Asgari ücret, 5’er işçi, işveren ve hükümet temsilcisi olmak üzere 15 kişiden oluşan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirleniyor. Komisyonda işçi kesimini temsilen Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu ( TÜRK-İŞ), işveren kesimini temsilen Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) heyeti yer alıyor. Bakanlığın belirlediği üyelerden birinin başkanlık ettiği komisyon, en az 10 üyenin katılımıyla toplanarak oy çokluğuyla karar alabiliyor. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu tarafın çoğunluğu sağladığı kabul ediliyor.

TALEP YÜZDE 119 TEKLİF YÜZDE 35

2024 asgari ücretinin belirlenmesinde mevcut ücretin yüzde 40-50 yukarısı sıklıkla dillendirilirken, sanayi iş kollarında ücretlerin asgari ücrete doğru gerilemeye başladığı görülüyor. Toplu sözleşme görüşmeleri devam eden metal iş kolunda son günlerde tansiyon yüksek. 140 bin işçiyi ilgilendiren görüşmelerde ücret teklifleri minimum seviyelerde. Bu nedenle grev ihtimali yükselmeye başladı. Metal iş kolunda en çok üyesi bulunan Türk Metal kıdem ve sosyal haklar da eklendiğinde ilk 6 ay için yüzde 119 zam talep ederken, aynı dönem için Metal Eşya Sanayicileri Sendikası (MESS), yani işveren yüzde 35 zam teklifinde bulundu.

MAAŞLAR ASGARİYE YAKLAŞTI

2018’de asgari ücretin yüzde 20 fazlası ya da altı alanların sayısı 9,6 milyon kişiyle, toplam çalışanların yüzde 49,5’ini oluştururken, 2022 sonunda bu sayı 11,8 milyona, toplam içindeki payı da yüzde 55’e yaklaştı. Asgari ücretin yüzde 50 fazlası ve altı ücret alanların sayısı ise 12,5 milyondan 15 milyona ulaşırken payı yüzde 64’ten 69’a çıktı. Asgari ücretin 2 katından fazla ücret alanların sayısı ise 4,2 milyondan 3,9 milyona geriledi.

TEŞVİKLERDEKİ GİBİ BÖLGESEL ÜCRET OLSUN

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç, ay sonuna kadar 2024’te uygulanacak asgari ücretin tespit edileceğini hatırlatarak, asgari ücretin, iş dünyası tarafından asgari ücretten öte, tüm ücret skalasına etki eden bir çalışma olarak değerlendirildiğini söyledi. Nasıl yatırımlar için 1’den 6’ya kadar farklı teşviklerin uygulandığı bölgeler varsa asgari ücretin de 6 skala olmasa bile 3 veya 4 skala olarak belirlenebileceğini vurgulayan Avdagiç “Asgari ücret, bölgesel olarak değerlendirilip belirlenebilir. İstanbul’daki asgari ücretle, teşvikle ilgili 6. bölge kapsamındaki illerdeki asgari ücretin aynı olmaması gerekiyor diye düşünüyoruz. Dolayısıyla asgari ücretin gelişmiş illerde biraz daha yüksek, gelişmekte olan illerde görece olarak bunun altında bir skalayla belirlenmesi bir fayda sağlayacaktır” yorumunu yaptı. Şekib Avdagiç, asgari ücretle beraber iş dünyasının önemle üzerinde durduğu bir konunun ise gelir vergisi dilimlerinin güncellenmesi ihtiyacı olduğunu ifade etti.

VERGİ DİLİMİ VE SGK ÜST LİMİTİ REVİZE EDİLMELİ

Yaklaşık 15 yıl önce asgari ücretin ilk vergi diliminin asgari ücretin 13 katı mertebesinde olduğu bilgisini paylaşan Avdagiç “Her yıl asgari ücret hızlı artıyor olmasına rağmen gelir vergisi dilimleri bunun çok altında arttı. İlk vergi dilimi 2008’de asgari ücretin 13 katıyken, bugün telaffuz edilen asgari ücret zammı beklentisi ve yeniden değerleme oranındaki vergi güncellemesi ile birlikte 2024’te 6 kattan bile az bir değere düşmüş olacak” şeklinde konuştu. Avdagiç, gelir vergisi dilimlerinin yeniden düzenlenmesinin yanı sıra SGK üst limitinin revize edilmesinin de çalışma hayatı için önemli bir açılım olabileceğini belirtti.

Türkiye tarihinin önemli bölümüne tanıklık eden konfederasyonlarının, ülkedeki sendikal hayatın mihenk taşı olduğunu belirten Atalay, TÜRK-İŞ’in mücadelesi sonucu işçilerin 71 yılda birçok hak ve kazanım elde ettiğini dile getirdi.

Konfederasyonlarının 1 milyonu 300 bini aşan üyesiyle Türkiye’nin en büyük işçi örgütü olduğunu bildiren Atalay, şunları kaydetti:

“1952’de 10 federasyon ve işçi sendikaları birliğinin bir araya gelmesiyle kurulan TÜRK-İŞ, bugün 34 üye sendika ile 1 milyon 300 bini aşan üye sayısıyla ülkemizin ilk ve en çok üyeye sahip işçi sendikaları konfederasyonudur. 71 yıldır ‘ekmek, barış, özgürlük’ sloganıyla onurlu yürüyüşünü sürdüren TÜRK-İŞ, işçinin, emekçinin, emeklinin, tüm çalışanların, mağdurun ve mazlumların sesi, güvencesi ve umududur.”

– “Birçok sorunun temel nedeni sendikasızlık”

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, Türkiye’de işçilerin sendikalaşma oranının yüzde 14 düzeyinde kaldığına, yaklaşık 16 milyon işçiden sadece 2 milyon 300 binin sendikalı olduğuna işaret etti.

Sendikalı işçilerin yaklaşık yarısının kamu çalışanlarından oluştuğunu ifade eden Atalay, sendikaların, özel sektörde sendikal örgütlülüğü artırma çabalarını yoğunlaştırması gerektiğini söyledi.

Sendikal örgütlenmenin önündeki her türlü engelin kaldırılmasını ve işveren ya da bürokratik baskı olmadan sendikal örgütlenmenin sağlanabilmesini isteyen Ergün Atalay, şu ifadeleri kullandı:

“Tüm siyasi partilerden sendikal örgütlenme konusundaki samimiyetlerini göstermelerini bekliyoruz. Milletvekilleri ve siyasetçiler, öncelikle kendi iş yerlerinde sendikal örgütlenmenin önündeki engelleri kaldırsın. Çalışma hayatındaki birçok sorunun temel nedeni sendikasızlık. Daha iyi bir çalışma hayatının, daha iyi mali ve sosyal hakların yolu sendikalaşmadan geçer. Sendikanın olduğu yerde emek sömürüsü ve hiçbir kayıt dışılık olmaz. Sendikalı çalışan sayısı arttıkça, sendikalar güçlendikçe ülkemiz güçlenir, demokrasimiz güçlenir.”

– “Tüm kesimler enflasyonun olumsuz etkilerini yaşıyor”

TÜRK-İŞ’in kurulduğu günden bugüne kadar çalışma hayatının sorunlarını gündeme getirdiğini ve birçok sorunun çözümüne işçilerin hak ve menfaatlerini dikkate alıp katkı sağladığını belirten Atalay, şöyle konuştu:

“Bugün de çalışma hayatının çözüm bekleyen önemli sorunları var. İşçiler, emekçiler, emekliler ve tüm kesimler yüksek enflasyonun olumsuz etkilerini ağır bir şekilde yaşıyor. Yüksek enflasyon ücretleri eritirken, çalışanların alım gücünü önemli ölçüde düşürdü. Çalışanların sofrasındaki lokmayı her geçen gün küçülten bu süreç kabul edilemez. Gıdadan akaryakıta, elektrikten doğal gaza varıncaya kadar birçok ürün ve hizmete günbegün gelen zamlar, artık baş edilemez bir hal aldı. Ücret artışlarının enflasyonu arkadan takip etmesiyle hiçbir meseleyi çözemeyiz. Çalışanların ücret ve gelirleri ne zaman enflasyonun üzerine geçerse, satın alma gücü artışı sağlanırsa o zaman geçim meselesi çözülür.”

– “Çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi alınmalı”

TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, yüksek enflasyon gibi taşeron işçilik ve yüksek vergi yükünün de mücadele ettikleri ana konu başlıkları olduğuna dikkati çekti.

Türkiye’de, gelir vergisi ödeyenlerin çoğunluğunu ücretlilerin oluşturduğunu, gelir ve kazanç üzerinden alınan verginin yaklaşık üçte ikisinin ücretliler tarafından ödendiğini söyleyen Ergün Atalay, şöyle devam etti:

“Çalışanlara uygulanan vergi sistemi adil ve doğru değil. Çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi alınmalı. Yapılacak düzenlemelerle ücretli çalışanlar üzerindeki vergi yükü hafifletilmeli. Diğer taraftan, kamuda taşeron işçilik sorunu devam ediyor. İşçi sağlığı ve iş güvenliğinin en az önemsendiği iş yerlerinin başında yine taşeron şirketler geliyor. Taşeron uygulaması, güvencesizliği kalıcı hale getirdiğinden, artık ‘taşeron’ lafını ülke gündeminden çıkaralım. 100 bine yakın taşeron işçi bir an evvel Meclisten müjdeli haber bekliyor.”

İşçilerin büyük bölümü temmuz ayı itibarıyla yüzde 27 vergi dilimine girdi. Bu nedenle bir işçinin ortalama 2 bin lira civarında kaybı var. Çalışanlar üzerinde uygulanan vergi sistemi adil ve doğru bir vergi sistemi değil. Çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi alınmalı. Vergi dilimleri düşürülmeli, çalışanlar üzerindeki vergi sistemi yükü hafifletilmeli. Çalışanların enflasyonun etkilerini hissetmeye devam ettiğini, ürün ve hizmetlerdeki fiyatların vergi artışlarının da etkisiyle zamlandığını dile getiren Atalay, şunları söyledi:

Ücret artışlarının enflasyonu arkadan takip etmesiyle hiçbir meseleyi çözemeyiz. Çalışanların ücret ve gelirleri ne zaman enflasyonun üzerine geçerse o zaman geçim meselesi çözülür. Çalışanlar zamlı ücretini almadan zamlar yağmur gibi yağmaya devam ediyor.

“TAŞERON MESELESİ GÜNDEMDEN ÇIKARTILMALI”

Kamuda taşeron işçilik sorununun devam ettiğini, büyük bölümü enerji, ulaşım ve taşımacılık iş kollarında olmak üzere 100 bine yakın taşeron işçinin müjdeli haber beklediğini belirten Atalay, birçok siyasetçinin seçim öncesinde taşeron işçilere kadro verileceğine dair vaatte bulunduğunu anımsattı. Atalay taşeron işçilik ile ilgili, ”Bugün kadro sorunu, iş yerlerinde iş barışını bozma noktasına geldi. Toplumda bu konuda büyük bir beklenti var. Bunun için taşeron meselesini ülke gündeminden çıkartmamız gerekiyor. Taşeron işçilerin kamuya maliyeti neyse, bu maliyet üzerinden kadroya alınsınlar. Biz bu konunun her zaman takipçisiyiz. Siyasetçilerden bu sorunu bir daha gündeme gelmeyecek şekilde Mecliste çözmelerini istiyoruz.

Atalay, memur maaşlarına seyyanen net 8 bin 77 lira artış yapıldığına dikkati çekerek, milyonlarca çalışanın tek umudu ve güvencesi kıdem tazminatı. Bugün kıdem tazminatı tavanı 23 bin 489 lira. Memur maaşlarına yapılan 8 bin 77 liralık artışın kıdem tazminatı tavan ücretine de yansıtılması gerekiyor. Bu yansıtılırsa 20 sene çalışan bir işçide 160 bin lira fark eder. değerlendirmesinde bulundu.

“EMEKLİYE YAPILAN ZAM GÖZDEN GEÇİRİLMELİ”

Son dönemde bazı memur sendikaları başta olmak üzere farklı çalışan kesimlerinin kendi gelirlerini kamu işçisinin ücretleriyle kıyasladığına işaret eden Genel Başkan Atalay, şunları kaydetti:

Biz işçiler olarak hayatın her alanında varız. Zor koşullarda çalışmaya devam ediyoruz. Yazın sıcağında asfalt döküyoruz, kışın soğuğunda elektrik direğinin tepesine çıkıyoruz. Ücret kıyaslamasından işçilerimiz çok rahatsız oluyor. Tüm ücret ve maaşların belirli bir seviyeye gelmesi lazım. İşçi, memur, emekli herkes refahta birleşmeli. Emeklilerin durumu içler acısı. Memurlara uygulanan seyyanen zam tüm emeklilere de uygulanmalı. En düşük emekli aylığı 7 bin 500 lira. Kök ücreti bunun altında olan milyonlarca emekli yüzde 25’lik zammı alamayacak. Bunun gözden geçirilmesi gerekiyor. ifadelerini kullandı.

Avdagiç, Fransa’nın başkenti Paris’te 345 Türk firmasının katılımıyla düzenlenen SIAL Gıda ve İçecek Fuarı’nı takip eden gazetecilerin, ekonomiye ve iş dünyasına ilişkin sorularını yanıtladı.

İstanbul Ticaret Odası Başkanı, “İş dünyasının asgari ücretle ilgili bir sıkıntısı yok. Ama bununla gelen bazı konularla ilgili beklentileri var.  SGK üst sınırı memur maaş zammı ya da enflasyon oranında artırılmalı. Gelir vergisi dilimleri asgari ücret artışı nispetinde güncellenmeli. Kıdem tazminatı üst limitinde katlamalı artış olmamalı” diye konuştu. 

Kamu ve iş dünyası olarak bu yüksek enflasyonun yaşandığı dönemde özellikle ücretli kesimin alt segmentlerinde bulunan çalışanların hayat standartlarını makul noktada tutmanın en büyük sorumluluk olduğunu ifade eden Avdagiç, “Asgari ücretin enflasyonun geldiği nokta dikkate alınarak, alım gücünü telafi edecek bir oranda artmasını, hatta birkaç puan da üzerine eklenecek bir refah payını iş dünyası makul karşılar. Kimseyi rahatsız etmez. Bunun altında bir şey beklemek rasyonel de olmaz.” ifadelerini kullandı.

2023 yılı asgari ücretinin enflasyonun birkaç puan üzerine eklenecek bir refah payı ile uygulanmasının doğru olacağını vurgulayan Avdagiç, iş dünyasının asgari ücret artışıyla ilgili bir sıkıntısı olmadığını, ancak beraberinde gelen bazı konularla ilgili beklentileri bulunduğunu belirtti.

Bu kapsamda 3 konuda beklentileri olduğunu belirten Avdagiç, şöyle devam etti:

“SGK sigorta primine esas kazanç üst sınırı memur maaş zammı ya da enflasyon oranında artırılmalı. Gelir vergisi dilimleri asgari ücret artışı nispetinde güncellenmeli. Kıdem tazminatı üst limitinde katlamalı artış olmamalı. SGK üst limiti asgari ücretin 7.5 katı oldu. Bu daha evvel 5 katıydı, sonra 6.5 katı olmuştu. Son olarak da 7.5 katı oldu. Dolayısıyla asgari ücrette yapılan artış, aynı zamanda işverene tavan ücrette de enflasyonun üzerinde ilave prim maliyeti anlamına geliyor. SGK üst limiti 50 bine yaklaştı. Bizim beklentimiz, SGK üst limitinin asgari ücret artış oranı üzerinden değil, memur maaşına yapılan zam veya enflasyon oranı nispetinde artırılması. Şu anda SGK üst limiti son 5 yıla baktığınız zaman reel olarak yüzde 40-45 artmış durumda.”

“ÇALIŞANIN ELİNE GEÇEN, ŞİRKETİN ÖDEDİĞİNİN YÜZDE 55’İNİ ANCAK BULUYOR”

Şekib Avdagiç, ikinci beklentilerinin ise gelir vergisi dilimlerinin asgari ücret artış oranında güncellenmesi olduğunu bildirdi.

Belli bir seviyenin üzerinde gelir elde edenler ile işverenin ödediği brüt ücret arasında ciddi bir makas olduğuna dikkati çeken Avdagiç, “Yani şu anda belli bir rakamın üzerindeki maaş alanlara bakarsak, çalışanın eline geçen şirketin ödediğinin yüzde 55’ini ancak buluyor.” ifadesini kullandı.

Bu durumun özellikle alt ve orta gelir grubunda maaş alanları etkilediğine işaret eden Avdagiç, şunları kaydetti:

“Vergi dilimleri enflasyon kadar ya da asgari ücret artışı kadar artmadı. Böyle olunca bir elimizle verdiğimizin bir kısmını başka bir elimizle geri aldık. Diyelim ki asgari ücretin 2 katı maaş alan biri var. Normal olarak asgari ücret yüzde 50 artmışsa, net ücretin de yüzde 50 artması lazım. Vergi dilimleri yüzde 50 artmadığı için siz işveren olarak o artışı yapıyorsunuz ama çalışanın eline o artışın yüzde 5-6 altında para geçiyor net olarak. Bu sefer iki taraf da mutsuz oluyor.

İşveren diyor ki ‘Kardeşim ben artırdım.’ Ücretli de diyor ki, ‘kardeşim artırdın da benim elime yüzde 5-6 eksik geldi. Yani bizim esas sıkıntı çektiğimiz konu bu. Dolayısıyla mutlaka ve mutlaka bundan sonra vergi dilimleri asgari ücret artışı nispetinde güncellenmeli. Çünkü Enflasyon kadar olduğu zaman gene geri düşeceğiz çünkü orada bir refah payı da ekleniyor. Brüt ücretteki artışın net gelir üzerindeki yansımasını ve piyasaya gerçek katkısını ancak bu şekilde görebiliriz.”

İTO Başkanı Avdagiç, üçüncü taleplerinin de kıdem tazminatı üst limitine ilişkin olduğunu belirtti.

Avdagiç, “Kıdem tazminatı üst limiti artış oranlarının enflasyon oranıyla doğru orantılı olması, katlamalı bir artış olmaması lazım. İş dünyasının yükünü öngörülenin üzerinde etkilememesi için bunu da önemli görüyoruz.” diye konuştu.

“ARTAN KREDİ TALEBİN KARŞILANMASI HUSUSUNDA GÖRÜŞMELERİMİZ DEVAM EDİYOR”

Banka kredilerine erişimde yaşanan sorunlara değinen Avdagiç, şöyle devam etti:

“Burada meseleyi daha doğru ortaya koymak lazım. Bankacılık sisteminin tamamen kapalı olması söz konusu değil. Bir süredir selektif kredi süreci devrede” dedi.

Avdagiç, “Bununla beraber, şu anda iş dünyasının artan enflasyon oranları dikkate alınarak, gerek yeni projeleri realize etmek gerekse işletme sermayesi ihtiyacı arttığı için, eskiye göre daha fazla kredi ihtiyacı olabiliyor. Artan kredi talebinin karşılanması hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığı başta olmak üzere ilgili görüşmelerimiz devam ediyor.” yorumunu yaptı.

Gençlerin iş dünyasının şu anda ve gelecek dönemde talep edeceği pozisyonlara göre yetiştirilmesi gerektiğini vurgulayan Avdagiç sözlerini şöyle tamamladı:

“Şu anda en büyük açık mavi yakalılarda gözüküyor. Mavi yakalılara yönelik Milli Eğitim Bakanlığımızın yaptığı hamle önemli. Mesleki eğitim merkezlerindeki öğrenciye aynı zamanda mavi yakalı olarak çalışıyorsa devlet bir ödeme yapıyor. Benim önerim, devletin bu verdiği imkanlardan faydalanarak, işyeri de bu çalışanlara ilave bir ödeme yapsın ki bu gençleri bu pozisyonlarla ilgili motive edelim.”

Gelir Vergisi Kanununun 103. maddesinin birinci fıkrasında yer alan gelir vergisine tabi gelirlerin vergilendirilmesinde esas alınan tarife, her yıl güncelleniyor. 2018 yılı içinde gelirlerinin vergilendirilmesinde esas alınmak üzere bu tarife şu şekilde yenilendi:

Buna göre çalışanların geliri arttıkça ödeyecekleri vergi de artmaktadır. İşçinin eline geçen gelir toplanarak, belirlenen gelir dilimini geçtiğinde bir üst gelir diliminden vergi ödemeye başlamaktadır. Bu nedenle geliri 14.800 TL’yi aşan işçi, bir üst vergi oranı olan yüzde 20’ye tabi olmakta, bu da maaşından yapılan vergi kesintisinin artmasına yol açmaktadır.

Ortalama 2 bin TL maaş alan bir taşeron işçi, ikramiye ve ilave tediye ile birlikte Temmuz ayı itibariyle yıl içinde toplamda 14.800’nin üzerinde gelir elde etmiş durumdadır. Bu nedenle yeni vergi dilimine tabi olacaktır. Sonuç itibariyle aldığı yüzde 4 zam nedeniyle maaşında artış bekleyen işçi, bir üst dilimden vergi ödemeye başladığından gelirinde artış olmayacaktır.

Öte yandan kamudaki diğer kadrolu işçiler toplu sözleşmeden gelen yüzde % 3,5 zammın yanında enflasyon farkı da almışlar, toplamda maaş artışları yüzde 9,17’i olmuştu. 696 Sayılı KHK ile kadroya geçen taşeron işçiler ise enflasyon zammı alamamıştı. Hem enflasyon zammı alamayan hem de yüzde 4’lük zam artışları vergi dilimi nedeniyle buharlaşan 696 kadrolu işçilerin gelirinde reel bir artış sağlanamadı. Bu durum 696 kadroluların önemli bir mağduriyet yaşamasına yol açacak.

Kanun Tasarı ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 32. Maddesi’ne dördüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra ekleniyor;

“Net ücretleri, bu Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı tarife nedeniyle bu maddedeki esaslara göre sadece kendisi için asgarî geçim indirimi hesaplanan asgarî ücretlilere, içinde bulunulan yılın Ocak ayına ilişkin ödenen net ücretin altında kalanlara, bu tutar ile bu tutarın altında kalındığı aylara ilişkin olarak aylık hesaplanan net ücreti arasındaki fark tutar, ücretlinin asgari geçim indirimine ayrıca ilave edilir. Bu fıkrada geçen net ücret, yasal kesintiler sonrası ücret tutarına asgarî geçim indiriminin ilavesi sonucu oluşan ücreti ifade eder.”

6 MİLYON 245 BİN ASGARİ ÜCRETLİYE AGİ FORMÜLÜ

Bu düzenleme ile asgari ücretli çalışan yaklaşık 6 milyon 245 bin kişinin AGİ’si artırılacak. Örneğin bekar veya evli, eşi çalışan bir asgari ücretli Eylül’de 36,3 TL, Ekim’de 86,3 TL, Kasım’da 86,3 TL, Aralık’ta 86,3 TL ilave asgari geçim indiriminden yararlanacak. Böylece maaşı yıl boyu 1603 TL olacak. Vergi dilimi nedeniyle kayıp yaşamayacak.

Yine evli, eşi çalışan 1 çocuklu kişi ise Eylül’de 13,4 TL, Ekim’de 63,4 TL, Kasım’da 63,4 TL, Aralık’ta 63,4 TL ilave AGİ alarak maaşının net asgari ücretin altına düşmesi önlenecek. Aynı şekilde diğer asgari ücretli grupların AGİ’si, net asgari ücretleri Ocak’taki rakamın altına düşmeyecek şekilde düzenlenecek.