madde kapsamına giren tüm kamu kurum ve kuruluşlar ile mahalli idareleri kapsamaktadır. Aşağıdaki üç şartı bir arada taşıyan hizmet işlerinde toplu iş sözleşmesinden kaynaklı fiyat farkları ödenecektir:

• 24 Aralık 2017 tarihinde sözleşmesi devam eden ve 696 sayılı KHK ile “personel çalıştırılmasına dayalı hizmet işi” kapsamına giren hizmet işi olacaktır,
• Aynı zamanda bu hizmet işi ihalesinin sözleşmesinin bitiş tarihine kadar Yüksek Hakem Kurulu kararınca uygulanan bir toplu iş sözleşmesi olacaktır,
• Hizmet ihalesi sözleşmesinin bitiş tarihi, 696 sayılı KHK ile “kadroya geçiş tarihine kadar” uzatılmış olacaktır. Süre uzatımı ister aynı Yüklenici isterse başka bir Yüklenici üzerinden doğrudan temin yöntemi ile yapılmış olsun fark etmeyecektir

Örneğin 31.12.2017 tarihinde süresi bitecek olan temizlik hizmeti ihalesinde aynı zamanda Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmesinden kaynaklı fiyat farkları ödenmektedir. Toplu iş sözleşmesinin yürürlük bitiş tarihi de 31.12.2017’dir. Bu hizmet işinin süresi 696 sayılı KHK ile 02 Nisan 2018 tarihine kadar uzatılmıştır. Ancak 01.01.2018-02.04.2018 tarihleri arasına İdarece toplu iş sözleşmesinden kaynaklı fiyat farkları ödenmemiştir. Yapılan düzenlemeye göre sözleşmenin süresinin uzatıldığı dönemde ödenmeyen toplu iş sözleşmesinden kaynaklı fiyat farkları ödenebilecektir.

ÜCRET ZAMLARI NASIL HESAPLANACAKTIR?

Yönetmelik maddesinde “Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir” denmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 05.04.2018 tarihli “Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik Uyarınca Belirlenen Ücret Zam Oranları” duyurusunda

Süresi 3 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %3 zam,

Süresi 2 aya kadar uzayan ihaleler için işçilerin günlük çıplak ücretlere %2 zam,

Zam verileceği belirtilmiştir.

Başka bir ifadeyle;

Sözleşme süresi 60 günden fazla uzatılmışsa %3 zam

Sözleşme süresi 0-60 gün arasında uzatılmışsa %2 zam ödenecektir

Yukarıdaki örnekten gittiğimizde;

31.12.2017 tarihinde süresi bitecek olan temizlik hizmeti ihalesinde, sözleşmesi süresi 02.04.2018’e kadar uzatılmıştır. Sözleşmenin süresi 60 günden fazla uzatıldığı için %3 zam uygulanacaktır.

Örnek Günlük Ücret Zammı Hesaplaması:

Asgari ücretin %0 fazlasının ödendiği bir işte;

Asgari Ücret (brüt) : 2.029,50TL/ay/30= 67,65TL/gün

“%3″ toplu iş sözleşmesi zammı uygulanması : (67,65×3/100=2,03 +67,65 = 69,68 TL/gün)

“%2” toplu iş sözleşmesi zammı uygulanması : (67,65×2/100=1,35 +67,65 = 69,00 TL/gün)

ÜCRET ZAMMI DIŞINDA TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLI DİĞER YARDIMLAR ÖDENECEK MİDİR?

Yapılan düzenlemede “ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uygulanmaya devam edilir. Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir” denilmiştir.

Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerinde ücret zammı dışında aşağıda belirtilen çeşitli ücretler ve sosyal yardımlar ödenmektedir:

• Çocuk Yardımı
• Yakacak Yardımı
• İkramiye
• Fazla Çalışma Ek Ücreti
• Bayram Mesaisi Ek Ücreti
• Gece Çalışma Zammı
• Silah Tazminatı
• Direksiyon Tazminatı
• Bulaşıcı Hastalık Primi
• Hastalık Yardımı
• Askerlik Yardımı
• Ölüm Yardımı
• Evlenme Yardımı
• Doğal Afet Yardımı
• Bayram Yardımı (24.12.2017-02.04.2018 döneminde yok)
• Öğrenim Yardımı (24.12.2017-02.04.2018 döneminde yok)

Ücret zammı dışında, yukarıda yer verilen ücret ve sosyal yardımların, sona ermiş olan toplu iş sözleşmesindeki hükümlere göre ödenmeye devam edilip edilmeyeceği hususunda açık ve net bir ifade kullanılmamış olması İdareleri tereddütte bırakmıştır. Örneğin bu dönemde “kıdem tazminatına” hak kazananların durumu tartışmalıdır.

İlgili maddede “…ihale sözleşmesi ile birlikte sona eren toplu iş sözleşmeleri, kamu kurum ve kuruluşları itibarıyla geçiş işleminin yapıldığı tarihe kadar uygulanmaya devam edilir” şeklindeki cümleden, toplu iş sözleşmesinin ücretlerle ilgili tüm maddelerinin uygulanmasına (çok net olmasa da) devam edileceği değerlendirilmektedir. Sonraki cümlede ise,

“Bu döneme ilişkin uygulanacak ücret zam oranları, Yüksek Hakem Kurulunca bağıtlanan toplu iş sözleşmelerindeki oranlar esas alınarak belirlenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca ilan edilir” denilerek, günlük ücrete uygulanacak zam oranları düzenlemede ayrı tutulmuştur. Bu cümleye göre İdareler yürürlüğü sona eren toplu sözleşmedeki yazılı oranı (genellikle %4 veya %5) değil Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilan ettiği oranı (%2 veya %3) uygulayacaktır.

Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı’nın konuyla ilgili yazısına verdiği cevapta,

“İlgi yazınızda, Bakanlığınız mevcut ihale sözleşmelerinin sürelerinin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin on beşinci fıkrası hükmü gereği uzadığı ve bu ihale sözleşmeleri ile ilgili toplu iş sözleşmelerinin surecinin ise 31/12/2017 tarihinde sona erdiği belirtilerek ihale sözleşme süresinin uzadığı doneme ilişkin olarak Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Altınlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının ödenmesine Dair Yönetmelik kapsamında fiyat farkı ödenip ödenmeyeceği konusunda Bakanlığımız görüşü talep edilmektedir.”

ifadeleriyle, fiyat farkı ödemesine dayanak teşkil eden 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8. Maddesi’ndeki düzenlemeyi ve Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmeliği hatırlattı.

Maliye Bakanlığı’nın yazısının devamında şöyle denildi;

“Bu düzenlemelere göre fiyat farkı ödenebilmesi için; fiyat farkının ödeneceği döneme ilişkin olarak 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında yer alan bir toplu iş sözleşmesinin olması gerekmektedir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin on beşinci fıkrası uyarınca ihale sözleşme süresinin uzadığı durumda fiyat farkı ödenebilmesi için uzayan dönem için de bir toplu iş sözleşmesinin olması gerekmektedir. Öte yandan 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun “Toplu iş sözleşmesinin şekli ve süresi” başlıklı 35 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında; toplu iş sözleşmesinin süresinin, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamayacağı veya kısaltılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Sonuç olarak, ihale sözleşme süresi uzamış olsa bile uzayan döneme ilişkin bir toplu iş sözleşmesi yoksa anılan Yönetmelik kapsamında fiyat farkı ödemesi yapılması imkanı bulunmamaktadır.”

ÇALIŞMA BAKANLIĞI NE DEMİŞTİ?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü’nün görüş yazısında ise Toplu İş Sözleşmesi fiyat farkının yasal dayanakları ile 696 Sayılı KHK’nin amir hükümlerine atıf yapılarak yazısının sonuç bölümünde şöyle denilmişti;

“6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 35. Maddesinin ikinci fıkrasında ‘Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.’ 36. Maddesi’nin ikinci fıkrasında da ‘Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.’ hükmü bulunmaktadır.

Bu çerçevede, 31/12/2017 tarihine kadar hizmet alım sözleşmesiyle faaliyet gösteren ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği ihale süresi uzatılan alt işveren işyerlerinde sona eren toplu iş sözleşmelerinin iş sözleşmesine ilişkin hükümlerinin, 6356 Sayılı Kanunun 36’ıncı maddesinin ikinci fıkrasının amir hükmü uyarınca uygulanmaya devam edilmesi gerektiği düşünülmektedir.”

İKİ BAKANLIK ARASINDAKİ GÖRÜŞ FARKI NEREDEN KAYNAKLANDI?

Maliye Bakanlığı ile Çalışma Bakanlığı, aynı konuyla ilgili olarak aynı mevzuat hükümlerini farklı yorumlayarak taban tabana zıt iki görüş ortaya koymuşlardır.

Maliye Bakanlığı fiyat farkı ödenebilmesi için uzayan dönem için de bir Toplu İş Sözleşmesi’nin olması gerektiği belirtilerek, 6356 Sayılı Kanunun 35. Maddesi’nin ikinci fıkrasındaki, “Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.” hükmüne atıf yapmıştır. Bu madde nedeniyle, Toplu İş Sözleşmesi süresinin uzayamayacağı, dolayısıyla ihale sözleşme süresi uzamış olsa bile uzayan döneme ilişkin fiyat farkı ödemesi yapılmaması gerektiğini açıklamıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ise hem Maliye Bakanlığı’nın görüşüne dayanak yaptığı 6356 Sayılı Kanunu’nun 35. Maddesi’nin ikinci fıkrasına atıf yapmış, hem de aynı kanunun 36. Maddesi’nin ikinci fıkrasındaki, “Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.” hükmüne yer vererek ihale süresi uzatılan alt işveren işyerlerinde sona eren toplu iş sözleşmelerinin iş sözleşmesine ilişkin hükümlerinin bu kapsamda uygulanmaya devam edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Görüldüğü gibi iki bakanlık arasındaki görüş farkının nedeni, aynı mevzuat hükümlerinin farklı yorumlanmasıdır.

KAMU KURUMLARI NASIL HAREKET EDECEK?

İki bakanlığın farklı görüş ortaya koyması karşısında kamu kurumları nasıl hareket edecektir? Hangi bakanlığın görüşü dikkate alınacaktır? 696 Sayılı KHK kapsamında süresi uzayan ihale sözleşmeleriyle ilgili fiyat farkı ödemesi yapılmalı mıdır?

Bu noktada kurumların, mevzuatta yeni bir düzenleme ya da gelişme oluncaya kadar beklemelerinin daha doğru olacağını değerlendiriyoruz. Örneğin Maliye Bakanlığınca yayınlanmış olan Toplu İş Sözleşmesi Fiyat Farkı Yönetmeliğinde bir “Ek Madde” düzenlemesi yapılması söz konusu olabilir.

Sonuç itibariyle kurumların talebi üzerine verilen görüş yazılarının sadece ilgili kurumu bağlaması ve hukuken tartışmaları ortadan kaldırmaması nedeniyle, yapılacak genel bir mevzuat düzenlemesinin kalıcı çözüm getireceğine inanıyoruz.

Maliye Bakanlığı’nın görüş yazısına ulaşmak için tıklayınız.
Çalışma Bakanlığı’nın görüş yazısına ulaşmak için tıklayınız.

Görüş Yazısı için buraya tıklayınız

Böylece kamu kurumları açısından, süresi dolan ancak 696 Sayılı KHK gereği süresi uzatılan sözleşmelerden doğan fiyat farkının da ödenebilmesi için yasal dayanak ortaya çıktı.

Çalışma Genel Müdürlüğü’nün görüş yazısında alt işveren işyerlerinde toplu iş sözleşmesinin uzatılması ve toplu iş sözleşmesi fiyat farkının yasal dayanakları ile 696 Sayılı KHK’nin amir hükümlerine atıf yapıldı. Bakanlığın yazısının sonuç bölümünde süre uzatımı ve toplu iş sözleşmesi fiyat farkının ödenmesine ilişkin olarak 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 36. Maddesi yasal dayanak olarak gösterildi.

Görüş yazısının sonuç bölümü şöyle:

“6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 35. Maddesinin ikinci fıkrasında ‘Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.’ 36. Maddesi’nin ikinci fıkrasında da ‘Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.’ hükmü bulunmaktadır.

Bu çerçevede, 31/12/2017 tarihine kadar hizmet alım sözleşmesiyle faaliyet gösteren ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği ihale süresi uzatılan alt işveren işyerlerinde sona eren toplu iş sözleşmelerinin iş sözleşmesine ilişkin hükümlerinin, 6356 Sayılı Kanunun 36’ıncı maddesinin ikinci fıkrasının amir hükmü uyarınca uygulanmaya devam edilmesi gerektiği düşünülmektedir.”

KAMU KURUMLARI NASIL HAREKET EDECEĞİNİ SORUYORDU

Toplu iş sözleşmesi kaynaklı fiyat farkı ödemesi mevzuat çerçevesinde yapılmaktayken taşeron işçilerin 696 Sayılı KHK ile kadroya alınmasına yönelik düzenleme yeni bir durum ortaya çıkarmıştı.

KHK ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım kapsamında çalışan işçilerle ilgili olarak, sözleşmelerin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı 2 Nisan 2018 tarihinden önce sona ermesi durumunda, bu sözleşmelerin süresinin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı tarihe kadar başka bir işleme gerek kalmaksızın uzatılmış sayılacağı kayıt altına alınmıştı. Bu süre uzatımı bağlamında toplu iş sözleşmesi fiyat farkı ödenip ödenemeyeceği, ödenecekse bunun hangi yasal dayanağa göre yapılacağı konusunda belirsizlik ise söz konusuydu.

Bu durum karşısında kamu kurum ve kuruluşları nasıl bir yol izleyeceklerine ilişkin tereddüt yaşamaktaydı. Bu noktada kamu kurumları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurarak görüş talep etmişlerdi. Bakanlığın görüş yazısı, kamu kurumları açısından toplu iş sözleşmesi fiyat farkının ödenmesine ilişkin yasal dayanak teşkil ederken işçilerin de geçiş döneminde hak kaybına uğramamalarını sağladı.

Görüş Yazısı için buraya tıklayınız

Taşeron işçilerin kadroya geçirilmeleriyle ilgili süreçte, kamu kurumlarının nasıl hareket edeceklerine ilişkin bazı soru işaretleri ortaya çıkmaktadır. Bu soru işaretlerinden biri de 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) gereği süresi uzatılan hizmet alım sözleşmeleriyle ilgili olarak Toplu İş Sözleşmesi (TİS)’den kaynaklı fiyat farkı ödemelerinin yapılıp yapılamayacağıdır.

Yazının PDF halini indirmek için tıklayınız

TİS fiyat farkı ödemesinin yasal dayanakları nelerdir? Süresi uzatılan hizmet alım sözleşmeleriyle ilgili olarak TİS kaynaklı fiyat farkı ödenmesi mümkün mü? Yüksek Hakem Kurulu kararları ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ne diyor? Kamu kurumları nasıl hareket etmelidir? Makalemizde bu sorulara cevap arayacağız.

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ (TİS) FİYAT FARKI ÖDEMELERİNİN YASAL DAYANAĞI

Öncelikle TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesine ilişkin yasal dayanaklara ve mevzuata bakmak gerekmektedir. 2014 yılında 6552 sayılı torba kanunla yapılan düzenlemeyle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8. Maddesi’nde ek fıkra ihdas edilmiştir. Böylece toplu iş sözleşmeleri sonucunda, alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin işçiliğe bağlı giderlerinde oluşan artışın fiyat farkı olarak ödenmesine imkan tanınmıştır. Bu yasal düzenlemenin ardından toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan ücret zamları, kamu kurumları tarafından ihale sözleşmesine ek olarak fiyat farkı mahiyetinde ödenmektedir. TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesine ilişkin temel dayanak teşkil eden bu madde şu şekildedir;

(Ek fıkra: 11/09/2014-6552-13 md.) 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir.”

TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ (TİS) FİYAT FARKI ÖDEMELERİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR

4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine eklenen fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmek amacıyla da 22 Ocak 2015 tarihli Resmi Gazete’de Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkı Ödenmesine Dair Yönetmelik yayınlanmıştır. Bu yönetmeliğe göre, fiyat farkı ödenebilmesi için;

• Söz konusu hizmet işinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesi (e) bendi kapsamında personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı olması,
• İşin kamu kurum ve kuruluşlarında asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde yürütülüyor olması ve buradaki işçileri kapsaması,
• Toplu İş Sözleşmesi’nin alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla kamu işveren sendikalarından (Kamu-İş, TÜHİS) birisi tarafından 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülüp, sonuçlandırılması gerekiyor.

Ayrıca kamu işveren sendikalarınca yürütülen toplu iş sözleşmeleri için bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda bu uyuşmazlığın 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılması halinde de fiyat farkı ödeniyor. Yine kamu işveren sendikalarının yetkilendirilmelerine rağmen, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetki belgesinin verildiği tarih itibarıyla ihale sözleşmesinin bitimine bir yıldan az süre kaldığı gerekçesiyle kamu işveren sendikaları tarafından yürütülmeyen ve tüm maddeleri Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan toplu iş sözleşmeleri için de fiyat farkı ödeniyor. Fiyat farkı ile ilgili ödemeler, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun bütçesinden yapılıyor.

ALT İŞVEREN, KAMU İŞVEREN SENDİKASINI YETKİLENDİRMELİ

Alt işveren, kamu işveren sendikalarından birisini, yetki belgesinin kendisine tebliğinden on gün içerisinde yapmak zorundadır. Bu süre içinde yetkilendirme yapılmadığı takdirde toplu iş sözleşmesi kamu işveren sendikasınca yürütülüp, sonuçlandırılmaz. Kamu işveren sendikası tarafından yürütülmeyen ve 6356 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılmayan toplu iş sözleşmeleri için fiyat farkı ödenmez.

Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkı Ödenmesine Dair Yönetmelikte 17 Mart 2015 tarihinde yapılan değişiklikle,

“6356 sayılı Kanun hükümlerine uygun olmak kaydıyla toplu iş sözleşmesinin süresi, ihale sözleşmesinin süresini geçemez”

maddesi eklenmiştir.

FİYAT FARKI ÖDEMESİ ALT İŞVEREN ARACILIĞIYLA YAPILIR

Fiyat farkının hesabı ve ödenmesine ilişkin olarak ise Yönetmelikte,

“Alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışlar, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak alt işverene ödenir.”

hükmü yer almaktadır. Buna göre fiyat farkı ödemesi işçilere alt işveren aracılığıyla yapılmakta, işçiye üst işveren durumundaki kamu kurumları tarafından herhangi bir doğrudan ödeme yapılmamaktadır.

696 SAYILI KHK İLE ORTAYA ÇIKAN YENİ DURUM

TİS kaynaklı fiyat farkı ödemesi genel çerçeve olarak bu şekilde yapılmakta iken taşeron işçilerin 696 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kadroya alınmasına yönelik düzenleme yeni bir durum ortaya çıkarmıştır.

KHK ile personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım kapsamında çalışan işçilerle ilgili olarak, sözleşmelerin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı 2 Nisan 2018 tarihinden önce sona ermesi durumunda, bu sözleşmelerin süresinin geçiş işlemlerinin tamamlanacağı tarihe kadar başka bir işleme gerek kalmaksızın uzatılmış sayılacağı belirtilmektedir. Buna ilişkin hüküm, 696 sayılı KHK’nın 127. Maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 23. Madde’de şu şekilde yer almaktadır;

“Sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin çalıştırılmalarına esas hizmet alım sözleşmelerinin süresinin geçiş işleminin yapılmasından önce sona ermesi halinde, bunlardan personel çalıştırılmasına dayalı olanlar ile personel çalıştırılmasına dayalı olan kısımlarının süresi başka bir işleme gerek kalmaksızın mevcut sözleşme koşullarına uygun olarak geçiş işlemi yapılıncaya kadar ilgili mevzuatı uyarınca uzamış sayılır. Ancak, mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde, geçiş işlemine kadarki süreye ilişkin ihtiyaç, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanır. Bu fıkra hükümleri, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten geçerli olmak üzere geçici 24 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamındaki idareler ve ihaleler bakımından kıyasen uygulanır”

Bu hükmün nasıl uygulanacağına ilişkin 1 Ocak 2018 tarihli Tebliğ’in 27. Maddesi şu şekildedir;

MADDE 27 – (1) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 23 üncü maddesinin on beşinci fıkrasında; sürekli işçi kadrolarına geçirileceklerin çalıştırılmalarına esas hizmet alım sözleşmelerinin süresinin geçiş işleminin yapılmasından önce sona ermesi halinde, bunlardan personel çalıştırılmasına dayalı olanlar ile personel çalıştırılmasına dayalı olan kısımlarının süresinin başka bir işleme gerek kalmaksızın mevcut sözleşme koşullarına uygun olarak geçiş işlemi yapılıncaya kadar ilgili mevzuatı uyarınca uzamış sayılacağı, ancak, mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde, geçiş işlemine kadar ki süreye ilişkin ihtiyacın, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanacağı hükmü yer almaktadır. Söz konusu hükme göre;

a) Mevcut sözleşme koşulları çerçevesinde aynı yüklenici ile sözleşme, geçiş işlemlerinin tamamlanmasına kadar uzamış sayılır.

b) Mevcut yüklenici ile sözleşmeye devam edilememesi halinde geçiş işlemine kadar ki süreye ilişkin ihtiyaç, parasal limit sınırlamasına tabi olmaksızın 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesine göre doğrudan temin suretiyle karşılanır. Bu yöntem ile ihtiyacın giderilmesi halinde, sona eren sözleşme kapsamında çalıştırılan işçilerde, işçi sayısında, ücret ve pozisyonlarında değişikliğe gidilmez.

696 SAYILI KHK, YÜKSEK HAKEM KURULU KARARLARINI DA UZATMIŞ OLDU MU?

696 sayılı KHK’nın taşeron işçilerin toplu iş sözleşmesi haklarını düzenleyen fıkrasında;

Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Sürekli işçi kadrolarına geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından kadroya geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki idarelerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki idarelerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki idarelerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.

denilmek suretiyle, kadroya geçiş sonrasında uygulanacak mali ve sosyal haklara yer verilmiştir. KHK ile süresi uzatılan sözleşmelerin durumuna ilişkin herhangi açıklama yapılmamıştır. Keza 01.01.2018 tarihinde yayınlanan Usul ve Esaslara ilişkin Tebliğ de durum aynıdır.

Sonuç olarak ne 696 sayılı KHK’da ne de Usul ve Esaslara ilişkin Tebliğde bu konuda net bir açıklama yapılmamıştır.

İŞÇİ SENDİKALARI NE DİYOR?

İşçi sendikaları, süresi uzatılan sözleşmeler için Yüksek Hakem Kurulu kararlarının uygulanmasına devam edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu noktada 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun aşağıdaki maddesi dayanak olarak ifade edilmektedir;

MADDE 36

(…)

(2) Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

Gerçekten de 6356 sayılı Kanunun 36’ncı maddenin ikinci fıkrasına göre, sonra eren toplu iş sözleşmesinin “iş sözleşmesine ilişkin hükümleri” yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girene kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam ettirilmelidir.

Öte yandan 6356 sayılı Kanunun 35’nci maddesinin ikinci fıkrasında;

MADDE 35

(…)

(2) Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Toplu iş sözleşmesinin süresi, sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılamaz, kısaltılamaz ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemez.

denilerek, toplu iş sözleşmesinin süresinin sözleşmenin imzalanmasından sonra taraflarca uzatılıp, kısaltılıp ve sözleşme süresinden önce sona erdirilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

İşçi sendikaları, 696 sayılı KHK ile süresi uzatılan sözleşmeler için İdarelerden “sürenin uzatıldığına ilişkin” bir yazı alıp uzatılan süreler açısından tekrar Çalışma Bakanlığına yetki başvurusu yapmaktadır. Bu başvuruların neticesinde şayet geriye dönük TİS ödemelerine karar verilirse işler biraz daha karışacaktır. Zira 02.04.2018 tarihinden sonra sürekli işçi kadrosuna geçecek işçiler ile İdareler arasında bir “sulh sözleşmesi” imzalanmış olacaktır. Sulh sözleşmesine göre işçiler, İdareye karşı tüm alacaklarından feragat etmiş sayıldığından, geriye dönük TİS ödemesi açısından muhatap olarak sadece alt işveren şirket kalacaktır.

İDARELERİN ÖDEME YAPABİLMESİ İÇİN BİR DAYANAK SAĞLANMASI ŞART

İdareler açısından açısından bakıldığında 2 temel sorun vardır:

1. Uzatılan sözleşmelerde yürürlük süresi biten Yüksek Hakem Kurulu (YHK) kararları uygulanmaya devam edecek midir?
2. Eğer YHK kararları uygulanmaya devam edilecek ise 4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine göre bu ücretler alt işveren şirkete fiyat farkı olarak ödenebilecek midir?

6356 sayılı Kanunun 36’ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre toplu iş sözleşmesi hükümlerinin uzatılan süre için de uygulanması gerektiği bir tartışma konusudur ve neticede bu durum kabul edilmiş olsa dahi tek başına yeterli değildir. Zira İdareler, toplu iş sözleşmesinden kaynaklı ödemeleri daha önce açıklandığı üzere doğrudan işçilere değil, 4735 sayılı Kanunun 8’nci maddesine göre belirtilen koşullar dahilinde esas taraf olan alt işveren (taşeron) şirkete ve “fiyat farkı ödemesi” mahiyetinde yapmaktadır.

Ayrıca toplu iş sözleşmesinin tarafı olan alt işveren (taşeron) şirket, kamu işveren sendikasını “ihale sözleşmesi ile sınırlı olarak” yetkilendirmiştir.

Yüksek Hakem Kurulu kararlarının “YÜRÜRLÜK SÜRESİ” başlıklı maddesinde, toplu iş sözleşmesinin bitiş tarihi, ihale sözleşmesinin bitiş tarihi olarak yazılmaktadır.

SONUÇ

Mevcut tabloya göre, 696 sayılı KHK ile uzatılan sözleşmelerde TİS fiyat farklarının ödenmesine devam edilmesinin yasal dayanaktan yoksun olduğu ve İdareler açısından ilerleyen dönemde bazı sorumluluklar doğuracağı açıktır.

Öte yandan hizmet alım sözleşmeleri kapsamında çalışan taşeron işçilerin, sözleşme süresinin uzatımı döneminde TİS farkı alamamaları da kendileri açısından mağduriyet oluşturacak ve hak kaybına yol açacaktır.

Bu konuda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yapacağı bir açıklama ya da vereceği bir görüş yazısı ile geçiş sürecinde kamu kurumları açısından sorumluluk doğurmayacak ve işçiler açısından da hak kaybına yol açmayacak bir çözümü sağlayacağı beklenilmektedir.

Kamu işçilerinin zammı, Toplu İş Sözleşmesiyle yüzde 3,5 olarak belirlenmişti. Ancak enflasyonun yüzde 5,69 çıkması ve yüzde 5 üzerindeki kısmının zam farkı olarak işçilere yansıtılacak olması nedeniyle 0,69’luk enflasyon farkı doğdu.

İşçilerin enflasyon farkına ilişkin alacakları, Kamu İş tarafından duyuruldu. Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası’nın konuya ilişkin açıklaması şöyle;

“Bilindiği üzere 01.01.2017 – 31.12.2018 yürürlük süreli kamu kesimi toplu iş sözleşmelerinin “Ücret Zammı” maddelerinin birinci yıl ikinci altı ay zammını düzenleyen fıkralarında; “Ancak, T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2003= 100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Aralık 2017 indeks sayısının, Haziran 2017 indeks sayısına göre değişim oranının % 5’i aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl Birinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir.” hükmü yer almaktadır. Bu düzenlemede belirtilen indeks değişim oranı % 5,69 olarak gerçekleşmiştir.

Buna göre; işçilerin 31.12.2017 tarihi itibariyle almakta oldukları çıplak ücretlerine; 01.01.2018 tarihinden geçerli olmak üzere toplu iş sözleşmelerinin “Ücret Zammı” maddelerinin ikinci yıl Birinci altı ay zammını düzenleyen fıkralarında yazılı olan % 3,5 oranındaki ücret zammı, birinci yıl ikinci altı ay zammını düzenleyen fıkralarındaki % 5’i aşan kısmın tamamı olan % 0,69’un ilavesiyle toplam % 4,19 olarak uygulanacaktır.

Ayrıca, toplu iş sözleşmesinde ücret zammı oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle artırılacağı madde metinlerinde açıkça yazılı olan diğer ödemeler de, aynı şekilde toplam % 4,19 oranında artırılacaktır.”

I-İYİLEŞTİRME

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük başlangıç tarihinde aylık brüt çıplak ücretleri; 3.000 TL’nin altında olan işçilerin aylık brüt çıplak ücretlerine 3.000 TL’yi geçmemek üzere 90 TL/Ay iyileştirme yapılacaktır. Günlük ücret sisteminde bu rakamlar 30’a, saatlik ücret sisteminde 225’e bölünmek ve bulunan rakamlar kuruş küsuratı 5 ve üzerinde ise tama iblağ edilmek suretiyle toplu iş sözleşmelerine yazılacaktır. (Örnek; 90 TL’lik rakam; Günlük ücret sisteminde 3,00 TL saatlik ücret sisteminde ise 0,40 TL olarak yazılacaktır.)

II-ÜCRET ZAMLARI

a) Birinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin (1.) fıkradaki iyileştirme yapıldıktan sonra, toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihindeki (aylık/günlük/saatlik) brüt çıplak ücretlerine, yürürlük başlangıç tarihinden geçerli olmak üzere birinci altı ay için %7.5 (yüzde yedi buçuk) oranında zam yapılacaktır.

b) Birinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin birinci yıl birinci altı ayının son günündeki brüt çıplak ücretlerine, (aylık/günlük/saatlik) ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere %.5 (yüzde beş) oranında zam yapılacaktır.

Ancak, T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Aralık 2017 indeks sayısının, Haziran 2017 indeks sayısına göre değişim oranının %5’ü (yüzde beş’i) aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl birinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir. (Bu örnek yürürlük başlangıcı 01.01.2017 tarihi olan toplu iş sözleşmeleri için yapılmıştır. Birinci yılın ikinci altı ayında gerçekleşecek enflasyon oranı; her toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihi dikkate alınmak suretiyle iş bu örneğe uygun biçimde T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli indeks sayısındaki altı aylık değişim oranına göre belirlenecektir.)

c) İkinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin toplu iş sözleşmesinin birinci yıl ikinci altı ayının son günündeki (aylık/günlük/saatlik) brüt çıplak ücretlerine, ikinci yıl birinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere %3,5(yüzde üçbuçuk) oranında zam yapılacaktır.

Ancak, T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Haziran 2018 indeks sayısının, Aralık 2017 indeks sayısına göre değişim oranının %3,5’ü (yüzde üçbuçuk’u) aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir. (Bu örnek yürürlük başlangıcı 01.01.2017 tarihi olan toplu iş sözleşmeleri için yapılmıştır. İkinci yılın birinci altı ayında gerçekleşecek enflasyon oranı; her toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihi dikkate alınmak suretiyle iş bu örneğe uygun biçimde T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli indeks sayısındaki altı aylık değişim oranına göre belirlenecektir.)

d)İkinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:

İşçilerin toplu iş sözleşmesinin ikinci yıl birinci altı ayının son günündeki (aylık/günlük/saatlik) brüt çıplak ücretlerine, ikinci yıl ikinci altı ayının birinci gününden geçerli olmak üzere %3,5(yüzde üçbuçuk) oranında zam yapılacaktır.

Ancak, T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Aralık 2018 indeks sayısının, Haziran 2018 indeks sayısına göre değişim oranının %3,5’ü (yüzde üçbuçuk’u ) aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ayının son günündeki ücrete takip eden ayın birinci gününden geçerli olmak üzere ilave edilecektir. (Bu örnek yürürlük başlangıcı 01.01.2017 tarihi olan toplu iş sözleşmeleri için yapılmıştır. İkinci yılın ikinci altı ayında gerçekleşecek enflasyon oranı; her toplu iş sözleşmesinin yürürlük başlangıç tarihi dikkate alınmak suretiyle iş bu örneğe uygun biçimde T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli indeks sayısındaki altı aylık değişim oranına göre belirlenecektir.)

Not: Yukarıda belirlenen zam oranları her toplu iş sözleşmesinin madde metni esas alınarak düzenlenecektir.

2017 yılı ilk 6 ay zammı: % 7.5
2017 yılı ikinci 6 ay zammı: % 5 + Enflasyon Farkı
2018 yılı ilk 6 ay zammı: % 3.5 + Enflasyon Farkı
2018 yılı ikinci 6 ay zammı: % 3.5 + Enflasyon Farkı

1-MAKTU ÖDEMELER:

İşbu protokolde düzenlenmiş bulunan Ek Ödeme ve Yemek Yardımı maddeleri hariç toplu iş sözleşmelerinde yer alan maktu ödemeler (ücrete bağlı olmayan ödemeler; doğum, ölüm, evlenme ve yol yardımları, birleştirilmiş sosyal yardım, giyim yardımı ile prim, tazminat vb. ödemeler) toplu iş sözleşmelerinin ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle artırılarak ödenecektir.

2-YEMEK YARDIMI:

Süresi biten Toplu İş Sözleşmelerinin “Yemek Yardımı” başlıklı maddesinde yer alan yemek yardımı bedeli toplu iş sözleşmelerinin birinci yılı için 1,5 TL/gün artırılarak uygulanacaktır. Bu bedel toplu iş sözleşmelerinin ikinci yılında ise ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle artırılarak ödenecektir.

3-EK ÖDEME:

İşçilere müktesep hak sayılmamak ve başka bir ödemeyi etkilememek kaydıyla, yılda bir defa Mayıs ayında brüt 750 (Yediyüz elli) TL ek ödeme yapılacaktır. Bu ödeme yıl içinde çalışılan süre ile orantılı olarak ödenir.

Brüt 500 TL olarak ödenmekte olan denge ödeneği tutarı 750 TL ödenecektir.

4-İŞYERİNE/İŞLETMEYE ÖZGÜ SORUNLAR:

İşletme veya işyerine özgü sorunlar toplu iş sözleşmesinin tarafları arasında görüşülerek çözüme kavuşturulur.

5-ALT İŞVEREN SORUNLARI:

Alt işveren işçilerinin (taşeron) Kamu Kurum ve Kuruluşlarında istihdam edilmesi ile ilgili çalışmalara devam edilecektir.

6-GEÇİCİ İŞÇİLER:

Kamu Kurum ve Kuruluşlarında çalışan geçici işçiler Kanunun öngördüğü süre ile çalıştırılmaya devam edilirler. Bu işçilere gördürülen işler alt işveren (taşeron) işçilerine gördürülemez.

7-TİS YÜRÜRLÜK BAŞLANGIÇ TARİHLERİ:

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük sürelerinin bitiş tarihleri Şubat sonu olarak düzenlenecektir.

8-GEÇİCİ ÖDEME:

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük başlangıç tarihlerinde iyileştirme ve ücret zammı yapıldıktan sonra oluşan aylık ücret ve bu ücretle birlikte ödenen, prim, tazminat, birleştirilmiş sosyal yardım, yemek ve yol yardımı gibi her türlü aylık nakdi ödemeler ile ikramiye, ilave tediye, ek ödeme, giyim yardımı gibi ödemelerin aya düşen miktarı ve aylık asgari geçim indirim tutarının hesaplanması sonucu oluşan aylık net gelirin (kişiye ait özel kesintiler hariç) 2.600 TL’nin altında kalması halinde aradaki fark tazminat olarak işçilere ödenir.

9-EK MADDE:

Kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli işçi kadrolarında çalışan işçilere; bakmaya mecbur olduğu veya işçi refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek anne, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması hallerinde bu hallerin Hekim raporu ile belgelendirilmesi şartıyla istekleri üzerine en çok 6 (altı) aya kadar ücretsiz izin verilebilir. Aynı şartlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.

10-FARKLARIN ÖDENME ZAMANI:

Toplu iş sözleşmelerinin yürürlük tarihi ile imza tarihi arasında oluşacak ücret ve diğer tüm ödemelere ilişkin farklar kurumların bütçe imkânları göz önüne alınarak geciktirilmeden ödenecektir.